Download as PDF, PPTX
Uploaded byMuzeumBydgoszcz
Folder archeologia
Folder poświęcony wystawie "Na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Bydgoszcz i region u zarania dziejów"
Folder archeologia
- 1. kowe przygotowano ześrodków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wystawę zrealizowano także przy finansowym wsparciu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ze środków dotacji podmiotowej, która na pokrycie wkładu własnego została zwiększona Uchwałą Rady Miasta. Wystawa: Eksponaty pochodzą ze zbiorów własnych Muzeum oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu Tekst folderu: JolantaDofinansowano ze środkówŁoś Szałkowska-Łoś i Józef Ministra Kultury Zdjęcia: Wojciech Woźniak, Łukasz Maklakiewicz, i Dziedzictwa Narodowego Wojciech Kuczkowski, Józef Łoś Rysunki do animacji komputerowych: Arkadiusz Jaszkowski, Paulina Balcerak, Katarzyna Fryckowska Organizator Oprawa plastyczna: Katarzyna Wolska, Bożena Januszewska Aplikacje komputerowe: dr Łukasz Czyżewski, Marcin Wachniak Materiały i teksty o stanowiskach archeologicznych: prof. dr hab. Tadeusz Grabarczyk, prof. dr hab. Ryszard Grygiel, dr Józef Bednarczyk, dr Grzegorz Osipowicz, dr, Iwona Sobkowiak-Tabaka, Anna Grossman, Aleksandra Kowalczyk, Adriana Romańska. Eksploracja grobu skrzynkowego VI – V w. przed Chr., Orle, gm. Mrocza Patronat honorowy kłodzie. Opisywany w źródłach historycznych okres wędrówek ludów z IV-VI w. na pograniczu wielkopolsko-pomorskim znajduje potwierdzenie tylko w jednostkowych odkryciach (głównie ozdób i monet). Muzeum przygotowało także publikację wyników badań na cmentarzyskach kultury pomorskiej i wielbarskiej w Zakrzewskiej Osadzie na Krajnie. Pozyskane stamtąd w trakcie prac wykopaliskowych zabytki w istotny sposób wzbogaciły wystawę ze względu na walory ekspozycyjne i naukowe. Opracowanie książ- MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO Piotr Całbecki PREZYDENT MIASTA BYDGOSZCZY Rafał Bruski Na okładce: Zdobiona bransoleta z brązu, przełom epoki brązu i żelaza. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury Dofinansowano ze środków i Dziedzictwa Narodowego Ministra Kultury Dofinansowano ze środków i Dziedzictwa Narodowego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Fragment ekspozycji Organizator Organizator Organizator Patronat honorowy Patronat honorowy WOJEWÓDZTWA MARSZAŁEK KUJAWSKO-POMORSKIEGO Patronat honorowy Całbecki Piotr MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO Piotr Całbecki MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO Piotr Całbecki Patronat medialny Grób skrzynkowy VI-V w. przed Chr., Zakrzewska Osada, gm. Więcbork Prace wykopaliskowe - Zakrzewska Osada, gm. Więcbork PREZYDENT MIASTA BYDGOSZCZY Rafał Bruski PREZYDENT MIASTA BYDGOSZCZY Rafał Bruski PREZYDENT MIASTA BYDGOSZCZY RADA MIASTA BYDGOSZCZY Rafał Bruski Opieka medialna Na pograniczu Na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Wielkopolski i Pomorza. Bydgoszcz i region Bydgoszcz i region u zarania dziejów u zarania dziejów
