 Adoleshenca
 Fazat e adoleshences
 Llojet e zhvillimeve
 Si te komunikojme me adoleshentet
 Nervi Vagus
 Streset tek adoleshentet
 Drogat tek adoleshentet
'Adoleshenca është një fazë e zhvillimit fizik dhe mendor
të njeriut, zakonisht e renditur ndërmjet fazës
së fëmijërise dhe pjekurisë ligjore . Sipas fazave të Erik
Erikson të zhvillimit njerëzor, për
shembull, një i rritur i ri
është në përgjithësi një
person në mes të moshës
21 dhe 22 vjec, ndërsa
një adoleshent është një
person në mes të moshës
13 dhe 19 vjec fillon
menyra seksuale.
Në shoqërinë civile është
konsiderimi një moshë e
pjekur për të besuar nga
shoqëria detyra të një
rangu të caktuar. Piketa
të tilla përfshijnë, por nuk
kufizohen vetëm në, pilotimin
e një makinë duke shërbyer
në forcat e armatosura ose në juri, blerjen dhe pirjen e alkoolit,
votimi, lidhjen e kontratave, duke përfunduar nivele të caktuara
të arsimit, dhe martesës. Zhvillimi i adoleshencës,
karakterizohet nga fillimi i pubertetit me një rritje të vrullshme
masës trupore, të masës neuronale. Vërehen ndryshime në
aftësinë e të menduarabstrakt dhe multi-dimensionally, në
aftësine e përfaqsimit të strukturave shoqërore. Ndryshime të
mëdha biologjike përfshijnë ndryshime në organet seksit,
lartësia, pesha, dhe në masë të muskujve, si dhe ndryshime të
mëdha në strukturën e trurit dhe organizimin.
Adoleshenca është menduar se përfundon kur
njeriun arrin në moshën 18 vjeç, por studimet e reja
nga psikologët e fëmijëve e hedhin poshtë këtë ide.
Sipas psikologëve, adoleshenca vazhdon edhe mbi
moshën 18-vjeçare.
 Faza e parë është faza e adoleshencës së
hershme që varion nga mosha 12 deri në 14 vjeç
 Faza e dytë është adoleshenca e mesme që varion
nga mosha 15 deri në 17 vjeç.
 Faza e tretë që është mbi 18 vjeç është klasifikuar
si fundi i adoleshencës
 Zhvillimi trupor
 Zhvillimi celebral
 Zhvillimi kognitiv
 Zhvillimi social
 Zhvillimi intelektive
 Zhvillimi emotiv
 Pubertetit është një periudhë prej disa vitesh,
në të cilën rritje të shpejtë fizike dhe
psikologjike ndodhin ndryshime, duke
kulminuar në pjekurinë seksuale. Fillimin
mesatare e pubertetit është në 10 ose 11 për
vajzat dhe mosha 12 ose 13 për djemtë. Orari
individuale e çdo personi për të pubertetit
është ndikuar kryesisht nga trashëgim, edhe
pse faktorët e mjedisit, të tilla si dieta dhe
ushtrimet fizike, gjithashtu të ushtrojë ndikim.
Këta faktorë mund të kontribuojnë në
pubertetin zhvillim të parakohshëm dhe të
vonuar. Disa nga pjesët më të rëndësishme të
zhvillimit të përfshijnë ndryshime të dallueshme
pubertal fiziologjike në lartësi individëve ",
pesha, përbërjen e trupit, dhe të qarkullimit të
gjakut dhe sistemet e frymëmarrjes.
 Koha e pubertetit mund të ketë pasoja
të rëndësishme psikologjike dhe
sociale. Djemtë e hershme piqet
zakonisht janë shtatlartë dhe të
fuqishëm se shokët e tyre. [33] Ata
kanë përparësi në kapjen e vëmendjes
së partnerëve të mundshëm dhe për t'u
bërë me dorë për sportet. Djem
Pubescent shpesh kanë tendencë që të
ketë një imazh të mirë të trupit, janë më
të sigurt, i sigurt, dhe më të pavarur.
