DEMATEL_The_Decision_Making_Trial_and_Ev.pptx

1. Ahmet Zafer Karadeniz

2. SUNUM AKIŞI
• Karar, Karar Verme, Karar verici
• Karar Verme Yöntemleri
• DEMATEL
• DEMATEL’in Kullanım Alanları
• DEMATEL’in Avantajları
• DEMATEL’i Uygulayanlar
• DEMATEL’in Aşamaları
• Örnekler

3. KARAR
KARAR VERME
KARAR VERİCİ
• Karar verme, sistematik ve analitik bir süreçtir
• Karar verici, seçimlerinde rasyonel davranmalı
ve optimal kararı seçmelidir
• İyi bir karar, mantığa ve bilime dayanır

4. KARAR VERME
YÖNTEMLERİ
TEK KRİTERLİ ÇOK KRİTERLİ
DEMATEL

5. DEMATEL
DEMATEL, problemi meydana getiren faktörler,
karmaşık yapıda iç içe geçmiş etmenler arasındaki
nedensel ilişkileri kapsayan bir model oluşturmak ve
analiz etmek için geliştirilmiş bir karar verme
yöntemidir.
DEMATEL, sistemi oluşturan bileşenler arasındaki
yapıyı ve ilişkiyi inceleyen etkili bir yöntemdir.

6. DEMATEL Yönteminin
Kullanım Alanları
• Genel olarak; iç içe geçmiş ve karmaşık problem
gruplarının çözümünde kullanılır
• Küresel yöneticilerin karar verme yetkinliklerini
geliştirme, pazar stratejileri belirleme, kontrol sistemleri
geliştirme ve güvenlik sorunlarının çözümünde
uygulanabilir bir yöntemdir
• İşletmelerdeki ürün ve makina seçimi, üretim miktarı
planlaması, proje seçim kararları, personel seçimi ve
optimal zamanlama problemlerinin çözümlerinde
kullanılabilir bir yöntemdir

7. DEMATEL Yönteminin Avantajları
• Problemi oluşturan faktörleri, ‘etkileyen’ ve ‘etkilenen’
olarak sınıflandırır
• Etkileyen ve etkilenen faktörler arasındaki ilişkiyi
kavramaya yardımcı olur
• Faktörleri, sebep ve etki gruplarına bölerek çözümü
kolaylaştırır
• Şematik görselleştirmeye imkan tanıması, problemi
daha anlaşılır hale getirir

8. DEMATEL Yöntemini Uygulayanlar
• İlk kez, Battelle Memorial Enstitüsü tarafından kullanılmıştır
(1972-1976)
• Shieh ve arkadaşları, hastanelerdeki hizmet kalitesinin
incelenmesinde DEMATEL yöntemini kullanmışlardır (2010)
• Aksakal ve Dağdeviren, kriterler arasındaki bağımlılık değerlerin
DEMATEL yöntemi ile saptamışlardır (2010)
• Chang ve arkadaşları, tedarikçi seçimindeki anahtar faktörleri
belirlemek için DEMATEL yöntemini kullanmışlardır (2011)
• Jassbi ve arkadaşları, stratejik kriterler arasındaki ilişkilerin
incelenmesinde DEMATEL yöntemini kullanmışlardır (2011)

9. • Büyüközkan, DEMATEL, ANP ve TOPSIS yöntemlerini
kullanarak yeşil tedarikçilerin değerlendirilmesinde karma bir
model oluşturmuştur (2012)
• Horng ve arkadaşları, gelecekte olması beklenen restoran
tasarımında, yaratıcılıkla ilgili faktörleri DEMATEL yöntemi ile
değerlendirmişlerdir (2012)
• Baykaşoğlu ve arkadaşları, kara taşımacılığı yapan bir şirke
kamyon seçimi çalışmasında DEMATEL ve TOPSIS
yöntemlerini entegre ederek kullanmışlardır (2013)
DEMATEL Yöntemini Uygulayanlar

10. DEMATEL’in Aşamaları
• Dört ana aşamadan oluşmaktadır:
1. Direkt etki matrisinin oluşturulması
2. Normalleştirilmiş direkt etki matrisinin oluşturulması
3. Toplam etki matrisinin oluşturulması
4. Gönderici ve alıcı grupların belirlenmesi
5. Eşik değerinin belirlenmesi ve iç bağımlılık matrisinin
elde edilmesi (*)
(*): Çok faktörlü durumlarda kullanılabilir.

