GALAKTYKI
Czym jest galaktyka?
Galaktyki to skupiska układów planetarnych, gwiazd i mgławic.
Gwiazdy grupują się w galaktyki dzięki siłom grawitacji.

Na galaktykę składają się:
• Gwiazdy - typowa galaktyka zawiera od 107do 1012gwiazd
• Planety
• Mgławice – olbrzymie obłoki pyłowo-gazowe
• Asteroidy, komety, obiekty układów gwiezdnych, np. księżyce.
Ciemna materia
• Aby wytłumaczyć obserwowane efekty (np. grawitacyjną




                                                                   Czarna dziura w centrum galaktyki M87
  spójność rozległych galaktyk o małej widocznej masie),
  zakłada się się, że zasadniczą część masy galaktyk stanowi
  hipotetyczna ciemna materia, czyli cząstki lub obiekty
  emitujące zbyt mało promieniowania, by mogły być wykryte.

• z obliczeń wynika, że ciemna materia stanowi ponad 90% masy
  galaktyk.

• Istnieją dowody na to, iż w centrum wielu lub nawet wszystkich
  galaktyk mogą istnieć supermasywne czarne dziury, o masie
  sięgającej rzędu milionów, a nawet miliardów mas Słońca
Galaktyki Aktywne




                                                                 Galaktyka Messier 77 w Gwiazdozbiorze Wieloryba
Galaktyka aktywna – galaktyka, w której energia w znaczącej
  ilości nie jest emitowana przez gwiazdy. Aktywność galaktyki
  jest wynikiem procesów zachodzących w jej jądrze.
  Standardowy model zakłada, że energia wytwarzana jest
  podczas opadania materii na supermasywną czarną dziurę o
  masie 105 - 1010 M.
  W części aktywnych galaktyk obserwuje sie dżety - strugi
  materii mogące rozciągać się na bardzo duże odległości,
  zasilając tym samym rozległe struktury (np. kwazary )
Typy galaktyk
1. Spiralne
2. Eliptyczne
3. Soczewkowate
4. Nieregularne
5. Podwójne
Galaktyki spiralne
• Składają się z ramion (na ogół 2 lub 3) oraz jądra




                                                                    Galaktyka Andromedy
• Jądro zbudowane jest ze starych gwiazd, natomiast w
  ramionach dominują gwiazdy młode

• Dwa rodzaje podziału:

        1. Na galaktyki spiralne (S) i spiralne z poprzeczką (SB)

        2. Według stosunku wielkości ramion do jądra
Typy galaktyk spiralnych
          (wg. stosunku wielkości ramion do jądra)


a.   – jądro wyraźnie większe od ramion
b.   - jądro nieznacznie mniejsze od ramion




                                                     Galaktyka NGC 1365
c.   - ramiona wyraźnie większe od jądra
Galaktyki eliptyczne
•   brak ramion
• Oznaczone zostały przez Edwina Hubble’a jako E, a podaje się
  je ze stopniem spłaszczenia w skali 0-7




                                                                     Galaktyka eliptyczna NGC 4472
• zawierają bardzo mało pyłu międzygwiezdnego, dlatego też nie
  widać ich zbyt wiele podczas obserwacji
• ze względu na kształt wyróżniamy także galaktyki eliptyczne z
  poprzeczką.
• typowe galaktyki eliptyczne są małe, a wiele z nich to galaktyki
  karłowate
• Występują one głównie w centrum gromad galaktyk
Galaktyki soczewkowate
• Jest to typ pośredni między eliptycznymi a spiralnymi




                                                             Galaktyka soczewkowata NGC 5866
  (oznaczenie S0)
•   Jądro jest podobne do silnie spłaszczonej galaktyki
    eliptycznej, natomiast wokół znajduje się dysk ale bez
    żadnych śladów struktury spiralnej
• Galaktyki te nie zawierają młodych gwiazd ani materii
  międzygwiezdnej
Galaktyki nieregularne
• Są to galaktyki o osobliwym wyglądzie, nie wykazujące
  symetrii charakterystycznych dla galaktyk eliptycznych i
  spiralnych.




