Tài liệu trình bày các khái niệm cơ bản về hệ thống âm nhạc, bao gồm tên gọi các nốt nhạc, quãng âm, và ký hiệu âm nhạc. Nó cũng đề cập đến cách ghi chép âm thanh trên khuông nhạc, cũng như cách sử dụng các ký hiệu để điều chỉnh cao độ của nốt nhạc. Cuối cùng, tài liệu giới thiệu về các loại khóa nhạc khác nhau và âm la chuẩn xác định trong hệ thống âm nhạc.

1. Nh c lý căn b n 1ạ ả
CH NG IƯƠ
KÝ HI U ÂM NH C LIÊN QUAN Đ N CAO ĐỆ Ạ Ế Ộ
1. Tên các d u nh c có cao đ khác nhau mà ng i ta th ng dùng là : DO, RE, MI,ấ ạ ộ ườ ườ
FA, SOL, LA, SI g c ti ng La-tinh, đ c theo ti ng Vi t là ĐÔ, RÊ, MÍ, FA, XON, LA,ố ế ọ ế ệ
XI. Đó là 7 b c c b n c a h th ng th t âm, tính t th p lên cao. Mu n lên cao ho cậ ơ ả ủ ệ ố ấ ừ ấ ố ặ
xu ng th p h n, ng i ta l p l i tên d u các b c trên v i cao đ cách nhau t ng quãngố ấ ơ ườ ặ ạ ấ ậ ớ ộ ừ
8 m t (còn g i là bát đ ).ộ ọ ộ
2. Ng i ta cũng còn dùng các ch cái La-tinh đ g i tên các b c c b n trên : đô : C,ườ ữ ể ọ ậ ơ ả
rê : D, mi : E, fa : F, xon : G, la : A, xi : B (hi n nay B ch Xi giáng, còn H ch Xiệ ỉ ỉ
th ng). [1]ườ
3. m t s n c nh Trung Hoa, Nh t B n ... ng i ta còn dùng s thay cho tên g iỞ ộ ố ướ ư ậ ả ườ ố ọ
b ng ch . Thí d : 1 : đô, 2 : rê, 3 : mi ... (1 ch d u b c I, 2 ch d u b c II, 3 ch d uằ ữ ụ ỉ ấ ậ ỉ ấ ậ ỉ ấ
b c III ..., 7 ch d u b c VII, mu n lên cao m t bát đ , ta thêm d u ch m trên con s ,ậ ỉ ấ ậ ố ộ ộ ấ ấ ố
mu n xu ng th p m t bát đ , ta thêm d u ch m d i con s 1, 1 ...). S có 1 g ch làố ố ấ ộ ộ ấ ấ ướ ố ố ạ
d u móc, d u có m t g ch ngang là d u tr ng. D u không có gì là d u đen...ấ ấ ộ ạ ấ ắ ấ ấ
Thang th t âm Đô luôn đ c trình bày d i d ng 7 âm c b n đi li n nhau c ng thêmấ ượ ướ ạ ơ ả ề ộ
v i âm đ u c a thang âm đ c l p l i bát đ : Đô Rê Mi Fa Xon La Xi (Đô).ớ ầ ủ ượ ặ ạ ở ộ
4. Kho ng cách v cao đ t ng đ i gi a các b c không đ ng đ u nhau.ả ề ộ ươ ố ữ ậ ồ ề
· Kho ng cách nh nh t trong th t âm g i là n a cung, gi a Mi v i Fa và Xi v i Đô.ả ỏ ấ ấ ọ ử ữ ớ ớ
· Kho ng cách l n nh t gi a hai b c c b n đi li n nhau g i là nguyên cung : gi a Đôả ớ ấ ữ ậ ơ ả ề ọ ữ
v i Rê, Rê v i Mi, Fa v i Xon, Xon v i La, và La v i Xi.ớ ớ ớ ớ ớ
