1. ARTELAN BATEN
IRUZKINA EGITEKO
JARRAIBIDEAK
2. BATXILERGOA

2. AURKIBIDEA
1.
Sarrera
2.
Iruzkinaren atalak
3.
Arkitektura
4.
Eskultura
5.
Pintura

3. SARRERA

Artelan baten komentaketa edo iruzkina egiteak zera esan nahi du:


irudi horretan ikusten ditugun elementu eta alderdiak deskribatu eta
aztertu.
Artelanak transmititzen duena azaldu.

Egilearen gaineko datuak eta bere lanaren ezaugarriak ezagutzen
badugu.

Artelana sortu den testuingurua.

4. IRUZKINAREN ATALAK
IRUZKINA
IDENTIFIKAZIOA
AZTERKETA
FORMALA
AZTERKETA
ESTETIKOA

5. ARTELANAREN IDENTIFIKAZIOA

Izena edo izenburua

Kokalekua

Egilea edo egileak

Noizkoa den

6. AZTERKETA FORMALA
Diziplinaren arabera azterketa formalak pauso desberdinak jarraituko ditu:
-
Arkitektura
-
Eskultura
-
Pintura

7. AZTERKETA ESTETIKOA

*Autore edo egilearen erreferentzia

*Testuingurua: joera estetikoekin eta egoera
soziopolitikoarekin lotu.

*Lanaren gaia edo eduki ikonografikoa
testuinguruarekin loturik.

*Artistaren asmoak eta arrazoiak lanean nola
gauzatzen diren argiturik, egin zen garaian eta
ondoren izan duen eragina, aurrerapena edo
haustura ekarri zuen zehaztuz.

8. 
Iruzkin baten garapenak argia izan behar du.
Hala ere, askotan, elementu formalen
azterketak garai hartako estilo artistikoaz edo
gizarte testuinguruaz hitz egitera bultza
gaitzake.
Horrela,
gaiaren
garapenak
ordenatu eta ongi antolatua izan beharko
du, baina ez dira atal hauek modu itsu eta
zurrun batean jarraitu behar, ideia eta
kontzeptu ezberdinak erlazionatzeko eta
harreman hauek ongi antolatzeko eta
ordenatzeko gaitasunak emango baitu
iruzkinaren maila.

9. LAN ARKITEKTEKTONIKOEN
AZTERKETA FORMALA
Aztertu beharreko alderdiak:

oin mota

materiala

elementuen deskripzioa

eraikinaren bultzadak - indarren oreka

Eraikinaren beste berezko osagaiak:





barne espazioaren kontzepzioa
Hutsarte kopurua
Barne argiaren kontzepzioa
Eraikinak: galeriak, triforio, edo eratxitako galeriak
dekorazio-elementuak

10. ESKULTUREN AZTERKETA
FORMALA
Aztertu beharreko alderdiak:












gaia
erabilitako materialak
Kokapena
mukulu edo erliebe mota
aurkezpen mota
formaren azterketa
materialen ehundura eta akaberak
modelatze lanak
Konposizioa
mugimenduaren irudikapena
adierazkortasun edo espresibitatea
eskulturaren eta inguruko espazioaren arteko erlazioa.

11. PINTUREN AZTERKETA FORMALA
Aztertu beharreko alderdiak:

gaia

mota (olioa, akuarela, akrilikoa, enkaustikoa, pastela edo
freskoa)

euskarria (ohola, papera, horma, ganga...)

artelana pintatu den modua (pintzelkada mota, nola
erabili duen,...)

Konposizioa

kolore mota

argi mota

espazioaren irudikapen mota (perspektiba, dimentsioa,
sakontasuna...)

irudien irudikapen mota, beraien adierazkortasuna,...

Pertsonaien adierazkortasuna

12. ARKITEKTURA
AZTERKETA FORMALEKO
ALDERDIAK

13. OIN MOTAK
Laukizuzena
Basilikala
Zirkularra

14. OIN MOTAK (II)
Latin gurutzekoa
Greziar gurutzekoa

15. MATERIALAK
Zura
Adreilua
Pezoa edo Adobea

16. MATERIALAK (II)
Harri horma
Landugabeko harria

17. MATERIALAK (III)
Harlandua edo harri-silare
Harlandu horma
Harlanduxka

18. HARLANDUAK
Luzeko estekadura
Zeharkako
estekadura
Luze-zeharkako
estekadura

19. MATERIALAK (IV)
hormigoia
beira

20. ELEMENTUEN DESKRIPZIOA

Behetik gora deskribatu behar dira.