                                                                     Wielki Obłok Magellana
• Dzielimy je na dwa typy: Irr I oraz Irr II.
• Galaktyki Irr I zaliczamy do skrajnych odmian galaktyk
  spiralnych: wirują wokół własnych osi, wykazują silne
  spłaszczenie i ślady struktury spiralnej, jednak ma w nich jądra
  i ramion.
• Galaktyki typu Irr II są zupełnie nieregularne. W galaktykach
  tego rodzaju znajduje się wiele młodych gwiazd.
Galaktyki podwójne




                                                         Układ dwóch spiralnych galaktyk NGC 2207 i NGC 2163
• Są to ciała astronomiczne składające się z
  dwóch galaktyk krążących wokół wspólnego źródła masy

• Zazwyczaj są to galaktyki tego samego typu i podtypu
Grupy galaktyk
• Grupa galaktyk to co najmniej trzy galaktyki, które działają na
  siebie grawitacyjnie przez okres co najmniej miliarda lat.
• Droga Mleczna należy do grupy galaktyk, która nazywa się
  Układem Lokalnym. Obecnie znamy ponad 45 galaktyk




                                                                    Galaktyka M33
  wchodzących w skład tej grupy, z czego największe są:

         M31 (wielka Mgławica w Andromedzie) – wg.
        najnowszych obserwacji nawet bilion gwiazd
        Droga Mleczna – 200 mld gwiazd
        M33 (Galaktyka Trójkąta) – 50 mld gwiazd

• Oprócz tego znajduje się w niej kilka galaktyk średniej
  wielkości, a wśród nich Obłoki Magellana oraz kilkadziesiąt
  karłowatych. Obecnie znamy ponad 45 galaktyk wchodzących
  w skład Układu Lokalnego.
Gromada galaktyk w Warkoczu Bereniki - Coma (gromada regularna)
         GROMADY GALAKTYK
• Gromada galaktyk to skupisko od kilkudziesięciu do kilku
  tysięcy galaktyk tworzących układ związany grawitacyjnie.


Gromady galaktyk można podzielić na 2 klasy:
   1. regularne o skoncentrowanym rozkładzie galaktyk
  (występują w nich jedynie galaktyki eliptyczne i
  soczewkowate)
   2. nieregularne często bez wyraźnego środka lub z kilkoma
  lokalnymi zagęszczeniami (występują wszystkie typy galaktyk)
Gromada w Pannie (gromada nieregularna)
Supergromady galaktyk
• Supergromady galaktyk są to struktury nieregularne, na
  ogół wydłużone lub spłaszczone, składające się przeważnie
  z kilku lub kilkunastu dużych gromad galaktyk.




                                                              Supergromada Shapley
• Nie stanowią one układów silnie związanych grawitacyjnie,
  jednakże obserwuje się         wzajemne    oddziaływanie
  sąsiednich galaktyk.
• Dotychczas    wyodrębniono     kilkanaście    supergromad
  galaktyk.
• Układ Lokalny    galaktyk   jest   częścią   Supergromady
  Lokalnej.
Droga mleczna
klasyfikacja                  SB b lub SBc
średnica                      90 000 lat świetlnych
Liczba gwiazd                 200 miliardów
masa                          Bilion mas Słońca
Prędkość ruchu Słońca wokół   200 km/s
Galaktyki
Okres obrotu Słońca wokół     225 milionów lat
Galaktyki
Ramiona Drogi mlecznej
Główne ramiona Galaktyki:
• Ramię Węgielnicy, Ramię 3 kiloparseków (Norma)
• Ramię Tarczy-Krzyża, Ramię Centaura (Scutum-Crux)
• Ramię Strzelca, (Sagittarius)
• Ramię Oriona, Ramię Lokalne
• Ramię Perseusza
• Ramię Łabędzia, Ramię Zewnętrzne (Cygnus)
Galaktyki