[34] Në fund të pjekur djemtë mund të
jetë më pak besim për shkak të imazhit
të trupit të dobët kur krahasojmë veten
me miqtë e zhvilluara tashmë dhe
kolegët. Megjithatë, në fillim të
pubertetit nuk është gjithmonë pozitive
për djemtë; pjekurisë seksuale fillim tek
djemtë mund të shoqërohet me
agresivitetin në rritje për shkak të rritje
të hormoneve, që ndikojnë ato
 Truri i njeriut nuk është zhvilluar
plotësisht ndërkohë që individi
arrin moshën e pjekurisë. Midis
moshës 10 dhe 25 vjec, truri i
nënshtrohet ndryshimeve që
kanë implikime të rëndësishme
për sjelljen.
 Truri arrin 90 % të rritjes në
moshën 6 vjecare të një individi
me zhvillim normal. Kështu, truri
gjatë adoleshencës nuk shfaq
rritje të masës së saj anatomike.
Megjithatë, rrudhat në tru
vazhdojnë të bëhen më
komplekse deri në adoleshencë
vonë.
 Ndryshimet më të mëdha gjatë
kësaj kohe ndodhin në pjesët e
lëvore përgjegjëse për funksionet
njohëse dhe emocionale të
informacionit
 Adoleshenca është gjithashtu një kohë
për zhvillimin e shpejtë njohëse. Piaget
përshkruan adoleshencës si fazë e
jetës në të cilën mendimet e individit
fillojë të marrë më shumë nga një formë
abstrakte dhe egocentrik mendimet
rënie. Kjo i lejon individit të mendojnë
dhe të gjykojnë në një perspektivë më
të gjerë. Një kombinim i studimeve të
sjelljes dhe fMRI kanë treguar zhvillimin
e funksioneve ekzekutive, që është,
aftësi njohëse të cilat mundësojnë
kontrollin dhe koordinimin e
mendimeve dhe sjelljeve, të cilat janë
të lidhura në përgjithësi me lëvore
paraballor.
Mendimet, idetë dhe
konceptet e zhvilluara në këtë
periudhë të jetës në masë të
madhe ndikojnë në jetën e
dikujt të ardhmen, duke luajtur
një rol të madh në karakterin
dhe formimin e personalitetit.
Mosha në të cilën ndodhin
ndryshime të veçantë do të
ndryshojnë në mes të
individëve, por ndryshimet
diskutuar më poshtë në
përgjithësi të fillojë në
moshën e pjekurisë, ose
menjëherë pas kësaj dhe disa
aftësi të vazhdojnë të
zhvillohen si moshat e
adoleshentëve.
 Bashkëmoshatarët
Individët të cilët kanë interesa
dhe personalitete të ngjashme
ka të ngjarë të bëhen shokë.
Hayns shpreh mendimin se
shoqëria e meshkujve mund
të zhvillohet përmes
aktiviteteve të përbashkëta,
ndërsa shoqëria e femrave
mund të zhvillohet përmes
komunikimeve verbale
 Për shkak se ekspozimi ndaj
mediave është rritur gjatë
dekadës së kaluar, shfrytëzimi
i kompjuterave, telefonave
celularë, stereos dhe televizionet
për të fituar qasje në mediumet
e ndryshme të kulturës popullore
të adoleshentëve është rritur
gjithashtu. Pothuajse të gjitha
familjet amerikane kanë të
paktën një televizor, më shumë
se tre të katërtat e shtëpive të
gjithë adoleshentëve kanë qasje
në internet, dhe më shumë se
90% e adoleshentëve amerikanë
përdorin internetin të paktën herë
pas here.
Gjate adoleshences nuk
verifikohen ndryshime te
dukshme te funksioneve
intelektive;aftesia per te
kuptuar problemet
komplekse zhvillohen
gradualisht.Sipas psikologut
svicerian Jean Piaget,adoleshenca eshte fillimi i fazes se mendimit
operativ formal,qe mund te percaktohet si mendimi qe perfshin
llogjiken deduktive.Paiget ka afermuar qe gjate kesaj faze
verifikohet ne te gjithe individet,pavaresisht nga tipi i tyre i
studimeve e te eksperiancave.Megjithate,disa kerkime kane dhen
prova qe hedhin poshte kete ipoteze,duke dimostruar qe aftesia e
adoleshnteve te zgjedhin probleme te nderlikuara varet nga aftesia
e te mesuarit e te pregatitjes.
