Download to read offline
![[ advertentie ]](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-2-320.jpg)
![[ advertentie ]
!"#$%&$'() .''/0%
*'$(+'#&%,- */%'/,
BCABB) 1-2'3)
DBB8EFAEF)) 45)6780'%&
))))))DBF
9:+$;)<=3'$(>?)*$++'3:/#@
000A5''/0%,/%'/,A(3](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-4-320.jpg)
![18
REPORTAGE
historische karakter van het dorp nog eens meer speel- en ademruimte gunnen, vestigen boerderijen, bungalows en overal een sloep,
extra benadrukken. Volgens een wervende zich hier. Ik vind het hier heerlijk wonen!’ motorjacht of ander vaartuig voor de deur.
tekst op internet wil Op Buuren ‘…niet zomaar Deze opmerking wordt meteen bevestigd: Druk, druk, druk. Het zal op een gewone door-
een nieuw dorp zijn, maar een echte toevoeging terwijl ik over de gloednieuwe kade wandel, deweekse dag nog wel uit te houden zijn, maar
aan de omgeving […] en zo een waardevolle zwemmen er kinderen in de Vecht, waar ze op een vrije, zonnige zondag is het hier bijna
bijdrage vormen aan het Vechtse landschap. vanaf een gloednieuwe ophaalbrug in duiken. net zo druk als in de badplaats Scheveningen.
Het maakt van Op Buuren een dorp met een Het is prachtig weer, en het ziet er idyllisch uit. Misschien doen de hedendaagse project-
eigen identiteit, mooi passend in het typische Net als in de 17e eeuw geldt ook nu weer dat een ontwikkelaars er goed aan zich in te houden
karakter van de Vecht.’ goedgevulde beurs nodig is om in Op Buuren een en niet elk stukje Vechtoever te bebouwen
En het is zo, men heeft echt zijn best gedaan. plekje te bemachtigen. Een appartementje met met wéér een ‘uniek object’ waar ze goed aan
Op een enkel modern huis na, ziet het er uitzicht op de Vecht doet ongeveer drie ton. kunnen verdienen. Houd het lekker exclusief,
levensecht uit. De architecten hebben zich is mijn devies, dan blijft het een bijzondere plek
laten inspireren door de oude dorpen en aapjes kijken om te wonen. Of de projectontwikkelaars van
landgoederen aan de Vecht, maar het is en blijft De vraag rijst, hoe lang deze nu het ook weer voor elkaar krijgen deze streek
imitatie – en dat voel je. Zoals gebruikelijk bij exploitatie van de Vechtoevers nog ook over honderd jaar nog betoverend te laten
nieuwbouwprojecten ontbreekt er een ziel, door kan gaan. Het wordt steeds voller en zijn, zal de tijd leren…
wat dat dan ook precies mag zijn. Bovendien het is volop aapjes kijken – want dat is het spel
mis ik het stemmig groen van eeuwenoude dat nieuwe rijken graag spelen: zien en gezien tip Swaenen-Vecht, te Oud-Zuilen
In de geveltop van het pand is een gevelsteen te
zien met daarop twee vechtende zwanen en de
“Van projectontwikkelaars moet huisnaam. Het pand bestaat uit aparte delen die
in verschillende tijden zijn gebouwd (het oudste
je het soms toch hebben…”
deel in 1670). Het was van 1678 tot 1970 een
pastorie, waarna er in 1971 weer een particulier
introk. Tegenwoordig wordt de begane grond van
het 19e-eeuwse gedeelte van het pand gebruikt
kastanjebomen, eiken en platanen, die je in worden. Men wordt op de wenken bediend,
als galerie ‘Oud-Zuylen’.
echt oude stads- en dorpskernen wel aantreft. want het massatoerisme tiert hier welig. De
Hier moet men het doen met iele jonge aan- straatweg langs de Vecht is overvol met auto’s
plant, die pas over honderd jaar enige indruk en motorfietsen, wat regelmatig tot files leidt, Meer lezen over de Vechtstreek? Kijk dan op
kan maken. ‘Het dorp is gebouwd voor twee- en de vaarroute is vol met bootjes. De aanblik www.vecht.nl of www.vensteropdevecht.nl
verdieners uit Maarssen en Utrecht,’ weet een van historische buitenplaatsen die de tand
vriendelijke bewoner van een grachtenpand des tijds schitterend hebben doorstaan, wordt
me te vertellen. ‘Mensen die het in de stad te steeds vaker afgewisseld door nieuwe villa’s
druk vinden en hun opgroeiende kinderen wat van moderne nieuwe rijken – verbouwde](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-18-320.jpg)
![[ advertorial ]
www.kewlox.nl
5 13
Geef je op voor de
Boekenkrant nieuwsbrief
via www.boekenkrant.com
1](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-19-320.jpg)
![[ advertentie ]
Voor alle fans van echte smaak:
De Groene Weg klantenkaart
Bij De Groene Weg slagers maken we ons iedere
dag sterk voor het lekkerste biologische vlees.
Vlees gezond van oorsprong wat nog ouderwets
lekker smaakt. Onze klanten zijn namelijk gek
op alles wat met lekker bewust eten te maken
heeft.
Voor alle fans van de smaak van echt is er
nu de Groene Weg klantenkaart. Een kaart
waarmee wij onze klanten belonen voor
hun bewuste keuzes. De gespaarde punten
kunnen namelijk omgeruild worden voor
culinaire cadeaus zoals lekkere biologische
wijn of een kookworkshop waarin u samen
met andere bewuste genieters leert koken
op hoog niveau.
Meer weten over De Groene Weg en de
klantenkaart? Kijk dan eens op onze site
www.degroeneweg.nl.
www.degroeneweg.nl](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-43-320.jpg)
![Lusthoven in en om het Eemland
In Nederland staan zo’n 600 buitenplaatsen. Bijna
de helft daarvan, circa 270, bevinden zich in de
provincie Utrecht. Vaak wordt dan gedacht aan de
Vecht en de Utrechtse Heuvelrug. Maar ook
Amersfoort en omgeving kende een rijk buitenleven.
Van 5 september t/m 4 november richt Museum
Flehite de aandacht op buitenplaatsen in het
oosten van de provincie Utrecht. Aan de hand van
zeven voorbeelden: Stoutenburg, Randenbroek,
Birkhoven, Soestdijk, De Boom, Schothorst én
Groeneveld, illustreert de tentoonstelling in
Museum Flehite de ontwikkeling van de
buitenplaats in het Eemland. Park Schothorst (2012), foto Ep de Ruiter
De geschiedenis van de Eemlandse buitenplaatsen begint beuken. De eigenaren waren nouveaux riches uit de
al in de 13e eeuw, toen Wouter, schout van Amersfoort steden.
en Stoutenburg, een klein kasteel liet bouwen om een
opdringerige graaf van Gelre buiten de deur te houden. De buitenverblijven waren min of meer zelfvoorzienend.
Het complex maakte deel uit van een hele rij forten aan Het voedsel op de tafels was afkomstig van eigen
de oostgrens van de provincie. Ook Birkhoven kende een grondgebied, het wild werd op eigen terrein geschoten,
lange geschiedenis. Het hoorde in de Middeleeuwen bij het fruit kwam uit eigen moestuin en de bloemen werden
het Soester klooster Mariënhof. En op de plek van het in de tuin geplukt. De tuinbaas
in de tuin geplukt. De tuinbaas van huis Groeneveld had
huidige landgoed Schothorst stond al vóór 1300 een zijn handen vol aan het zaaien, kweken en oogsten.
boerderij. De oude landgoederen hadden nog niet de
functie van lusthof die de latere buitenplaatsen kregen. De tuinen werden in de zeventiende en achttiende eeuw
Het waren verdedigingsbolwerken, boerderijen of ze ingericht volgens de laatste mode, naar Frans voorbeeld.
waren onderdeel van een bloeiende kloostergemeenschap. Met lange zichtassen en hagen in geometrische figuren
kregen de fonteinen en tuinbeelden een fraaie omlijsting.
Aan het einde van de achttiende eeuw leidde de romantiek
tot een nieuwe tuinmode. De Engelse landschapsstijl b
tot een nieuwe tuinmode. De Engelse landschapsstijl brak
radicaal met de rechte lijnen en verving deze door
slingerende paden en vijvers. Heel wat geometrische
tuinen zijn ingrijpend veranderd in landschappen met
golvende lijnen.
Herbestemming
De meeste lusthoven worden al lang niet meer door
particulieren bewoond. De
particulieren bewoond. De kosten voor bewoning en
onderhoud zijn niet meer op te brengen. Het zijn nu vaak
kantoren of musea. Naar een nieuwe bestemming voor
huis Randenbroek wordt nog gezocht. Voor een
herbestemming voor Paleis Soestdijk zijn al veel
verschillende plannen bedacht. Rusthoek in Baarn is
duurzaam (energiebesparend) gerenoveerd. Verder zijn
Paul Gabriël, Heiligenberg met tuin in landschapsstijl van Zochter (1851),
de nieuwe ontwerpen te zien
de nieuwe ontwerpen te zien voor Park Randenbroek en
olieverf op doek, collectie Museum Flehite de tuinen van Soestdijk, die passen bij de wens om meer
mensen ervan te laten genieten. Zo zijn ook de parken
van Birkhoven (rond 1910) en Schothorst (rond 1990)
De nieuwe rijken trekken naar buiten op vergelijkbare wijze herbestemd tot stadspark.
De geschiedenis van de heerlijkheden en buitenplaatsen
die als lusthoven, ter verpozing van de rijke eigenaren Museum Flehite
werden gebouwd, kent haar oorsprong in de Gouden Westsingel 50
3811 BC Amersfoort
Eeuw. Kasteel Groeneveld is daar een voorbeeld van.
In 1702 werd het eerste 'kasteel' Groeneveld gebouwd, Tentoonstelling:
met een zeer langgerekte tuin die nog wel de verkaveling 5 september t/m 4 november
uit de Middeleeuwen illustreert. Hierdoor
uit de Middeleeuwen illustreert. Hierdoor konden, net als Open: di t/m vr 1117 u, za en zo 1217 u
bij paleis Soestdijk trouwens, mooie zichtassen worden www.museumflehite.nl
aangelegd vanuit het huis, geaccentueerd door rode Met Museumkaart gratis toegang.
[ advertorial ]](https://image.slidesharecdn.com/grnvld111-13458188165994-phpapp02-120824094107-phpapp02/85/GRNVLD-2012-11-51-320.jpg)
GRNVLD 2012/11
- 1. 11 2012 MAGAZINE OVER HET VERBINDEN VAN STAD EN LAND Uitzicht op Zeeburg JEROEN ZIJLSTRA Haven Amsterdam ACHTER DE SCHERMEN Buitenplaats als schakel ROB VAN DER LAARSE CAROLIEN GEHRELS ‘Lusthoven en lastenposten’ EN VERDER Buitenplaatskoken Logeerpartij op slot Zeist Kasteelverhaal, Cees Nooteboom
- 2.
- 3. 03 COLOFON VOORAF GRNVLD is een uitgave van Sjaalman Media in opdracht van Kasteel Groeneveld. GRNVLD verschijnt vier keer per jaar. Het volgende nummer verschijnt in december 2012. Dit nummer van GRNVLD werd mede mogelijk gemaakt dankzij De Stichting themajaar historische buitenplaatsen 2012. Beeld: Hans van Oudenaarden GRNVLD Groeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nl Uitgever Sjaalman Media, Chris van Koppen Redactie Caroline van der Lee (hoofdredacteur), Brigitte van Mechelen (managing editor), Mariken Bokeloh (redacteur) Vormgeving Volta_ontwerpers, Utrecht Druk Wilco, Amersfoort Caroline van der Lee Hoofdredacteur Medewerkers Marco Bakker, Arjan Bronkhorst, Jos Collignon, Comic House, Melissa Delbressine, Jan Dobbe, Linda Driesen, Kester Freriks, Vraag een willekeurig persoon Michiel de Jong, Frank Jonker, Léon Klein Schiphorst, Quirijn Metz, Cees Nooteboom, Aloys Oosterwijk, om zijn ogen te Hans van Oudenaarden, Eddy Posthuma De Boer, sluiten en zich een voorstelling te maken van de hemel. Ongeacht Hugo Schuitemaker, Matthijs Sienot, Marjan Slob, leeftijd, opleiding of culturele achtergrond, zal het antwoord (bijna) Christine Tinssen, Jan van der Veken, Ada Geertruide altijd een beeld schetsen van een Arcadische landschap vol bloemen, Went-Beets fruit en bomen, helder water, vogelzang en een eeuwige zomer. Natuur- Alle zorg is besteed aan het achterhalen van de lijke elementen worden aangevuld met de hoogtepunten van cultuur. namen van de rechthebbenden. Degenen die Vogels zingen, begeleid door de zoete klanken van muziek. Kunst alom desondanks menen zekere rechten te kunnen doen die slechts wil behagen door schoonheid. Natuurlijk is er goed gelden, kunnen contact opnemen met de uitgever. gezelschap. De heerlijkste spijzen op tafel zijn afkomstig uit de Marketing en advertentieacquisitie omgeving, bij voorkeur uit eigen tuin. Isabelle van der Weijden, info@belenjet.nl, Dit beeld is zo hardnekkig dat het ons wel aangeboren lijkt. Het is m 06 52 00 81 23 blijkbaar het landschap waarin we ons als mensen senang voelen. issn 1566-6190 Zonder twijfel was het ook deze voorstelling die rijke stedelingen Abonnementen Een abonnement kost € 25,– voor – voornamelijk Amsterdammers – voor ogen hadden, toen zij in de vier nummers per jaar. Voor een abonnement zie 17e en 18e eeuw hun buitens langs de Vecht, in ’t Gooi, Kennemerland p. 50. Als abonnee bent u tevens vriend van de of op de Utrechtse heuvelrug aanlegden. Stichting Groeneveld. De Stichting Groeneveld Met hagen en bomenlanen, fonteinen en beelden, doorkijkjes en folies, ondersteunt de activiteiten van Kasteel Groeneveld. maar bovenal met liefde en toewijding schiepen zij hun eigen Utopia om Als vriend heeft u gratis toegang tot het kasteel voor uzelf en een introducé, wordt u uitgenodigd er te kunnen genieten van het goede leven. voor openingen en evenementen en krijgt u korting op speciale publicaties. Nog altijd spreken deze lustoorden tot de verbeelding en op mooie dagen komen we in grote getale voorbij om ons te vergapen aan de schoonheid Aanmelden voor de maandelijkse nieuwsbrief en allure. kan via www.kasteelgroeneveld.nl En dan, wandelend langs de bomenlanen van de ’s Gravenlandse Nieuws en persberichten kunt u sturen naar GRNVLD, lusthoven, dromend bij de vijver van Kasteel Groeneveld of struinend Groeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nl door de prachtige tuinen van Beeckestijn kan het gebeuren dat we grnvldmagazine Kasteel worden overvallen door de gedachte Ooh heaven is a place on earth! Groeneveld Foto cover In opmaat naar zijn programma Het Snelle Geld (over de geschiedenis van 25 jaar Hollands kapitalisme) organiseerde Jort Kelder een perslunch in Huize Zwaanwijck, zijn laat negentiende-eeuwse buitenplaats aan de oevers van de Vecht. Fotograaf Joost van den Broek, in opdracht van de Volkskrant, was erbij. Foto achterkant Wilma Elmendorp
- 4. [ advertentie ] !"#$%&$'() .''/0% *'$(+'#&%,- */%'/, BCABB) 1-2'3) DBB8EFAEF)) 45)6780'%& ))))))DBF 9:+$;)<=3'$(>?)*$++'3:/#@ 000A5''/0%,/%'/,A(3
- 5. I N HOU D 05 Revitaliseren 06 zaaigoed Kort nieuws 08 dubbelinterview Carolien Gehrels & Rob van der Laarse 12 groo(t)s René Dessing 14 reportage Projectontwikkeling avant la lettre 20 mijn landschap Jeroen Zijlstra 22 verhaal Cees Nooteboom 24 28 essay De logeerpartij 27 de schutting Buitenplaatsen anno nu 28 wende Jan Hartholt 30 ander beeld George Burggraaff 32 kaf en koren Reflecties, inzichten 36 oogst Landgoed Beeckestijn 38 oorsprong Haven Amsterdam 44 mmm Janny van der Heijden 46 verstript De vos en de raaf 48 programma Evenementen Wende JAN HARTHOLT OVER HET MENGEN VAN PERSPECTIEVEN EN DE ROL VAN ‘ZIJN’ KASTEEL HIERIN
- 6. 06 Z A AIG O ED EXPOSITIE NIEUWS – PUBLICATIES, TENTOONSTELLINGEN, PRIJS VRAGEN, CAMPAGNES, SYMPOSIA, INNOVATIES. NIEUWS EN PERSBERICHTEN KUNT U STUREN NAAR GRNVLD, GROENEVELD 2, 3744 ML BAARN, GRNVLD@MINELENI.NL LEZERSAANBIEDING KASTEELBOEK Zo’n driehonderd jaar geleden werd Kasteel Groeneveld gebouwd. De verbouwing van het kasteel was reden om weer eens in de KASTEELWINKEL veelbewogen geschiedenis van deze buitenplaats te duiken. Met de publicatie Buitenplaats voor stad en land, Kasteel Groeneveld, & GALERIE als resultaat. Aan de hand van vijf essays wordt de geschiedenis In het souterrain van Kasteel Groeneveld bevindt van Kasteel Groeneveld verteld. De essays gaan over de bouw- zich een winkel met boeken, wandelkaarten en geschiedenis, kunstbeleving, voedsel, verlangen naar buiten en stijlvolle cadeaus. Voor de Vrienden van het vrijplaatsgevoel en werden geschreven door Heimerick Tromp, Groeneveld zijn er speciale aanbiedingen. Barbara Joustra, Janny van der Heijden, Marita Mathijsen en Onderdeel van de winkel is de Groeneveldgalerie: Eline Hopperus Buma en Dik van der Meulen. elk kwartaal is er een nieuwe expositie met : – betaalbare – kunst of kunstnijverheid van een Kasteel Groeneveld, een buitenplaats voor stad en land A AN BIE DI NG NE VE LD Uitgeverij Thoth | isbn 978 90 6868 596 1 KA ST EE L GROE regionale kunstenaar. PL AR EN GE EF T 5 EX EM prijs € 24,95 en € 19,95 voor vrienden van Stichting Groeneveld CA DE AU. Tot december 2012: de uitdagende en duurzame VA N DIT BO EK int er es se ? (Deze aanbieding is geldig tot 30 december 2012) en adres naar vilten jasjes, sjaals, sieraden en tassen van Mail uw naam grnvld@minelen i.nl Ellie Marbus. FESTIVAL TRANSNATURAL 03 Opkomende technologieën die de ‘The networked Autonomy’, ontwerpers, onderzoek uit R&D regels van de natuur hanteren (of aflevering drie van het kunst, labs en onderzoeksinstituten, uitbreiden), daar draait het allemaal design- en technologiefestival krijgen een maand lang een podium om tijdens het festival ‘Transnatural’ inclusief tentoonstelling, illustreert voor een breed publiek. dat dit najaar plaatsvindt rond het toekomstscenario’s en innovatie Science Center NEMO in Amsterdam. uit de creatieve industrie en het Transnatural Dus: nieuwe manieren van energie bedrijfsleven met een krachtig 7 september tot 7 oktober 2012 en voedsel oogsten, innovatieve interdisciplinair programma waarin Science Center NEMO materialen inzetten en alternatieve de internationale top aan makers, Oosterdok 2, 1011 VX Amsterdam bronnen aanboren, als het even kan denkers en bedrijven aan bod komen. Dagelijks van 10:00 tot 17:00 uur door autonome systemen en zelfs Een mix van toonaangevende voor- door wezens. beelden met werk van kunstenaars, Vlaaien Vlaaien op de Neude BOEK op de Neude 2000 JAAR STADSLANDBOUW EN VOEDSELLANDSCHAP IN UTRECHT Eten en de stad Over voedsel is veel geschreven kunnen we dat nog terug vinden: Met dit boek willen landschaps- maar de historische verhouding Het boek Vlaaien op de Neude toont architect Frank Stroeken en steden- tussen de stad en haar voedsel- aan de hand van beelden van vroeger bouwkundige Robert Arends Frank Stroeken voorziening is nog relatief en nu, maar ook met recepten, de (beiden van bureau Terra Incognita) onderbelicht. Zo is maar bij weini- historische verbondenheid van de bijdragen aan discussies over gen bekend dat voedsel twee- stad Utrecht met voedsel. Het laat stadslandbouw. Vertrouwdheid met Vlaaien op de Neude. 2000 jaar duizend jaar lang bepalend was zien waar Utrechters door de het voedsellandschap van vroeger stadslandbouw en voedsellandschap voor de inrichting van het land- eeuwen heen voedsel verbouwden en van nu is van belang om op een in Utrecht schap van Utrecht. In de namen en waar zij hun groenten en vlees frisse manier na te denken over het uitgever Terra Incognita stedenbouw van straten en pleinen, zoals haalden. Hoe zag het voedsel- voedsellandschap van de toekomst. en landschapsarchitectuur Varkensmarkt en Bakkersbrug, landschap van de stad eruit? prijs €19,75 | isbn 978 90 9026 867 5