- 2. Trzy epoki –trzy surowce – trzy wyroby, grot krzemienny, grot brązowy, grot żelazny Wystawa Na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Bydgoszcz i region u zarania dziejów ukazuje najdawniejsze dzieje naszego regionu od początków osadnictwa (ok. 12 -10 tys. p.n.e.) aż po okres wędrówek ludów (V – VI w). Historie żadnego miasta, terenu, kraju nie toczą się samoistnie. Wszystkie są wprzęgnięte w ciąg wydarzeń o szerszym zasięgu. W związku z tym, że Bydgoszcz i jej okolice położone są na styku dwóch wielkich krain geograficznych: Wielkopolski i Pomorza, prahistorię tych terenów ukazano w szerszym ujęciu chorologicznym. Obszar ten od tysiącleci przejawia ciągłość osadniczą, której materialne pozostałości w postaci różnorodnych artefaktów odkrywają kolejne pokolenia archeologów, z różnych ośrodków. Na ekspozycji wykorzystano zabytki i dokumentację z badań prowadzonych głównie na terenie Kujaw, Pałuk i Krajny. Na podstawie odkryć wykonano rekonstrukcje pradziejowych sprzętów i obiektów archeologicznych. Wystawa została utrzymana w nurcie narracyjnym, prezentując poszczególne okresy pradziejów w układzie chronologicznym, z typowymi wyznacznikami danej epoki. Dzięki temu możemy prześledzić przeobrażenia technologiczne (surowiec i sposób wytwarzania) oraz ewolucję myśli ludzkiej, która stopniowo zmierzała do opanowania środowiska i ulepszenia jakości życia. Prezentujemy również oddziaływania na tereny ziem polskich ludów europejskich, których osiągnięcia wpływały za zmianę oblicza kulturowego i politycznego Europy np. Celtów i Germanów. Ich obecność odnotowujemy także w naszym sąsiedztwie, dzięki czemu potwierdzamy, że dzieje tego regionu splotły się z cywilizacją europejską już w starożytności. Wykorzystanie nowoczesnych środków multimedialnych pozwoliło na umieszczenie dużego zasobu informacji naukowych przygotowanych przez kilku archeologów z różnych ośrodków naukowo-badawczych. Poprzez multimedia zachęcamy też zwiedzających do interaktywnego poznawania przeszłości. Starsza i środkowa epoka kamienia (paleolit i mezolit) Po wycofaniu się ostatniego lodowca, kiedy to obszary dorzeczy Odry i Wisły stawały się możliwe do zasiedlania, na tereny Wielkopolski, Kujaw i Pomorza napływają grupy ludności łowiecko-zbierackiej. Nieliczne, materialne ślady w postaci wyrobów krzemiennych i szczątków zwierzęcych z tego okresu, prezentowane na wystawie mają ok. 12-10 tys. lat. Wraz z ocieplaniem się klimatu zachodzą zmiany we florze i faunie, przybywa zwierzyny łownej, następuje stabilizacja i intensyfikacja osadnicza. Po prowadzących koczowniczy tryb życia traperach z mezolitu (od ok. poł. X tys. – 2 poł. VI tys.przed Chr.) pozostały narzędzia krzemienne, kościane groty oszczepów i ostrza harpunów. Ząb mamuta Młodsza epoka kamienia (neolit) Pierwsze grupy ludności potrafiące uprawiać zboża, hodować zwierzęta, wylepiać i wypalać naczynia, wyrabiać nowy asortyment narzędzi zasiedlają prezentowane na wystawie terytorium od 2 poł. VI tys. przed Chr. Zmiany w gospodarce, umiejętność produkcji żywności sprawiają, że tryb życia nabiera charakteru osiadłego. Oprócz konstrukcji półziemiankowych powstawały domy o konstrukcji słupowej. Niektóre nazywamy długimi domami ze względu na ich ogromne wymiary (np. odkryte w Osłonkach, Brześciu Kujawskim). W czasie trwającej około trzech tysięcy lat epoki następowały migracje ludności. To wpływało na zmiany w organizacji społecznej i wierzeniach religijnych. Spośród różnorodnych form grobów wyróżniają się ogromne grobowce kamienno – ziemne (megality – zwane niekiedy polskimi piramidami). Zdobiony toporek i kamienny, neolit Skarb ozdób z brązu, 2 poł. II tys. przed Chr., Gromadno – Wojciechowo Epoka brązu Pod koniec III tys. przed Chr. znajomość wytopu brązu dociera do Wielkopolski, Kujaw i na Pomorze. Rozwój metalurgii w kolejnych wiekach wpłynął na wzmożenie kontaktów handlowych. To