Ang Pagkukusa ng Makataong Kilos

1. Edukasyon sa
Pagpapakatao 10
Modyul 1: Ang Pagkukusa ng Makataong Kilos

2. Alamin
Sa bahaging ito, malalaman mo ang mga dapat
mong matutuhan sa modyul.

3. Subukin
Sa pagsusulit na ito, makikita natin kung ano na ang
kaalaman mo sa aralin ng modyul. Kung nakuha mo
ang lahat ng tamang sagot (100%), maaari mong
laktawan ang bahaging ito ng modyul.

4. Balikan
Ito ay maikling pagsasanay o balik-aral upang
matulungan kang maiugnay ang kasalukuyang aralin
sa naunang leksyon.

5. Tuklasin
Sa bahaging ito, ang bagong aralin ay ipakikilala sa
iyo sa maraming paraan tulad ng isang kuwento,
awitin, tula, pambukas na suliranin, gawain o isang
sitwasyon.

6. Suriin
Sa seksyong ito, bibigyan ka ng maikling pagtalakay
sa aralin. Layunin nitong matulungan kang
maunawaan ang bagong konsepto at mga
kasanayan.

7. Pagyamanin
Binubuo ito ng mga gawaing para sa malayang
pagsasanay upang mapagtibay ang iyong pang-
unawa at mga kasanayan sa paksa. Maaari mong
iwasto ang mga sagot mo sa pagsasanay gamit ang
susi sa pagwawasto sa huling bahagi ng modyul.

8. Isaisip
Naglalaman ito ng mga katanungan o pupunan ang
patlang ng pangungusap o talata upang maproseso
kung anong natutuhan mo mula sa aralin

9. Isagawa
Ito ay naglalaman ng gawaing makatutulong sa iyo
upang maisalin ang bagong kaalaman o kasanayan
sa tunay na sitwasyon o realidad ng buhay.

10. Tayahin
Ito ay gawain na naglalayong matasa o masukat ang
antas ng pagkatuto sa pagkamit ng natutuhang
kompetensi.

11. Karagdagang Gawain
Sa bahaging ito, may ibibigay sa iyong panibagong
gawain upang pagyamanin ang iyong kaalaman o
kasanayan sa natutuhang aralin.

12. Susi sa Pagwawasto
Naglalaman ito ng mga tamang sagot sa lahat ng
mga gawain sa modyul.

13. Subukin
A. Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at
unawain ang tanong. Piliin ang pinakaangkop na sagot
at isulat ang titik ng iyong napiling sagot sa iyong
kuwaderno.

14. 1. Isang lalaking de-kotse, pinagagalitan ang isang matandang drayber
dahil sa hindi pagparada nang tama ng kanyang dyip. Habang
pinagsasalitaan nang hindi maganda ang matandang drayber ay naroon
sa tabi niya ang kaniyang paslit na apo.
A. Panonoorin ko ang nangyayaring kaganapan.
B. Tatawag ako ng kinauukulan tulad ng barangay tanod o pulis para
mamagitan sa kanila.
C. Pupuntahan ko ang lalaki at ang matandang drayber. Pagsasabihan ko
sila na tumigil na.
D. Tatawagin ko ang paslit na apo para lumayo kami sa kaganapan.

15. 2. Kayong magkaka-eskwela ay nasa paborito ninyong kainan. May
pumasok na binatilyo na hindi maikakailang may kapansanan sa
paglalakad. Napansin mong walang bakanteng lamesa at upuan para sa
binatilyo na tila uhaw at gutom na.
A. Tatawagin ko siya para umupo nang sandali sa aming lamesa habang
naghihintay siya ng malulugaran.
B. Hahayaan ko siya at patuloy akong makikipagkwentuhan at tawanan sa
aking mga ka-eskwela.
C. Tatawagin ko ang pansin ng isa sa mga service crew para maglaan ng
lugar para sa mga taong may kapansanan.
D. Makikipagkilala at makikipagkwentuhan ako sa binatilyong may

16. 3. Bunga ng kaalaman, ginagamitan ng isip at kilos-loob kaya’t may
kapanagutan ang tao sa pagsasagawa nito.
A. Makataong kilos B. Kahihinatnan
C. Sirkumstansya D. Paninindigan
4. Ang kilos ay nagpakita ng pagkukusang kilos.
A. Voluntary Act B. Paninindigan
C. Imputable D. Kilos ng Tao

17. 5. Mga kilos na nagaganap sa tao, likas sa tao o ayon sa kaniyang
kalikasan bilang tao at hindi ginagamitan ng isip at kilos-loob.
A. Makataong kilos B. Kilos ng tao
C. Voluntary Act D. Kahihinatnan
6. Bakit kailangang isaalang-alang ang kapakanan ng kapwa sa ating
pagkilos?
A. Ito ay tanda ng tunay na pananampalataya.
B. Sa pagbibigay sa kapwa, tumatanggap din tayo.
C. Kung ano ang iyong ginawa ay maaaring gawin din sa iyo.
D. Lahat ng nabanggit.