- 7. 07 ÉCHT ETEN BOEK WEEK VAN DE SMAAK Broodje van de streek, Bij de boer aan tafel, Helden van De Smaak, de Week van de Smaak, Hoofdstad van De Smaak, Streekproductenroutes, Smaak van het Landschap; zomaar een greep uit het overvolle programma van de Week van de Smaak. Van tsilp tot triller Deze week in het najaar is hét evenement waarin gezonde en eerlijke voeding onder de aandacht wordt gebracht van Heggenmus en roodborst, zwartkop en een breed publiek, met nadruk op ambachtelijke, seizoens- tuinfluiter: kunt u ze aan hun zang uit elkaar gebonden, natuurzuivere, duurzame en streekgebonden houden? Het boek Vogelzang van Nederland producten. Het doel van de Week van de Smaak is om een is een onmisbaar naslagwerk voor iedereen breed publiek te laten ervaren wat écht eten is en een die graag wil weten wie er zingt in bos, tuin concreet handelingsperspectief te bieden. en veld. Deze geheel herziene heruitgave van Geef u op voor de nieuwsbrief via www.weekvandesmaak.nl het populaire boek Wat zingt daar? bevat en blijf op de hoogte de honderden activiteiten die door het praktische sleutels voor determinatie. Daar- hele land worden georganiseerd. BOEK naast beschrijft het de zang van de bekendste Nederlandse soorten. Plattelanders Bijzonder aan Vogelzang van Nederland zijn de QR-ROUTE Bewoners in een veranderende praktische determinatiesleutels, waarmee je elk liedje of rateltje gemakkelijk op naam kunt WESTER AMSTEL 350 JAAR omgeving is de ondertitel van het door Landleven uitgebrachte boek brengen. Hulpsleutels gaan in op specifieke In 1662 liet Nicolaas Pancras aan de huidige Amsteldijk in Plattelanders. Een onversneden aspecten, zoals vogels die vooral ’s nachts of Amstelveen een stenen voorhuis en een houten achterhuis ode aan bewoners van het gebied tijdens een baltsvlucht zingen. Zangvogels, voor de paarden en de koets bouwen. Door de eeuwen heen buiten de bebouwde kom, deze maar ook bijvoorbeeld uilen, spechten, hout- heeft het huis tijden van verval maar ook van bloei gekend en is portretten in woord en prachtige snip en roerdomp zijn zo eenvoudig op naam afwisselend gebruikt als zomerverblijf voor rijke Amsterdam- zwart-wit beelden. Het wieden, te brengen. mers en als herberg. Wester Amstel verkeert nog grotendeels het voeren van de kippen, het Naast de sleutels bevat het boek een uitgebreid in haar oorspronkelijke 17-eeuwse staat en is daarmee het melken maar ook het rietsnijden, gedeelte waarin de zang per soort wordt oudst gebleven ‘Koopmansbuiten’ van Holland. tal van dagelijkse en minder beschreven. Extra bonus is de bijgevoegde cd Dit jaar viert deze buitenplaats haar 350ste verjaardag. Dat dagelijkse handelingen komen met alle geluiden van de honderd beschreven wordt gevierd met een aantal activiteiten voor het publiek, aan bod. De inkijkjes bieden ook vogelsoorten. zoals een ‘QR-route’ (met de eigen smartphone) waarmee zicht op keuzes waar de platte- Omdat je Vogelzang niet uit een boekje en beelden van huis en park, (vroegere) bewoners, bedrijvigheid landers voor komen te staan, zelfs niet van een cd leert, maar in het veld’ en de omliggende buitenplaatsen scharrelhouderij versus gangbaar is Vogelzang van Nederland vooral een recht- worden opgeroepen. Zo wordt bijvoorbeeld, of het al dan niet streekse uitnodiging om het veld in te trekken: 350 jaar historie met behulp van oormerken van koeien. zoekend en vooral luisterend naar vogels. moderne techniek zichtbaar. Plattelanders. Bewoners in een Vogelzang van Nederland | auteurs Dick de Vos Buitenplaats Wester-Amstel ligt aan veranderende omgeving en Luc de Meersman | uitgever KNNV Uitgeverij de Amsteldijk Noord 55 in Amstelveen. Margreet Welink (tekst) en Lode i.s.m. Vogelbescherming Nederland en Sovon Informatie over alle activiteiten is te Greven (fotografie) | Edicola Vogelonderzoek Nederland vinden op www.wester-amstel.nl en Publishing | isbn 978 94 9142 605 6 isbn 978 90 5011 374 8 | prijs € 27,95 www.groengebied-amstelland.nl TENTOONSTELLING MAPPING THE LANDSCAPE De komst van de Floriade is door op eigenschappen van dit landschap De tentoonstelling vormt een Museum van Bommel aangegrepen en op zoek te gaan naar karakteris- caleidoscopisch beeld van de om een tentoonstelling te organiseren tieke elementen ervan. Dat kan de identiteit van het landschap in de waarin het stedelijke en natuurlijke tuinbouw zijn, de loop van de Maas, regio Venlo. landschap in de regio Venlo centraal het contrast tussen de stedelijke staat. Kunstenaars, onder wie cultuur en het groene platteland, De tentoonstelling ‘Mapping the lands- Antoine Berghs, Paulien Oltheten, wat dan ook. Het project bestaat cape’ is te zien van 2 september 2012 Paul Devens, Frank Koolen en Heidi uit twee delen: tijdelijke werken op t/m 6 januari 2013 Linck, zijn uitgenodigd te reflecteren locatie en een tentoonstelling. kijk op: www.vanbommelvandam.nl
- 8. 08 DUBBELINTERVIEW Buitenplaats, parel van duurzaamheid
- 9. 09 Tekst: Kester Freriks*| Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic House Carolien Gehrels en Rob van der Laarse, respectievelijk wethouder en hoogleraar, over de verbondenheid van stad en land en de schakelfunctie die buitenplaatsen hierin – nog altijd – vervullen. ‘Een gebouw dat er in slaagt meer als geen ander: ‘Aan alle kanten van de stad liggen buiten- dan honderd jaar de tand des tijds te doorstaan en nieuwe plaatsen als oases van rust, landelijkheid en groen,’ betoogt functies te herbergen, is een parel van duurzaamheid.’ Dit hij. ‘De Amsterdammers trokken al vroeg in de zeventiende schrijft wethouder Carolien Gehrels (PvdA) in haar nota eeuw naar buiten, het landelijke gebied in. De fascinatie Erfgoedspiegel van de stad. Gehrels is onder meer wethouder voor het leven buiten, voor tuinen die vaak in formele stijl Monumenten & Archeologie. Ze is nog meer. Ook wethouder zijn aangelegd en met bomen omzoomde lanen was groot. Waterbeheer, zoals ze tijdens een gesprek in haar werkkamer in het Stadhuis naast de Opera, benadrukt. En dan vallen ook nog Kunst en Cultuur, Economische Zaken en Lokale “Erfgoed is de spiegel van wie wij Media onder haar verantwoordelijkheid. Dit jaar, 2012, is uitgeroepen tot het Jaar van de Historische waren en van wie wij zijn” Carolien Gehrels Buitenplaats. Het initiatief heeft tot doel ‘aandacht te vragen voor dit belangwekkende culturele erfgoed’. Een Door die lanen flaneerde men. De dichtere bosschages in de kalender op de kamer van Gehrels toont in royaal formaat, uitgestrekte tuinen dienden het erotische of amoureuze gedrukt in prachtige kleuren, enkele van de belangrijkste spel. De bewoners van de buitenplaatsen hadden veel buitenplaatsen van Nederland. Het zijn landhuizen en politieke macht. Ze namen zitting in het gemeentebestuur. kastelen als Kasteel Heeswijk, Huis Boschwijk, Kasteel Tussen de buitenplaats en de stad ontwikkelde zich een Staverden, Huis te Leuvenem, Kasteel Groeneveld en levendige uitwisseling. Bezoekers waren welkom op de Landgoed Clingendael. Als wethouder Monumenten buitens.’ genieten buitenplaatsen, zeker binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam, haar belangstelling. Werp een blik op een van deze voorname huizen van deze kalender, en als vanzelf dienen zich beelden aan van paarden met koetsen, flanerende mannen en vrouwen, een aristocratische levensstijl en adellijke pracht. Rob van der Laarse, hoogleraar Erfgoedstudies aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam, is al jarenlang geboeid door de negentiende-eeuwse aristocratische levensvormen in Nederland. Hij geldt als kenner van buitenplaatsen en gaf zijn visie vorm in het boek Beelden van de Buitenplaats. grandeur Voor Carolien Gehrels is een van de bijzonderste kenmerken van een stad als Amsterdam de ‘historische sensatie’. Als wethouder Monumenten acht zij het van onschatbare betekenis dat het erfgoed in de hoofdstad behouden blijft. Ze formuleert het treffend: ‘Erfgoed is de spiegel van wie wij waren en van wie wij zijn, de spiegel van de stad.’ Tot dat erfgoed behoren ook de buitenplaatsen die, in een wijde ring, rondom de stad liggen. Amsterdam kent meerdere lussen; allereerst de Stelling van Amsterdam, daaromheen in een wijde kring de buitenplaatsen en dan hebben we natuurlijk de verkeersring A10. Van der Laarse kent die buitenplekken met hun grandeur *Kester Freriks (1954) is verbonden aan NRC Handelsblad. Hij is schrijver van romans en van boeken over de natuur, waaronder het recente Verborgen wildernis. Ruige natuur en kaarten in Nederland. ** Aloys Oosterwijk (1956) volgde de Academie van beeldende kunsten in Arnhem. Grote bekendheid verwierf hij met de strip Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 is hij rechtbanktekenaar.
- 10. 10 DUBBELINTERVIEW sloopwoede Carolien Gehrels: Erfgoedspiegel van de stad. Bijna alle steden in Nederland hebben een historisch hart. Visie op het erfgoed van Amsterdam. Uitgever Gemeente Dat is de plaats waar de band met het verleden zichtbaar en Amsterdam m.m.v. Bureau Monumenten & Archeologie tastbaar is. In het hedendaagse beleid van Amsterdam wil Rob van der Laarse & Yme Kuiper (red.): Gehrels die band handhaven, en liefst ook verstevigen: Beelden van de Buitenplaats. Uitgeverij Verloren, Hilversum 2005 ‘In vergelijking tot Londen en Parijs is Amsterdam een Jaar van de Historische Buitenplaats 2012. Zie: buitenplaatsen2012.nl compacte stad. Tot in de jaren zestig heerste er een enorme sloopwoede. Nu is huis voor huis, monument voor duinrand bij Wassenaar. Voorwaarde is altijd dat de monument teruggewonnen op de stad. Daar ben ik trots op. buitenplaats vanuit de stad makkelijk bereikbaar is; eertijds In mijn functie van wethouder Water heb ik mijn vond het vervoer per koets plaats. Naast het hoofdgebouw “watertheorie” als het gaat over de buitenplaatsen van de vinden we dan ook altijd koetshuizen. Stad en buitenplaats stad. De Waterleidingduinen bij Haarlem en Heemstede zijn in dit opzicht hecht met elkaar verbonden. Dat geldt zijn Amsterdams bezit. Daar bevinden zich tal van buiten- zeker voor Frankendael. Vanuit de binnenstad is het nu plaatsen. Die beschouw ik als levendig en historisch nog geen kwartier fietsen naar deze oase van rust en onderdeel van de stad. Stadsbewoners hebben altijd een groen aan de drukke Linnaeusstraat in Oost. Ook geldt verlangen naar buiten gekend. Gebieden als de Vecht, het voor Frankendael de uitspraak van Carolien Gehrels: een Amsterdamse Bos, Oosterpark en de Waterleidingduinen duurzame parel die al meer dan twee eeuwen de tand des voldoen aan dat verlangen. Een verklaring voor de bloei van Amsterdamse buitenplaatsen ligt in de aard van de vroegere stad. Het moeras waar Amsterdam op is gebouwd, kende “Amsterdam is gebouwd twee bestemmingen: ofwel het werd bouwgrond, ofwel het werden de grachten. Maar die laatste fungeerden ook als op het zand van de afvalplekken. ’s Zomers stonken ze enorm. De gegoede elite kon het zich permitteren de stad te ontvluchten en naar buitenplaatsen” Rob van der Laarse buiten te gaan.’ tijds heeft doorstaan. Het in neo-klassieke stijl opgetrokken zanderijvaarten huis is vermoedelijk omstreeks 1733 gebouwd. ‘Een van Van der Laarse vult deze zienswijze met een mooi beeld aan: de bewoners ervan, Jan Gildemeester, was sinds 1759 ‘Buitengoederen als Elswout bij Haarlem of Huis te Manpad ambassadeur in Portugal,’ vertelt Van der Laarse. ‘Hij in Heemstede werden gebouwd in de duinen. Daartoe behoorde dus tot de hooggeplaatste, bestuurlijke elite van moest veel zand worden afgegraven. Dat werd verkocht aan Amsterdam. Beslissingen over de toekomst van de stad Amsterdam om er de grachtenhuizen op te bouwen. Via werden hier, tussen de muren van Frankendael, genomen.’ zogenoemde “zanderijvaarten” verscheepte men het zand naar de stad. Dus Amsterdam is gebouwd op het zand van ananas de buitenplaatsen.’ Ter voorbereiding van het gesprek over Als we over buitenplaatsen spreken is het van belang een buitenplaatsen nodigt Rob van der Laarse me uit naar een onderscheid te maken tussen kastelen en landhuizen. van de fraaiste Amsterdamse buitenplaatsen te gaan, Huis Een kasteel behoort de adel toe, een landhuis de welgestelde Frankendael in de Watergraafsmeer, een polder die rond burgerij, notabelen en patriciërs. Een huis als Frankendael 1630 werd drooggelegd. In de loop van de zeventiende en behoort tot de laatste groep en drukt door zijn ligging zo achttiende eeuw kwamen in de Watergraafsmeer ruim vlak bij de stad juist die verbondenheid tussen de bewoners veertig hofsteden en buitenplaatsen tot bloei. Volgens ervan met de stad uit. We lopen over het grind naar de Van der Laarse bepaalden ‘een paar duizend buitenplaatsen, achterzijde van Frankendael. Daar treffen we een terras aan met parasols. Vanaf het terras loopt een zichtas het aan- grenzende Park Frankendael in. Van der Laarse wijst op de “Herbestemming en hergebruik; strenge lijnen waaruit de tuin is opgetrokken: ‘Frankendael is, net als bijvoorbeeld het Paleis op de Dam en Felix Meritis, de ‘acupunctuur’ van de stad” ontworpen volgens Hollandse classicistische stijl van evenwicht en symmetrie. Dat zie je in de aanleg van de tuin Carolien Gehrels gelegen in een lus om de stad, het landschappelijke gezicht en de architectuur van het huis. Frankendael vormde vanuit rondom Amsterdam.’ Terecht heet dit gebied dan ook een Amsterdam de poort naar het landschap buiten de stad. Het ‘buitenplaatsenlandschap’. buitenhuis vormde de schakel tussen stad en land. Dankzij de buitenhuizen kwam de gegoede burgerij dichtbij het elite buitensteedse gebied te staan en andersom gold dat ook: het Niet alleen polders als Watergraafsmeer, Purmer en buitengebied kwam via het landhuis in contact met de stad. Beemster waren in trek als locatie voor de buitenverblijven, De wisselwerking was groot. Veel buitenhuizen beschikten ook landschappelijk aangename gebieden als de Vechtstreek, ook over boerderijen met weiland, boomgaarden en de oevers van de Amstel, Kennemerland, het Gooi en de moestuinen. Dat gaf een economische impuls aan het
- 11. 11 landelijk gebied. Inde Vechtstreek behoorden bij een “De hele wereld kwam langs. buitenplaats voermannen om de paarden te mennen en schippers om zomergasten over te zetten. Buitenplaatsen De huizen vormden een belangrijk als Frankendael waren beslist geen geïsoleerde gemeen- schappen, zoals adellijke kastelen.’ onderdeel in het grand toerisme Bovendien voldeed het landelijk gelegen huis aan het ver- langen naar een paradijselijk bestaan. De achttiende-eeuwers van die tijd” Rob van der Laarse waren verzot op het arcadische buitenleven. Een van de passies uit die tijd was het tuinieren, vooral van exotische, vooral subtropische siergewassen. Zelfs de ananas werd van de kastelen. Hier in Frankendael treffen we horeca aan. in Nederland in die tijd gekweekt. Het ideaal waren veel- Binnen is het huis gerestaureerd en is er gelegenheid kleurige bloemen op een ondergrond van zwarte aarde. geboden tot het houden van lezingen, presentaties en kun je er dineren. Op het terras komen de stadsbewoners om nieuwe modes van het groen en de stilte in de hectische stad te genieten. We gaan de tuin in en ja, het klopt nog altijd: in de perken Eigenlijk is dat een heel democratisch gegeven. Deze tuin bloeien planten op donkere grond. De geometrische tuin heeft goedbeschouwd altijd dezelfde betekenis behouden, bestaat uit vakken, die Van der Laarse ‘kamers’ noemt. door de eeuwen heen: we ervaren het als een klein paradijs In die vakken, afgezet met lage heggen, lopen sierlijke lijnen in de stedelijke omgeving.’ van palmhagen, waardoor een weelderig en rijk effect Deze visie sluit aan bij wat Carolien Gehrels stelt in haar ontstaat. Van der Laarse kan op meeslepende wijze uitleg idee over een historisch monument als ‘parel van duur- geven over wat we zien, hij ‘leest’ huis en tuin: ‘In de zaamheid’. De herbestemming van Frankendael als grand achttiende eeuw was het ideaal van de rijke stadsbewoners café past in deze optiek. Ze zegt: ‘Het behoud van om illusies te creëren. Door de rechte zichtlijnen ontstaat monumenten is in sociaal en economisch opzicht van vitale het beeld van ruimte en verte. Natuurlijk is er in de loop betekenis voor de stad. Herbestemming en hergebruik van de tijd veel veranderd in de buitenplaatsen. Ze zijn behoren daarbij. Ik noem dat de “acupunctuur” van de stad: vaak telkens aangepast aan nieuwe modes. Er is een zekere op afzonderlijke, monumentale plekken in de stad waar de gelaagdheid. Dat noemen we de culturele biografie van oude structuren zichtbaar zijn nieuwe impulsen geven door een buitenplaats. Dat zich naast Frankendael het restaurant renovatie met behoud van het bestaande.’ De Kas bevindt, is niet vreemd. Daar lagen eerst de stads- tuinen, daarna een Stadskwekerij en nu doet die kas dienst ambachtelijke kennis als restaurant.’ Het gangbare beeld dat de rijke stads- Zowel Van der Laarse als Gehrels zien voor buitenplaatsen bewoners alleen in de zomer hun buitenhuizen betrokken, in deze eeuw een belangrijke rol weggelegd. Van der Laarse: wil Van der Laarse graag bijstellen. ‘De buitenplaats was ‘Buitenplaatsen vervullen nog altijd de schakel tussen stad van beslissende invloed op het politieke en culturele leven en land. In politiek opzicht spelen ze niet meer de rol van van de stad,’ legt hij uit. ‘Er werden belangrijke bestuurlijke vroeger. Sociaal, cultureel en economisch kunnen ze soms besluiten genomen. Aan de wanden van deze huizen hingen een pijler van een wijk, zoals de Watergraafsmeer, of van de kunstcollecties. De huizen vormden een belangrijk een landelijke gebied betekenen.’ Carolien Gehrels is ervan onderdeel in het grand toerisme van die tijd. De hele wereld overtuigd dat de erfgoedwereld een bijzondere verrijking kwam langs. Adellijke lieden, maar ook studenten. De huizen voor de stedeling is, in veel opzichten: ‘Tal van particulieren stonden open naar de wereld. In de huizen werden concerten en mensen van gemeentelijke instellingen hebben enorm gegeven, filosofen en dichters kwamen op bezoek, kortom, veel kennis opgedaan tijdens de renovatie van monumenten, de sociale betrokkenheid tussen stad en platteland was waaronder buitenplaatsen. Daar is veel ambachtelijke groot. De buitenplaatsen vormden daarin een cruciale rol.’ kennis over hoe het vroeger was aan te danken. Die kennis moet behouden blijven. Als we naar de historie kijken, strijd moeten we daarin onze eigentijdse cultuur betrekken. Van der Laarse noemt ons, bewoners van de eenentwin- Cultureel erfgoed bindt mensen. Ik wil graag oude en nieuwe tigste eeuw, de ‘laatste toe-eigenaars’ van de historische Amsterdammers betrekken bij het behoud en renovatie van buitenplaatsen. Hij zegt: ‘We hebben de verantwoorde- het erfgoed. Als ik aan Huize Frankendael denk, dan is lijkheid om dit culturele erfgoed voor de toekomst te daarmee een ideaal bereikt: het heeft betekenis voor de bewaren. Binnen de adellijke kringen in Nederland is veel stedeling van nu. En leert ons over het landelijke verleden strijd gevoerd als het gaat om het beheer en voortbestaan van een stad als Amsterdam.’ Carolien Gehrels (PvdA) is wethouder te Amsterdam. Tot haar Rob van der Laarse is hoogleraar Erfgoedstudies aan de beleidsterrein behoren: monumenten & Archeologie, Waterbeheer, Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. Kunst en Cultuur, Economische Zaken en Lokale Media.