Ta có s đ :ơ ồ
Đô--Rê--Mi-Fa--Xon--La--Xi-Đô (m i g ch ngang ch n a cung, nguyên cung g m 2ỗ ạ ỉ ữ ồ
n a cung).ử
Nh v y kho ng cách âm thanh gi a Đô th p và Đô cao k ti p g m 12 n a cung,ư ậ ả ữ ấ ế ế ồ ử
ho c 6 nguyên cung. Nói cách khác, quãng tám (Đ - Đ ) g m 12 âm cách nhau đ uặ ồ ố ồ ề

2. đ n t ng n a cung m t ( đây ch m i nói đ n h âm đi u hoà do nh c sĩ Jean-ặ ừ ử ộ ở ỉ ớ ế ệ ề ạ
Sebastien Bach (1685-1750)và Jean Philippe Rameau (1683-1764) c võ và đ c ch pổ ượ ấ
nh n r ng rãi cho đ n này). [2]ậ ộ ế
5. D u hoá : là nh ng ký hi u cho bi t các b c c b n đ c tăng lên hay gi m xu ngấ ữ ệ ế ậ ơ ả ượ ả ố
t ng n a cung đi u hoà.ừ ử ề
5.1. - D u thăng : (#) làm tăng lên n a cung.ấ ử
- Thăng kép : (x) làm tăng lên 2 n a cung.ử
5.2. - D u giáng : (b) làm gi m xu ng n a cung.ấ ả ố ử
- Giáng kép : (bb) làm gi m 2 n a cung.ả ử
5.3. - D u bình : ( n ) cho tr v cao đ t nhiên,ấ ở ề ộ ự
không còn b nh h ng c a các d u hoá c u thành cũng nh d u hoá b t th ng.ị ả ưở ủ ấ ấ ư ấ ấ ườ
m t s n c nh Đ c, Nga ... khi dùng ch cái La-tinh A, B, C ... ng i ta thêm v nỞ ộ ố ướ ư ứ ữ ườ ầ
is thay d u thăng : Cis : Đô# ; Eis : Mi# ; Ais : La# ; Cisis : Đôx ... và thêm v n es thayấ ầ
d u giáng : Ces : Đôb ; Ceses : Đôbb ; Des : Rêb ; Ees —> Es : Mib ; Aes —> As : Lab.ấ
6. Nh các d u hoá đ t tr c các d u nh c trên khuông nh c, các b c c b n đ cờ ấ ặ ướ ấ ạ ạ ậ ơ ả ượ
nâng cao ho c h th p t o thành các “b c chuy n hoá" : Đ - Đô# (Rêb) - Rê - Rê#ặ ạ ấ ạ ậ ể ồ
(Mib) - Mi - Fa - Fa# (Xonb) - Xon - Xon# (Lab) - La - La# (Xib) - Xi - Đô (các d u hoáấ
này đ c g i là các d u hoá b t th ng. Ch nh h ng đ n các d u nh c cùng tênượ ọ ấ ấ ườ ỉ ả ưở ế ấ ạ
trong cùng m t ô nh p, khác v i các d u hoá c u thành ghi đ u khuông nh c, còn g iộ ị ớ ấ ấ ở ầ ạ ọ
là hoá bi u, nh h ng đ n m i d u nh c cùng tên trong cùng m t đo n nh c).ể ả ưở ế ọ ấ ạ ộ ạ ạ
- N a cung d chuy n : (diatonic đ c là đi-a-tô-ních) là n a cung t o nên b i 2 b c khácử ị ể ọ ử ạ ở ậ
tên k nhau.ề
- N a cung đ ng chuy n : (chromatic đ c là crô-ma-tích) là n a cung t o nên b i 2 b cử ồ ể ọ ử ạ ở ậ

3. cùng tên.
