PPEERRUUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGGAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP 
YYaanngg ppeerrttaammaa mmuunnccuull ddii IInnddoonneessiiaa:: 
UUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGG RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA 
NNOO.. 44 TTAAHHUUNN 11998822 ((UUUULLHH)) 
TTeennttaanngg KKeetteennttuuaann PPookkookk PPeennggeelloollaaaann LLiinnggkkuunnggaann HHiidduupp 
SSeekkaarraanngg ddiisseemmppuurrnnaakkaann ddaann ddiiggaannttii ddeennggaann:: 
UUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGG RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA 
NNOO.. 2233 TTAAHHUUNN 11999977 ((UUUUPPLLHH)) 
TTEENNTTAANNGG PPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP
PPaaddaa PPaassaall 1155 
AAyyaatt ((11)):: 
SSeettiiaapp rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann yyaanngg 
kkeemmuunnggkkiinnaann ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk bbeessaarr ddaann 
ppeennttiinngg tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp,, wwaajjiibb mmeemmiilliikkii 
aannaalliissiiss mmeennggeennaaii ddaammppaakk lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp ((AAMMDDAALL)).. 
AAyyaatt ((22)):: 
KKeetteennttuuaann tteennttaanngg rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann 
yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg 
tteerrhhaaddaapp LLiinnggkkuunnggaann HHiidduupp,, sseebbaaggaaiimmaannaa ddiimmaakkssuudd 
ppaaddaa aayyaatt ((11)),, sseerrttaa ttaattaa ccaarraa ppeennyyuussuunnaann ddaann ppeenniillaaiiaann 
AAMMDDAALL,, ddiitteettaappkkaann ddeennggaann ppeerraattuurraann ppeemmeerriinnttaahh ((PPPP))..
MMEENNGGAAPPAA DDIIBBUUAATT 
UUUUPPLLHH?? 
11.. KKAARREENNAA LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP IINNDDOONNEESSIIAA 
SSEEBBAAGGAAII KKAARRUUNNIIAA DDAANN RRAAHHMMAATT TTUUHHAANN 
YYAANNGG MMAAHHAA EESSAA KKEEPPAADDAA RRAAKKYYAATT DDAANN 
BBAANNGGSSAA MMEERRUUPPAAKKAANN RRUUAANNGG AATTAAUU TTEEMMPPAATT 
TTIINNGGGGAALL BBAAGGII KKEEHHIIDDUUPPAANN KKIITTAA 
22.. DDAALLAAMM RRAANNGGKKAA MMEENNDDAAYYAAGGUUNNAAKKAANN 
SSUUMMBBEERR DDAAYYAA AALLAAMM UUNNTTUUKK MMEEMMAAJJUU--KKAANN 
KKEESSEEJJAAHHTTEERRAAAANN MMAANNUUSSIIAA,, PPEERRLLUU 
DDIILLAAKKUUKKAANN DDEENNGGAANN PPEEMMBBAANNGGUUNNAANN 
BBEERRKKEELLAANNJJUUTTAANN BBEERRWWAAWWAASSAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN,, DDEENNGGAANN MMEEMMPPEERRHHIITTUUNNGGKKAANN 
KKEEBBUUTTUUHHAANN GGEENNEERRAASSII MMAASSAA KKIINNII DDAANN 
GGEENNEERRAASSII MMAASSAA DDEEPPAANN..
33.. PPEERRLLUU DDIILLAAKKUUKKAANN PPEENNGGEELLOOLLAAAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP UUNNTTUUKK MMEELLEESSTTAARRIIKKAANN 
DDAANN MMEENNGGEEMMBBAANNGGKKAANN KKEEMMAAMMPPUUAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG SSEERRAASSII,, SSEELLAARRAASS 
DDAANN SSEEIIMMBBAANNGG.. 
44.. PPEENNYYEELLEENNGGGGAARRAAAANN PPEENNGGEELLOOLLAAAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG BBEERRWWAAWWAASSAANN 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHAARRUUSS DDIIDDAASSAARRKKAANN PPAADDAA 
NNOORRMMAA HHUUKKUUMM DDEENNGGAANN MMEEMMPPEERRHHAATTIIKKAANN 
TTIINNGGKKAATT KKEESSAADDAARRAANN MMAASSYYAARRAAKKAATT DDAANN 
PPEERRKKEEMMBBAANNGGAANN LLIINNGG--KKUUNNGGAANN GGLLOOBBAALL 
SSEERRTTAA HHUUKKUUMM IINNTTEERRNNAASSIIOONNAALL..