- 12. 12 GROO(T)S Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld: Hugo Schuitemaker* René Dessing over een fenomeen waar we trots op moeten zijn, de buitenplaats. KUNSTHISTORICUS EN CULTUREEL ENTREPENEUR RENÉ DESSING NAM HET INITIATIEF TOT HET JAAR VAN DE BUITENPLAATS 2012, EEN GESPREK OP HUIS TE MANPAD IN HEEMSTEDE OVER BEHEER EN BEHOUD, HET GEBREK AAN ‘WIJ-GEVOEL’ EN FRIETSCHIETEN. Buitenplaatsen, de duurzaamheid zelve Een Themajaar voor Historische Buitenplaatsen Van de zesduizend buitenplaatsen die ons land ze zich in de Vechtstreek druk maken over borgen in 2012, waarom eigenlijk? kende, is nog tien procent over. Waaraan vielen in Groningen?’ ‘Vraag een willekeurige passant naar het begrip die vijfeneenhalfduizend ten prooi? “Buitenplaats” en hij of zij zal te kennen geven niet ‘Lucratieve verkoop ten behoeve van de aanleg Over die activiteiten, is een BBQ inclusief te weten waar je het over hebt. Buitenplaatsen van Vinex-wijken, begraafplaatsen, wegen, frietschieten in uw ogen geoorloofd? zijn relicten van een historisch fenomeen, het land- en tuinbouwbedrijven enzovoorts. Erfenis- ‘Het is van belang dat de relatie tussen buiten- buitenleven dat de gegoede burgerij en adel op de kwesties en de hoge kosten van onderhoud plaats en de omgeving verinnigd wordt. Maar de buitenplaatsen voor zichzelf inrichtte. Dit hele speelden vanzelfsprekend ook mee.’ kwetsbaarheid van zo’n huis en de bijbehorende verhaal dat zich goeddeels tussen 1600 en 1940 tuinen conflicteert met grote bezoekers- afspeelde, is teloor gegaan. Dit alles onder de Hoe zien jullie de toekomst van de resterende aantallen. Misschien zijn kleinschalige activiteiten aandacht brengen van het Nederlandse publiek is buitenplaatsen voor je? wel beter. Het is de kunst om de bandbreedte van het primaire doel van de stichting. Uit “de winst” ‘Was er maar een “jullie”. De helft van de buiten- de plek te leren kennen, al te tuttig moet je hierbij hiervan hopen we een bredere steun voor beheer plaatsen is in particulier bezit, de andere helft ook weer niet zijn.’ en behoud te genereren én de dialoog tussen de is in handen van gemeentes, stichtingen, betrokken partijen op gang te brengen.’ Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Geen buitenplaats zonder pendant in de stad, Rijksgebouwendienst, wat niet al. Komt nog bij hoorde ik u zeggen; goede oneliner… Hoe komt dat, die teloorgang? dat er lokale, regionale en landelijke belangen ‘Juist in het verhaal van de buitenplaatsen ‘De verklaring ligt in een heel aantal factoren, de en bemoeienissen zijn. Kortom, verschillende klinkt de aloude band tussen stad en land door. precieze samenhang daartussen zou uitgebreid bloedgroepen, verschillende visies, en helaas, Vooral Amsterdam nam hierin het voortouw, onderzoek vergen. (Sowieso kent het fenomeen stekeligheden over en weer.’ vierhonderd jaar lang trokken stedelingen naar buitenplaats aspecten, waarvoor je interessante buiten. Aerdenhout, Bloemendaal; vroeger wetenschappelijke vraagstellingen kunt formu- En tussen die partijen wilt u een dialoog op veelal Amsterdams grondbezit. Grachtenhuis leren.) Maar laat ik er een aantal noemen. Na gang brengen… en buitenplaats vormden een twee-eenheid.’ de Tweede Wereldoorlog is de bevolking veel ‘Precies! Het gesprek over “wát je bewaart, en mobieler geworden, de verbintenis met de eigen met welk doel”, en over een betere definiëring U bent zelf ook eigenaar van een buitenplaats? streek is sterk afgenomen. Vanaf 1848 (liberale van het begrip buitenplaats, dient dringend te ‘Huurder, geen eigenaar. We hadden ook voor grondwet van Thorbecke) is het element “volk” worden gevoerd.’ een comfortabele flat kunnen kiezen, maar de in al zijn breedte op zijn troon belandt, terwijl ongemakken, de kosten van onderhoud, de tocht, bezittende klasse en de adel, langzamerhand Te zien aan de lange lijst instellingen die zich aan de we hebben het met liefde omarmd. Je geworteld het veld moest ruimen. Maar ook een factor stichting verbonden hebben, bent u aardig op weg. voelen in een geschiedenis, in een groter verhaal, als ruilverkaveling heeft een duit in het zakje ‘Dat zo veel buitenplaatsen zich aangespoord is voor ons heel waardevol.’ gedaan.’ hebben gevoeld om activiteiten te organiseren, mag je gerust een groot succes noemen. Maar de *Hugo Schuitemaker is freelance fotograaf. Met zijn bedrijf Zeeliefhebbers verkoopt hij duurzame stap naar een gedeelde visie, die is nog niet vis in combinatie met fotografie en recepten. gezet. En die is noodzakelijk, immers, wat zouden www.zeeliefhebbers.nl
- 13. 13 “Je geworteldvoelen in een geschiedenis, in een groter verhaal, is waardevol”
- 14. 14 REPORTAGE Project Projectontwikkelaars. Deze beroepsgroep, die zich bezighoudt met de aan- en verkoop van grond, bouwprojecten en onroerend goed, roept bij velen negatieve associaties op: geldwolverij, patserigheid, megalomanie, meedogenloosheid en lelijkheid. Wie echter een kijkje neemt in de Vechtstreek, en met name langs rivier de Vecht zelf, raakt al snel betoverd door de landschappelijke schoonheid. Bepalend voor die schoonheid zijn de tientallen historische buitenplaatsen langs het water. En ja, die zijn goeddeels te danken aan projectontwikkelaars.
- 15. 15 Tekst: Jan Dobbe*| Beeld: Michiel de Jong © Comic House** ontwikkeling avant la lettre Buitenplaatsen aan de Vecht Met name het ontbreken van de prachtige, smaakvol gestileerde te danken. De rivier maakte ook deel uit van historisch en cultureel besef in oude stedelijke kastelen en buitenplaatsen. de Hollandse Waterlinie (1870), die als een bebouwingen en de ondoorzichtige afspraken Ooit stonden er maar liefst dertien kastelen, beschermende krans rondom de steden van met gemeenten, die ook een graantje van de waarvan er in de loop der eeuwen vijf Holland lag, 85 kilometer lang en drie tot vijf grondwinsten willen meepikken, hebben verdwenen, en vele tientallen buitenplaatsen, kilometer breed. Met 46 forten strekte de linie projectontwikkelaars een negatieve uitstraling waarvan er in de loop der jaren ook weer veel zich uit van het eiland Pampus in de Zuiderzee bezorgd. Zo neemt het VPRO-programma zijn verdwenen. Namen die tot de verbeelding tot aan de Biesbosch. Al varend over de Vecht De Slag om Nederland de nietsontziende wild- spreken en alleen nog maar op oude prenten en de Loosdrechtse Plassen zie je hier en daar groei van kantoorpanden in ons land op de korrel. en tekeningen zijn terug te vinden: Otterspoor, nog de betonnen kazematten (schuilkelders) Het lijkt erop, aldus de programmamakers, dat Huys te Nigtevecht of Wallestein. Ze zijn als overblijfsel van de linie liggen. de Nederlandse burger niets meer te zeggen verloren gegaan, maar er is gelukkig nog veel heeft over zijn land en dat de verloedering van historisch erfgoed te vinden langs de Vecht. tip Vijverhof, bij Nieuwersluis het landschap wordt bekonkeld in kringen De Utrechtse Vecht begint bij de stad Utrecht Agnes Block (1629-1704) liet deze buitenplaats van bestuurders, geldschieters en project- en mondt bij Muiden uit in het IJmeer. Ze loopt in 1670 bouwen in de vorm van een woonhuis ontwikkelaars. Al deze feiten ten spijt, moeten langs de plaatsen Maarssen, Breukelen, met theekoepel en oranjerie. In het Rampjaar we toch erkennen dat we een prachtig stukje Loenen en Weesp. De Vecht ontstond zo’n (1672) werden Franse troepen in de Vijverhof Nederland aan projectontwikkeling te danken 2600 jaar geleden als deel van de Rijndelta. ingekwartierd en bleef de buitenplaats gespaard. hebben: de Vechtstreek. In de middeleeuwen was het een belangrijke Begin 19e eeuw is de buitenplaats deels gesloopt en bij de naastgelegen buitenplaats Over-Holland scheepvaartverbinding tussen de Zuiderzee gevoegd. In 1866 werd de Vijverhof weer de utrechtse vecht (Noord-Europa) en de Rijn (Duitsland). zelfstandig en is het huidige hoofdgebouw in Voor wie het nog niet wist: langs de Dorestad (Wijk bij Duurstede) en later de stad eclectische stijl gebouwd. Utrechtse Vecht wemelt het van Utrecht hadden er hun economische bloei aan ** Jan Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van dieren als hoofdredacteur van het ledenblad DIER. ** Michiel de Jong volgde diverse kunstopleidingen om uiteindelijk voor het vak van striptekenaar te kiezen. Hij publiceert in Zone 5300 en maakte met Milan Hulsing de strip Hanuman in het Algemeen Dagblad. De Jong wordt gezien als Nederlandse vertegenwoordiger van de Atoomstijl in de school van Yves Chaland.
- 16. 16 REPORTAGE nouveau riche projectontwikkeling aan de Vecht Gedicht voor Goudestein In de 17e eeuw, beter bekend als de Iemand die goed garen spon bij de De dichter, geleerde en componist Constantijn Huygens Gouden Eeuw, ontstond er met name expansiedrift van de nieuwe rijken, schreef bijgaand korte gedicht over Goudestein: in Amsterdam een nouveau riche was aannemer en project- van kooplieden die zeer goede zaken ontwikkelaar Jan Jacobsz. Bal, alias Aenden Selven deden in de internationale handel. Huydecoper (1541-1624). In 1608 kocht Nu weet ick ’t, Maersseveen, en ’tis licht om versinnen, Waerom uw Goudestein van velen werdt bemint; Denk aan de Verenigde Oost-Indische hij herenboerderij De Gouden Hoeff bij Twee lieve dinghen doen ’t, en diem’er altoos vindt, Compagnie (VOC) en alle handel die daar weer Maarsseveen aan de Vecht en vestigde daar een De soete Vecht voor deur, de soete vocht van binnen. mee samenhing. Zo ontstond er naast de adel, steenbakkerij, waarmee hij goede zaken deed die tot dan toe de touwtjes in handen had gehad, bij de uitbreiding van de stad Amsterdam. een nieuwe toplaag van gegoede burgerij, die (Deze uitbreiding, die grofweg plaatsvond Het huis is bedoeld om, net als de oude adel- snel in aanzien groeide. Rijke kooplieden tussen 1585 en 1665, behelsde onder meer de stand, ‘lekker buiten te kunnen wonen’. werden de nieuwe bestuurders en kregen het aanleg van respectievelijk de Herengracht, Overigens kan dat alleen ’s zomers; in de winter langzamerhand voor het zeggen. Op zijn Keizersgracht en de Prinsengracht – de bekende blijft Huydecoper met zijn familie in de warme zachtst gezegd was deze groep zeer bemiddeld grachtengordel, een en al vertoon van welvaart stad, omdat het ’s winters op het platteland veel en had geld om grote huizen te laten bouwen en macht.) Huydecopers zoon Johan (1599- te koud is. in de stad. Een blik op de statige herenhuizen 1661), die zich Heer van Maarsseveen noemt, Huydecoper zet een trend. Bezoekers van zijn aan de Amsterdamse grachtengordel zegt al laat op deze plek in 1628 de buitenplaats buitenplaats, zonder uitzondering steenrijk, genoeg. Maar dat niet alleen, deze nieuwe Goudestein bouwen – nu het gemeentehuis van zijn razend enthousiast. Zij willen ook ‘een rijken staken ook geld in de ontwikkeling de gemeente Stichtse Vecht. Johan zit goed in buiten’, en dat brengt hem op ideeën. Hij koopt van de schone kunsten: dichters, schilders en de slappe was en houdt van de schone dingen meer land langs de Vecht, en bouwt samen architecten dankten vanaf dat moment hun des levens. Zo is hij een van de eerste kopers met de succesvolle architect Philips Vingboons bestaan aan de goed gevulde beurzen van van werk van Rembrandt van Rijn en is hij buitenplaatsen aan het water, als een lang- Amsterdamse bourgeoisie. En de Vecht dankt bevriend met de dichter, geleerde en componist gerekte lusthof, met tuinen, paden, priëlen en er haar voornaam bebouwde oevers aan, want Constantijn Huygens. Goudestein laat hij ga zo maar door. Het worden er in totaal maar het fenomeen ‘buitenplaats’ raakte in deze bouwen in een sobere, neoklassieke stijl, liefst 25. Zo wordt Huydecoper, die later ook periode in zwang. gecombineerd met Nederlandse baksteen. nog het burgemeestersambt van Amsterdam bekleedt, projectontwikkelaar avant la lettre tip Vegtvliet, bij Breukelen voor de Vechtstreek. Hij wordt alom beschouwd Vegtvliet is ontworpen door Philips Vingboons vervaardigde omstreeks 1730 de twee beelden die als de bedenker van het fenomeen ‘Hollandse en rond 1670 gebouwd voor de Amsterdamse vandaag de dag aan weerszijden van de voorgevel buitenplaats’. koopman Willem van den Broeck. In de 18e eeuw staan en Atalante en Meleager voorstellen. Niet is het hoofdgebouw ingrijpend verbouwd met ook toegankelijk voor publiek, maar zeker de moeite in de 19e eeuw wijzigingen. Ignatius van Logteren waard om eens langs te fietsen of te wandelen.