- Nguyên cung d chuy n : đ c t o nên b i 2 b c khác tên k nhau.ị ể ượ ạ ở ậ ề
- Nguyên cung đ ng chuy n : đ c t o nên b i 2 b c cùng tên nh Fa - Fa x, Xon -ồ ể ượ ạ ở ậ ư
Xon bb ho c 2 b c khác tên không k nhau : Đô# - Mib, Xon# - Xib. Trên th c t đâyặ ậ ề ự ế
là quãng ba gi m.ả
TD 5
a) 2 b c cùng tên b) 2 b c khác tên không k nhau (= quãng 3 gi m)ậ ậ ề ả
7. Mu n ghi cao đ tuy t đ i c a các âm thanh, ng i ta dùng đ n khuông nh c vàố ộ ệ ố ủ ườ ế ạ
khoá nh c.ạ
7.1. Khuông nh c : Hi n nay ng i ta dùng 5 đ ng k song song, t o thành 4 kheạ ệ ườ ườ ẻ ạ
song song, tính th t t d i lên. Trên khuông nh c đó, ta có 11 v trí khác nhau, ghiứ ự ừ ướ ạ ị
đ c 11 b c c b n. Mu n ghi thêm, ng i ta dùng các dòng k ph :ượ ậ ơ ả ố ườ ẻ ụ
7.2. Khoá nh c : dùng đ xác đ nh tên các d u nh c ghi trên khuông nh c. Khoá nh cạ ể ị ấ ạ ạ ạ
đ c ghi đ u m i khuông nh c.ượ ở ầ ỗ ạ
Hi n nay th ng dùng 3 lo i khoá chính sau :ệ ườ ạ
a) Khoá Xon dòng 2 :
- Dành cho bè n và các đàn âm khu cao nh violon, Flute, Oboe ...ữ ư
- Dành cho các bè nam cao và tr m : g m khoá Xon Ricordi và khóa Xon h quãng 8ầ ồ ạ
b) Khoá Fa dòng 4 : dành cho các gi ng nam và các dàn thu c âm khu tr m nhọ ộ ầ ư
Violoncello (cello), Contrabasso, Fagotto, Trombone ...

4. c) Khoá Đô dòng 3 : dùng cho đàn viola.
8. Âm La m u có t n s 440 là âm chu n đ c đa s ch p nh n : nó đ c ghi trênẫ ầ ố ẩ ượ ố ấ ậ ượ
khuông nh c khoá Xon 2, n m khe th 2. Ng i ta g i đó là âm La 3, vì nó n mạ ằ ở ứ ườ ọ ằ
trong bát đ th 3 c a 4 bát đ h p ca c a gi ng ng i.ộ ứ ủ ộ ợ ủ ọ ườ
V i hai khoá Xon và Fa, chúng ta có th xác đ nh chính xác đ cao tuy t đ i c a cácớ ể ị ộ ệ ố ủ
âm thanh thu c âm v c gi ng hát h p ca tr i dài trong 4 bát đ . Có nh ng nh c khí cóộ ự ọ ợ ả ộ ữ ạ
th phát ra âm thanh tr m h n quá 1 bát đ (La - Xi - Đ - Rê ... Đô1) ho c cao h n 2ể ầ ơ ộ ồ ặ ơ
bát đ (Đô5 - Rê - Mi ... Đô6). Đ kh i dùng đ n quá nhi u dòng k ph , ta dùng d uộ ể ỏ ế ề ẻ ụ ấ
chuy n đ :ể ộ
- D u chuy n đ lên : Ph i t u âm thanh lên cao h n 1 bát đ : Ghi s 8 trên dòngấ ể ộ ả ấ ơ ộ ố ở
nh c, ngay ch b t đ u ph i chuy n đ , và thêm nh ng v ch ngang r i song song v iạ ỗ ắ ầ ả ể ộ ữ ạ ờ ớ
khuông nh c cho đ n khi di n t u bình th ng nh cao đ ghi trên khuông nh c (cóạ ế ễ ấ ườ ư ộ ạ
khi ng i ta vi t ch Octava đúng h n Ottava Alta (8va Alta) ..... loco, loco báo hi uườ ế ữ ơ ệ
tr l i bình th ng (TD 6a).ở ạ ươ
- D u chuy n đ xu ng : Ph i t u âm thanh th p h n 1 bát đ : Ghi s 8 d i khuôngấ ể ộ ố ả ấ ấ ơ ộ ố ướ
nh c v i các v ch ngang r i cho đ n khi không ph i chuy n đ n a (có khi thay b ngạ ớ ạ ờ ế ả ể ộ ữ ằ
ch Ottava bassa (8va bassa) ..... loco (TD 6b)).ữ
TD 6 : D u chuy n đấ ể ộ
a) chuy n đ lên Ottava ..... loco b) chuy n đ xu ng Ottava bassa ..... locoể ộ ể ộ ố
TI U Đ ÔN T PỂ Ề Ậ
Ch ng m đ u : Khái ni m t ng quátươ ở ầ ệ ổ
Ch ng I : Ký hi u âm nh c liên quan đ n cao đươ ệ ạ ế ộ
1. Cho bi t khái ni m v âm nh c.ế ệ ề ạ

5. 2. Ngh thu t là gì ? Ph ng ti n truy n đ t c a âm nh c là gì ?ệ ậ ươ ệ ề ạ ủ ạ
3. Các đ c tính c a âm nh c ?ặ ủ ạ
4. Ti ng đ ng khác v i âm thanh ch nào ? Có đ c dùng trong âm nh c nhi uế ộ ớ ở ỗ ượ ạ ề
không ?