 Sipas mendimit te shume
psikologeve,adoloshenca
eshte nje periudhe me nje
stres emotiv shume te
madh,duhur edhe nga
ndryshime te shpejta e
komplekse qe verifikohen
gjate pubertetit.
 Gjithashtu ,studime te bera nga
antropologia amerikane
Margaret Mead duket te
dimostrojne qe ky stres nuk
eshte percaktuar ekskluzivisht
nga niveli gjenetik,por edhe nga
komponenti kulturor,pergjegjes i
ndryshimeve ne kalimin nga
femijeria ne moshen e madhe,qe
karakterizojne nje kulture ndaj
nje tjetre.Sipas psikologut Erik
Erikson,zhvillimi i individit eshte
nje proçes psikosocial qe
vazhdon per gjithe jeten;persa i
perket anes
psikosaciale,periudha e
adoleshences eshte
karakterizuar nga nje emancipim
te individit,qe nga i varur behet i
pavarur ,duke perfituar nje
identitet qe i lejon te hyje ne
marredhje me te tjeret ne
menyre te pjekur.
 Adoleshenca është periudha e
marrëdhënieve të forta
shoqëroreFjala e urtë “Më thuaj
me kë rri, të të them kush je”, i
përshtatet më shumë kësaj
periudhe. Adoleshentët që nuk
kanë arritur ende pjekurinë e
duhur, janë të hapur ndaj ndikimit
të shoqërisë. Mund të bëhen pjesë
e çfarëdolloj mjedisi vetëm për të
fituar aprovimin dhe pëlqimin e të
tjerëve, sepse vlera më e
rëndësishme është të pranohesh
nga grupi. Fëmijët e pavlerësuar
në familje janë më të prirur për
sjellje të tilla. Nëse ne nuk i
vlerësojmë siç duhet fëmijët tanë
dhe nuk i bëjmë të ndihen të
rëndësishëm, atëherë ata do ta
kërkojnë vendin ku të ndihen të
tillë
 Emërtimi vagus vjen nga latinishtja
që do të thotë “endacak” ose “i
paqartë” (i quajtur edhe nervi
pneumogastrik ose nervi X i kafkës),
është i dhjeti ne dymbëdhjetë palët
e nervave te kafkës (Nervat
encefalit).Nervi vagus nise nga
trungu i kafkes encefalite (të përbërë
nga palca e zgjatur, ne mes te trurit
dhe urës). dhe shkon nëpër vrimë
duke u ulur poshte në gjoks dhe
bark. Kemi dy degezime te nervit
vagus; ai i djathtë dhe i majtë qe
jane dhe më të rëndësishmit e trupit
dhe më të gjatët dhe më të
degëzuarit ndër nervat e kafkës.
 Organet qe kontrollon
 Funksionet
 Degezimi i saj
 Nervi dhe zemra
 Crregullimet te lidhura me te.
 Trajtimi mjekesor
 Stimulimi
 ADOLESHENCA mund të jetë një
periudhë e trazuar, madje edhe
në kushtet më të mira. Gjatë
pubertetit, adoleshentët
bombardohen nga ndjenja dhe
emocione të reja. Ata përballojnë
strese të përditshme nga
mësuesit dhe moshatarët.
Gjithashtu janë nën ndikimin e
vazhdueshëm të televizorit,
kinemasë, muzikës dhe të
Internetit. Prandaj një raport i
Kombeve të Bashkuara e
përshkruan adoleshencën si «një
periudhë kalimtare që zakonisht
karakterizohet nga stresi dhe
ankthi
 Në shoqerinë shqipëtare drogat
dhe problemet që shkaktojnë ato
janë bërë më shumë evidente
sidomos pas viteve 90. Me
hapjen e shoqërisë, lëvizjes së
lirë të njerëzve dhe mallrave një
produkt i ri deri diku edhe i
panjohur për shoqërinë tonë të
asaj kohe siç ishte droga u fut në
vendin tonë. Droga ishte një
produkt pak i njohur si për
specialistët që merreshin me
problemet shëndetësore ashtu
dhe për masën e gjëre të
popullsisë, sidomos për të rinjtë
që shtyheshin edhe nga
kurioziteti.