- 17. 17 de vecht anno2012 diende als heropvoedingsgesticht voor ont- tip Rupelmonde, rond 1750 vergroot Wie, zoals ik, de grandeur van de spoorde jongedames. Deze buitenplaats is vernoemd naar de buitenplaatsen eens wil proeven, doet Belgische plaats Rupelmonde. Rond 1750 is er goed aan een vaartochtje over de nieuw: buitenplaats overweer het hoofdgebouw vergroot, aan de Vechtzijde Vecht te maken. Mijn tocht start in een Was de Vechtstreek in de 17e en 18e kwam daarin een zaal gedeeltelijk in een forse jachthaven aan de Loosdrechtse Plassen. Deze eeuw in trek bij projectontwikkelaars, uitbouw te liggen. Later volgden nog andere op zich prachtige waterpartij wordt, net als twee eeuwen later is dat nog altijd het aanpassingen. Niet open voor publiek, maar de Vecht in de 17e eeuw, gedomineerd door de geval. Onderweg passeren we het immense desondanks de moeite waard om op te nemen in een fiets- wandel- of vaartocht langs de Vecht. huidige nieuwe rijken. Zo blijkt platenmagnaat Landgoed Groenevecht, van vastgoedmagnaat en multimiljonair Willem van Kooten, alias Cor van Zadelhoff. Daar bewoont deze project- Joost den Draaier, er op een privé-eiland te ontwikkelaar de historische buitenplaats nieuw: op buuren wonen. Wijlen André Hazes woonde iets Groenevecht uit 1668. Een bijzonder project, dat niet verderop aan de Vinkeveense Plassen, en aan Nieuwbouw is er ook. Her en der zie je splinter- onbesproken mag blijven, is het dorp de Vecht woont quizmaster en presentator nieuwe projecten aan het water verrijzen, zoals Op Buuren aan de Vecht bij Maarssen. Ron Brandsteder. En rijk is het gebied: zo tellen de sinds 2010 in aanbouw zijnde Buitenplaats Het wordt gebouwd op de plek waar ooit de de plassen maar liefst 44 jachthavens, waar Overweer in Breukelen, waar geheel in de stijl Nederlandse Kininefabriek stond, behorend naar schatting 7.000 plezierjachten liggen te van zijn illustere voorgangers een nieuw en bij de in 1932 door een explosie verwoeste, dobberen. peperduur complex wordt gerealiseerd. Niet historische buitenplaats Op Buuren. Omdat Via de kromme Mijndense Sluis komen we op exclusief voor één familie, zoals vroeger, maar de rondvaartboot hier niet komt, rijd ik er met de Vecht, waar het bij mooi weer wemelt van als chique mini-wijk voor beter gesitueerden. de auto naartoe. de sloepen, motorjachten en rondvaartboten. Appartementjes vanaf zeven ton vrij op naam, Projectontwikkelaars als Kondor Wessels We passeren de mooi geconserveerde buiten- met uitzicht op de Vecht. Er zijn er ( juni 2012) Projecten (KWP), Vesteda en het Bouwfonds plaatsen uit de tijd van Johan Huydecoper, nog een paar over. De rest van de appartementen, hebben hier in een paar jaar tijd een dorp (een in de volksmond ook wel ‘Vechtpaleizen’ land- en koetshuizen is al verkocht. Crisis? buitenwijk van Maarssen) in retro-stijl doen genoemd: schitterende buitenplaatsen als Welke crisis? Het ziet er wel mooi uit, ik moet verrijzen, compleet met trap- en klokgevels, Nieuwerhoek (1710), Vredenhoef (ca. 1670), het erkennen. Van projectontwikkelaars moet grachtjes, ophaalbruggen en landhuizen Rupelmonde (1650), Sterreschans (1688) en je het soms toch hebben… met muren eromheen waarin smeedijzeren Vegtvliet (1670), dat niet lang geleden nog hekwerken zijn opgenomen. Het project omvat drie onderdelen: Op Buuren Dorp, Op Buuren Park en Op Buuren Buiten, waar landhuizen en ‘herenboerderijen’ worden gebouwd. “Het wordt steeds voller, en het is Archaïsche wijknamen zoals Cruydenborgh, Soetendael en Nieuw Vechtvoort moeten het volop aapjes kijken aan de Vecht”
- 18. 18 REPORTAGE historische karakter van het dorp nog eens meer speel- en ademruimte gunnen, vestigen boerderijen, bungalows en overal een sloep, extra benadrukken. Volgens een wervende zich hier. Ik vind het hier heerlijk wonen!’ motorjacht of ander vaartuig voor de deur. tekst op internet wil Op Buuren ‘…niet zomaar Deze opmerking wordt meteen bevestigd: Druk, druk, druk. Het zal op een gewone door- een nieuw dorp zijn, maar een echte toevoeging terwijl ik over de gloednieuwe kade wandel, deweekse dag nog wel uit te houden zijn, maar aan de omgeving […] en zo een waardevolle zwemmen er kinderen in de Vecht, waar ze op een vrije, zonnige zondag is het hier bijna bijdrage vormen aan het Vechtse landschap. vanaf een gloednieuwe ophaalbrug in duiken. net zo druk als in de badplaats Scheveningen. Het maakt van Op Buuren een dorp met een Het is prachtig weer, en het ziet er idyllisch uit. Misschien doen de hedendaagse project- eigen identiteit, mooi passend in het typische Net als in de 17e eeuw geldt ook nu weer dat een ontwikkelaars er goed aan zich in te houden karakter van de Vecht.’ goedgevulde beurs nodig is om in Op Buuren een en niet elk stukje Vechtoever te bebouwen En het is zo, men heeft echt zijn best gedaan. plekje te bemachtigen. Een appartementje met met wéér een ‘uniek object’ waar ze goed aan Op een enkel modern huis na, ziet het er uitzicht op de Vecht doet ongeveer drie ton. kunnen verdienen. Houd het lekker exclusief, levensecht uit. De architecten hebben zich is mijn devies, dan blijft het een bijzondere plek laten inspireren door de oude dorpen en aapjes kijken om te wonen. Of de projectontwikkelaars van landgoederen aan de Vecht, maar het is en blijft De vraag rijst, hoe lang deze nu het ook weer voor elkaar krijgen deze streek imitatie – en dat voel je. Zoals gebruikelijk bij exploitatie van de Vechtoevers nog ook over honderd jaar nog betoverend te laten nieuwbouwprojecten ontbreekt er een ziel, door kan gaan. Het wordt steeds voller en zijn, zal de tijd leren… wat dat dan ook precies mag zijn. Bovendien het is volop aapjes kijken – want dat is het spel mis ik het stemmig groen van eeuwenoude dat nieuwe rijken graag spelen: zien en gezien tip Swaenen-Vecht, te Oud-Zuilen In de geveltop van het pand is een gevelsteen te zien met daarop twee vechtende zwanen en de “Van projectontwikkelaars moet huisnaam. Het pand bestaat uit aparte delen die in verschillende tijden zijn gebouwd (het oudste je het soms toch hebben…” deel in 1670). Het was van 1678 tot 1970 een pastorie, waarna er in 1971 weer een particulier introk. Tegenwoordig wordt de begane grond van het 19e-eeuwse gedeelte van het pand gebruikt kastanjebomen, eiken en platanen, die je in worden. Men wordt op de wenken bediend, als galerie ‘Oud-Zuylen’. echt oude stads- en dorpskernen wel aantreft. want het massatoerisme tiert hier welig. De Hier moet men het doen met iele jonge aan- straatweg langs de Vecht is overvol met auto’s plant, die pas over honderd jaar enige indruk en motorfietsen, wat regelmatig tot files leidt, Meer lezen over de Vechtstreek? Kijk dan op kan maken. ‘Het dorp is gebouwd voor twee- en de vaarroute is vol met bootjes. De aanblik www.vecht.nl of www.vensteropdevecht.nl verdieners uit Maarssen en Utrecht,’ weet een van historische buitenplaatsen die de tand vriendelijke bewoner van een grachtenpand des tijds schitterend hebben doorstaan, wordt me te vertellen. ‘Mensen die het in de stad te steeds vaker afgewisseld door nieuwe villa’s druk vinden en hun opgroeiende kinderen wat van moderne nieuwe rijken – verbouwde
- 19. [ advertorial ] www.kewlox.nl 5 13 Geef je op voor de Boekenkrant nieuwsbrief via www.boekenkrant.com 1
- 20. 20 MIJN LANDSCHAP VERINNERLIJKT ZOIETS ALS ‘MET VAKANTIE NAAR DE BERGEN GAAN’, DAAR KAN IK ALS EEN BERG TEGENOP ZIEN. DE ZEE IS THUISKOMEN. ZANGER, TROMPETTIST JEROEN ZIJLSTRA OVER WIERINGEN, DE VIKINGEN, DURGERDAM, IJBURG EN OVER MISVERSTANDEN ROND EEN HOOG ZOUTGEHALTE. Je ziet het land gewoon oprijzen, als je vanaf de Afsluitdijk Wieringen nadert, twaalf meter boven Maar inderdaad, ik ben er wel weg gegaan. Als kind had je in onze streek twee opties: óf je ging naar zee, óf je ging bij een de zeespiegel ligt het eiland dat dankzij de Korte Afsluitdijk boer helpen. Die keuze was voor mij niet moeilijk. geen eiland meer is. Maar het eilandgevoel heeft mij altijd Zo rond m’n tweeëntwintigste wist ik dat ik niet op zee wilde – ik ben er geboren – in zijn greep gehad. De VOC-schepen blijven, maar de muziek in wilde en meldde ik me aan bij het voeren destijds langs Wieringen naar Amsterdam en gingen conservatorium in Amsterdam. Maar de zee bleef belangrijk. op het eiland in quarantaine, er hebben Vikingen gewoond, De visserij betekende mijn studiefinanciering, twintig tot er zijn Romeinse graven met prachtige tufstenen dakjes vijfentwintig weken per jaar bracht ik op zee door. Vissen. gevonden en zelf heb ik, voor de restauratie, naast de kerk in Meestal op kabeljauw, schol en tong. Oosterland zwerfkeien opgegraven. Magisch was dat. Als kind denk je daar niet heel bewust over na, je leeft daar gewoon. ‘Olie en rook’, mijn eerste cd, is een ode aan die tijd. Zoals Maar het heeft mij absoluut gevormd. het in de blues vaak over katoenoogst gaat, heb ik het over En als er één plek op de wereld als ‘mijn plek’ voelt dan is het de zee. In de loop der tijd heeft mijn uitzicht zich verinnerlijkt. de rand van het wad, daar waar je over het wad helemaal naar De ervaring tijdens het varen van die gigantische ruimte het Marsdiep en Den Helder kijkt. Met die prachtige vaargeul bijvoorbeeld, of het vreemde tijdsbesef. Zeevisserij is een langs het Balgzand, die vaarroute naar de rest van de wereld. continu bedrijf, je systeem wordt compleet door elkaar In een woord subliem. geschud. Gedurende zoveel jaren op zee, in mijn geval van
- 21. 21 Tekst: Brigitte vanMechelen | Portret: Jeroen Zijlstra | Foto: Siebe Swart, Hollandse Hoogte UITZICHT g Waddenzee met zicht op het voormalig eiland Wieringen met buien boven de Kop van Noord-Holland. mijn achttiende tot mijn vijfendertigste, raak je behept met ik niet zo bang. Als de bebouwing oprukt dan de kant van kleuren en klanken. Precies omschrijven kan ik ze niet, maar Almere op, niet de onze. Door de crisis is er trouwens van mijn muzikale klankkleur is hierdoor gevormd, dat is zeker. uitbreiding voorlopig geen sprake, IJburg zelf wordt niet eens afgemaakt. Middenstanders die zich er hebben gevestigd raken En nu woon ik in Durgerdam. Mijn vrouw is theologe en kreeg zelfs in de problemen, ja, ook over IJburg hangt nu de blues. hier een baan. En wéér woon ik naast een kerk en aan de rand van het water, aan het IJsselmeer dit keer. Neerlands eerste en enige vertegenwoordiger van de Nee, nee, niet met uitzicht op IJburg. Vanaf ons stukje dijk kijken maritieme kleinkunstjazz wordt ik wel genoemd, ik moet er we uit over het weiland met daarachter de vaargeul tussen een beetje om lachen maar het klopt wel. Wat ik ben en maak IJsselmeer en Amsterdam, de hoofdroute naar de sluizen van heeft absoluut een hoog zoutgehalte. Amsterdam. Er was destijds veel protest tegen deze stads- O, je begreep niet dat ik toen ik het had over Durgerdam als uitbreiding maar nu het stof is neergedaald hebben de zoete variant van Wieringen, ik dat letterlijk bedoelde? Durgerdammers het uitzicht geaccepteerd, heb ik het gevoel. Dat gebeurt vaker, wat ik letterlijk bedoel wordt figuurlijk Verzwolgen te worden door de oprukkende stad, daarvoor ben uitgelegd. Jeroen Zijlstra (1958), zanger, tekstschrijver, componist en trompettist richtte in 1998 de band Zijlstra op. De band is vooral bekend door het lied Durgerdam slaapt, waarmee Zijlstra in 2002 de Annie M.G. Schmidt-prijs won. Samen in Zee is de meest recente voorstelling en cd van Zijlstra.
- 22. 22 VERHAAL Tekst: Cees Nooteboom* Beeld: Eddy Posthuma de Boer 3 HET KANON EN DE PAUWEN, de binnenkant van de droom S oms wilde je dat het kon, dat je een ogenblik uit je leven zou kunnen zien alsof het op film was. Ik heb met Fritzi ten Harmsen van de Beek Jagtlust verlaten, we zijn haar lange straat met de hoge bomen uitgelopen naar rechts, dan weer naar links, en op de Eemnesser Weg terecht gekomen. We zullen de vele kilometers naar Groeneveld lopen, twee figuren uit een boek van Jacob van Lennep, eindelijk zal ik het kasteel ook vanbinnen zien, en de mensen ontmoeten die ik vanaf die allereerste keer dat ik Groeneveld uit de verte zag alleen maar als bewegende schimmen in de verte had waargenomen. Hoe de Eemnesser Weg er nu uitziet weet ik niet, toen was het een eindeloze klinkerweg met aan onze linkerhand de groene polder tot aan de horizon. Dun was ik in die dagen, voor Dienst afgekeurd omdat ik te weinig woog. Maar mijn boek was af, en de vrouw die naast mij liep had het gelezen en sprak er over, wikkelde me in in een lange, zoals altijd meanderende monoloog, die nog voortduurde toen we oprijlaan naar het kasteel opliepen. Het was een zomerdag, dat weet ik nog, zo’n dag waarin de lucht zwaar is en de natuur de mensen in een verzadigde, wellustige stemming brengt. Aan het eind van die lange laan lag het hoge huis met de twee licht naar voren geborgen vleugels, het wapen hoog boven de poort. Twee koets- huizen links en rechts achter het sierhek, een bordes, de hoge, zo Hollandse ruiten, roze baksteen, het leek of alles zweefde. Even later stond ik oog in oog met Joop Colson. Sommige mensen zijn onvergetelijk omdat een eerste aanblik ze voor altijd in je geheugen heeft geëtst. Later zou ik aan zijn sterfbed zitten, ik zou de gekste dingen met hem meemaken, daar en in Roquebrune, hij zou grappen maken over mijn gedichten en hij zou mij uitnodigen om op Groeneveld te komen wonen, maar niets heeft die allereerste keer uitgewist. Hij stond daar een beetje scheef in een grijs pak (later wist ik dat hij alleen maar C&A-pakken droeg van 89 gulden), keek mij aan met een blik waarvan ik wist dat die mij in die ene oogopslag registreerde zonder dat ik wist wat het oordeel was.
- 23. 23 We stonden in de hoge, marmeren gang bij een klein kanon, hij had grijs golvend haar met iets van een krul erin dat ze in Suriname kroesoewierie noemen maar het was een ander koloniaal oord, Curaçao, waar hij later veel over zou vertellen. Met een wijde zwaai nodigde hij ons uit naar binnen om Ali te begroeten, zijn vrouw. Nu stond ik zelf in die hoge kamer die ik ooit, jaren daarvoor alleen maar uit de verte had gezien. Een groot affiche van een stierengevecht, schilderijen van Bob Buis, klewangs en andere wapens aan de muur. Dit waren dus de mensen die mijn fantasie hadden aangejaagd toen ik ze vanuit het bos over de vijver in deze ruimte had zien bewegen. Ik was aangeland aan de binnenkant van mijn droom. De meubels in de enorme ruimte van die kamer stamden uit het Waterlooplein, het was juist de ruimte die ze hun allure gaf, grote leren fauteuils, een ronde tafel waaraan ik een paar jaar later zou eten. Er was iets begonnen dat voor mij van grote betekenis zou worden, al wist ik nog niet hoe. De Duitsers hebben daarvoor het woord Sternstunde bedacht, en beter kun je zulke ogenblikken niet benoemen. *Cees Nooteboom (Den Haag, 1933) wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse schrijvers. Van zijn romans en reisverhalen verschenen vertalingen over de hele wereld. In 2003 kreeg hij de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur, in 2004 de P.C.Hooft-prijs, en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.
- 24. 24 ESSAY De Hoe was het leven op een buitenplaats in de tweede helft van de 19e eeuw? Wie kwamen er en wat deed men er zoal? In Jeugd in het Beetsenhuis licht Ada Beets, het vijftiende en jongste kind van predikant Nicolaas Beets (onder het pseudoniem Hildebrand bekend als schrijver van de Camera Obscura) een tip van de sluier op.
- 25. 25 Tekst: AdaGeertruide Went-Beets* | Beeld: Jan van der Veken © Comic House logeer- partij Ada, het vijftiende kind van Nicolaas Beets, over de zomers op Slot Zeist “Het slot waar de familie Labouchère- Ada haar moeder in. ‘Ja, maar niet verder gaan hoor.’ Ze Voombergh woont, ligt rechts aan de Slotlaan en heen links trippelt naar buiten. Voor ’t huis ligt een groot gazon met het broeder- en rechts het Zustersquare van de Hernhutter- een groot perk begonia’s van allerlei kleuren. Ze loopt dit om gemeente. Rechtdoor de tweede dorpstraat in, de laan van en staat voor ’t hek van de hertenkamp. De herten grazen Beek en Royen links voorbij, en dan …’t eerste hek indraaien rustig en worden niet gestoord door dat kleine meiske met (Hoog Beek en Royen), een stukje van de groote laan met de groote ‘ja ja’ hoed op de lange blonde krullen in haar effen dubbele rijen kolossale groen beuken, rechts afzwenken rose jurkje met wit kraagje en pofmouwtjes en een zwart over een kleine steenen brug, ’t kiezel van de oprij, die fluweelen ceintuurtje met laag afhangende strik, witte werkelijk wat omhoog gaat, kermt onder de wielen en … we kousjes en klompschoentjes volmaken haar toilet. Ze kijkt staan stil voor het mooie witte huis. De glazen voordeuren worden door den huisknecht Johan wijd opengeslagen en hij haast zich om behulpzaam te zijn bij ’t uitstappen en “De koffers zijn vooruit gezonden kleine bagage in ontvangst te nemen. De koffers zijn vooruit gezonden met bode Verhaar. In de Vestibule staat onze gast- met bode Verhaar” vrouw met haar twee dochters, de freules Agnes en Louise, stralend van hartelijkheid. ‘Dag Constance’ en prof. Beets met haar groote blauwe oogen ernstig naar die mooie herten drukt haar hartelijk de hand. ‘Mijnheer Beets, blij U hier met hun prachtig gewei en de kleine hertjes vlak bij hun weer te zien.’ De verdere begroetingen zijn allerhartelijkst moeder. ‘Vanavond krijgen jullie weer roggebrood van me en wij gaan allen naar de groote zaal waar ’t zoo heerlijk uit het klepmandje dat de baas in de vestibule zet, hoor! naar bloemen ruikt. ‘Mag ik even naar de herten,’ fluistert Ik blijf een heele tijd hier en dan mag je uit mijn handje eten, * Ada Geertruide Went-Beets (1871-1955) begint haar ‘memoires’, die zij tijdens de tweede wereldoorlog opschreef, met de beschrijving van een jaarlijkse logeerpartij op Slot Zeist. Uitgebreid verhaalt ze hoe ze met haar ouders en zusjes de zomer doorbrengt op dit voorname buiten van de familie Labouchère-Voombergh.