Bi elementu mota bereiztuko ditugu:

Euskarriak edo elementu eusleak:

Elementu eutsiak edo estalkiak:

21. EUSKARRIAK EDO ELEMENTU
EUSLEAK

Hormak (materialak)

Zutarriak

Zutarri atxikiak

Zutabeak – Ordenak

Arkuak

22. ZUTARRIAK

Ebakidura poligonaleko euskarri edo
elementu eusleak.
Zutarri atxikia

23. ZUTABEAK

Ebakidura
zirkularreko euskarri
edo elementu
eusleak.

3 alde edo
elementu:

Oinarria edo harroina

Enborra edo ardatza

Kapitela

24. ZUTABEAK (II)
Joniarra
Corintiarra
Doriarra

25. ZUTABEAK (III)
Toscanarra
Konposatua

26. ARKUAK – UZTAI ITXURAKO ELEMENTU EUTSIAK
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Giltzarria
Dobela edo ziria
Arkugainera/Estradosa
Inposta
Arkubarnera/Intradosa
Gezia
Argia, baoa
Kontrahorma

27. ARKUAK (II) - MOTAK
Erdi-puntukoak edo zirkulo
erdikoak
Zorrotzak edo ogiba
arkuak
Ferra arkuak

28. ARKUAK (III)
Beheratuak
Kanopialak
Gingildunak

29. ELEMENTU EUTSIAK EDO ESTALIAK

Dintelduna

Arkitrabeduna

Zureria

Teilatuak

Ganga – Moldeak

Kupula - Motak

30. ESTALKI DINTELDUNAK
 Lehen estalkiak
 Arazoa: horma eta
zutabeen beharra

31. ESTALKI ARKITRABEDUNA

Zutabe eta alboetako
hormen gainean
bermatzen da habe
horizontalez itxuraturiko
egitura bat, eta haren
gainean eraikitzen da
estalkia.

Entablamendu: arkitrabe
sistema osatzen duten
elementu multzoa.

32. TEILATUAK

Ageri dituen isurialdeen
arabera

Isuri bikoak

Hiru / Lau isurikoak.

SABAI KASETOIDUNA:
eraikin baten barne
espazioaren goialdean
erazertzen den zurezko
edo igeltsuz egindako
estruktura horizontala.

33. GANGAK

Material batzuen eskasiak eta zutaberik
gabeko espazio zabalagoak eta
gardenagoak sortu nahiak bultzaturik sortu
ziren gangak.

Zintra bidezko eraikuntza-lana eskatzen du.

34. GANGA MOTAK

ZIRKULU ERDIKO GANGA EDO UPEL GANGA –
Zirkulu erdiko arkuaren sakoneko luzapena
da.

35. GANGA MOTAK (II)

ERTZ GANGA – Zirkulu erdiko bi gangak
perpendikular ebaki ondoko emaitza.

36. GANGA MOTAK (III)

GANGA ZORROTZA edo OGIBA GANGA –
Arku zorrotzaren sakoneko luzapena.
• ZEHAR ARKUAK
edo GERRIKO
ARKUAK: ganga
GERRIKODUNAK

37. GANGA MOTAK (IV)

GURUTZE GANGA – Bi ganga zorrotzek
perpendikular ondoko emaitza da.

38. KUPULAK

Oin karratuko espazio bat
estaltzeko, uztai bat
beraren ardatz
bertikalean birarazi
ondona sorturiko
egituraren itxurako
estalkia.

Arazo handiena: prisma
karratuaren eta kupularen
oinarrian ageri den
eraztun zirkularraren
arteko igarobidea nola
zehaztu.

39. KUPULAK (II)

ZINBORRIOA edo DOMOA: Gurutzaduraren
gainean eraikitako dorru moduko bat. Oin
karratukoa edo poligonalekoa izaten da.

40. KUPULAK (III)

MASKOR GAINEKO KUPULA:

Maskor edo Petxina izeneko elementuez baliatzen
da → aldeak barrurantz kurbaturik ageri dituzten
triangelu konkaboak dira.

41. KUPULAK (IV)

TRONPA GAINEKO KUPULAK: Gangatxo irten
batzuk erabiltzen ditu bermatzen den
perimetroa oktogonal bilakatzearren.