Ambra Dekovi
Adelina Aramalli
Athanasia Kovaci
Desara Kasneci
Blerina Mani
Edita Pervizaj
Elsa Pepaj
Arlind Dani
Armando Mehja
Arsen Guri
Briken Mati
Bleon Ndreca

Adoleshenca

  • 2.
     Adoleshenca  Fazate adoleshences  Llojet e zhvillimeve  Si te komunikojme me adoleshentet  Nervi Vagus  Streset tek adoleshentet  Drogat tek adoleshentet
  • 3.
    'Adoleshenca është njëfazë e zhvillimit fizik dhe mendor të njeriut, zakonisht e renditur ndërmjet fazës së fëmijërise dhe pjekurisë ligjore . Sipas fazave të Erik Erikson të zhvillimit njerëzor, për shembull, një i rritur i ri është në përgjithësi një person në mes të moshës 21 dhe 22 vjec, ndërsa një adoleshent është një person në mes të moshës 13 dhe 19 vjec fillon menyra seksuale.
  • 4.
    Në shoqërinë civileështë konsiderimi një moshë e pjekur për të besuar nga shoqëria detyra të një rangu të caktuar. Piketa të tilla përfshijnë, por nuk kufizohen vetëm në, pilotimin e një makinë duke shërbyer në forcat e armatosura ose në juri, blerjen dhe pirjen e alkoolit, votimi, lidhjen e kontratave, duke përfunduar nivele të caktuara të arsimit, dhe martesës. Zhvillimi i adoleshencës, karakterizohet nga fillimi i pubertetit me një rritje të vrullshme masës trupore, të masës neuronale. Vërehen ndryshime në aftësinë e të menduarabstrakt dhe multi-dimensionally, në aftësine e përfaqsimit të strukturave shoqërore. Ndryshime të mëdha biologjike përfshijnë ndryshime në organet seksit, lartësia, pesha, dhe në masë të muskujve, si dhe ndryshime të mëdha në strukturën e trurit dhe organizimin.
  • 5.
    Adoleshenca është menduarse përfundon kur njeriun arrin në moshën 18 vjeç, por studimet e reja nga psikologët e fëmijëve e hedhin poshtë këtë ide. Sipas psikologëve, adoleshenca vazhdon edhe mbi moshën 18-vjeçare.  Faza e parë është faza e adoleshencës së hershme që varion nga mosha 12 deri në 14 vjeç  Faza e dytë është adoleshenca e mesme që varion nga mosha 15 deri në 17 vjeç.  Faza e tretë që është mbi 18 vjeç është klasifikuar si fundi i adoleshencës
  • 6.
     Zhvillimi trupor Zhvillimi celebral  Zhvillimi kognitiv  Zhvillimi social  Zhvillimi intelektive  Zhvillimi emotiv
  • 7.
     Pubertetit ështënjë periudhë prej disa vitesh, në të cilën rritje të shpejtë fizike dhe psikologjike ndodhin ndryshime, duke kulminuar në pjekurinë seksuale. Fillimin mesatare e pubertetit është në 10 ose 11 për vajzat dhe mosha 12 ose 13 për djemtë. Orari individuale e çdo personi për të pubertetit është ndikuar kryesisht nga trashëgim, edhe pse faktorët e mjedisit, të tilla si dieta dhe ushtrimet fizike, gjithashtu të ushtrojë ndikim. Këta faktorë mund të kontribuojnë në pubertetin zhvillim të parakohshëm dhe të vonuar. Disa nga pjesët më të rëndësishme të zhvillimit të përfshijnë ndryshime të dallueshme pubertal fiziologjike në lartësi individëve ", pesha, përbërjen e trupit, dhe të qarkullimit të gjakut dhe sistemet e frymëmarrjes.
  • 8.
     Koha epubertetit mund të ketë pasoja të rëndësishme psikologjike dhe sociale. Djemtë e hershme piqet zakonisht janë shtatlartë dhe të fuqishëm se shokët e tyre. [33] Ata kanë përparësi në kapjen e vëmendjes së partnerëve të mundshëm dhe për t'u bërë me dorë për sportet. Djem Pubescent shpesh kanë tendencë që të ketë një imazh të mirë të trupit, janë më të sigurt, i sigurt, dhe më të pavarur. [34] Në fund të pjekur djemtë mund të jetë më pak besim për shkak të imazhit të trupit të dobët kur krahasojmë veten me miqtë e zhvilluara tashmë dhe kolegët. Megjithatë, në fillim të pubertetit nuk është gjithmonë pozitive për djemtë; pjekurisë seksuale fillim tek djemtë mund të shoqërohet me agresivitetin në rritje për shkak të rritje të hormoneve, që ndikojnë ato
  • 9.
