Küresel Konumlama SistemiKüreselKonumlama Sistemi
• GPS nedir?
• GPS'in çalışması
• GPS’in Bölümleri
• GPS Sinyalleri ve Frekansları
• Doğruluk - İyileştirme İçin Sorunlar ve Yöntemler
• Uygulamalar
3.
GPS NEDİR?
• GPS; Dünya üzerinde herhangi engelsiz bir görüş hattında, ‘’en az üç’’
uydu ile her türlü hava koşulunda yer ve zaman bilgileri sağlayan uzay
tabanlı uydu navigasyon sistemidir.
4.
• ABD SavunmaBakanlığı tarafından dünyanın her yerinde askeri amaçlı
olarak konum belirleme gayesiyle tesis edilmiş uydu bazlı bir konumlama
sistemdir.
• GPS askeri amaçlı konum belirlemenin yanında kalkınma amaçlı kullanım
olarak yer bilimleri çalışmaları, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) için veri
toplama, jeodezik ölçme, navigasyon ve ulaşım, uzaktan algılama, çevre
çalışmaları, hidroloji ve tarım alanlarında kullanılmaktadır.
5.
• Ülkemizde iseAnkara Sabit GPS İstasyonu (ANKR) kurulmuş ve 23 Ocak
1991 tarihinde faaliyetine başlamıştır.
• Türkiye geneline dağılmış 146 (KKTC’de 4 nokta dahil) noktada Sabit GPS
istasyonu bulunmaktadır.
6.
GPS’in Çalışması
GPS,yörüngede sürekli dolaşan en az 24 aktif ve 3 yedek
uydu sisteminden oluşur.
Yeryüzündeki alıcı uydudan gelen sinyalleri kaydeder.
Uydudan sinyalin çıktığı anla yeryüzündeki alıcının sinyali
aldığı an arasındaki süre ölçülerek uydu ile dünya arasındaki
mesafe belirlenir.
Bu mesafeden yola çıkarak uydunun konumunu bildiğimiz için
yeryüzündeki alıcının konumu hesaplanır.
Sinyal bilinen bir hızda yol alır.(300.000 km/sn)
Alıcı, konumu TRILATERASYON kullanarak hesaplar.
UZAY BÖLÜMÜ
• GPSprojesi ilk uydunun 1978'de ateşlenmesiyle başlamıştır. 24
uyduluk ağ 1994'de tamamlanmıştır. Projenin devamlılığı ve
geliştirilmesi ile ilgili bütçe ABD Savunma Bakanlığı'na aittir.
• En az 10 yıl kullanılmak üzere tasarlanmışlardır.
10.
• Uydular saatte7.000 mil (11.265 km) hızla hareket ederler
ve 12 saatte, dünya çevresinde bir tur atarlar.
11.
• Güneş enerjisiile çalışırlar ayrıca kesintilere karşı (güneş
tutulması vb.) yedek bataryaları ve yörünge düzeltmeleri için de
küçük ateşleyici roketleri vardır.
• Yörüngeler, en azından altı uydunun daima gezegende herhangi
bir yerden görülebilecek şekilde tasarlanmıştır.
12.
• Uyduların herbiri, iki değişik frekansta ve düşük güçlü radyo
sinyalleri yayınlamaktadır. (L1, L2)
• Birden fazla sinyalin kullanılması hem iyonesferden dolayı
gerçekleşen kırılmayı engellemek hem de sinyal bozma durumlarına
karşı güvenlik olarak uygulanmaktadır.
• Bu sinyaller Line of Sight "Görüş Hattında" ilerler. Yani bulutlardan,
camdan ve plastikten geçebilir ancak duvar ve dağ gibi katı
cisimlerden geçemez.
Kullanıcı Bölümü
• KullanıcınınGPS alıcısı, GPS sisteminin kullanıcı segmentidir.
• GPS alıcıları genellikle uydular tarafından gönderilen frekanslara
ayarlanmış bir anten, alıcı-işlemciler ve oldukça kararlı bir saatten oluşur.
• Bunlar kullanıcıya yer ve hız bilgilerini göstermek için bir ekran da dahildir.
18.
GPS Sinyalleri
ve sinyalözellikleri
• Uydulardan yararlanılarak yapılan GPS ölçmelerinde,
elektromanyetik dalgalar kullanılarak uydulardan
kullanıcılara veri akışı sağlanmaktadır. Her GPS
uydusu konum belirleme amaçlı olarak iki temel
frekansa sahip olup bunlar L1(Link1) ve L2(Link2) dir.
L1 ve L2 frekansları 10.23 MHz olan temel frekansın
154 ve 120 tam katları alınarak elde edilmiş olup, L1
frekansı 1575.42 MHz ve L2 frekansı 1227.60 MHz dir.
y 2010 yılından itibaren Block IIF uyduları üzerinden
L5 sinyali yayınlanmaya başlandıktan sonra üç
frekanslı alıcılar kullanılamya başlanacaktır. Frekansı,
1176.45 MHz’dir
GPS sisteminde çiftfrekans
olmasının nedeni
• L1 frekansının herhangi bir nedenle
kesilmesi ya da elektronik karıştırmaya
maruz kalması durumunda L2
frekansının yedek frekans (backup)
görevi görmesi Çift frekans özelli ğinden
yararlanarak iyonosferik düzeltme
olanağı sağlaması olarak sıralanabilir.