- 26. 26 ESSAY maar dat durf ik nog niet erg,’ zoo praat ze voort. ’t Is heel stil de oprij, baas?’ ‘Dat ben oraniebloesems, die krijg ie in je om haar heen, de hooge bomen ruischen, alleen in de stal, haor a je trouwt’, zei hij lachend. ‘Ik ook?’ ‘Nou, secuur hoor.’ links van ’t huis op kleinen afstand hoort ze fluiten. Ze keert zich om en kijkt op naar ’t huis. ‘Zou ik weer op de badkamer ’s Middags zei freule Louise: ‘Ik vind de bloemen zoo mooi slapen en de zussen ernaast op de groote balconkamer? geschikt vandaag!’ ‘Ja, ik heb ook geholpen,’ zei Ada. Met Wat een prachtige bloemen op ’t balcon.’ Moeder wenkt freule Louise was ze heel erg op haar gemak, die verzon en ze holt naar huis. ‘We gaan ons even opknappen voor de altijd iets prettigs en ging met haar naar de winkels van lunch, kom maar. De zussen zijn al boven op de balcon- ’t Broederhuis en dan kwam ze beladen met schatten terug. kamer.’ ‘En waar slaapt U en papa?’ ‘Wij zijn weer beneden Deze heerlijke logeerpartij werd ieder jaar herhaald en toen in de blauwe kamers, weet je wel, daar heeft papa dan ook ze grooter was kwam er nog een meisje logeeren, Hilda zijn studeerkamer, weet je ’t nog?’ ‘Ja ik kom straks kijken, Witsen Elias, die een trouwe vriendin werd. Dan mochten is ’t kippenhok er nog achter?’ ‘Ja hoor.’ ze in ’t huisje zelf kooken en vriendjes en vriendinnen vragen en zaten ze er ’s avonds, bij een kaars, spook- Na de lunch werd een wandeling door ‘de plaats’ gemaakt. geschiedenissen te vertellen. Soms waren er groote Den anderen morgen was Ada al vroeg op en kwam de kamenier, voor ze de freules hielp, haar aankleeden en ’t haar opmaken, dat vond ze heel deftig. Ze ging naar “Met freule Louise was ze beneden en vond in de hal haar vriend de tuinbaas die de erg op haar gemak” bloembakken verzorgde. ‘Zoo bè je daar weer, da’s goed. Mot je me maar weer is een handje hellepe hoor.’ Aan pic-nic’s met de familie van ’t Slot, van Pavia en van ’t ontbijt zegt Mevrouw: ‘Ada wil zeker wel naar haar huisje Aardenburg, een heele stoet groote tentwagens achter vanmorgen, kom straks de sleutel maar bij me halen.’ Toen elkaar b.v. naar het leegstaand kasteel Zuijlenstein onder Mevrouw later in ’t kleine kamertje naast de voordeur zat Leersum, waar de kinderen natuurlijk door alle zalen holden waar ze ’s morgens armen en behoeftigen ontving en haar en tot boven in den toren klommen, of tennispartijen op weldaden uitdeelde, klopte Ada aan en kreeg de sleutel. ’t Slot met daarna een groot diner. Ada genoot; maar één ding vond ze vreeselijk: al die kinderen hadden Ze ging met haar moeder naar ‘het huisje’. Dicht bij de stal, Engelsche, Duitsche of Fransche verscholen achter boschjes, stond een klein, met klimop gouvernantes en zij … kon die talen nog niet begroeid, boerenhuisje. Er vóór was een tuintje met floxen, vlot spreken, dat maakte haar verlegen. dahlia’s, riddersporen en al zulke heerlijke oude bloemen en … een pomp. Moeder ontsloot de deur, een boven- en Heerlijk vond ze met Foef en Alfred, ieder benedendeurtje, en dan stond je in een oud-Hollandsch op een ezel ’t park door te draven, maar ze vertrekje met fornuis, glazenkast met serviesgoed, een gaven haar ezel wel eens een harden klap la met tafelgoed en keukendoeken, een witgeschuurde om te zien of ze er op bleef en dat was kleptafel, veel koper aan de witte muren en alles, alles weleens niet ’t geval, maar dat was juist voorhanden wat in een keuken behoort. De luiken werden leuk. Ook speelden ze ‘nachtwacht’ door opengezet en Ada nam juichend bezit van haar huis! ’t heele slot en dan kwam je in zoo’n zaal Ze trok dadelijk ’t keurige boerinnepakje aan, nam emmer met gobelins en harnassen in ’t half- en bezem, spons en lap en ging ijverig aan ’t schoonmaken, donker en hoorde allerlei geluiden, natuurlijk op klompen, terwijl mama op de bank in ’t tuintje maar ze hield zich goed tusschen al die zat. Dat was iedren dag een heerlijkheid! Eens op een dag plagende jongens.” ontdekte ze de moestuin! Ze liep met haar springtouw door de plaats en zag achter een boschje een poortje openstaan dat ze nog nooit had ontdekt. Even kijken … en een heel andre wereld ging voor haar open, een zachte bloemengeur kwam haar tegemoet, de baas liep er, een groote geel strooien hoed achterop zijn hoofd, met een enorme mand afgesneden bloemen, de knechts lagen hier en daar geknield tusschen groenten en kruiden en in de broeibakken zag ze komkommers en meloenen, tegen de muur perzik- en abrikozenboomen met heerlijke vruchten. ‘Zoo juffertje,’ zegt de baas, ‘hè je ons gevonden?’ ‘Ja, waar ga je met die BOEK bloemen naar toe?’ ‘Vaozen schikken voor de zaol, ga je Jeugd in het Beetsenhuis. Herinneringen van de jongste dochter van Nicolaas Beets. met?’ Daar gingen ze en ze mocht bloemen aangeven en Ada Geertruide Went-Beets, bezorgd door Peter van Zonneveld. de vuile bloemen in de mand doen en de baas leerde haar Athenae Batavae, 2003. isbn 9071398056, 9789071398056. prijs € 12,- Deze publicatie is te bestellen per e-mail verkoop-publicaties@library.leidenuniv.nl kleuren schikken en de namen der bloemen. ‘Wat zijn dat onder vermelding van de titel, uw naam en volledige adres. voor witte bloemen aan die boompjes in die tobbe’s langs
- 27. DE SCHUTTING 27 In vervlogen tijden creëerden welgestelde Amsterdammers op hun buitenplaatsen een eigen paradijs. Maar hoe doen wij dat anno nu? Wat blijkt, ook voor de 21e eeuwer ligt het Paradijs vaak in het groen. Wilma: ‘Het is een genot om lekker rustig en hier te wonen, heerlijk in het Het paradijs van groen.’ Eline Janssens (www.eline-janssens.nl) en Marie Christine Meijer (www.gurk.nl) Bill: ‘Als je een paar bomen in je tuin hebt en dat het zonlicht tussen de bladeren door speelt, wordt het snel knusser. Mijn paradijs is een “open tuin”, terwijl het licht door de bomen toch niet hard is.’ René: ‘Alhoewe l de meeste bu zijn, beleef ik pa itenplaatsen pa radijselijke dage radijzen De Westpolde n in Noord-Gron r bij Lauwersoog ingen. in de winter be is zowel in de zo toverend moo mer als donker en is de i. Daar is donker stilte, mits he echt En de mensen: t niet waait, we die hebben iets rkelijk stil. VOOR HET VOLGENDE NUMMER VAN GRNVLD: elders aan het vastgehouden wat overal verdwijnen lijk t.’ Omdat dit onderwerp nog lang niet is uitgeput, vragen wij u ook voor de volgende keer om een foto, tekst of beeld van uw favoriete buiten in te zenden. Stuur uw materiaal vóór 31 oktober naar grnvld@mineleni.nl
- 28. 28 WENDE “Als het je lukt om mensen op andere manieren naar een probleem te laten kijken, bedenken ze vanzelf andere oplossingen”
- 29. 29 Tekst: Matthijs Sienot*| Beeld: Marco Bakker** Jan Hartholt, directeur Kasteel Groeneveld over het mengen van perspectieven en de rol van ‘zijn’ kasteel hierin. Op Het Kasteel kijken mensen verder dan op een gewone vergaderplek Een windvlaag blaast het rapport dat voor Groeneveld bijvoorbeeld in op het thema ‘eten’. Hij wil de hem op tafel ligt door de kasteeltuin. Lachend rent Jan Hartholt samenhang laten zien tussen de manier waarop we voedsel achter de papieren aan. Het tekent de houding van de directeur maken, exporteren en zelf gebruiken, en wat dit betekent van Kasteel Groeneveld. Dit interview is voor hem een thuis- voor onze omgeving. wedstrijd. Ontspannen filosofeert hij over de geschiedenis en toekomst van ‘zijn’ kasteel. Zijn verhaal leidt me via Neptunus, ‘Eén op de drie wagens vervoert een agrarisch product, naar de VOC en de Club van Rome, om uiteindelijk te eindigen van bier tot boter. De productie van ons eten en het transport bij het vernieuwde Kasteel Groeneveld. ervan beïnvloedt ons landschap. Als je er bijvoorbeeld in slaagt om de afstand tussen grondstof en eindproduct te halveren, Tijdens ons gesprek zijn de voorbereidingen voor de heeft dat grote gevolgen. Maar het productieproces van ons Open Dag van het kasteel in volle gang. Hierbij wordt het voedsel is helemaal opgeknipt in kleine stukjes deelverant- vernieuwde kasteel voor het eerst getoond aan het publiek. woordelijkheden. Met Kasteel Groeneveld willen wij mensen We passeren her en der dozen die nog moeten worden uitge- uit de productieketen weer bij elkaar brengen en zicht geven pakt en enigszins detoneren in het nieuwe, strakke interieur op het grotere geheel. van de werkplekken. ‘Is dat zondag allemaal opgeruimd?’ vraag ik enigszins bezorgd. ‘Natuurlijk,’ zegt Jan Hartholt, Het mooiste vind ik wanneer we een publiek van leken, terwijl hij stevig doorloopt. ‘Straks komen er mensen in, en wetenschappers, kunstenaars en beleidsmensen bij elkaar dan gaat het pas echt weer leven.’ brengen voor een menging van verschillende perspectieven. We blijven staan bij een klassiek beeld. ‘Dit is Neptunus, dat is Dat is belangrijk, want als het lukt om mensen anders naar niet de God van de Baarnse bossen, maar van de zeven zeeën een probleem te laten kijken, bedenken ze ook vanzelf andere die de Nederlanders bevoeren en waarop de rijkdom ons land oplossingen. binnendreef. Deze kooplieden woonden in fraaie grachten- Dus voor een debat over voedselinnovaties betrekken wij niet panden, maar in de stad stonk het ’s zomers als een oordeel. alleen producenten, maar ook consumenten, die vaak het Dus bouwden ze buitenverblijven, om met vrienden wijn te gevoel hebben dat ze verneukt worden. Als je tegenwoordig drinken, over literatuur te praten en te discussiëren over de een etiket leest, moet je het hele internet afstruinen om te samenleving. Die rol vervult dit gebouw nog steeds, ook nu begrijpen wat er staat.’ het vernieuwd is. Het is een ontmoetingsplaats om te genieten, maar ook om over maatschappelijke thema’s te debatteren.’ Zo wil Jan Hartholt met Kasteel Groeneveld via discussies over onze relatie met de natuur bijdragen aan beleid dat even- Toen het toenmalige ministerie van Landbouw en wicht brengt tussen groen en groei. Het verbouwde kasteel is Visserij Kasteel Groeneveld in de jaren zeventig verwierf, daarom beter voor die discussie ingericht, met ruimere zalen, werd het een plek waar ingezet werd op de bewustwording moderne faciliteiten en betere afscheidingsmogelijkheden van onze omgang met de natuur. Door het rapport van de zodat verschillende doelgroepen tegelijkertijd bediend kunnen Club van Rome stond het milieu hoog op de politieke agenda. worden zonder dat ze last van elkaar hebben. Jan Hartholt: Discussies daarover zijn sindsdien nooit verdwenen, maar ‘Het kasteel wil ook iets zijn van “the medium is the message”. ‘poppen steeds weer op in een andere vorm,’ stelt Jan Het valt me altijd op dat hier meer kan dan op een gewone Hartholt. De discussie draagt nu het label ‘duurzaamheid’. vergaderplek. Dit nodigt uit, het opent, en dat werkt door in Binnen dat containerbegrip zoomt Jan Hartholt met Kasteel de debatten die we hier hebben.’ *Matthijs Sienot is publicist en uitgever van hetkanWel, de website over groener, eerlijker en leuker leven. **Marco Bakker is freelance portretfotograaf.
- 30. 30 ANDER BEELD Tekst: Brigitte van Mechelen Beeld: George Burggraaff, Hollandse Hoogte
- 31. 31 DE MIJNE ISGROTER Groter, mooier, strakker, jonger, we kunnen er wat van. Altijd al. Neem die theehuisjes langs de Vecht, wie een boottochtje maakt ziet ze liggen, het ene na het andere. Natuurlijk was het een genoegen om met uitzicht op het kabbelende water een kopje thee te drinken, maar dat was niet de enige reden waarom ze werden gebouwd. Lange tijd nadat de VOC-schepen het voor het eerst meebrachten bleef thee krijsend duur. Met een eigen theehuisje, er waren zelfs catalogi van, liet je zien dat je wat te besteden had. Met een Land Rover trouwens ook. A Landroverbrug, landgoedfair Mariënwaerdt
- 32. 32 K A F EN KOR E N Tekst: Quirijn Metz* | Beeld: Jos Collignon** VERSLAGEN, SAMENVATTINGEN, REFLECTIES, STANDPUNTEN EN INZICHTEN KIJKCIJFERKANON In Boer zoekt Vrouw wordt nooit een koe geslacht Boer zoekt Vrouw is hét kijkcijferkanon van Le Coultre: ‘Dat komt omdat Nederland zo sterk de associatie met de idylle oproept, terwijl het de Nederlandse televisie. Op 2 september is verbonden met boeren. Dat geldt voor Frank- zich wel degelijk kenmerkt door hard werken?’ begint een nieuw seizoen van het programma rijk en Duitsland ook. Maar met dit verschil dat Le Coultre: ‘In mijn boek citeer ik de filosoof waar een slordige vijf miljoen Nederlanders daar veel meer over is van het boerenlandschap. Plessner. Die legt uit dat mensen altijd op de naar kijkt. Voor de zesde keer op rij gaan In Nederland zijn natuur en cultuur heel erg uit grens bivakkeren tussen natuur en cultuur: vrijgezelle boeren voor het oog van de natie elkaar getrokken: veel mensen wonen in de het verlangen naar wonen in de stad en op het op zoek naar ware liefde. Oud-minister van Randstad en voor zover zij al iets zien van dat platteland hoort allebei bij mensen. De stad is landbouw Gerda Verburg en staatssecretaris landschap, is dat vaak niet zo rustiek en gezellig niet zaligmakend: mensen gedijen niet in een Henk Bleker zijn kijkers. Net als filosofe als in bijvoorbeeld Duitsland.’ omgeving waarin ze zien dat alles door henzelf Eva-Anne Le Coultre, schrijfster van het boek Hartholt: ‘Velen maken inderdaad geen enkel is gemaakt. Echte Boer zoekt dito Vrouw. Liefde in tijden onderscheid tussen landbouw en natuur. van media, en Jan Hartholt, directeur van Kasteel Groeneveld en auteur van een essay Als iets groen is of er staat een boom, noemen ze het natuur.’ “Programma met automonteurs, over de veranderingen in de landbouw. slagers of bakkers was nooit Zij gingen met elkaar in discussie over het Le Coultre: ‘De populariteit van Boer zoekt geheim van Boer zoekt Vrouw. Vrouw heeft naar mijn idee te maken met een zo’n hype geworden” nostalgisch verlangen. Dat is erg moreel geladen Hartholt: ‘Blijkbaar hebben boeren iets extra’s. in de zin dat het werk van een boer als eerlijk en Het gaat hier om een heel modern soort trek Een programma met voor mij even spannende puur wordt gezien. Het programma laat alleen naar het platteland. Als iets in populariteit is beroepen als automonteurs, slagers of bakkers de schoonheid van het boerenleven zien.’ toegenomen de laatste tijd, is het wel een dagje was nooit zo’n hype geworden.’ Hartholt: ‘De vraag is waarom het boerenleven naar de boer gaan.’ *Quirijn Metz werkt als redacteur bij het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. **Jos Collignon is tekenaar en cartoonist en maakt sinds 1992 politieke prenten voor de Volkskrant. In januari 2010 won hij de Inktspotprijs voor de beste politieke tekening.