42. KUPULAK (V)



DANBORRA: Kupula
goratu ohi den zilindro
itxurako gorputza.
KUPULA ATALDUNA:
azalera, barne nahiz
kanpoaldekoa,
laranja baten
moduan ataletan
banaturik ageri duena
da.
LINTERNA

43. ERAIKINEN BULTZADAK

Kontrahormak edo ostikoak

Arbotanteak

Exedrak

44. KONTRAHORMAK

45. ARBOTANTEAK

46. EXEDRAK

Esfera laurdeneko kupula
batzuk dira. Maiz kupula
batek alboan eragiten
dituen bultzadak
indargabetzeko erabiltzen
dira.

47. BESTE BEREZKO OSAGAIAK

barne espazioaren
kontzepzioa

Egituraketa



Espazio zentralizatua
Bide espazioa
neurriak

48. DEKORAZIO ELEMENTUAK
 Hormetan estaldurak
 Pinturak
 Eskulturak
 Ugaritasuna –
urritasuna

49. ESKULTURA
AZTERKETA FORMALEKO
ALDERDIAK

50. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK

Tradizioari jarraituz, materialak gehituz edo kenduz
lortu izan da eskultura-irudia.

MATERIALA GEHITUZ BIDERATZEN DIREN
PROZEDURAK:

BUZTINA: materiala moldatuz lortzen da irudia, eta
material bereko beste kopuru batzuk gehitu dakizkioke
sorturiko irudiari.

51. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (II)

MATERIALA KENDUZ BIDERATZEN DIREN PROZEDURAK:

ZIZEL-LANAK: Zizelatu egiten da landu beharreko materialaren
blokea.

52. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (III)

ZURA

Gubia, zizel edo
trintzen bitartez
lantzen da, zurezko
edo brontzezko
mailuaz joz.

53. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (IV)

BOLIA
HEZURRA, ADARRA

54. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (V)

HARRIA

Kareharriak
erabilienak
Marmolak eta
alabastroak
estimatuenak

55. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (VI)

BRONTZE-GALDAKETA:

Molde baten beharra - buztina,
argizaria

56. MATERIALAK ETA ESKULTURA
PROZEDURAK (VII)

Beste materialak: Burnia, plastikoa, etab.

57. KOKAPENA
Eskultura monumentala
Eraikin baten aurrealdean dagoen
Hiri izaera: idulki baten gainean
iturrietan
garaipen arkuetan
zutabeetan...
Hileta eskultura
Erretaulak (osagaiak: kaleak, atikoa eta
teilatutxoak)
Aldareak
...

58. MUKULU EDO ERLIEBE MOTA
ERLIEBEA: Eskultura-lana egina dagoen
plano orokorretik kanpoaldera
gutxi gora-behera irtenaz
nabarmentzen denean.
BAXUERLIEBEA: gorputzen bolumena
dauden planotik erditik behera
irteten direnean.
ERDIERLIEBEA: bolumena
erdia irteten denean.

59. MUKULU EDO ERLIEBE MOTA
(II)
GOIERLIEBEA: bolumena
erditik gora irteten
denean.
BARNE-HUTSA: bolumena planotik
irteten ez denean.

60. AURKEZPEN MOTA –
MUKULU BIRIBILA
MUKULU BIRIBILA: Gorputzen
bolumena bere dimentsio
guztietan landu denean.
BUSTO: Bularretik gora eginiko
erretratua.
GORPUTZ ENBOR: Gerritik gora
eginiko erretratua.

61. AURKEZPEN MOTA –
MUKULU BIRIBILA
GORPUTZ OSOA ageri
denean, posturaren
arabera izendatuko
ditugu.
ESERIA
OTOIZLARIA

62. AURKEZPEN MOTA –
MUKULU BIRIBILA
ETZANA
ZALDIZKOA

63. FORMAREN AZTERKETA
NATURALISTA (objetu errealisten irudikapena ingurune
naturalean) - ANTINATURALISTA
ESTEREOTIPATUA (aldaketarik gabe errepikatua):
AURREZ AURREKOTASUNA
HIERATISMOA: Espresibitaterik ez.
Seriotasuna.
HIERARKIZAZIOA

64. FORMAREN AZTERKETA (II)
 IDEALIZATUA

65. FORMAREN AZTERKETA (III)

IKUSPEGI NAGUSIA

(aurrez aurre edo
eskortzoa)
HAINBAT IKUSPUNTUKO
IKUSPEGIA

66. MATERIALAREN EHUNDURA ETA
AKABERAK

Leundua

Zimurtsua - Toles eta zimurren modelatze lana zehaztuz – xehetasunen
aurkezpena

Lan gestuala edo espresionista

67. MODELATZE LANA

Leuna

Argi-iluna

Argiaren eragina

68. KONPOSIZIOA

Forma geometriko
baten barruan
inskribaturik dagoen
azaldu.