5. Ng i ta dùng ph ng ti n nào đ g i tên các d u nh c có âm thanh cao th p khácườ ươ ệ ể ọ ấ ạ ấ
nhau ?
6. Thông th ng kho ng cách v cao đ t ng đ i gi a hai d u nh c k nhau cóườ ả ề ộ ươ ố ữ ấ ạ ề
gi ng nhau không ? Có m y lo i kho ng cách ?ố ấ ạ ả
7. D u hoá là gì ? Có m y lo i ? D u hoá c u thành và d u hoá b t th ng khác nhauấ ấ ạ ấ ấ ấ ấ ườ
th nào ?ế
8. Cis, Cisis, Ces, Es, As, Ceses nghĩa là gì ?
9. Phân bi t các b c c b n và b c chuy n hoá ?ệ ậ ơ ả ậ ể
10. N a cung d chuy n và đ ng chuy n là gì ?ử ị ể ồ ể
11. Nguyên cung d chuy n và nguyên cung đ ng chuy n là gì ?ị ể ồ ể
12. Khuông nh c là gì ? Công d ng c a khuông nh c và khoá nh c ?ạ ụ ủ ạ ạ
13. Có m y lo i khoá nh c th ng dùng hi n nay ?ấ ạ ạ ườ ệ
14. T i sao g i âm La m u là La 3 ?ạ ọ ẫ
15. Chuy n đ là gì ? Ký hi u ra sao ?ể ộ ệ
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Ng i ta dùng các ch cái La-tinh đ g i tên các d u nh c t r t lâu, tr c khi tuườ ữ ể ọ ấ ạ ừ ấ ướ
sĩ Guido d'Arrezzo (990-1050) m t giáo s âm nh c, vào kho ng năm 1025, đã đ t raộ ự ạ ả ặ
các ch đô-rê-mi-fa-xon-la-xi d a trên m t b n nh c Bình ca trong bài Thánh thi kínhữ ự ộ ả ạ
thánh Gio-an T y Gi sau đây :ẩ ả
Ch UT=C, RE = D, MI = E, FA = F, SOL = G, LA = Aữ
Còn SI = B/H là do âm đ u c a 2 ch Sancte Joannes ghép l i.ầ ủ ữ ạ

6. Ch UT khó nghe, khó đ c, nên sau đ c thay b ng ch DO (có l do ch DOMINUS,ữ ọ ượ ằ ữ ẽ ữ
nghĩa là ông ch , Đ c Chúa ...), do ông Bononcini dùng l n đ u tiên trong cu n Musicoủ ứ ầ ầ ố
Prattico (1673).
[2] Bát đ g m 310,01 savart, n a cung có 25,086 savart, nguyên cung : 50,172 savart.ộ ồ ử
Bát đ còn đ c chia thành 12 prony, n a cung có 1 prony. Ông Holder chia bát độ ượ ử ộ
thành 53 comma, nguyên cung 9 comma, n a cung d chuy n (diatonic) c a ông ch có 4ử ị ể ủ ỉ
comma, n a cung đ ng chuy n (chromatic) có 5 comma : Hi n nay ng i ta không theoử ồ ể ệ ườ
l i chia c a ông n a.ố ủ ữ