- 33. 33 DUURZAAM ONDERNEMEN Hartholt: ‘Ik pleit in mijn essay voor een bundel GROENE ECONOMIE van de Wageningen Universiteit van enkele jaren geleden voor het houden van boeren: als cultureel fenomeen, in de zin van ze niet kwijt willen en in de zin van je moet er iets aan doen om ze niet te verliezen. Ik merk dat de staatssecretaris dat ook heel vaak benoemt. Maar tegelijkertijd lees GROEIT VAN ONDEROP je dat er steeds minder boeren overblijven en dat Een groene economie klonk nog niet zo lang En dan hebben consumenten nog een geducht er meer megastallen komen.’ geleden als de utopie van bomenknuffelaars. wapen in de strijd voor een groene economie: Maar de ‘geitenwollen sok lijkt definitief aan de hun portemonnee. Stroom van eigen zonne- Le Coultre: ‘Ik kwam een onderzoek in opdracht wilgen te hangen’ volgens Natuur & Milieu. Op panelen is bijvoorbeeld ook zonder subsidie al van het ministerie van Landbouw tegen waaruit basis van een Motivaction-onderzoek naar de goedkoper dan stroom van het net, maar veel bleek dat Nederlanders door Boer zoekt Vrouw groene ideeën en voorkeuren van Nederlanders potentiële kopers hikken toch tegen de aan- veel positiever waren gaan denken over het concludeert de milieuorganisatie dat een grote schafprijs aan. Maar samen kopen maakt dure boerenleven. Uit een onderzoek van de Radboud meerderheid van de Nederlanders positief is zonnepanelen ineens een stuk minder duur. Universiteit bleek echter het tegenovergestelde: over duurzame onderwerpen en ook daad- Zo kreeg actie-organisatie Urgenda het met vooroordelen zouden juist worden versterkt. werkelijk plannen heeft om groener te worden. de collectieve inkoopactie ‘Wij Willen Zon’ voor Persoonlijk geloof ik dat het programma een elkaar dat er in één keer 50 duizend zonne- enorme invloed heeft, omdat zoveel mensen Ook binnen het bedrijfsleven groeit de interesse panelen werden besteld, goed voor een groei erover praten. Maar of ze anders gaan denken in duurzaam ondernemen, oftewel: geld ver- van 33% van de totale zonne-energie capaciteit over het boerenleven, betwijfel ik.’ dienen én rekening houden met mens en milieu. in Nederland. Hartholt: ‘Boer zoekt Vrouw komt ongefilterd tot Volgens ING-analist Marco Gulpers bevinden ons. Ik moest denken aan Utopia van Thomas we ons zelfs in de Derde Industriële Revolutie. “Nederland het vieste More, een boek uit 1516, waarin stedelingen een De wereldbevolking groeit explosief, net als jongetje van de klas?” tijdje naar het platteland moesten om voor hun de wereldwijde welvaart, wat een einde maakt eigen voedsel te zorgen. Alleen het doden van aan het tijdperk van goedkope grondstoffen. Ondanks deze positieve maatschappelijke dieren gebeurde door slaven. Met een beetje Bovendien neemt de samenleving geen doe-het-zelftrend stroomt er nog wel heel wat fantasie kun je zeggen dat we dat zeshonderd genoegen meer met de hoeveelheid afval en water door de rivier – of moeten we zeggen jaar later precies zo doen, maar dat is een broeikasgassen die onze economie produceert. plastic? 90% van het afval in oceanen is plastic ingewikkelde discussie waar Boer zoekt Vrouw – voordat de Nederlandse economie daad- aan voorbij gaat.’ Consumenten en bedrijven zien dus graag een werkelijk groen is. Zo is het aandeel energie Le Coultre: ‘Dat is niet zo verwonderlijk. In het groenere economie, maar gek genoeg blijft de uit duurzame bronnen nu nog minder dan 5% programma zal nooit een koe worden geslacht, politiek achter. In het verkiezingsprogramma per jaar, terwijl vuile energie met bijna vier omdat mensen dat niet willen zien. Ze kijken van de VVD komt het woord ‘milieu’ bijvoorbeeld keer zo veel overheidsgeld gestimuleerd wordt. omdat het een liefdessoap is, niet omdat ze maar één keer voor. En dat terwijl Nederland geïnformeerd willen worden over het boerenleven. het vieste jongetje van de klas is: onze lucht, Daar staat tegenover dat bijna alle experts in Het programma heeft bijgedragen aan de eman- bodem en ons water horen volgens een onder- koor roepen dat een groene economie technisch cipatie van de boer. Eindelijk komen boeren eens zoeksrapport van Natuur & Milieu bij de haalbaar is. Het is dus geen kwestie van kunnen positief in het nieuws: we kunnen er niet langer smerigste van Europa. meer, maar vooral van willen. En met de wil omheen dat boeren belangrijk zijn, dat ze horen lijkt het goed te zitten, nu het streven naar bij Nederland en dat het een nobel beroep is.’ “Positieve maatschappelijke een groene economie zijn geitenwollen sokken Hartholt: ‘Wacht even. Ze kunnen niet aan de imago kwijt is. vrouw komen, toch?’ doe-het-zelftrend” Het juiste beleid kan een groene economie dan Le Coultre: ‘Het gaat erom dat ze een andere snel dichterbij brengen. Hoe snel blijkt bijvoor- kant van hun beroep en van zichzelf kunnen laten Maar burgers wachten niet op groen licht van beeld uit de afname van de gemiddelde CO2- zien. Wat boeren vervelend vinden, is dat de politiek Den Haag, ze ondernemen zélf initiatief. uitstoot van nieuwe personenauto’s. Mede maatschappij ze ziet als stumpers die zorgen Door anders te consumeren: de opmars van dankzij het fiscaal aantrekkelijke regime voor voor een mestoverschot en dierziekten, terwijl biologisch eten is niet te stuiten. Maar ook door zuinige auto’s was het doel (minder dan 130 gr/ het ook maar gewoon mensen met gevoelens hun macht te gebruiken via nieuwe media. km) al vijf jaar eerder dan gepland bereikt. zijn.’ Zou Unilever de plofkip ook in de ban hebben gedaan in een tijd zonder Twitter en Facebook? Tekst: Matthijs Sienot
- 34. 34 K A F EN KOR E N BEHEER EN BEHOUD DE TOEKOMST VAN BUITENPL A ATSEN Veel buitenplaatsen worden bedreigd door aanleiding zijn om de omgeving en de lokale mogelijk moeten zijn. Er zijn al voorbeelden te onbekendheid en een tekort aan financiële overheid meer te betrekken bij de instand- noemen van duurzame energieopwekking op de middelen. Ruim een eeuw geleden was het houdingsopgave van de buitenplaats. buitenplaats voor eigen gebruik of voor derden, in stand houden van een buitenplaats of nieuwe functies in de bijgebouwen of samen- landgoed niet zo’n probleem. De eigenaar financiële ondersteuning werking tussen verschillende buitenplaatsen in financierde het onderhoud uit inkomsten van De oudste regeling waar eigenaren gebruik van een regio. Een niet geringe opgave, die eigenaren handel of ambten, uit eigen vermogen of uit kunnen maken, dateert uit 1928. Het betreft de niet alleen kunnen uitvoeren. Steun vanuit de de inkomsten van de agrarische bedrijven Natuurschoonwet (NSW). Via de NSW kunnen lokale omgeving en overheid is hard nodig. Als de en de bosbouw die bij het landgoed 1 hoorden. fiscale voordelen worden genoten, maar het overheid niet financieel kan bijdragen, kan zij wel Maar in onze eeuw is het in stand houden verplicht een eigenaar ook tot (gedeeltelijke) actief meedenken, kennis delen en ondersteunen van een buitenplaats een lastige opgave openstelling van de buitenplaats voor derden in de ontwikkeling om te komen tot nieuwe geworden. Voor financiële ondersteuning om te recreëren. Daarnaast biedt de overheid mogelijkheden voor een gezonde exploitatie wordt vaak naar de overheid gekeken. subsidiemogelijkheden in het kader van de en het genereren van eigen middelen. De Stichting Themajaar Historische Buiten- Besluit Rijkssubsidiering Instandhouding Samenwerking tussen eigenaar en omgeving is plaatsen 2012 luidt daarom de noodklok en van levensbelang om de toekomst voor buiten- zet zich in voor dit bijzondere historische “In stand houden van buiten- plaatsen te garanderen. Op dit moment zijn er fenomeen. Als Nederland wil blijven genieten helaas naast een aantal goede voorbeelden ook van deze buitenplaatsen moet er iets plaats lastige opgave” nog veel voorbeelden te noemen waar deze gebeuren. Kasteel Groeneveld was 21 juni samenwerking nog niet zo goed verloopt. Deze jongstleden het decor van een van de Monumenten (BRIM). Anno 2012 wordt aan een buitenplaatsen blijven daardoor afhankelijk van bijeenkomsten van de stichting. nieuwe BRIM-regeling gewerkt voor instand- de financiële steun van derden, met alle gevaren houding op basis van onderhoudssubsidies voor van dien. buitenplaats en omgeving gebouwde monumenten en groen. Hoe dat 1 Landgoederen worden, ondanks de historische Dat buitenplaatsen iets toevoegen aan de precies gaat uitpakken voor de buitenplaatsen is verschillen, in dit artikel onder de term ruimtelijke kwaliteit en de beleving van Nederland nog niet helemaal duidelijk. Restauratiesubsidies ‘buitenplaatsen’ geplaatst. zal niemand betwisten. Maar wie heeft er nu zijn overgedragen aan de provincies en die eigenlijk het meeste profijt van? In eerste instantie bepalen hun eigen criteria voor verdeling van de wordt naar de eigenaar gekeken. Maar vlak ook gelden. Verder willen particuliere fondsen ook de buurtbewoner en de recreant niet uit! Juist nog wel eens bijdragen aan de instandhouding. deze groep mensen, die rondom de buitenplaats Deze regelingen ondersteunen de eigenaren wonen, hebben veel plezier van het kijk- en maar dekken lang niet de kosten waar een wandelgroen en de voordelen die voortvloeien eigenaar tegenaan loopt. uit de hoge ruimtelijke kwaliteit rondom een buitenplaats. Daardoor ontstaat een economische toekomst meerwaarde die uitstraalt op de omgeving. De In een tijd van een terugtrekkende overheid waar eigenaar heeft maar een deel van die voordelen financieel steeds minder van te verwachten is, en loopt als enige tegen hoge kostenposten aan. moeten eigenaren zoeken naar nieuwe manieren van exploitatie. Bij instandhouding zal meer “Nieuwe manieren van gedacht moeten worden aan duurzame en exploïtatie” innovatieve ontwikkeling van buitenplaatsen. Dat vraagt een andere, misschien wel onconven- Iets wat de gemiddelde recreant op zondag zich tionele blik. Daarbij moeten alle partijen zich niet realiseert. De voordelen die uitstralen op de realiseren dat veranderingen op de buitenplaats, directe omgeving van een buitenplaats moeten passend bij de intrinsieke waarde van de plek, drs. Linda Driesen-van der Male is architectuur- historica en eigenaar van adviesbureau Culthis
- 35. 35 COLUMN MARJAN SLOB Eikenhout Ooit hoorde ik een soort fabel: een Amerikaan en een Nederlander ontginnen een stuk grond. Beiden brengen de bodem met zweet en toewijding in cultuur. Beiden moeten na een tijdje constateren dat de opbrengst magertjes is. De Amerikaan neemt zijn verlies en begint ergens waar de vooruitzichten rooskleuriger zijn opnieuw. De Nederlander blijft koppig zijn stukje grond bewerken; er zit immers al zoveel werk in! Bovendien wil hij zijn eigen verleden niet verloochenen. Vraagje: wie is hier duurzaam bezig? Er is iets eigenaardigs met het woord ‘duurzaam’. Het begrip kan visionaire vergezichten openen, die leiden tot prachtige praktische innovaties. Ook politiek kan duurzaamheids- denken een ware zegen zijn, omdat het gestolde politieke verhoudingen weer vloeibaar THEMAJA AR maakt. Rond het begrip ‘duurzaamheid’ kunnen idealisten van verschillende politieke pluimage elkaar immers fris ontmoeten, en opnieuw nadenken over hoe zij een systeem willen inrichten. Duurzaamheidsdenken heeft goede papieren om een echte doorbraak te Ooit was de buitenplaats een belangrijk fenomeen bewerkstelligen. en belichaamden zij vooral in de huidige Randstad een bijzondere band tussen stad en land. In voorbije eeuwen telde Nederland vermoedelijk zesduizend of meer grote en kleine buitenplaatsen. Hiervan resteert nu nog slechts “Er is iets eigenaardigs met tien procent. Deze circa zeshonderd buitenplaatsen zijn in alle provincies te vinden. het woord duurzaam” Zonder een breed gedragen publieke steun voor Van oudsher heeft duurzaamheid ook een andere betekenis: die van langdurend. Eikenhout dit belangwekkend culturele erfgoed, is het is bijvoorbeeld heel duurzaam; zo’n eikenhouten kast zal langer op z’n pootjes blijven staan behoud ervan een zware taak. dan jij. Deze invulling van duurzaamheid heeft weinig op met vernieuwing en beweeglijk- De Stichting Themajaar Historische Buiten- heid. De associaties zijn juist met traditie, stabiliteit, en doorgaan op de ingeslagen weg. plaatsen 2012 wil meer mensen in ons land bekend maken met historische buitenplaatsen Dat is de duurzaamheid van de boer die stug voortploegt in de voren van de voorvaderen – en daarmee aandacht vragen voor het behoud misschien wel tegen beter weten in. Het type boer dat tegen heug en van dit belangwekkend culturele erfgoed. meug zijn bedrijfs voering aanpast als de buitenwereld dat Dit doel wil zij bereiken door het organiseren en afdwingt, maar zelf nooit echt op andere voeten stimuleren van activiteiten rondom buiten- komt te staan. De boer die zich eerst en vooral plaatsen en door media te interesseren om richt op zekerheden die verloren dreigen te over buitenplaatsen te berichten. Ook stimuleert gaan. de Stichting publicaties over de historische buitenplaatsen. Bevrijdende duurzaamheid vraagt om Hoe meer mensen weten en zien hoe interessant een meer Amerikaanse instelling. en mooi historische buitenplaatsen zijn, hoe Voel duurzaamheid als appel meer draagkracht zal ontstaan voor het behoud en wees bereid tot een ware tran- en beheer van deze unieke erfgoederen. sitie. Ergens zul je vermoedelijk Natuurlijk hoopt de Stichting ook dat het jaar verlies moeten nemen. Maar bijdraagt tot meer dialoog tussen de diverse alleen zó krijg je een andere partijen die betrokken zijn bij het beheer en wereld. behoud van deze complexen. Marjan Slob is filosoof, schrijver en moderator. www.marjanslob.nl www.buitenplaatsen2012.nl
- 36. 36 OOGST Tuinen met een verhaal Landgoed Beeckestijn In de grasstrook tussen de Slangenmuur en de Kruidentuin van het 18e-eeuwse Beeckestijn in Velsen-Zuid ligt sinds dit voorjaar de veertig meter lange ‘border van de toekomst’. Een uitbundige mix van bloeiende struikjes, kleurrijke planten, eetbare gewassen en geurende kruiden als antwoord op de verstening van de particuliere achtertuinen in Nederland. Groenpubliciste Modeste Herwig maakte dit ontwerp op verzoek van ‘het podium voor Tuin- en LandschapsCultuur’ dat de buitenplaats tegenwoordig bewoont. De aanleg van de ‘border van de zomers doorbrachten was de opbrengst uit de de jonge Duitse tuinarchitect Johann Georg toekomst’ is een knipoog, bedoeld als bood- eigen tuinen van groot belang. Naast moes- Michael. Deze kaart diende als basis en schap aan de bezoekers van het buiten. Steeds tuinen en boomgaarden, waren er korenvelden leidraad voor recente restauraties. Een replica meer mensen zien hun eigen erf als verlengstuk met gerst en rogge en omvangrijke hakhout- hangt pontificaal in de imposante hal van het van de woonkamer. De tuin wordt dicht bestraat plantages. De fornuizen moesten immers statige hoofdgebouw, waar nu een tentoon- met trendy tegels en gevuld met kunststof worden gestookt en in het grote hoofdhuis stelling is ingericht over de invloed van de loungemeubels, een buitenkeuken en terras- wilde het ’s avonds nog wel eens kil zijn. mens op de in cultuur gebrachte omgeving. kachel. Tot het basisgereedschap behoren Kwetsbare exoten als abrikozen en vijgen Beeckestijn is de plek bij uitstek om te laten tegenwoordig de hogedrukreiniger, de stonden in de beschutte holtes van de zien dat we er in Nederland een gewoonte van bladzuiger en wespenvanger. De relatie met slingerende slangenmuur, waarin de warmte maken om de natuur naar onze hand te zetten. de natuur dreigt compleet verloren te gaan. van de dag langer kon worden vastgehouden. Met name het formele deel van de tuinen is Dat het ook anders kan, is te zien op Beecke- Van de oogst uit de tuinen werd een belangrijk een schoolvoorbeeld van groene vormgeving. stijn. De border trekt veel vlinders en insecten. deel verkocht. Beeckestijn was vermaard om Met strenge maatvoering en volgens klassieke Het publiek reageert verrast op de prachtige de kersen. Er groeiden wel zes varianten. meetkundige principes. Tuinieren is er tot bloeiwijze van bekende groentes en niet alleen De Velserkers – die hier zijn oorsprong vond – kunst verheven. Voor het gemak spreken de vogels, maar ook kinderen – die met hun ouders bestaat als soort nog steeds. eigenaren van nu over Franse tuinen, met zijn meegekomen – snoepen van de vrucht- hun rechte lanen, centrale zichtas, strakke dragende bessenstruiken. Dat mag, want het niet weggestopt bosketten en veel vormsnoei. Zoals we dat is de initiatiefnemers vooral te doen om de Nutstuinen maken wezenlijk onderdeel uit van ook kennen van Versailles en het Loo. Volgens interactie. De bewustwording; hoe leuk en het ontwerp van de buitenplaats. Ze werden kenners zijn hier wel zes stijlvormen terug nuttig een natuurlijke tuin kan zijn. niet weggestopt, zoals in het buitenland, maar te vinden. Op dezelfde plek lagen in de 18e eeuw de nuts- er nadrukkelijk in opgenomen. Dat is goed te tuinen van dit landgoed. Voor de steenrijke zien op de kopergravure uit 1772, gemaakt luxe levensstijl regentenfamilies uit Amsterdam die hier hun aan de hand van de ontwerptekeningen van In de tuinen is nog veel te zien dat herinnert *Léon Klein Schiphorst is tekstschrijver en journalist. Hij verzorgt de PR en communicatie van Buitenplaats Beeckestijn. ** Arjan Bronkhorst is freelance fotograaf, gespecialiseerd in bedrijfsfotografie, portretten, reisreportages, natuur, architectuur en interieur fotografie.