18. 7. Hindi maaaring sabihin sa isang taong nagugutom na ipagdasal niya
ang kanyang pagdurusa. Kailangan ay…
A. Manalangin ka rin upang maibsan ang kanyang gutom.
B. Makiramay ka sa kanyang gutom na nadarama.
C. May gawin ka upang maibsan ang kanyang gutom.
D. Tumawag ng ibang taong maaaring tumulong sa kanyang pagdurusa.

19. 8. Bakit mahalaga na magkaroon ng tamang direksyon ang isang tao?
A. Upang siya ay hindi maligaw.
B. Upang matanaw niya ang hinaharap.
C.Upang mayroon siyang gabay.
D. Upang magkaroon siya ng kasiyahan.

20. 9. “Nag-iiwan tayo ng marka sa bawat kilos ng kabutihang ating
ginagawa.” Ano ang ibig sabihin nito?
A. Iginuguhit sa palad ng tao ang kanyang mga ginagawa.
B. Nakikilala ang ginawang kabutihang ginagawa natin sa ating kapwa.
C. Nararamdaman ng tao ang iyong kabutihan.
D. Ang gawang mabuti ay nakaguhit sa ating buhay.

21. 10. Nakita mo ang iyong nakatatandang kapitbahay na pinapalo ang
kanilang pusa sa kadahilanang itinakbo nito ang pagkain nila na nasa
hapag-kainan.
A. Kukuhanin ko ang pusa at kakalingain ko ito sa aming tahanan.
B. Kukuhanan ko ng video ang pangyayari at ia-upload sa YouTube. C.
Aawatin ko ang aming kapitbahay bago pa niya lalo pang masaktan ang
pusa.
D. Papanoorin ko na lang ang pananakit ng matanda dahil maysala ang
pusa.

22. Balikan
Narinig mo na ba ang pahayag na
“Matuto ka namang magkusa
dahil hindi ka na bata!”
Ano ang iyong iisipin at gagawin sa
iyong narinig?

23. Sa nakaraang aralin natutuhan mo, na ang kalayaan ang
nagbibigay sa tao ng kakayahang pumili at maging mapanagutan
sa piniling pasiya. Ngunit may mga pagkakataon na ganitong mga
kataga ang naririnig mo “Matuto ka namang magkusa dahil hind
ka na bata!” Bakit gayon na lamang ang laki ng inaasahan sa tao
lalo na sa mga gawaing humahamon sa kaniyang kakayahan na
tumugon dito? Sa modyul na ito, sagutin mo ang mahalagang
tanong.

24. Panuto: Basahin at suriin ang bawat sitwasyon. Isulat sa
iyong kuwaderno ang mga sagot. (10 puntos bawat bilang)
Tuklasin
Sitwasyon 1. Humanga ang iyong mga kaklase dahil sa
pambihirang galing na ipinakita mo sa isang paligsahan.
Hindi mo akalain na may kaklase ka na siniraan ka dahil sa
inggit sa iyo. Ngunit mas minabuti mong manahimik at
ipagsabalikat na lamang bagaman nakaramdam ka ng
pagkapahiya.

25. Sitwasyon 1.
Tanong: Dapat ka bang magpakita ng galit dahil sa iyong
pagkapahiya? Bakit?

26. Sitwasyon 2. Nasaksihan mo ang pananakit ng isang bully sa
iyong kaklase sa loob ng klasrum. Dahil sa takot na baka
madamay ka, hindi mo ito sinumbong sa kinauukulan.
Tanong: Mapapanagot ka ba sa iyong pananahimik? Bakit?

27. Sitwasyon 3. Nagbilin ang inyong guro na sabihan ang
pangulo ng inyong klase na magpulong para sa paghahanda
sa darating na Foundation Day ng paaralan. Nakalimutan
mong ipagbigay-alam ang bilin sa iyo. Tanong: May
pananagutan ka ba sa maaaring kahinatnan dahil hindi mo
nasabi ang ipinagbilin sa iyo? Bakit?