21.
GPS Sinyalleri
• Kaba/ Edinim kodu CA
• Hassas kod
• Navigasyon mesajı
• Almanak
• Veri güncellemeleri
22.
Frekans bilgisi
• C/ A kodu L1 frekansında 10.23 MHz sinyal olarak iletilir.
• P (Y) kodu, L1 ve L2 frekanslarında 10.23 MHz sinyal
olarak iletilir.
• L3, Savunma Destek Programı tarafından, füze atışlarının,
nükleer patlamaların ve diğer uygulamaların tespit
edilmesini sinyal vermek için kullanılır.
• L4, güneş radyasyonu ile iyonize edilen atmosfere ek
düzeltme yapmak için kullanılır.
• L5, bir sivil emniyet ömrü sinyali olarak kullanılır.
23.
GPS ile pozisyonölçümünde
hata kaynakları
gSivil GPS alıcıları aşağıdaki çeşitli nedenlerden dolayı pozisyon hataları
yapmaya meyillidir
Uydu yörüngesinde hata
.Uyduların uzaydaki pozisyonları ise hesaplamanın
başlangıç noktasıdır. GPS uyduları yüksek
yörüngelere yerleştirilmişlerdir ve dünyanın üst
atmosferinin bozucu etkilerinden etkilenmez. Buna
karşın tahmin edilen yörüngelerinde ufak kaymalar
yapabilir. Bu da pozisyon hatalarına yol açar.
26.
Saat hataları
Zamanlama GPSiçin kritik bir faktör olduğu için GPS uyduları
atom saatleri ile donatılmıştır. Ancak atom saatleri de mükemmel
değildir. Zamanlamada oluşan çok ufak hatalar, mesafe
ölçümünde küçümsenmeyecek yanılgılara yol açar.
Atmosfer hatası
• GPSuyduları zamanlama bilgilerini radyo sinyalleri olarak gönderir
ve bu da ayrı bir hata kaynağıdır. Çünkü dünya atmosferinde, radyo
sinyalleri her zaman tahmin edildiği gibi hareket etmez.
• Radyo sinyallerinin atmosfer içinde ışık hızında hareket ettiği ve bu
hızın sabit olduğu kabul edilse de ışık hızı sadece vakum ortamında
sabittir. Radyo sinyalleri, içinde bulundukları ortama göre yavaşlama
gösterir.
• GPS sinyalleri iyonosferde yüklü parçacıklar ve trotosferde su buharı
tarafından geciktirilir. Tüm hesaplamalarda ışık hızı sabit kabul
edildiğinden bu gecikmeler uydunun uzaklığını ölçmede hatalara yol
açar.
Değişken rota hatası
Dünyayüzeyine ulaşan GPS sinyalleri GPS alıcısına
ulaşmadan önce katı cisimler tarafından yansıtılır veya
engellenir. Bu hata formuna değişken rota (multipath) hatası‖
denir.
Seçici kullanılabilirlik
(selective availability)
•Yukarıda anlatılan doğal hatalardan daha kötüsü, ABD Savunma
Birimi tarafından yapılan ―kasti hatalar dır. Bu "seçici‖
kullanılabilirlik" politikasının altında yatan amaç ise karşı güçlerin
GPS sisteminin ABD ve yandaĢlarına karşı kötü niyetli kullanımını
önlemektir.
•
• ABD Savunma Birimi tarafından GPS uydu saatlerinde ve uyduların
yörüngelerinde bazı küçük sapmalar yaratılır. Bu etkiler, sistemin sivil
kullanımdaki hassasiyetini önemli ölçüde azaltır.
• Askerî alıcılarda bulunan kod çözücü anahtarlar, hangi hataların
devrede olduğunu ve ne kadar olduğunu söyler, böylece hatalar
giderilebilir. Bu yüzden askerî GPS alıcıları, çok daha hassas ölçüm
kabiliyetine sahiptir.
33.
Hata paylarının yaklaşık
değerleri
İyonosferetkisi ± 5 metre
Uyduların yörünge hataları ± 2.5 metre
Uyduların atom saatlerindeki hatalar ± 2 metre
Çoklu yol hatası ± 1 metre
Troposfer etkisi ± 0.5 metre
Hesaplamalardaki yuvarlamalar ± 1 metre
34.
Uygulamalar
Askeri Uygulamalar
•GPS seyir füzelerinde(kıtalar arası
füzelerde) ve hassas güdümlü
füzelerde kullanılmaktadır.
•Balistik füzelere de de fırlatma
pozisyonunun daha doğru olarak
hesaplanması için kullanılmaktadır.
•Ayrıca Amerikan Nükleer Patlama
Gözlemleme Sisteminin büyük bir
parçası olarak GPS uyduları nükleer
patlama dedektörleri içerir.
Harita Uygulamaları
• Toprak haritaları
•Kimyasal Uygulama
• Tarım Toprak Haritaları
• Verim Haritaları
• Bitkisel Zararlı Haritaları
• Topografik Haritalar
• Ekim Haritaları