- 37. 37 Tekst: LéonKlein Schiphorst* | Beeld: Beeld Arjan Bronkhorst** aan de luxe levensstijl uit die hoogtijdagen de kust. Rond het Wijkermeer – dat in directe opwekken; met kabbelende beekjes, bloeiende van weleer. Het hoofdgebouw heeft met zijn verbinding stond met het IJ en Amsterdam – bosschages, decoratieve nepgebouwtjes en barokke stucwerk en marmeren hal veel allure; lagen niet minder dan 65 buitenplaatsen. Beecke- verrassende doorkijkjes. zeker voor een zomerhuis dat als tweede woning stijn is een van de best bewaarde, en publiek Beeckestijn kreeg de eerste landschapstuin van maar een deel van het jaar werd bewoond. toegankelijk. Hier is de eenheid tussen huis en Nederland, die als uitbreiding aan de formele Achter het zuidelijke koetshuis ligt een tuin – het ensemble – nog intens te beleven. tuinen werd vastgeplakt. Dit in tegenstelling berceau, de loofgang waarin dames vroeger De nieuwe eigenaren Natuurmonumenten tot veel andere buitens, waar de bestaande een luchtje schepten zonder bloot te worden (tuinen) en Vereniging Hendrick de Keyser “Beeckestijn gesteld aan het zonlicht. Wie in die tijd een (gebouwen) hebben zich contractueel verplicht getinte huid had, behoorde immers tot het tot een zorgvuldig beheer van deze tastbare gewone werkvolk dat in de buitenlucht zijn tuingeschiedenis, bovendien is er de intentie brood verdiende. Ook de ijskelder is nog terug te vinden. Nu de restauratie van het landgoed te voltooien. Beeckestijn onderscheidt zich van andere schoolvoorbeeld wonen er beschermde vleermuizen, maar hier onder de grond bewaarden de bewoners van de buitenplaatsen omdat hier twee type tuinen naast elkaar te zien zijn; de al eerder genoemde van groene vormgeving” buitenplaats uit de vijver gezaagde blokken ijs Franse en daarnaast een parkachtig deel in de om er ’s zomers voedsel en drankjes mee te Vroege Engelse Landschapsstijl. Dat is vooral koelen. Zoeken is het naar het ‘theatre vert’, de verdienste van de vroegere bewoner een groen podium compleet met coulissen Jacob Boreel Janszoon (1711-1778), diplomaat, tuin werd omgeploegd en getransformeerd. van coniferen, waar werd gemusiceerd en naar minister van Staat en buitengewoon Recent deden studenten van de Reinwardt poëzie geluisterd. Al die elementen wijzen ambassadeur aan het hof van koning George III Academie onderzoek naar de kwaliteit van de op een verfijnde, hoogstaande levensstijl. in Engeland. Via zijn handelscontacten in tuinen op Beeckestijn. Eén van hun bevindingen Duitsland ontmoette hij eerdergenoemde was dat het publiek het parkachtige Engelse deel ensemble tuinarchitect Michael. In het buitenland was niet als aangelegd ervaart, maar het cultureel Kennemerland was vooral populair vanwege de de Franse tuin uit de mode en kwam een totaal erfgoed beleeft als echte natuur. Een groter mogelijkheden om er te jagen. Direct achter de andere benadering in zwang, de landschapsstijl. compliment had de bedenker van die maakbare tuinen lagen de duinen, een ruig gebied vol De tuin moest meer op de natuur gaan lijken, buitenwereld niet kunnen krijgen. smakelijk wild. Het was goed toeven zo dicht bij minder strak zijn en romantische gevoelens TENTOONSTELLING De tuinen en ‘border van de toekomst’ zijn gratis te bezoeken. Tentoonstelling ‘De Logica van het Landschap’ in het hoofdgebouw is geopend van donderdag tot en met zondag van 11.00 tot 16.00 uur. meer info: www.buitenplaatsbeeckestijn.nl
- 38. 38 OORSPRONG GROOTSTE BENZINEHAVEN TER WERELD Foto: Marcel Valkema Foto: Martin Kamstra Om met eigen ogen te zien hoe de Amsterdamse wapenhandelaar die wereldvrede wil bevorderen. Hoe zien haven werk maakt van een schone toekomst, krijg ik een jullie dat? ‘minisafari’ langs duurzame innovaties. Tijdens deze tocht ‘Dat vind ik een begrijpelijke vraag,’ zegt havendirecteur wijst communicatieadviseur van Haven Amsterdam, Renée Dertje Meijer, ‘maar je moet het als volgt zien. Er gaan Menting, me op ‘een lijntje’ windmolens. De windturbines ladingen over de wereld omdat daar vraag naar is, en dat steken trots boven bulkcarriers en olietankers uit. In totaal moet ergens aan land, het liefst ergens dichtbij de eind- heeft Haven Amsterdam 36 windmolens die 65 megawatt gebruiker. Als wij de lading niet overslaan, dan gaat het via opwekken, goed voor het energieverbruik van 40.000 een andere haven. Terwijl Amsterdam, net als Rotterdam, huishoudens. In de haven wordt voor nog eens 360.000 in de Rijndelta ligt, met waterverbindingen diep Europa in. huishoudens aan schone energie opgewekt uit afval, Duurzaam vervoer over water naar bijvoorbeeld Duitsland reststromen en restwarmte. Maar die impact valt in het niet is daardoor mogelijk. Andere Europese havens hebben dat bij de hoeveelheid minerale energie (kolen en olieproducten), voordeel niet. Dit is vooral belangrijk bij bulkvervoer, zoals die jaarlijks wordt overgeslagen in de haven. Die is namelijk van kolen en olieproducten. Daarnaast kunnen we als haven goed voor het energieverbruik van 10 miljoen huishoudens de vraag naar producten maar zeer beperkt beïnvloeden. en brandstofverbruik van 25 miljoen auto’s. We werken op drie niveaus aan verduurzaming. Stel je drie cirkel van invloed steeds groter wordende cirkels voor: de binnenste, kleine Mensen zouden kunnen denken: de grootste benzinehaven cirkel bevat onze eigen bedrijfsvoering, hierop hebben we ter wereld wil duurzaam worden, dat klinkt als een direct invloed en doen we wat we kunnen, want we willen
- 39. 39 Tekst: Matthijs Sienot* | Beeld: Haven Amsterdam De haven van Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. Het is bovendien de tweede kolenhaven van Europa. En toch wil het een van de meest duurzame en innovatieve havens van Europa worden. Moeilijke keuzes worden daarbij niet uit de weg gegaan. Nieuwe terminals in minerale olie en kolen worden niet meer gevestigd en de natuur mag vrijuit groeien op braakliggend terrein. WIL DUURZAAM WORDEN “Populaire Foto: Robert van Breukelen vestigingsplek voor de creatieve industrie” Dertje Meijer het goede voorbeeld geven. Zo is ons wagenpark bijna geheel overheidsbeleid. Maar we proberen hier wél dingen te elektrisch en reizen bijna al onze medewerkers met het veranderen door het geven van impulsen en signalen, openbaar vervoer. De volgende cirkel betreft het havengebied. bijvoorbeeld door mee te denken over duurzaamheids- Hier is onze invloed nog redelijk groot, omdat we de grond certificering van lading.’ uitgeven en het havengebied beheren. In ons beleid is bijvoorbeeld opgenomen dat we geen nieuwe minerale windmolens en modebedrijven energie terminals meer vestigen, de verwachte groei zal op Wat opvalt is dat de windmolens goed passen in het haven- de bestaande terminals moeten plaatsvinden. Een ander gebied, in tegenstelling tot in natuurgebieden, waar de voorbeeld is dat we met prikkels de scheepvaart stimuleren machtige turbines nogal detoneren te midden van het om te vergroenen. We belonen daarom schone schepen: die kwetsbare groen. Protest van omwonenden tegen wind- hoeven minder havengeld te betalen. Ook ons Duurzaam- molens, op basis van het ‘Not in my backyard’-principe, lijkt heids- én Innovatiefonds is een middel om bedrijven in de niet waarschijnlijk. Sterker nog, organisaties willen zich haven te stimuleren om innovatief te verduurzamen. De graag vestigen in het havengebied. Zelfs bedrijven die voor buitenste cirkel betreft de grondstoffen en producten die de hun activiteiten niet per se dicht bij een haven hoeven te haven in en uit gaan. Onze invloed hierop is heel beperkt. zitten, zoals modemerken Gaastra en Barts of reclame- Dit wordt bepaald door consumenten, producenten en bureau Saatchi & Saatchi, vestigen zich graag in Stadhaven *Matthijs Sienot is publicist en uitgever van hetkanWel, de website over groener, eerlijker en leuker leven.
- 40. 40 OORSPRONG Minerva, een populaire locatie voor de creatieve industrie, rijdt, ziet enorme olieterminals, maar ook laad- en loskades dicht tegen de stad aan. voor bulkgoederen als cacao. Het is nauwelijks voor te Het windmolenpark in de haven hoort weliswaar bij de stellen dat de haven in de dertiende eeuw aan het Damrak grootste van Nederland, maar de meest serieuze bijdrage lag, als laad- en losplaats voor bier, graan, haring en zout. aan een schonere energietoekomst verwacht Haven Door schaalvergroting in het transport en de aanleg van het Amsterdam te leveren met de overslag van biobrandstoffen Noordzeekanaal schoof het havengebied telkens verder op en biomassa. Deze markt groeit sterk doordat energie- naar het westen, terwijl het oostelijke deel werd opgeslokt producenten door overheden worden verplicht tot het door huizen. De oorspronkelijke haven ter hoogte van de bijmengen van duurzame energiedragers, zoals biobrand- Amstelmonding verloor zijn functie met de aanleg van het stoffen, bij traditionele energiedragers zoals benzine. Centraal Station op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hoeveel er wordt bijgemengd hangt af van wat Europa besluit, op dit moment is het ongeveer 5%. dichtbij de stad Al is de haven opgeschoven naar het westen, toch liggen “Ja! tegen de groeiende weinig grote havens in de wereld zo dicht tegen de stad aan. Maar dat wordt gezien als kans en niet als belemmering. overslag van biomassa Dertje Meijer: ‘Door die beperking moeten we heel slim zijn bij het gebruik van de ruimte. We spannen ons in om en biobrandstoffen” geluidsoverlast en uitstoot van vervuilende stoffen terug te Noordersluis. Foto: fotostudio Honing Minervahaven. Foto: Cris Toala Olivares Meijer: ‘Wij zeggen volmondig “Ja” tegen de groeiende dringen. Transport over water belast het milieu weliswaar overslag van biomassa en biobrandstoffen, zolang dit niet veel minder dan transport over de weg, maar we lopen wel concurreert met de wereldwijde voedselproductie of ten degelijk tegen milieugrenzen aan die we niet willen over- koste gaat van tropisch regenwoud. Onze sterke positie in schrijden. Wij hebben ruimte dus niet als troef, maar we minerale energie en landbouwproducten rijmt uitstekend nemen schaarste als uitgangspunt, en dat maakt heel met de gewenste ombuiging naar duurzame energie. creatief. We willen een slimme haven zijn.’ Daardoor zijn alle partijen, infrastructuur en kennis die nodig zijn voor de transitie al in de haven aanwezig.’ Een slimme haven dus, maar waarom liggen er dan geen Daar komt bij dat de havenregio een levendig internationaal zonnepanelen op de daken van de loodsen? Die lijken bij knooppunt is, dankzij de ligging in de grootste delta van uitstek geschikt voor het opwekken van zonne-energie. Europa en de aansluiting op populaire scheepvaartroutes. Dertje Meijer glimlacht. ‘In potentie kunnen de daken van Het Amsterdam-Rijnkanaal is bijvoorbeeld het drukst de loodsen en distributiecentra goed gebruikt worden voor bevaren kanaal ter wereld. zonnepanelen. Maar in de praktijk blijkt het moeilijk om hier een verdienmodel voor te ontwikkelen. De kosten voor transities in het dna het opwekken van een KWh met zon wegen, mede door onze De overgang naar een duurzame toekomst die de energiebelastingwetgeving, nog niet op tegen de prijs die Amsterdamse haven nu wil maken, is niet de eerste grote elektriciteitsbedrijven voor een KWh rekenen. Dat maakt verandering in haar geschiedenis. Transities lijken in het dat bedrijven, zeker in het huidige economische klimaat, DNA te zitten. Wie door het havengebied van 2500 hectare nog niet bereid zijn hiervoor lange termijn investeringen te
- 41. 41 INTERNATIONALE POSITIE VERGELIJKBAAR MET SCHIPHOL windmolens op zee hoger dan de euromast Amsterdamse haven is de Tweede kolenhaven van Europa Terwijl we opnieuw de windturbines passeren, merkt vierde haven West-Europa, De voor Amsterdam Renée Menting op dat dit eigenlijk nog kleine molentjes en al jaren groeiend aantrekkelijke cruisevaart zijn. Er worden nu windmolens op zee gebouwd die veel Grootste benzinehaven is sterk in opkomst; 123 schepen groter zijn. De masthoogte is de afgelopen jaren opgelopen ter wereld in 2011, 148 schepen in 2012, en tot bijna 200 meter, hoger dan de Euromast in Rotterdam. Grootste cacaohaven ter wereld de schepen worden steeds groter ‘Windmolenparken op zee vormen voor ons een interessante groeimarkt, er is veel logistiek voor nodig om die te bouwen en onderhouden,’ zegt Dertje Meijer hierover. ‘Wij denken dat we een rol kunnen spelen in het transport van turbines doen. Het gevolg is dat er nog amper zonneprojecten zijn voor grootschalige windparken op zee die bij Engeland en gerealiseerd in het havengebied terwijl de locatie heel Duitsland in voorbereiding zijn. Havenregio Amsterdam geschikt is. Ons eigen kantoor in het gebied hebben we heeft een gunstige ligging en we bieden veel ruimte voor bijvoorbeeld wel voorzien van zonnepanelen.’ de aanvoer, opslag en assemblage van molens voor deze windparken. IJmuiden, dat ook tot de havenregio behoort, Maar Haven Amsterdam hoopt dat de Stichting heeft dankzij het faciliteren van olie- en gasplatforms 1miljoenwatt (1MW) een oplossing voor deze impasse en de assemblage van twee windmolenparken voor de Foto: Cris Toala Olivares Foto: AEB Foto: Arend Velsink biedt. 1MW wil een zonne-energiecentrale van 1 Megawatt “Weinig grote havens in ontwikkelen in de haven. De investering voor de centrale zal worden betaald door consumenten die vanaf 600 euro per de wereld zo dicht tegen de paneel kunnen deelnemen aan het project. In ruil daarvoor ontvangen ze een jaarlijks rendement van 60 euro per stad aan” paneel en hebben ze een vaste lage energieprijs, een belangrijk voordeel, want de prijzen voor grijze stroom Nederlandse kust al ervaring met offshore activiteiten. stijgen elk jaar verder. De elektriciteit van de zonne- In onze regio is bovendien veel technische, maritieme en energiecentrale wordt geleverd aan de dakeigenaar en het logistieke kennis aanwezig, wat de kosten verlaagt voor energiebedrijf waarmee wordt samengewerkt. de logistieke keten van de bouw en het onderhoud van Dertje Meijer ziet de toekomst voor dit project zonnig in: windmolenparken op zee.’ ‘Wij zien dit als een mogelijke start voor de ontwikkeling van zonne-energie in het havengebied. Daarom steunen wij stroom van de mcdonalds het initiatief vanuit ons Duurzaamheids- én Innovatiefonds We stoppen, vrij abrupt omdat de hybride auto even afslaat, met een subsidie voor het opzetten en structureren van een vlak voor een hek bij een groot bedrijventerrein. ‘Dit is platform voor crowdfunding. Overigens betaalt de Greenmills,’ zegt Renée Menting enthousiast, ‘het is een initiatiefnemer zelf het grootste deel van de investering, cluster van samenwerkende bedrijven, die grondstoffen, onze bijdrage is bedoeld als een extra stimulering om het duurzame biobrandstoffen en groene stroom uit organische project mogelijk te maken.’ reststoffen zoals gft-afval maken, maar ook uit gebruikte
- 42. 42 OORSPRONG frituurolie van de McDonalds- en Burger King-vestigingen braakliggende grond krijgt de natuur de kans zich te in Amsterdam. Een ander bedrijf hier op het haventerrein, ontwikkelen en toch kunnen we het terrein gebruiken als Cargill, is een van hun toeleveranciers: via een pijplijn we er een nieuw bedrijf willen vestigen. We mogen de transporteert het restpulp van vruchtensappen naar natuur dan verplaatsen, waarbij we rekening houden met Greenmills.’ het broedseizoen.’ Aan het hek en het terrein valt het niet af te zien, want het lijkt een bedrijfsterrein als alle andere in de haven, maar dit “Pionieren met bedrijf is een van de parels van de duurzame toekomst die Haven Amsterdam nastreeft. Het lukt chemische bedrijven tijdelijke natuur” steeds beter om alle bestanddelen van planten en andere organische materialen te benutten in nieuwe, gesloten Naast deze ‘pop-upnatuur’ biedt Haven Amsterdam nog waardeketens. Die ontwikkeling vormt een van de aanjagers meer flora en fauna tussen de intensieve overslag en van de zogenaamde ‘Biobased Economy’, een economie industrie. Dit levert vier contrastrijke fietsroutes op waar waarin gewassen en reststromen uit de landbouw en bijvoorbeeld overslagterreinen van auto’s en kolenbergen voedingsmiddelenindustrie (‘biomassa’) worden ingezet worden afgewisseld met de veenweiden van het Geuzenbos voor niet-voedsel toepassingen, zoals materialen, en kunstenaarskolonie Ruigoord. Kenners herkennen chemicaliën, transportbrandstoffen en energie (elektriciteit ijsvogels, blauwborsten en rugstreeppadden. De Amster- en warmte). damse haven hoopt met deze bijzondere combinatie van Overheid, wetenschap en bedrijfsleven zien deze overgang economische bedrijvigheid en natuurschoon recreanten en van een ‘fossil based’- naar een ‘bio based’-economie als een toeristen te trekken die van een bezoek aan de haven ‘een gouden kans voor ons land. De marktomvang van de huidige dagje uit’ maken. ‘bio based’- productie wordt voor de EU op 326 miljard geschat en de lange termijn economische effecten worden slim genoeg? voor Nederland op 7 miljard geschat. Blauwborsten en benzineterminals. Toeristen en biomassa. Dichtbij de stad én een wereldhaven. Is de haven slim ‘Juist de sterk vertegenwoordigde sectoren energie, agribulk genoeg om in 2020 alle hoge ambities te hebben en recycling maken de havenregio van Amsterdam gerealiseerd? Dertje Meijer kent geen twijfel. Waar mogen aantrekkelijk voor de “bio based”-economie,’ legt Dertje we haar over vijf jaar op afrekenen? Meijer uit. ‘Waar wij daarbij sterk op aansturen is het ‘Dan zijn we stevig op weg een netwerkhaven te worden, vormen van clusters. Neem de samenwerking tussen de waarin clusters van bedrijven optimaal gebruik maken van bedrijven Greenmills en Cargill. Maar je ziet het principe elkaars producten en reststromen en van de afvalstromen ook bij niet-biologisch afval, zoals bij bedrijven als Icova, uit de stad en regio. Als energiehaven hebben we dan grote Van Gansewinkel en Granuband. Met ons project stappen gezet om net zo’n belangrijke positie te bemachtigen ‘Afval = Grondstof’ en het Duurzaamheids- én Innovatie- voor de energie van morgen als voor de energie van vandaag. fonds (DIHA) stimuleren wij veel lokale initiatieven voor En we zijn een buitenplaats die Amsterdammers in hun kringlopen waarbij reststromen van het ene bedrijf door hart hebben gesloten, omdat de haven weer zichtbaar is en een ander bedrijf als grondstof worden ingezet. gezien mag worden.’ Om nog een voorbeeld te geven: het bedrijf ICL Fertilizers Europe gebruikt fosfaatrijke reststromen uit het havengebied als grondstof voor kunstmestproductie.’ popup natuur en fietsroutes Naast bedrijven die werk maken van schone energie en transport heeft Haven Amsterdam voor de transitie naar CONTRASTRIJKE BUITENPLAATS: een duurzame toekomst nog een opmerkelijke doelgroep INDUSTRIE, HORECA, SCHEPEN EN NATUUR op het oog: toeristen en recreanten. De haven ziet zichzelf namelijk als een aantrekkelijke buitenplaats voor de stad Horeca in de haven: eten & drinken in Stadhaven Minerva bij Pont 13, Amsterdam. Haven Amsterdam heeft daarvoor, vanuit het REM eiland en grand café DOK2013 economisch perspectief, zelfs een gewaagde keuze gemaakt. Havenfietsen: vier bewegwijzerde routes, www.havenfietsen.nl Dertje Meijer: ‘Op braakliggend terrein laten wij de natuur Havensafari: in een boot op ontdekkingsreis door de haven, zijn gang gaan. Normaal gesproken houden bedrijven zo’n www.havensafari.nl terrein kaal, omdat er anders mogelijk bijzondere plant- of Havenrondvaarten: een gids laat je de haven zien die je nog niet kende, diersoorten komen en dan mag het niet zomaar meer www.havenrondvaarten.nl bebouwd worden. Wij hebben met het Rijk een uitzondering Schepen spotten: van container- tot cruiseschepen, met de gratis afgesproken voor deze regel. Dus nu pionieren we achter de iamPortApp, te downloaden van www.portofamsterdam.nl kolenterminal van Rietlanden met tijdelijke natuur: op de