28. Suriin
May dalawang uri ng kilos ang tao: ang kilos ng tao (acts of
man) at makataong kilos (human act).
Ayon kay Agapay, ang kilos ang nagbibigay patunay kung ang
isang tao ay may kontrol at pananagutan sa sarili. Sa puntong
ito sa tulong ng babasahing ito, mahalagang lakbayin mo ang
pag-unawa sa kilos mo bilang tao at pananagutan mo
kaugnay nito.

29. Ang kilos ng tao (act of man) ay mga kilos na nagaganap sa tao. Ito a
likas sa tao o ayon sa kaniyang kalikasan bilang tao at hin
ginagamitan ng isip at kilos- loob. Ang kilos na ito ay masasabin
walang aspekto ng pagiging mabuti o masama- kaya walan
pananagutan ang tao kung naisagawa ito. Halimbawa nito ay ang mg
biyolohikal at pisyolohikal na kilos na nagaganap sa tao tulad n
paghinga, pagtibok ng puso, pagkurap ng mata, pagkaramdam ng sak
mula sa isang sugat, paghikab.

30. Ang makataong kilos (human act) naman ay kilos na isinagawa ng
tao nang may kaalaman, malaya, at kusa. Ang kilos na ito ay
resulta ng kaalaman, ginamitan ng isip at kilos-loob kaya’t may
kapanagutan ang tao sa pagsasagawa nito. Karaniwang tinatawag
itong kilos na niloob, sinadya at kinusa sapagka’t isinasagawa ito
ng tao sa panahon na siya ay responsible, alam niya ang kaniyang
ginagawa at ninais niyang gawin ang kilos na ito.

31. Ang pananagutan ay nararapat na may kaalaman at kalayaan
piniling kilos upang masabing ang kilos ay pagkukusang kil
(voluntary act). Ang bigat (degree) ng pananagutan sa kinakaharap n
sitwasyon ng isang makataong kilos ay nakabatay sa bigat n
kagustuhan o pagkukusa. Ang mga ito (degree of willfulness
voluntariness) ay nasa lalim ng kaalaman at kalayaan na tinatamas
Sa madaling salita, kung mas malawak ang kaalaman o kalayaan, m
mataas o mababang digri ang pagkukusa o pagkagusto.

32. Pagyamanin
Panuto: Mula sa iyong mga pagkatuto sa
babasahin, tapusin ang sinimulang
pangungusap upang mabuo ang
Batayang Konsepto.

33. 1. Ang makataong kilos ay sinadya at niloob ng tao,
_________________________
2. Matapos mong pagnilayan kung naging mapanagutan ka
o hindi, ano ang nararamdaman mo ukol dito?

34. Napag - alaman ko na…
Napagtanto ko na…
Ang aking gagawin ay…
Isaisip

35. Panuto: Ang mga sumusunod ay mga sitwasyon sa buhay.
Ibigay ang iyong tugon o mapanagutang kilos sa
sumusunod na sitwasyon.
Isagawa
Rubrik/Pamantayan sa Pagmamarka
Nilalaman o kaangkupan ng sagot 10 %
Presentasyon ng ideya
10 %
Kabuuan

36. 1. Sa isang pangkatang gawain, hinati kayo ng guro sa tig- aapat
sa bawat pangkat. Ngunit may isa kayong kaibigan na nais
makisama sa inyong pangkat.
2. May napulot kang cellphone sa tricycle na sinakyan mo.
3. May mali sa panuto ng guro at maaaring mamali kayo sa
pagsagot.
4. Nalaman mo na may kasintahan na ang nakababata mong
kapatid.

37. Tayahin
A. Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at
unawain ang tanong. Piliin ang pinakaangkop na sagot at isulat
ang Oo kung ang pahayag ay wasto at Hindi kung mali sa iyong
kuwaderno.