     Truri injeriut nuk është zhvilluar plotësisht ndërkohë që individi arrin moshën e pjekurisë. Midis moshës 10 dhe 25 vjec, truri i nënshtrohet ndryshimeve që kanë implikime të rëndësishme për sjelljen.  Truri arrin 90 % të rritjes në moshën 6 vjecare të një individi me zhvillim normal. Kështu, truri gjatë adoleshencës nuk shfaq rritje të masës së saj anatomike. Megjithatë, rrudhat në tru vazhdojnë të bëhen më komplekse deri në adoleshencë vonë.  Ndryshimet më të mëdha gjatë kësaj kohe ndodhin në pjesët e lëvore përgjegjëse për funksionet njohëse dhe emocionale të informacionit
  • 10.
     Adoleshenca ështëgjithashtu një kohë për zhvillimin e shpejtë njohëse. Piaget përshkruan adoleshencës si fazë e jetës në të cilën mendimet e individit fillojë të marrë më shumë nga një formë abstrakte dhe egocentrik mendimet rënie. Kjo i lejon individit të mendojnë dhe të gjykojnë në një perspektivë më të gjerë. Një kombinim i studimeve të sjelljes dhe fMRI kanë treguar zhvillimin e funksioneve ekzekutive, që është, aftësi njohëse të cilat mundësojnë kontrollin dhe koordinimin e mendimeve dhe sjelljeve, të cilat janë të lidhura në përgjithësi me lëvore paraballor. Mendimet, idetë dhe konceptet e zhvilluara në këtë periudhë të jetës në masë të madhe ndikojnë në jetën e dikujt të ardhmen, duke luajtur një rol të madh në karakterin dhe formimin e personalitetit. Mosha në të cilën ndodhin ndryshime të veçantë do të ndryshojnë në mes të individëve, por ndryshimet diskutuar më poshtë në përgjithësi të fillojë në moshën e pjekurisë, ose menjëherë pas kësaj dhe disa aftësi të vazhdojnë të zhvillohen si moshat e adoleshentëve.
  • 12.
     Bashkëmoshatarët Individët tëcilët kanë interesa dhe personalitete të ngjashme ka të ngjarë të bëhen shokë. Hayns shpreh mendimin se shoqëria e meshkujve mund të zhvillohet përmes aktiviteteve të përbashkëta, ndërsa shoqëria e femrave mund të zhvillohet përmes komunikimeve verbale
  • 13.
     Për shkakse ekspozimi ndaj mediave është rritur gjatë dekadës së kaluar, shfrytëzimi i kompjuterave, telefonave celularë, stereos dhe televizionet për të fituar qasje në mediumet e ndryshme të kulturës popullore të adoleshentëve është rritur gjithashtu. Pothuajse të gjitha familjet amerikane kanë të paktën një televizor, më shumë se tre të katërtat e shtëpive të gjithë adoleshentëve kanë qasje në internet, dhe më shumë se 90% e adoleshentëve amerikanë përdorin internetin të paktën herë pas here.
  • 14.
    Gjate adoleshences nuk verifikohenndryshime te dukshme te funksioneve intelektive;aftesia per te kuptuar problemet komplekse zhvillohen gradualisht.Sipas psikologut svicerian Jean Piaget,adoleshenca eshte fillimi i fazes se mendimit operativ formal,qe mund te percaktohet si mendimi qe perfshin llogjiken deduktive.Paiget ka afermuar qe gjate kesaj faze verifikohet ne te gjithe individet,pavaresisht nga tipi i tyre i studimeve e te eksperiancave.Megjithate,disa kerkime kane dhen prova qe hedhin poshte kete ipoteze,duke dimostruar qe aftesia e adoleshnteve te zgjedhin probleme te nderlikuara varet nga aftesia e te mesuarit e te pregatitjes.
  • 15.
