Wat is cyberpesten? Hoe kun je het voorkomen? Hoe kun je er op reageren? Wat zijn juridische mogelijkheden?

1. Gebruik van deze slides Deze presentatie bevat links naar webpagina’s Op die links kunt u klikken Wanneer u deze presentatie via internet op Slideshare bekijkt: aan de linker- of rechterkant van de slide komt, wijzigt de cursor in een handje waarmee u een slide vooruit of terug kunt Om goed bij alle links te kunnen in Slideshare is het nuttig om deze presentatie beeldvullend te maken Op de hoogte blijven van ontwikkelingen? Stuur een mail naar [email_address] met als onderwerp “aanmelding nieuwsbrief”

3. Digitaal pesten Mijn Kind Online ( ) Raoul Teeuwen 2 kinderen, Kennisnet, schoolbestuur Agenda Digitaal pesten: hoe ziet dat er uit? Wat kun je doen – preventief/reactief Juridische aspecten (Stellingen) (Wat zijn andere risico’s?) Afronding

4. Vooraf Nog niet alle antwoorden bekend: veel is nieuw! Deel uw eigen ervaringen & tips! Vragen tussendoor Meer en minder kennis Onmogelijk alles te behandelen Geen “rijtje van 3 waarmee je alles oplost” Pers belicht negatieve zaken Er uit gesurfd? Michels/Cruijff... Belangrijkste van vanavond: www.mijnkindonline.nl

5. Vooraf

6. Kenmerken Digitale communicatie: Lagere drempel (is goed en slecht) Sneller > impulsiever > extremer ‘ Arme’ communicatie: geintje? & pester ziet reactie niet Digitaal pesten: Bedreigender (is pester groot&sterk? & Het is ‘op schrift’) Minder zichtbaar: voor opvoeders & geen middengroep Gevoel van veiligheid ‘ Overal’ Anoniemer Groep 2 & 3 VO

7. Digitaal pesten - vormen Via msn/chatten, e-mail, gsm, sms B.v.: uitsluiten uit onlinegroepen. En:

9. Pesten (diss) xxx daar ben ik weer met een mooie diss ja hoer je bent echt een ergernis ja ik vond je echt een slet maar ik heb op je gelet nu weet ik het het je bent een hoer liefst zie ik je als konijnenvoer ja je weet niet beter je lijkt net hitler die keek ook niet op zijn gasmeter xxx krijg toch de kanker voor mij part zink je als een anker ga toch dood en kom terug als een apenoot dan kan die aap je nog eten want die pakken we ook een keer dat moet ie zeker niet vergeten ja we pakken hem op ons zit zeker geen rem we slaan um tot zn laatste adem xxx je hebt lelijk bruin haar ik maak bezwaar je lijkt echt een barbaar ja ik maak een diss die zul je niet vergete ja als je binnenkort in hemel komt dan zal iedereen hem weten (etc)

10. Pesten? Cybersex Striptease als kado Filmpje opgenomen Relatie gaat uit > publicatie van beelden Modellenbureau Hoofddoekje “ We komen even langs” Ik hack je computer

11. Digitaal pesten Daders: Vaak 'bekenden': (ex)klasgenoten, (ex)vrienden 'onbekenden' die online zijn ontmoet vaak ook ‘klassieke’ pesters soms verveling, vaak geen idee van impact, hebben soms zelf problemen en willen de baas zijn Slachtoffer: vaak ook slachtoffer van ‘klassiek’ pesten zwijgen vaak: niet ernstig genoeg, schaamte, angst verbod voelen zich ZEER kwetsbaar, zeker bij anoniem gepest vaak te onvoorzichtig met publiceren van persoonsdata Het is nog niet duidelijk of digitaal pesten meer mensen treft

12. Wat kun je doen - preventief? Zorg dat je zelf op de hoogte bent Duidelijke regels (op school en thuis) EN consequenties EN communiceren Samen maken, jaarlijks Bewijs verzamelen: MSN-historie aan! Leer kinderen dat een wachtwoord ‘heilig’ is zuinig zijn met publiceren zich afmelden dat het gebeurt & negeren/weglopen Praat er over & sta open voor signalen En veel op school: lessen (laten) geven (DVI), klasse-discussie “pesten of plagen”, spel spelen, ll-en een eigen inlog-code (met auto-uitlog na x min?) Ook thuis!