Galaktyki

  • 1.
  • 2.
    Czym jest galaktyka? Galaktykito skupiska układów planetarnych, gwiazd i mgławic. Gwiazdy grupują się w galaktyki dzięki siłom grawitacji. Na galaktykę składają się: • Gwiazdy - typowa galaktyka zawiera od 107do 1012gwiazd • Planety • Mgławice – olbrzymie obłoki pyłowo-gazowe • Asteroidy, komety, obiekty układów gwiezdnych, np. księżyce.
  • 3.
    Ciemna materia • Abywytłumaczyć obserwowane efekty (np. grawitacyjną Czarna dziura w centrum galaktyki M87 spójność rozległych galaktyk o małej widocznej masie), zakłada się się, że zasadniczą część masy galaktyk stanowi hipotetyczna ciemna materia, czyli cząstki lub obiekty emitujące zbyt mało promieniowania, by mogły być wykryte. • z obliczeń wynika, że ciemna materia stanowi ponad 90% masy galaktyk. • Istnieją dowody na to, iż w centrum wielu lub nawet wszystkich galaktyk mogą istnieć supermasywne czarne dziury, o masie sięgającej rzędu milionów, a nawet miliardów mas Słońca
  • 4.
    Galaktyki Aktywne Galaktyka Messier 77 w Gwiazdozbiorze Wieloryba Galaktyka aktywna – galaktyka, w której energia w znaczącej ilości nie jest emitowana przez gwiazdy. Aktywność galaktyki jest wynikiem procesów zachodzących w jej jądrze. Standardowy model zakłada, że energia wytwarzana jest podczas opadania materii na supermasywną czarną dziurę o masie 105 - 1010 M. W części aktywnych galaktyk obserwuje sie dżety - strugi materii mogące rozciągać się na bardzo duże odległości, zasilając tym samym rozległe struktury (np. kwazary )
  • 5.
    Typy galaktyk 1. Spiralne 2.Eliptyczne 3. Soczewkowate 4. Nieregularne 5. Podwójne
  • 6.
    Galaktyki spiralne • Składająsię z ramion (na ogół 2 lub 3) oraz jądra Galaktyka Andromedy • Jądro zbudowane jest ze starych gwiazd, natomiast w ramionach dominują gwiazdy młode • Dwa rodzaje podziału: 1. Na galaktyki spiralne (S) i spiralne z poprzeczką (SB) 2. Według stosunku wielkości ramion do jądra
  • 7.
    Typy galaktyk spiralnych (wg. stosunku wielkości ramion do jądra) a. – jądro wyraźnie większe od ramion b. - jądro nieznacznie mniejsze od ramion Galaktyka NGC 1365 c. - ramiona wyraźnie większe od jądra
  • 8.
    Galaktyki eliptyczne • brak ramion • Oznaczone zostały przez Edwina Hubble’a jako E, a podaje się je ze stopniem spłaszczenia w skali 0-7 Galaktyka eliptyczna NGC 4472 • zawierają bardzo mało pyłu międzygwiezdnego, dlatego też nie widać ich zbyt wiele podczas obserwacji • ze względu na kształt wyróżniamy także galaktyki eliptyczne z poprzeczką. • typowe galaktyki eliptyczne są małe, a wiele z nich to galaktyki karłowate • Występują one głównie w centrum gromad galaktyk
  • 9.
    Galaktyki soczewkowate • Jestto typ pośredni między eliptycznymi a spiralnymi Galaktyka soczewkowata NGC 5866 (oznaczenie S0) • Jądro jest podobne do silnie spłaszczonej galaktyki eliptycznej, natomiast wokół znajduje się dysk ale bez żadnych śladów struktury spiralnej • Galaktyki te nie zawierają młodych gwiazd ani materii międzygwiezdnej