69. KONPOSIZIOA (II)

Simetria-ardatza,
lerro diagonalak
edo kurbatuen
arabera antolaturik
dagoen azaldu.

70. KONPOSIZIOA (III)

Kontrapostoaren
erabilera

71. KONPOSIZIOA (IV)

Kanon-en erabilera

72. MUGIMENDUAREN IRUDIKAPENA

Mugimendu eutsia
Mugimendua
garapenean

73. ESKULTURAREN
ADIERAZKORTASUNA

Aurpegia eta keinuaren tratamendua.

74. ESKULTURA ETA INGURUKO
ESPAZIOAREN ARTEKO ERLAZIOA

Bolumenen eta hutsuneen arteko erlazioa.

75. GAIAK

Erretratu naturalista

Hileta gaia

Erlijiosoa

Mitologia

Kronika

…

76. PINTURA

77. GAIA

Natura hila
Paisaia (idealizatua
edo erreala)

78. GAIA (II): ERRETRATUA

79. GAIA (III)

Kronika-koadroa: gertaeren oroitzapena ospatzeko
egina (garaikoa edo iraganekoa: pintura
historikoa)

80. GAIA (IV)

Mitologia
Bliblia – erlijioarekin
lotua

81. MOTA
olioa
akuarela

82. MOTA (II)
akrilikoa

83. MOTA (III)
Enkaustikoa
pastela

84. MOTA (IV)
freskoa

85. EUSKARRIA

Mihisea

ohola

papera

horma

ganga

86. ARTELANA PINTATU DEN MODUA

Marrazketa kolorearen aurrean nagusi den edo alderantziz.

87. ARTELANA PINTATU DEN MODUA
(II)

Pintzelkada mota eta nola erabili duen

Pintzelkadak doi-doi sumatzen diren

Teknika xehe zehatza eta lausodurak bideratuz

Pintzelkadak nabarmen sumatzen diren eta pinturaren trinkotasun,
lodiera eta kalitateez baliatu den:
 Pintzelada trinkoak eta pinturaz beteak
 Finak eta gardenak
 Izaera gestuala

88. ARTELANA PINTATU DEN MODUA
(III)

89. KONPOSIZIOA

Lerro horizontal, bertikal edo kurbatuak azaltzen diren.

Simetria

Itxia edo irekia

Elementu nagusiak forma geometriko simple baten barruan inskribaturik
dauden

Egonkortasuna edo bizitasuna

90. KOLORE MOTA

Kolore bizia, leuna edo pasteldua den.

Lausodurak

Kolore gamak

Harmonia edo kontrastea

91. KOLORE MOTA (II)

92. KOLORE MOTA (III)

93. KOLORE MOTA (IV)

94. ARGI MOTA (I)
 Fokala

95. ARGI MOTA (II)

Argia naturala bizia

96. ARGI MOTA (III)

Argi naturala zabala eta lasaia

97. ESPAZIOAREN IRUDIKAPEN
MOTA (I)

Sakontasun sentsazioa

98. ESPAZIOAREN IRUDIKAPEN
MOTA (II)

Hiru dimentsioko sakontasunaren sentsazioa (irudibildua, perspektiba
konikoa)

99. ESPAZIOAREN IRUDIKAPEN
MOTA (III)

Beste espazio-interpretazio mota (kubista)

100. ESPAZIOAREN IRUDIKAPEN
MOTA (IV)

Irudia laua

101. IRUDIEN IRUDIKAPEN MOTA (I)

Errealista naturalista

102. IRUDIEN IRUDIKAPEN MOTA (II)

Idealizatua – estilizazioa

103. IRUDIEN IRUDIKAPEN MOTA (III)

Deformazio espresionistak

104. IRUDIEN IRUDIKAPEN MOTA (IV)

Bolumen eta formen aldaketa edo murrizteak.

105. PERTSONAIEN
ADIERAZKORTASUNA

Aurpegiera eutsikoak

Aurpegiera aske eta adierazkorra