2. Öznenin yaptığı işten etkilenen öğedir. Dolayısıyla nesne, yüklemi eylem olan cümlelerde aranmalıdır. Özneyle nesneyi karıştırmamak için önce özne, sonra nesne bulunur. Yükleme sorulan ‘neyi’ ‘kimi’ sorularıyla belirtili nesne ‘ne’ sorusuyla belirtisiz nesne bulunur. NESNE (Düz Tümleç)

3. BELİRTİLİ NESNE Nesne görevinde bulunan söz ismin –i hal ekini almışsa bu tür nesneye belirtili nesne denir. Yükleme sorulan “ Neyi? Kimi ?” sorularına cevap verir. Nesne tek kelimeden oluşabileceği gibi bir kelime grubundan da oluşabilir. Örnek: Türkçe dersini çok seviyordu. (Neyi seviyordu?) Eski günleri çok özledik.(neyi özledik) Onun gibisini görmedim hayatımda.(neyi görmedim) Bugünkü gazeteleri okudun mu?(neyi okudun mu)

4. Çocuk çantasına kitabı koydu. (Neyi koydu? Kitabı) Düğünde herkes seni sordu. (Kimi sordu? Seni) İstanbul’u dinliyorum, gözlerim kapalı. Kapıyı, pencereyi ardına kadar açtı. Öğrencilerle geçirdiğimiz o güzel günleri özledim.

5. Nesne görevinde bulunan kelime yalın halde bulunuyorsa bu durumdaki nesneye belirtisiz nesne denir. Yükleme özneyi bulduktan sonra sorduğumuz “ Ne?” sorusuna cevap olur. Örnekler: Önce bir bardak su içti. (Ne içti?) Pazardan üç kilo elma almış. (Ne almış?) Sabahtan beri kitap okuyor. (Ne okuyor?)

6. Dün kardeşime güzel bir hediye almış. (Ne almış? Güzel bir hediye) Öğretmenimiz bize hüzünlü şiirler okudu. Fuarda birçok araba gördük. Eve dönerken yolda bir cüzdan buldum. Bugün bana bisiklet alacağız. Ne söyleyeceksin bana.

7. Yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yeri gösteren öğedir. Yükleme sorulan “-e”, “-de” ve “-den” hal eklerini alan sorulara aynı ekleri alarak cevap veren sözcük ya da söz öbekleri dolaylı tümleç görevinde bulunur.

8. Soruların ve cevapların aynı ekleri alması zorunluluğu bunun diğer öğelerle karışmasına engel olur. Bunu örneklerle açıklayalım.

9. “ Elindeki kitap ve defterleri bana verdi.” cümlesinde altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “kime” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “bana” sözü dolaylı tümleçtir.

10. “ Sizinle ancak yaza görüşürüz.” cümlesinde altı çizili sözcük de “-e” hal ekini almıştır. Ancak bu öğeyi bulmak için yükleme “ne zaman” sorusunu soruyoruz. Görüldüğü gibi soru hal eki almadan soruluyor. Öyleyse bu, “-e” hal eki almış olmasına rağmen dolaylı tümleç değildir.

11. “ Kimseye sormadan dışarı çıktı.” cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulmak için yükleme “nereye” sorusunu soruyoruz. Bu durumda soru, “-e” hal eki almış, ancak “dışarı” sözü aynı eki almamış. Öyleyse buna da dolaylı tümleç diyemeyiz.

12. UYARI: Görüldüğü gibi sorular ve cevapların aynı ekleri alması koşulu, birbiriyle karışan öğeleri ayırt etmemizi sağlıyor.Aynı durumu “-de” ve “-den” eklerinde de görebiliriz.

13. “ Beni sınıfta iki saattir bekliyormuş.” cümlesindeki altı çizili öğeyi cevap olarak almak için, yükleme “nerede” sorusunu soruyoruz. Öyleyse bu öğe dolaylı tümleçtir.

14. “ Hepimiz iki saattir ayakta bekliyoruz.” cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “nasıl” sorusunu sormamız gerekiyor. Görüldüğü gibi soru “-de” ekiyle sorulmamış. Demek ki öğe dolaylı tümleç değil.

15. “ O, iki gün önce buradan ayrıldı.” cümlesinde altı çizili öğe “nereden” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç olmuş.

16. “ Senin de gelmeni yürekten isterdim.” cümlesinde altı çizili öğe “nasıl” sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleç değildir.

17. “ Şu elmadan üç kilo verir misin?” cümlesinde altı çizili öğeyi bulmak için “neyden” sorusunu yükleme soruyoruz. Cevap geldiğinden öğe dolaylı tümleçtir.

18. “ Hastalandığından gelmedi.” cümlesinde altı çizili öğeyi ise “niçin” sorusuyla buluyoruz. Öyleyse bu, dolaylı tümleç değildir.

19. Örnekleri daha da çoğaltabiliriz. Burada unutmamamız gereken, soruyla cevabın aynı ekleri (-e, -de, -den) almasıdır. Dolaylı tümleci bulduran soruları ezberlemek yerine, bunu kavramak daha avantajlı bir yoldur.