11. 1. Direkt Etki Matrisinin Oluşturulması
Kriterler arasındaki ilişkilerin etki seviyesinin belirlenmesinde
şu karşılaştırma skalası kullanılır:
Direkt etki matrisinin oluşturulmasında bu skaladaki sayısal
değerlerden yararlanılır ve etkinin şiddetine göre değer atanır.
Değer Tanım
0 Etkisiz
1 Düşük Etki
2 Orta Etki
3 Yüksek Etki
4 Çok Yüksek Etki

12. 1. Direkt Etki Matrisinin Oluşturulması
Birinci kriterin j’nci
kriteri etkileme
derecesi
Direkt etki matrisi:
Ele alınan değişkenin, karşılaştırıldığı değişken
tarafından hangi düzeyde etkilendiğini gösterir

13. 2. Normalleştirilmiş Direkt Etki Matrisinin
Oluşturulması
Direkt ilişki matrisi (A) ile satır ve sütundaki en düşük değer
(k) kullanılarak normalleştirilmiş direkt ilişki matrisi (M) elde
edilir

14. 3. Toplam Etki Matrisinin Oluşturulması
• Birim matristen normalleştirilmiş direkt etki matrisi çıkarılır
• Çıkan matrisin tersi alınır
• Normalleştirilmiş direkt ilişki matrisi ile çarpılır
Böylece toplam ilişki matrisi (T) elde edilir
T = M(I – M)-1

15. 4. Gönderici ve Alıcı Grupların
Belirlenmesi
R: Toplam ilişki matrisindeki sütunlar toplamı
D: Toplam ilişki matrisindeki satırlar toplamı
(D+R): Faktörlerin birbiri ile olan ilişki düzeyi
(D-R): Faktörlerin birbirine etki düzeyi

16. (D+R) değerleri, her bir faktörün diğer kriterlerle
arasındaki ilişkiyi gösterir. (D+R) değeri yüksek olan
faktörler, diğer faktörlerle daha çok ilişkilidir. (D+R)
değeri düşük olan faktörler, diğer faktörlerle daha az
ilişkilidir.
(D-R) değerlerinin pozitif çıktığı faktörler, problem
üzerinde daha yüksek etkiye sahiptir. Bu yüzden (D-R)
değeri arttıkça faktörün önceliği de artar. Aynı zamanda
(D-R)’nin negatif çıktığı faktörler, diğer faktörlerden daha
fazla etkilenirler.
(D-R)’nin pozitif çıktığı faktörlere ‘gönderici grubu’
denir. Negatif çıktığı faktörlere de ‘alıcı grubu’ denir.
4. Gönderici ve Alıcı Grupların
Belirlenmesi

17. İlişki durumlarının belirlenmesi:
Kriterler arası ağ ilişkisini ortaya koymak için çeşitli
yöntemlerle eşik değeri belirlenir. Seçilen eşik değeri
ilişki durumlarını belirlemede kullanılır.
Bu sorularda toplam ilişki matrisindeki değerler
toplanıp hücre sayısına bölünerek bulundu.

18. Eşik değerinin yorumlanması:
• Bir kriterin diğer kriterlere etkisini görmek için o kriterin
satırına bakılır; eşik değerinin üstündeki değerler o
kriterin etkilediği değerlerdir, eşik değeri altındaki
değerleri etkilemez.
• Bir kriteri etkileyen kriterleri görmek için o kriterin
sütununa bakılır; o kriter eşik değerinin üstündeki
değerlerden etkilenir altındaki değerlerden etkilenmez.
• Etkileyen kriterlerden etkilenenlere ok çıkarılarak ilişki
durumu gösterilir.