- 43. [ advertentie ] Vooralle fans van echte smaak: De Groene Weg klantenkaart Bij De Groene Weg slagers maken we ons iedere dag sterk voor het lekkerste biologische vlees. Vlees gezond van oorsprong wat nog ouderwets lekker smaakt. Onze klanten zijn namelijk gek op alles wat met lekker bewust eten te maken heeft. Voor alle fans van de smaak van echt is er nu de Groene Weg klantenkaart. Een kaart waarmee wij onze klanten belonen voor hun bewuste keuzes. De gespaarde punten kunnen namelijk omgeruild worden voor culinaire cadeaus zoals lekkere biologische wijn of een kookworkshop waarin u samen met andere bewuste genieters leert koken op hoog niveau. Meer weten over De Groene Weg en de klantenkaart? Kijk dan eens op onze site www.degroeneweg.nl. www.degroeneweg.nl
- 44. MMM 44 Janny van der Heijden werkt ruim dertig jaar in het ‘culinaire’ vak. Zij schreef tientallen boeken, heeft een dagelijkse krantenrubriek in de Wegenerkranten, werkte mee aan standaardwerken als de werken van Escoffier, had jarenlang een radiorubriek en is betrokken bij vele televisieprogramma’s. Van der Heijden verzorgde een bijdrage aan het boek Kasteel Groeneveld, buitenplaats voor stad en land. Een ‘oer-Ho llands’ drankje me t specerijen e n thee Breng de m elk aan de kook en dra nagels en h ai de warm et stuk foe tebron laag lie in een th . Doe de th en de saffra ee-ei. Voeg ee, kruid- an toe aan dit samen de melk en met de kan 15 minuten laat alles o eelstokjes zachtjes tr p de laagste ekken. Vis stand onge neem het th dan de kan veer ee-ei er uit eelstokjes en breng d uit de melk Drink zo w e slemp op , arm mogeli smaak met jk. de suiker. 1 liter melk 2 theelepels zw ar te thee 2 kruidnagels 1 stukje foelie 2 kaneelstokjes 2-3 draadjes sa ffraan 50 gram suike r
- 45. 45 Tekst: Caroline vander Lee | Beeld: Marissa Delbressine* | Foto: Diederik van der Laan Op buitenplaatsen at men vers! Culinair auteur Janny van der Heijden heeft een grote interesse in de historie en het culturele belang van ‘tafelen’. Wat werd er gegeten, en in welke relatie stond dat met de omgeving, het tijdsbeeld. Vanuit deze vraag verdiepte zij zich in de eetcultuur van de buitenplaatsen. Wat was de rol van eten op de buitenplaats? ‘Eten was van grote betekenis. Juist op de buitens werden gasten ontvangen en feesten gevierd. Daarmee kon je laten zien hoe groot je rijkdom was.’ Wat kwam er dan op tafel? ‘Het grote verschil met eten in de stad waren de vele verse “Competitie wie de eerste, producten van eigen land. Elke buitenplaats had een moes- tuin. Er was dus altijd een groot aanbod aan verse producten. de mooiste en de meest Vaak wordt gedacht dat de variatie in de 17e en 18e eeuw beperkt was, maar niets is minder waar. Er was bijvoorbeeld bijzondere producten had” een grote diversiteit aan fruit: allerlei soorten appels en peren, maar ook perzik. In de oranjerie werden citrusvruchten besteed. En er waren hulpmiddelen. Een bekend fenomeen gekweekt. Ook bonen en diverse groenten kwamen uit eigen op de buitenplaats was de slangenmuur: een muur met een tuin. En kruiden niet te vergeten. slingerende lijn, waarbij de bochten beschutte plaatsen In de 17e en 18e eeuw was men dol op primeurs. Met bijvoor- vormen. Op het zuiden geplaatst, konden er zelfs (sub)tropi- beeld de eerste sla, bonen of artisjokken van het jaar kon je sche planten groeien. Ook waren er in die tijd al kleine kassen. indruk maken op je gasten. Ook exoten waren heel populair. Later kwamen er fruitkelders, ijskelders en watervoorzieningen.’ Er werd in die tijd veel gereisd, van die reizen werden nieuwe planten en zaden meegebracht. De verzorging van de tuin moet veel tijd gekost hebben. Zo is bekend dat er op buitenplaatsen zelfs ananas werd ‘Op de buitenplaatsen was de tuinbaas verantwoordelijk voor geteeld. Er was een onderlinge competitie tussen buiten- wat er in de tuin gebeurde. Maar eigenaren van buitenplaatsen plaatsbezitters wie de eerste, de mooiste en de meest bemoeiden zich er ook actief mee. Zij hadden vaak veel kennis bijzondere producten had.’ van planten. Er was overigens over het algemeen veel respect over en weer Wat deed men allemaal voor zo’n primeur? tussen tuinbaas en eigenaar. Beiden waren trots op “hun” tuin ‘Aan het verbouwen van groente en fruit werd veel tijd en zorg en de liefde voor de natuur schiep een band.’ LUNCH MET LEZING Waren de gerechten toen heel anders dan nu? In samenwerking met de Spinazie Academie verzorgt Grand café Groeneveld ‘Er waren in die tijd veel drankjes op waterbasis: water met iedere maand een lunch met een lezing door en naar het idee van een culinair citrusvruchten, bessen, bloemen, of kruiden en soms ook journalist. met kandij. Echte dorstlessers, die wij nu helemaal niet meer 14 oktober: Lizet Kruyff – Historische lunch onder de loep kennen, maar het herontdekken zeker waard zijn. Maar 11 november : Dick Veerman – Paard 16 december: Anneke Ammerlaan – Dierensmaak sommige gerechten zijn weer heel herkenbaar. Tot mijn Meer informatie: www.kasteelgroeneveld.nl verbazing ontdekte ik dat op de buitenplaatsen al Indonesisch werd gegeten. Er was natuurlijk een nauwe band tussen de buitenplaatsen * Marissa Delbressine is afgestudeerd aan de Hogeschool voor Kunsten Utrecht en de VOC. De specerijen uit Indië vonden hun weg naar de en is werkzaam als animator en striptekenares. Ze verzorgt ook workshops op keukens op de buitenplaatsen en werden vermengd met de het gebied van animatie, striptekenen en manga, waarvoor zij verschillende prijzen en nominaties kreeg. Haar tekenfilms zijn op nationale en internationale kruiden en groente uit de Hollandse tuin. Een fusion van festivals vertoond. regionaal en internationaal.’
- 46. 46 VERSTRIPT de vos en de raaf Fabel van de la Fontaine
- 47. 47 Tekst: Frank Jonker*| Beeld: Hans van Oudenaarden** *Frank Jonker (1965) is auteur van stripscenario’s en korte verhalen. Zijn werk verscheen onder andere in Donald Duck, Tina en Penny. ** Hans van Oudenaarden tekent strips en illustraties. Hij publiceert onder andere in Eppo, Donald Duck en het Algemeen Dagblad. Sinds 2002 verstript hij de jeugdboekenserie Bob Evers. Momenteel werkt hij aan de strip Help me Rhonda.
- 48. 48 GROENE VE L D I N FO RADIO VANUIT Groeneveldfestival KASTEEL GROENEVELD van het Goede leven In de ochtend van 16 september verzorgen Vara’s De heropening van Kasteel Groeneveld wordt groots gevierd Vroege Vogels en OVT, het geschiedenisprogramma met het Groeneveldfestival van het Goede leven op van de VPRO voor Radio 1, een gezamenlijke ZONDAG 16 SEP TEMBER VAN 11.00 TOT 17.00 UUR . live-uitzending vanuit Kasteel Groeneveld. Een gevarieerd programma waarin iedereen aan zijn trekken Daarin komen verleden, heden en toekomst van komt. In de proeftuin heerlijke producten van het Nederlandse de buitenplaats aan bod. Wie geen problemen platteland en als ook het zonnetje zich laat zien, kan het goede heeft met vroeg opstaan, is van harte welkom leven in alle vormen worden ervaren. Vrij entree! bij deze opname. Van 08.00 tot 12.00 uur. 16 september Groeneveldfestival van het Goede leven MUZIEK SCHRIJVERS- Zanger, dichter Jan Dobbe en zanger/gitarist Jaapjan de Back, alias de Muziekmaten, presenteren het GESPREKKEN muziekprogramma. Met optredens van Bella Viola Schrijvers, journalisten en (klassiek repertoire), het accordeonduo Accorde Vi met kunstenaars delen en bediscus- een feestelijke muziek potpourri. De Kift speelt Brik: een siëren hun kijk op het Goede onbesuisde woestijnrit van hier tot aan Rio de Janeiro. Film Leven. Wat haal je uit je omge- Thijs van Leer verzorgt een muzikale reis door zijn In de oude keuken ving om daarmee jezelf geeste- herinneringen aan Groeneveld. De Fanfare van de worden films over lijke en lichamelijk te verrijken? eerste liefdesnacht verzorgt de afsluiting met buitenplaatsen Meer informatie: opwindende en ontroerende muziek. vertoond. www.boekenkrant.nl VERHALENVERTELLERS Kindertheater Huiveren, sidderen, genieten, verstillen, lachen en huilen! Wervelende show aan de voorkant van het Kasteel verzorgd door Alle emoties worden losgemaakt door de verhalen- Samba Salad met Flamenkita, De Verrukkelijke Vuilnismannen vertellers die je meenemen naar een andere wereld. door Meatball van der Camp, Komisch en interactief straattheater Met Vertelfabriek – Raymond den Boestert en van Clown Camino en poppentheater Reintje de Vos door Verteltheater Lichtval – Ailun Elzenga. Frans Hakkemars. Locatietheater Piquenique – Hydrofique, van Luca Andrea Stappers i.s.m. Zoet Producties. Achter het kasteel kan men het festivalrumoer even loslaten tijdens een drijvende picknick op de prachtige vijver. Voorwaarde is dat men een mandje (te verkrijgen bij de installatie) vult met boeren/bio/streekproducten van de proeftuin of boerderijwinkel Tupker.
- 49. 49 Buitenplaats der buitenplaatsen Buitenplaats Groeneveldgeldt als een van de mooiste Programma voorbeelden van een landhuis uit de stijlperiode van de Rococo. De rijke geschiedenis komt tot leven op de Tentoonstelling Amsterdammers bel-etage door onder andere de behangselschilderingen en hun buitenplaatsen en het prachtig stucwerk uit de 18e eeuw. Tijdens de Rijke Amsterdamse kooplieden en bestuurders lieten in laatste verbouwing is de oorspronkelijke keuken in ere de 17e, 18e en 19e eeuw buitenplaatsen bouwen langs de hersteld. In de weekenden worden om 12.00 uur en Vecht, in Kennemerland en op de Utrechtse Heuvelrug. 14.30 uur rondleidingen verzorgd. In het kader van het jaar van de buitenplaats is in Kasteel Groeneveld de tentoonstelling ‘Amsterdammers 19/20|10 en hun buitenplaatsen’ te zien. Deze tentoonstelling kwam tot stand in nauwe samenwerking met het Oudheidkundig Genootschap Niftarlake (Vechtstreek) die zich hard maakt voor het behoud van buitenplaatsen DE APPELBOOM IN HET ATELIER en in 2012 haar honderdjarig bestaan viert. Studenten van de HKU werden uitgenodigd een verbeelding te maken van de buitenplaats. Daarbij lieten zij zich inspireren 22|09 door Karel Appel en Cees Nooteboom, twee grote kunstenaars die in de naoorlogse periode vaste bezoekers waren van de ‘vrijplaats’ Groeneveld. Het resultaat is ‘De AppelBoom’, te zien vanaf 16 september. Vanaf 23 september wordt elke zondagmiddag een workshop Roots foto’s georganiseerd waarin telkens een bepaalde kunstdiscipline Het natuurmagazine Roots (opvolger van Grasduinen) centraal staat. Veel van wat in de workshops gemaakt wordt, organiseert jaarlijks een fotowedstrijd onder haar krijgt een plaatsje in de AppelBoom. lezers. De winnende foto’s worden geëxposeerd in Twee keer in de periode gaat een ‘kunstenaar in huis’ Kasteel Groeneveld vanaf 22 september. gedurende enkele dagen in het atelier aan het werk. Bezoekers kunnen het werkproces volgen en kennismaken met de kunstenaar en diens werk. Het weekend van 19 en 20 oktober staat in het teken van een op Colson geïnspireerde theaterroute. GROENE VELDCONCERTEN De Baarnse muziekkring verzorgt maandelijks concerten in Kasteel Groeneveld. Zaterdagavondconcerten, aanvang 20.15 uur 16|09 Zondagochtendconcerten, aanvang 12.00 uur Meer informatie: www.baarnsemuziekkring.nl MUIZEN OP ZOLDER Muizen huizen op de zolder van Kasteel Groeneveld. Daar is een aantal kamers van het muizenhuis uit het GRNVLD Sociëteit literair populaire boek van Karina Schaapman nagebouwd. In samenwerking met de Uphill Battle wordt eens per Vanaf 16 september. kwartaal een zondagmiddag in het teken van literatuur, poëzie en tekenkunst verzorgd. Meer weten? VOOR ACTUELE INFORMATIE OVER HET PROGRAMMA, TIJDEN EN ENTREEPRIJZEN: KIJK OP WWW.KASTEELGROENEVELD.NL OF BEL 035 5420446.
- 50. 50 IN HET VOLGENDE NUMMER: nr.12 INSPELEND OP HET JAAR VAN DE BUITENPLAATSEN, IN GRNVLD SPECIALE AANDACHT VOOR KEUZES EN DILEMMA’S ROND BEHEER EN BEHOUD Met een dubbelinterview over voor- en nadelen van een national trust; Cees Nooteboom over anarchie op een Goois kasteel; Willemien de Vries werpt licht op hofdichten; Slow food en eten als cultureel erfgoed; en Tommy Wieringa in ‘Mijn landschap’. Word abonnee! € 25,–! Voor slechts Als abonnee krijgt u GRNVLD, magazine over het verbinden van stad en land, vier keer per jaar toegestuurd. Daarnaast: als abonnee bent u automatisch vriend van de Stichting Groeneveld. Als vriend Abonnee worden kan op drie manieren: Stichting Groeneveld, Antwoordnummer 586, 3740 VB Soest Nijverheidsweg. Een postzegel is niet nodig. @kasteelgroeneveld.nl
- 51. Lusthoven in en om het Eemland In Nederland staan zo’n 600 buitenplaatsen. Bijna de helft daarvan, circa 270, bevinden zich in de provincie Utrecht. Vaak wordt dan gedacht aan de Vecht en de Utrechtse Heuvelrug. Maar ook Amersfoort en omgeving kende een rijk buitenleven. Van 5 september t/m 4 november richt Museum Flehite de aandacht op buitenplaatsen in het oosten van de provincie Utrecht. Aan de hand van zeven voorbeelden: Stoutenburg, Randenbroek, Birkhoven, Soestdijk, De Boom, Schothorst én Groeneveld, illustreert de tentoonstelling in Museum Flehite de ontwikkeling van de buitenplaats in het Eemland. Park Schothorst (2012), foto Ep de Ruiter De geschiedenis van de Eemlandse buitenplaatsen begint beuken. De eigenaren waren nouveaux riches uit de al in de 13e eeuw, toen Wouter, schout van Amersfoort steden. en Stoutenburg, een klein kasteel liet bouwen om een opdringerige graaf van Gelre buiten de deur te houden. De buitenverblijven waren min of meer zelfvoorzienend. Het complex maakte deel uit van een hele rij forten aan Het voedsel op de tafels was afkomstig van eigen de oostgrens van de provincie. Ook Birkhoven kende een grondgebied, het wild werd op eigen terrein geschoten, lange geschiedenis. Het hoorde in de Middeleeuwen bij het fruit kwam uit eigen moestuin en de bloemen werden het Soester klooster Mariënhof. En op de plek van het in de tuin geplukt. De tuinbaas in de tuin geplukt. De tuinbaas van huis Groeneveld had huidige landgoed Schothorst stond al vóór 1300 een zijn handen vol aan het zaaien, kweken en oogsten. boerderij. De oude landgoederen hadden nog niet de functie van lusthof die de latere buitenplaatsen kregen. De tuinen werden in de zeventiende en achttiende eeuw Het waren verdedigingsbolwerken, boerderijen of ze ingericht volgens de laatste mode, naar Frans voorbeeld. waren onderdeel van een bloeiende kloostergemeenschap. Met lange zichtassen en hagen in geometrische figuren kregen de fonteinen en tuinbeelden een fraaie omlijsting. Aan het einde van de achttiende eeuw leidde de romantiek tot een nieuwe tuinmode. De Engelse landschapsstijl b tot een nieuwe tuinmode. De Engelse landschapsstijl brak radicaal met de rechte lijnen en verving deze door slingerende paden en vijvers. Heel wat geometrische tuinen zijn ingrijpend veranderd in landschappen met golvende lijnen. Herbestemming De meeste lusthoven worden al lang niet meer door particulieren bewoond. De particulieren bewoond. De kosten voor bewoning en onderhoud zijn niet meer op te brengen. Het zijn nu vaak kantoren of musea. Naar een nieuwe bestemming voor huis Randenbroek wordt nog gezocht. Voor een herbestemming voor Paleis Soestdijk zijn al veel verschillende plannen bedacht. Rusthoek in Baarn is duurzaam (energiebesparend) gerenoveerd. Verder zijn Paul Gabriël, Heiligenberg met tuin in landschapsstijl van Zochter (1851), de nieuwe ontwerpen te zien de nieuwe ontwerpen te zien voor Park Randenbroek en olieverf op doek, collectie Museum Flehite de tuinen van Soestdijk, die passen bij de wens om meer mensen ervan te laten genieten. Zo zijn ook de parken van Birkhoven (rond 1910) en Schothorst (rond 1990) De nieuwe rijken trekken naar buiten op vergelijkbare wijze herbestemd tot stadspark. De geschiedenis van de heerlijkheden en buitenplaatsen die als lusthoven, ter verpozing van de rijke eigenaren Museum Flehite werden gebouwd, kent haar oorsprong in de Gouden Westsingel 50 3811 BC Amersfoort Eeuw. Kasteel Groeneveld is daar een voorbeeld van. In 1702 werd het eerste 'kasteel' Groeneveld gebouwd, Tentoonstelling: met een zeer langgerekte tuin die nog wel de verkaveling 5 september t/m 4 november uit de Middeleeuwen illustreert. Hierdoor uit de Middeleeuwen illustreert. Hierdoor konden, net als Open: di t/m vr 1117 u, za en zo 1217 u bij paleis Soestdijk trouwens, mooie zichtassen worden www.museumflehite.nl aangelegd vanuit het huis, geaccentueerd door rode Met Museumkaart gratis toegang. [ advertorial ]
- 52. Kasteel Groeneveld, buitenplaatsvoor stad en land van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie wil stad en (platte)land opnieuw met elkaar verbinden. Door wijsheid wordt een huis gebouwd, door inzicht houdt het stand, door kennis worden de kamers gevuld met rijke en kostbare pracht. Spreuken 23:3-4