14. X-Gmail-Received: 3d24a3dc84dd729df63435fe42ee934f881e499e Delivered-To: raoul.teeuwen@gmail.com Received: by 10.49.14.14 with SMTP id r14cs516525nfi ; Sat, 16 Sep 2006 13:37:27 -0700 (PDT) Received: by 10.49.93.13 with SMTP id v13mr15038306nfl ; Sat, 16 Sep 2006 13:37:27 -0700 (PDT) Return-Path: <www-data@prod-www3.bartsmit.com> Received: from onondaga.dmz.bit.nl (smtp.lb.network.bit.nl [213.136.12.226]) by mx.gmail.com with ESMTP id m15si2267828nfc.2006.09.16.13.37.26; Sat, 16 Sep 2006 13:37:27 -0700 (PDT) Received-SPF: neutral (gmail.com: 213.136.12.226 is neither permitted nor denied by best guess record for domain of www-data@prod-www3.bartsmit.com) Received: from prod-www3.bartsmit.com (prod-www3.bartsmit.com [213.136.9.78]) by onondaga.dmz.bit.nl (8.13.6/8.13.6) with ESMTP id k8GKbQIR048642 (version=TLSv1/SSLv3 cipher=DHE-RSA-AES256-SHA bits=256 verify=NO) for <raoul.teeuwen@gmail.com>; Sat, 16 Sep 2006 22:37:26 +0200 (CEST) Received: from prod-www3.bartsmit.com (localhost [127.0.0.1]) by prod-www3.bartsmit.com (8.13.4/8.13.4/Debian-3sarge3) with ESMTP id k8GKbQWH021557 for <raoul.teeuwen@gmail.com>; Sat, 16 Sep 2006 22:37:26 +0200 Received: (from www-data@localhost) by prod-www3.bartsmit.com (8.13.4/8.13.4/Submit) id k8GKbQ8t021556; Sat, 16 Sep 2006 22:37:26 +0200 To: raoul.teeuwen@gmail.com Subject: Bestelling van Bart Smit 1874655 Date: Sat, 16 Sep 2006 22:37:26 +0200 From: Bart Smit <webmaster@bartsmit.com> Message-ID: <083b86c6fc2644aaa83fec1a9f7773d9@www.bartsmit.com> X-Priority: 3 MIME-Version: 1.0 Content-Transfer-Encoding: 8bit Content-Type: text/plain; charset=&quot;iso-8859-1&quot; Beste Raoul Teeuwen

15. Filmpje

16. Wat kun je doen – als het gebeurt? Volg bekende aanpak van (analoog) pesten: bron is hetzelfde Snel handelen (de kop indrukken) & geplaagde serieus nemen Bewijs verzamelen (sms, email, msn, webcam) Blokkeren: op afzender van mail, msn of gsm-nr (sociaal lastig) Contact school & ouders (vertrouwensinspectie (0900-11131113)?) Dader bekend? Gesprek, evt consequenties (niet computeren, GSM afnemen etc) Klassegesprek

17. Wat kun je doen – als het gebeurt? Melding of aangifte Inschakelen: Wijkagent / ‘schoolcontactfunctionaris’ Provider Politie (HALT?) Gepest kind cursus aanbieden om houding aan te passen (no blame, posicom (stop), kanjertraining, alles kids gids ) Anoniem? > ander tel.nr, ander emailadres, ander MSN-id (MSN)

18. Juridische aspecten Smaad Portretrecht Auteursrecht Stalking Inbreuk op de (persoonlijke) privacy Intimidatie/bedreiging Discriminatie Vernieling Zedendelict Kinderporno (o.a. webcam-sex met minderjarige)

19. Keuzemoment 1 Stellingen Andere risico’s (zoals tijd/verslaving) Afronding (is het al tijd?)

20. Stelling Stel u voor: U heeft nog nooit gemerkt dat uw kind iemand anders pest Volgens de leraar van uw kind pest uw kind anderen via de computer U reageert woedend : hoe DURFT die leraar dat te zeggen! Hoe zou u reageren?

21. Stelling Uw kind heeft via de computer naar een ander kind het bericht “ik maak je dood” gestuurd U wordt gebeld door de ouders van het andere kind: het andere kind durft niet meer naar school U vindt dit maar stom en doet niets: ze snappen toch wel dat dat een geintje was?! Kunt u zich dit voorstellen? Hoe voorkom je dit? Hoe reageer je?

22. Stelling Uw zoon heeft een meisje verteld dat hij haar computer zal hacken als ze haar borsten niet laat zien via de webcam Het meisje heeft dat gedaan Uw zoon heeft de beelden opgeslagen en dwingt het meisje nog meer bloot te tonen Wat doe je als je hier achter komt?

23. Stelling U wordt op school geroepen Op school wordt u verteld dat uw zoon op het schoolplein vecht en dat dat komt doordat hij thuis op msn ruzie heeft gezocht U vindt dat dit een probleem is van de school: ze vechten toch niet bij u thuis? Wat vindt u hier van?