19. ÖRNEK 1
Dokuz Eylül Üniversitesi, işletme bölümü, dördüncü sınıf öğrencisi X,
yakın bir gelecekte iş aramaya başlayacağı için firmaların üzerinde
durduğu en önemli faktörleri incelemek amacıyla bir araştırma yapmıştır.
Bu araştırma sonucunda X, firmaların yeni mezunlarda aradığı en
önemli dört kriterin analitik zeka, yabancı dil, staj deneyimi ve akademik
not ortalaması olduğunu saptamıştır. Buna göre hangi faktörün X
açısından daha önemli olduğunu DEMATEL yöntemi ile inceleyiniz.
a: Analitik Zeka
b: Yabancı Dil
c: Akademik Not Ortalaması
d: Staj Deneyimi
Faktörlerin birbirini etkileme düzeyi aşağıdaki gibidir:

20. ÖRNEK 1
1. Adım: Direkt İlişki Matrisinin Oluşturulması
a: Analitik Zeka
b: Yabancı Dil
c: Akademik Not Ortalaması
d: Staj Deneyimi
a b c d
a 0 3 1 0
b 0 0 2 3
c 0 0 0 2
d 0 0 0 0

21. ÖRNEK 1
2. Adım: Normalleştirilmiş Direkt İlişki Matrisinin (M) Oluşturulması
a b c d
a 0 3 1 0
b 0 0 2 3
c 0 0 0 2
d 0 0 0 0
4
5
2
0
Max
0 3 3 5
a b c d
a 0 3/5 1/5 0
b 0 0 2/5 3/5
c 0 0 0 2/5
d 0 0 0 0
Normalleştirilmiş Direkt İlişki Matrisi:

22. ÖRNEK 1
3. Adım: Toplam İlişki Matrisinin (T) Oluşturulması
Toplam İlişki
Matrisinin Formülü:
T= M ( I – M ) -1
a b c d
a 0 0.6 0.44 0.54
b 0 0 0.4 0.76
c 0 0 0 0.4
d 0 0 0 0
a b c d
a 1 0 0 0
b 0 1 0 0
c 0 0 1 0
d 0 0 0 1
Birim matris:

23. a b c d D
a 0 0.6 0.44 0.54 1.58
b 0 0 0.4 0.76 1.16
c 0 0 0 0.4 0.4
d 0 0 0 0 0
R 0 0.6 0.84 1.7
Önem
Düzeyi
D +R D -R
a 1.58 1.58
b 1.76 0.56
c 1.24 -0.44
d 1.7 -1.7
İlişki
Alıcı Grubu
4. Adım: Gönderici ve Alıcı Grupların Belirlenmesi
Gönderici
Grubu
ÖRNEK 1

24. ÖRNEK 1
Faktörler Arası Karşılıklı İlişki Grafiği:

25. ÖRNEK 2
AMAÇ: Şirketlerin, yenilik yaratma sürecinde karşılaştıkları
finansal engellerin çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri
olan DEMATEL ile analiz edilmesi.
a: Aşırı Risk Algılaması
b: Yüksek Maliyet
c: İşletme İçi Fonların Yetersizliği
d: Girişim Sermayesinin Yetersizliği
e: Kamu Fonlama Kaynaklarının Yetersizliği

26. İkili Karşılaştırma Skalası:
ÖRNEK 2
Değer Tanım
0 Etkisiz
1 Düşük etki
2 Orta etki
3 Yüksek etki

27. 1. Adım: Direkt Etki Matrisi
ÖRNEK 2

28. 2. Adım: Normalleştirilmiş Direkt Etki Matrisinin Oluşturulması
ÖRNEK 2

29. ÖRNEK 2
2. Adım: Normalleştirilmiş Direkt Etki Matrisinin Oluşturulması

30. ÖRNEK 2
3. Adım: Toplam Etki Matrisinin Oluşturulması
Toplam Etki
Matrisinin
Formülü:
T= M ( I – M ) -1

31. ÖRNEK 2
( I – M ) -1 :
Toplam Etki
Matrisinin
Formülü:
T= M ( I – M ) -1
3. Adım: Toplam Etki Matrisinin Oluşturulması:

32. ÖRNEK 2
Toplam Etki
Matrisinin
Formülü:
T= M ( I – M ) -1
3. Adım: Toplam Etki Matrisinin Oluşturulması
TOPLAM ETKİ MATRİSİ:

33. ÖRNEK 2
4. Adım: Etkileyen ve Etkilenen Grupların Belirlenmesi