  • 10.
    Galaktyki nieregularne • Sąto galaktyki o osobliwym wyglądzie, nie wykazujące symetrii charakterystycznych dla galaktyk eliptycznych i spiralnych. Wielki Obłok Magellana • Dzielimy je na dwa typy: Irr I oraz Irr II. • Galaktyki Irr I zaliczamy do skrajnych odmian galaktyk spiralnych: wirują wokół własnych osi, wykazują silne spłaszczenie i ślady struktury spiralnej, jednak ma w nich jądra i ramion. • Galaktyki typu Irr II są zupełnie nieregularne. W galaktykach tego rodzaju znajduje się wiele młodych gwiazd.
  • 11.
    Galaktyki podwójne Układ dwóch spiralnych galaktyk NGC 2207 i NGC 2163 • Są to ciała astronomiczne składające się z dwóch galaktyk krążących wokół wspólnego źródła masy • Zazwyczaj są to galaktyki tego samego typu i podtypu
  • 12.
    Grupy galaktyk • Grupagalaktyk to co najmniej trzy galaktyki, które działają na siebie grawitacyjnie przez okres co najmniej miliarda lat. • Droga Mleczna należy do grupy galaktyk, która nazywa się Układem Lokalnym. Obecnie znamy ponad 45 galaktyk Galaktyka M33 wchodzących w skład tej grupy, z czego największe są:  M31 (wielka Mgławica w Andromedzie) – wg. najnowszych obserwacji nawet bilion gwiazd  Droga Mleczna – 200 mld gwiazd  M33 (Galaktyka Trójkąta) – 50 mld gwiazd • Oprócz tego znajduje się w niej kilka galaktyk średniej wielkości, a wśród nich Obłoki Magellana oraz kilkadziesiąt karłowatych. Obecnie znamy ponad 45 galaktyk wchodzących w skład Układu Lokalnego.
  • 14.
    Gromada galaktyk wWarkoczu Bereniki - Coma (gromada regularna) GROMADY GALAKTYK • Gromada galaktyk to skupisko od kilkudziesięciu do kilku tysięcy galaktyk tworzących układ związany grawitacyjnie. Gromady galaktyk można podzielić na 2 klasy: 1. regularne o skoncentrowanym rozkładzie galaktyk (występują w nich jedynie galaktyki eliptyczne i soczewkowate) 2. nieregularne często bez wyraźnego środka lub z kilkoma lokalnymi zagęszczeniami (występują wszystkie typy galaktyk)
  • 15.
    Gromada w Pannie(gromada nieregularna)
  • 17.
    Supergromady galaktyk • Supergromadygalaktyk są to struktury nieregularne, na ogół wydłużone lub spłaszczone, składające się przeważnie z kilku lub kilkunastu dużych gromad galaktyk. Supergromada Shapley • Nie stanowią one układów silnie związanych grawitacyjnie, jednakże obserwuje się wzajemne oddziaływanie sąsiednich galaktyk. • Dotychczas wyodrębniono kilkanaście supergromad galaktyk. • Układ Lokalny galaktyk jest częścią Supergromady Lokalnej.
  • 19.
    Droga mleczna klasyfikacja SB b lub SBc średnica 90 000 lat świetlnych Liczba gwiazd 200 miliardów masa Bilion mas Słońca Prędkość ruchu Słońca wokół 200 km/s Galaktyki Okres obrotu Słońca wokół 225 milionów lat Galaktyki
  • 20.
    Ramiona Drogi mlecznej Główneramiona Galaktyki: • Ramię Węgielnicy, Ramię 3 kiloparseków (Norma) • Ramię Tarczy-Krzyża, Ramię Centaura (Scutum-Crux) • Ramię Strzelca, (Sagittarius) • Ramię Oriona, Ramię Lokalne • Ramię Perseusza • Ramię Łabędzia, Ramię Zewnętrzne (Cygnus)