24. Stelling Uw zoon vertelt dat hij het account van een ander heeft gehacked Hoe zou u reageren?

25. Stelling Op het scherm van de computer ziet u dat `Jan`, een jongetje dat u van school kent, uw kind uitscheldt voor iets heel ergs U wacht de volgende dag op het schoolplein en zal Jan eens flink de waarheid zeggen! Hoe zou u dit aanpakken?

26. Keuzemoment 2 Andere risico’s (zoals tijd/verslaving) Afronding (is het al tijd?)

27. Wat zijn andere risico’s?

28. Hoe lang is normaal? Kijk naar de balans: eten, schoolcijfers, gezondheid, slaap, contacten… Verschilt per kind … soms 1 uur/dag, soms meer Verschuift met de leeftijd Jongens meer games, meisjes minder tijd maar meer communiceren Trucjes: kookwekker, timer-programma Pas op met verbieden: probleemverhuizing? Overmatig computeren = drank > oorzaak of gevolg? Praat erover met uw kind: spreek uw zorgen uit Afspraken/regels helpen (vaak) > wel vasthouden Zoek evt hulp

29. Vraag: wanneer is er sprake van ( games-)verslaving? En wanneer van boek-/lees- of sport-verslaving?

30. Risico's & Maatregelen Goede werkplek & tijdgrenzen stellen (zak chips) Uitputting, RSI, gezondheid 1 st huiswerk, dan wat anders. Huiswerk-cursus. Letten op schoolresultaten. Te weinig tijd voor school/huiswerk Inlezen & er over praten met je kind Teveel publiceren (tel.nr, adres...) Inlezen & er over praten met je kind Teveel vertrouwen: foute real-live meets ( loverboys ) Inlezen & er over praten met je kind Overmaat aan porno en geweld Inlezen & er over praten met je kind Webcams: sex , opgenomen, afpersing, ruilmiddel Afspraken maken, rekeningen bekijken Kosten: ringtones, online games, sms, nieuwe game consoles (ook portable), habbo, eccky, mmog's Balans met andere dingen bewaken Isolement/computeren is asociaal? Op school niet toestaan Taalverloedering

31. Met je kind praten Wat publiceer je over jezelf op internet? Hoe ver ga je voor populariteit (geld, bloot, geweld etc)? Zet je dat ook in de voorpagina van een landelijke krant? Wat zijn online vrienden? Wanneer? Hoe zeker weet je identiteit? Wat hoort hij/zij, welke verhalen gaan rond op school? Wat vind je van...? (iets wat u op radio of tv of van kennis hoort) Wat zijn risico's & wat doe we er aan? Hoe zouden ze het doen met hun kind? Wat maak je mee? Wat doe je zoal/wat zijn leuke sites? Praat evt met je kind via MSN!

32. Afronding

33. En: de opvoeder zorgt voor een veilige omgeving Uw huis is goed onderhouden, je kunt niet zo binnenwandelen U installeert updates van Windows, webbrowser etc (denk ook om www.waarschuwingsdienst.nl) Er zit een slot op de deur. U bepaalt wie een sleutel heeft Installeer een firewall (en evt filterprogramma ’ s ) U zorgt voor goede gezondheid Neem een virusscanner Neem een spamfilter en verwijder junkmail. Pas op met vage mails & bijlages!

34. Hoe begeleid je kinderen online? Lees je in (bv MijnKindOnline , SMS/MSN- taal ) Wees geinteresseerd! Laat het kind dingen uitleggen: wat vindt hij/zij leuk, wat doet hij/zij? Leer je kind dat niet alles is wat het lijkt De PC op de eigen kamer? Stel vragen, bv op ouders.nl Maak afspraken en leg ze vast Praat er over met uw kind...

35. Meer informatie http://www.mijnkindonline.nl http://www.mijnleerlingonline.nl http://www.ouders.nl http://mijnkindonline.web-log.nl Contact en vragen: [email_address] Nieuwe ouderavonden, docentteam-training: [email_address]

36. Discussie, vragen & evaluatie [email_address]

37. Leuke links Familyweb.nl Spot m’n Blog Webcam- beelden opslaan Ouder - en kind-tips op Kennisnet Surf Op Safe Pesten is Laf website Lessen veilig internet (PO) Klachtenprocedure OCW WoW parental control SchoolenVeiligheid.nl Voorbeelden op de site van het vervangingsfonds www.veiligvo.nl

38. Informatie voor jongeren (12+) InternetSOA.nl Grenzen kennen en handhaven: www.onderzoekjegrens.nl Alcohol en drugs: www.drugsinfo.nl Loverboys: www.lover-boy.nl Seksuele voorlichting: www.safesex.nl Depressie: www.pratenonline.nl , www.gripopjedip.nl