     Sipas mendimitte shume psikologeve,adoloshenca eshte nje periudhe me nje stres emotiv shume te madh,duhur edhe nga ndryshime te shpejta e komplekse qe verifikohen gjate pubertetit.  Gjithashtu ,studime te bera nga antropologia amerikane Margaret Mead duket te dimostrojne qe ky stres nuk eshte percaktuar ekskluzivisht nga niveli gjenetik,por edhe nga komponenti kulturor,pergjegjes i ndryshimeve ne kalimin nga femijeria ne moshen e madhe,qe karakterizojne nje kulture ndaj nje tjetre.Sipas psikologut Erik Erikson,zhvillimi i individit eshte nje proçes psikosocial qe vazhdon per gjithe jeten;persa i perket anes psikosaciale,periudha e adoleshences eshte karakterizuar nga nje emancipim te individit,qe nga i varur behet i pavarur ,duke perfituar nje identitet qe i lejon te hyje ne marredhje me te tjeret ne menyre te pjekur.
  • 16.
     Adoleshenca ështëperiudha e marrëdhënieve të forta shoqëroreFjala e urtë “Më thuaj me kë rri, të të them kush je”, i përshtatet më shumë kësaj periudhe. Adoleshentët që nuk kanë arritur ende pjekurinë e duhur, janë të hapur ndaj ndikimit të shoqërisë. Mund të bëhen pjesë e çfarëdolloj mjedisi vetëm për të fituar aprovimin dhe pëlqimin e të tjerëve, sepse vlera më e rëndësishme është të pranohesh nga grupi. Fëmijët e pavlerësuar në familje janë më të prirur për sjellje të tilla. Nëse ne nuk i vlerësojmë siç duhet fëmijët tanë dhe nuk i bëjmë të ndihen të rëndësishëm, atëherë ata do ta kërkojnë vendin ku të ndihen të tillë
  • 17.
     Emërtimi vagusvjen nga latinishtja që do të thotë “endacak” ose “i paqartë” (i quajtur edhe nervi pneumogastrik ose nervi X i kafkës), është i dhjeti ne dymbëdhjetë palët e nervave te kafkës (Nervat encefalit).Nervi vagus nise nga trungu i kafkes encefalite (të përbërë nga palca e zgjatur, ne mes te trurit dhe urës). dhe shkon nëpër vrimë duke u ulur poshte në gjoks dhe bark. Kemi dy degezime te nervit vagus; ai i djathtë dhe i majtë qe jane dhe më të rëndësishmit e trupit dhe më të gjatët dhe më të degëzuarit ndër nervat e kafkës.
  • 18.
     Organet qekontrollon  Funksionet  Degezimi i saj  Nervi dhe zemra  Crregullimet te lidhura me te.  Trajtimi mjekesor  Stimulimi
  • 19.
     ADOLESHENCA mundtë jetë një periudhë e trazuar, madje edhe në kushtet më të mira. Gjatë pubertetit, adoleshentët bombardohen nga ndjenja dhe emocione të reja. Ata përballojnë strese të përditshme nga mësuesit dhe moshatarët. Gjithashtu janë nën ndikimin e vazhdueshëm të televizorit, kinemasë, muzikës dhe të Internetit. Prandaj një raport i Kombeve të Bashkuara e përshkruan adoleshencën si «një periudhë kalimtare që zakonisht karakterizohet nga stresi dhe ankthi
  • 20.
     Në shoqerinëshqipëtare drogat dhe problemet që shkaktojnë ato janë bërë më shumë evidente sidomos pas viteve 90. Me hapjen e shoqërisë, lëvizjes së lirë të njerëzve dhe mallrave një produkt i ri deri diku edhe i panjohur për shoqërinë tonë të asaj kohe siç ishte droga u fut në vendin tonë. Droga ishte një produkt pak i njohur si për specialistët që merreshin me problemet shëndetësore ashtu dhe për masën e gjëre të popullsisë, sidomos për të rinjtë që shtyheshin edhe nga kurioziteti.
  • 21.
    Ambra Dekovi Adelina Aramalli AthanasiaKovaci Desara Kasneci Blerina Mani Edita Pervizaj Elsa Pepaj Arlind Dani Armando Mehja Arsen Guri Briken Mati Bleon Ndreca