wiązało się nie tylko z wymianą wyrobów z brązu (ozdoby, broń, narzędzia) ale też z przenikaniem myśli, idei. Poza zmianami w sferze materialnej, zachodzą też zmiany w kulturze duchowej. Zmiany w świecie wierzeń wyraziły się powszechnym w Europie ciałopaleniem, przy zróżnicowanych formach grobów. Czasami powstawały duże cmentarze z grobami popielnicowymi. Na odkrytej nekropoli w 1926 roku w Bydgoszczy, podczas budowy szpitala miejskiego, wyeksplorowano kilkaset grobów. Epoka żelaza Powolny proces upowszechniania się nowego wynalazku – żelaza, na terenie Polski rozpoczyna się od VII wieku przed Chr. Koniec epoki brązu i początek epoki żelaza wiąże się z powstawaniem na naszym terenie osiedli obronnych (Biskupin, Idebno, Sobiejuchy, Kamieniec, Gzin). Od połowy I tysiąclecia przed Chr. do połowy I tys. po Chr. przez ziemie dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego migrują kolejne ludy. Niektóre osiedlają się na dłużej np. Goci, inne najeżdżają w wyprawach łupieżczych, np. Scytowie. Na wystawie zaprezentowano zabytki świadczące o tych procesach i zmianach oblicza kulturowego naszego regionu. W trwającym nadal, ciaPopielnica twarzowa, 550 – 400 przed Chr., Bydgoszcz kościół Klarysek łopalnym obrządku pogrzebowym pojawia się nowy akcent. Na urnach, w których składano ludzkie szczątki kostne zaznaczano plastycznie lub ryto elementy twarzy ludzkiej. Te popielnice zwane twarzowymi najpierw (VI w. przed Chr.) pojawiają się na Pomorzu Gdańskim. Zwyczaj ten stopniowo objął Pojezierze Kaszubskie, Pojezierze Krajeńskie, Wielkopolskę oraz inne tereny i przetrwał do III w. przed Chr. W ostatnich wiekach przed Chr. społeczeństwa zamieszkujące dorzecza Wisły i Odry znajdowały się pod wpływem cywilizacji celtyckiej. Obcowanie z Celtami zaowocowało przyjęciem nowych wynalazków (techniki produkcji, żarna obrotowe, rozwinięta metalurgia i techniki kowalskie). Także pod ich wpływem następują zmiany w kulturze symbolicznej. Do V w. cała Europa znajduje się w zasięgu oddziaływań cywilizacji rzymskiej. Na naszych terenach został zdynamizowany szlak handlowy prowadzący po „złoto północy” – bursztyn. Na trasie jego przebiegu znajdowane są monety zarówno z czasów Republiki jak i Cesarstwa. Na drodze wymiany z prowincji rzymskich napływały przedmioty z brązu i szkła, ozdoby, naczynia tzw. terra sigillata. W tym okresie nastąpił dalszy rozwój rzemiosł: bursztyniarstwa, garncarstwa, warzelnictwa soli, metalurgii i innych. Region prezentowany na wystawie zajęty był w Zapinka z brązu zdobiona złoconymi tym czasie przez dwie archei srebrnymi aplikacjami, II/III w. ologiczne kultury, wielbarska na północy i przeworska na południu (w mniejszym stopniu wielbarska). Badania archeologiczne dostarczyły zróżnicowanych źródeł materialnych. Przez ich pryzmat możemy wnioskować o odmiennych aspektach w kulturze symbolicznej, w tym rytuałach żałobnych. Na terenie Kujaw zdumiewająca jest ilość miejsc kultowych, obiektów obrzędowych, pochówków zwierzęcych, zwłaszcza psów. W obrządku pogrzebowym ciągle obowiązuje ciałopalenie. Tereny położone na północ od Noteci zajęte były przez osadnictwo kultury wielbarskiej, wiązanej też z przybyszami ze Skandynawii – Gotami. Wyróżniającymi ich elementami są kręgi kamienne (odkryte m. in. w Odrach). W grobach nie składano broni (często odkrywanej w grobach „przeworskich”). Na cmentarzyskach spotyka się groby ciałopalne ale i szkieletowe. Zmarłych czasami składano do ziemi w łodzi lub drewnianej