39. Gouden regels - leerlingen Toon respect voor anderen. Een online ‘geintje’ is dat wellicht niet voor een ander. Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet: Stuur geen berichten die je zelf niet zou willen ontvangen. Stuur geen anonieme berichten. Stuur geen gemene of vervelende berichten, dus niet discrimineren, pesten of (seksueel) intimideren. Verspreid geen opnames van medeleerlingen en/of docenten via je gsm of via e-mail. Surf niet naar pornosites, sekssites, racistische sites, treiter-/afzeiksites, enzovoorts. Tel tot 10. Vertel je wachtwoord aan niemand. Geef geen persoonlijke informatie (je naam, adres, telefoonnummer, naam van de school, rekeningnummer, enz.) door, ook niet van een ander. Meld het bij de leerkracht/systeembeheerder als je vervelende berichten krijgt.

40. Wat doen ze verder zoal online?

41. http://www.seniorweb.nl/leren/cursus.asp?CursusID=14&Type1=Inleiding

42. Verzamelplaats: de profielsite 900.000+ profielen in NL partypeeps, msnspaces, cu2, kindertent, kaboem.nl My Spaces populairder dan eBay Virtuele hangplek Zien en gezien worden Complimentjes krijgen (7% -/-) Zelfvertrouwen bouwen Contacten leggen Ze wanen zich met peers/hun ruimte

44. Goed bedoeld of kwaadwillende?

45. Games Fun? Ja, en ontdekken, communiceren, leren… Educatieve games (sim-serie, Simcity, The Sims etc) Leren omgaan met angst/woede? Uitlaatklep? Meer geweld? Online spelen in teams (intl): MMORPGs, bv World of Warcraft , , Second Life, LineAge, Battelefield2 Vergelijk met films: niet alles is goed/slecht Weet dus ook wat ze spelen: PEGI/ESRB

49. Wat doen kinderen? Jongeren ‘multi-tasken’, omgeven door media Ze bellen mobiel, ze sms’en Ze downloaden & luisteren naar muziek - overal Ze mailen, ze msn’en Ze luisteren naar de televisie Ze zoeken online naar informatie voor school Ze maken filmpjes, sites, animaties, muziek… Ze doen zich voor als iets/iemand anders Laten hun zachte kant zien door foto’s, gedichten etc Dus: spelen, lezen, maken, leren, communiceren, identiteit ontwikkelen, sexualiteit ontdekken etc.

50. Wat doen kinderen? Multitasking? Werk in uitvoering

52. Volwassenen beter in lezen… Vlognes een ordneeozk aan een Eglnsne uvrnietisiet mkaat het neit uit in wklee vdolrgoe de ltteers in een worod saatn, het egine dat bgeljarnik is, is dat de ereste en ltsaate lertet op de jisute paatls saatn. De rset kan een tolate rmemol zjin en tcoh kun je het rdleeijk lzeen. Dat kmot ddrooat we neit ekle leettr arpat lzeen maar per wrood.

53. … maar slechter in visuele informatie Kijk naar de kaart en roep de KLEUR niet het woord GEEL BLAUW ORANJE ZWART ROOD GROEN PAARS GEEL ROOD ORANJE GROEN ZWART BLAUW ROOD PAARS GROEN BLAUW ORANJE Links – Rechts conflict Je hersenen proberen de kleur te zeggen, maar de linkerkant van je brein wil perse het woord lezen

54. Gelegenheids-slides Hierna volgen slides die ik afhankelijk van de focus van de presentatie wel/niet gebruik

55. Informatie-vaardigheden Google als toegangsdeur tot alles Goed zoeken moet je leren Wat op internet staat is waar (krant-’56, tv-’66) Teksten en plaatjes ‘lenen’ Voor tot 8 jr: davindi, netwijs, meestersipke of wroet.kennisnet.nl Ik publiceer dus ik besta Wat publiceer ik, waarom, voor wie? Vul geen online forms in, of met nep-adres etc Geheime vraag/wachtwoord vergeten

56. Filtering Heeft beperkingen Moet je kinderen “met de wereld leren omgaan”? Krowser e.a. Vista heeft betere ‘parental controls’, b.v. ook in te stellen op een bepaalde (huiswerk)tijd Gesprek blijft belangrijk(ste)!

57. Media Multitasking Among American Youth, December 12, 2006

58. Bron: De tijd als spiegel, Hoe Nederlanders hun tijd besteden, SCP, oktober 2006

59. NewRulez, sept 2006, mediagedrag & -gebruik 15-24 jr