38. 1. Ang pagiging dalaga o binata ay minsan lang dumarating sa
babae o lalaki, kaya ang puri ay pinahahalagahan.
2. Magpaalam sa magulang tungkol sa panahon kung kailan
maaaring manligaw o ligawan.
3. Ang panonood ng x-rated na pelikula ay natural lang sa mga
tinedyer.
4. Magkaroon ng limitasyon sa mga lugar na papasyalan kung
may kasama na nasa katapat na kasarian.
5. Ang disco ay para sa lahat ng nais magsayaw kaya maaari kang

39. 6. Karaniwan na sa mga tinedyer na tumakas sa bahay kung hindi sila
pinayagang sumama sa kanilang kabarkada.
7. Ang pagsasabi ng totoo sa kapwa ay maaaring ikagalit niya subalit
dapat pa rin itong gawin.
8. Ang pag-aasawa ay nasa takdang panahon kaya kung tinedyer ka at
nabuntis ay maaaring masira ang iyong kinabukasan.
9. Marami ang gumagawa ng mali sa ating paligid kaya kung gumawa
ka man ng hindi tama ngayon, hindi na ito mapapansin.
10. Kung kulang ang iyong pamasahe at nakasakay mo ang iyong
boss, huwag mahiyang humiram ng pera sa iyong boss.

40. 1. Nakagagawa ng mali ang tao hindi dahil ninais niya kundi nakikita niya
ito bilang mabuti at nakapagbibigay ito ng kasiyahan. Ito ay sa
kadahilanang ang __ niya ay nakatuon at kumikiling sa mabuti sa kanya
na nakikita niya bilang tama.
A. Isip B. Kalayaan
C. Kilos-loob D. Dignidad
B. Basahing mabuti ang pahayag at piliin ang titik na may
tamang sagot.

41. 2. Masipag at matalinong mag-aaral si Ali. Sa talakayan at pangkatang gawain a
hindi siya nagpapahuli. Marami siyang mga gawain na nagpapatunay ng kaniyan
galing. Dahil dito, naging paborito siya ng kanyang mga guro at lagi siyan
nabibigyan ng papuri sa magaganda niyang ginagawa. May pananagutan ba si A
kung bakit nasa kaniya ang paghanga at mataas na pagtingin ng kaniyang mg
guro?
A. Oo, dahil siya na lamang ang parating nagtataas ng kamay upang sumagot.
B. Oo, dahil hindi niya pinagbibigyan ang ibang kaklase upang sumagot.
C. Wala, dahil ginagawa niya ang tama bilang isang mag-aaral.
D. Wala, dahil talagang may kumpetisyon sa isang klase.

42. 3. Ang tao ay inaasahan na dapat palaging gumagawa ng mabuting ki
Anuman ang mabuti ay dapat isinasakatuparan niya. Ang mabuting gawa
ay dapat gawin sa lahat ng pagkakataon?
A. Oo, dahil ito ang dapat para sa kabutihan ng lahat.
B. Oo, dahil ang hindi nito pagsakatuparan ay isang maling gawain
C. Hindi, dahil walang obligasyon ang tao na gawin ito.
D. Hindi, dahil ang mabuting kilos ay kailangan lamang gawin kung ang hi
pagsakatuparan nito ay magdadala ng isang maling bunga.

43. 4. Kung ikaw ay naguguluhan sa iyong pagpapasya dahil sa
nagtutunggaling katwiran sa iyong isipan, maaaring:
A. huwag ka nang gumawa ng pasya
B. konsultahin ang iyong magulang,kapatid,guro o pari/pastor/ministro
C. gayahin ang pasya ng iba
D. Ituloy pa rin ang pasya at bahala na ang resulta at epekto nito

44. 5. Bakit kailangang mabigyan ng sapat na panahon sa pagpapasiya ang
tao?
A. Upang magsilbing gabay sa buhay.
B. Upang magsilbing paalala sa mga gawain.
C. Upang magkaroon ng sapat na pamantayan sa pipiliin.
D. Upang mapagnilayan ang bawat panig ng isasagawang pagpili.

45. A. Ang lahat ng ginagawang kilos ng tao ay may dahilan, batayan, at
kaakibat na pananagutan.
B. Ang kilos ay dapat makita sa layunin ng taong nagsasagawa nito.
C. Ang bawat kilos ay dapat pag-isipan bago ito isagawa.
D. Ang kilos ay kailangan ng sapat na pagpaplano upang makita ang
mga bagay na dapat isaalang-alang.
C. Alin sa sumusunod ang hindi nagsasaad ng kahulugan ng
kahihinatnan ng kilos? Ipaliwanag. ( 10 puntos)

46. Karagdagang Gawain
Gamit ang talahanayan, tukuyin ang kilos
sa unang kolum na nagpapakita ng
presensiya ng isip, kilos-loob, at kung ito
ay mapanagutang kilos. Lagyan ng tsek ( )
kung ang kilos ay ginagamitan ng isip,
kilos-loob at mapanagutan, at ekis ( )
naman kung hindi.

49. Agyaman!