PP YANG PPEERRTTAAMMAA KKAALLII BBEERRLLAAKKUU:: 
PPPP 2299 TTAAHHUUNN 11998866 
KKAARREENNAA AADDAA HHAAMMBBAATTAANN 
SSEEJJAAKK 2233 OOKKTTOOBBEERR 11999933 DDIICCAABBUUTT 
DDIIGGAANNTTII DDEENNGGAANN PPPP NNOOMMOORR 5511 TTAAHHUUNN 11999933 
PPEERRAATTUURRAANN PPEEMMEERRIINNTTAAHH RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA // 
PPPP NNOO.. 5511 TTAAHHUUNN 11999933 TTEENNTTAANNGG AAMMDDAALL 
DDIICCAABBUUTT DDAANN DDIISSEESSUUAAIIKKAANN LLAAGGII DDGGNN UUUUPPLLHH 11999977 
YYAANNGG TTEERRBBAARRUU 
PPEERRAATTUURRAANN PPEEMMEERRIINNTTAAHHAANN NNOO.. 2277 TTHHNN 11999999 
TTEENNTTAANNGG AAMMDDAALL 
BBEERRLLAAKKUU MMUULLAAII NNOOPPEEMMBBEERR 22000000
DDEEFFIINNIISSII AAMMDDAALL PPPP 2277 TTAAHHUUNN 11999999:: 
 KKAAJJIIAANN MMEENNGGEENNAAII DDAAMMPPAAKK BBEESSAARR DDAANN 
PPEENNTTIINNGG SSUUAATTUU UUSSAAHHAA DDAANN//AATTAAUU 
KKEEGGIIAATTAANN YYAANNGG DDIIRREENNCCAANNAAKKAANN PPAADDAA 
LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG DDIIPPEERRLLUUKKAANN 
BBAAGGII PPRROOSSEESS PPEENNGGAAMMBBIILLAANN KKEEPPUUTTUUSSAANN 
TTEENNTTAANNGG PPEENNYYEELLEENNGGGGAARRAAAANN UUSSAAHHAA 
DDAANN//AATTAAUU KKEEGGIIAATTAANN
 Analisis Mengenai Dampak Lingkungan hhiidduupp,, ddii 
ssaattuu ssiissii mmeerruuppaakkaann ssttuuddii kkeellaayyaakkaann uunnttuukk 
mmeellaakkssaannaakkaann ssuuaattuu rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu 
kkeeggiiaattaann,, ddii ssiissii llaaiinn mmeerruuppaakkaann ssyyaarraatt yyaanngg hhaarruuss 
ddiippeennuuhhii uunnttuukk mmeennddaappaattkkaann iizziinn mmeellaakkuukkaann uussaahhaa 
ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann.. 
 BBeerrddaassaarrkkaann aannaalliissiiss iinnii ddaappaatt ddaappaatt ddiikkeettaahhuuii 
sseeccaarraa lleebbiihh jjeellaass ddaammppaakk bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg 
tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp,, bbaaiikk ddaammppaakk nneeggaattiiff 
mmaauuppuunn ddaammppaakk ppoossiittiiff yyaanngg aakkaann ttiimmbbuull ddaarrii ssuuaattuu 
uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann sseehhiinnggggaa ddaappaatt 
ddiippeerrssiiaappkkaann llaannggkkaahh uunnttuukk mmeennaanngggguullaannggii ddaammppaakk 
nneeggaattiiff ddaann mmeennggeemmbbaannggkkaann ddaammppaakk ppoossiittiiff..
AAMMDDAALL AADDAALLAAHH KKEESSEELLUURRUUHHAANN 
PPRROOSSEESS YYAANNGG MMEEMMPPUUNNYYAAII 
KKOOMMPPOONNEENN:: 
KKeerraannggkkaa AAccuuaann BBaaggii PPeennyyuussuunnaann AANNDDAALL 
((KKAA)) 
AAnnaalliissiiss DDaammppaakk LLiinnggkkuunnggaann ((AANNDDAALL)) 
RReennccaannaa PPeennggeelloollaahhaann LLiinnggkkuunnggaann ((RRKKLL)) 
RReennccaannaa PPeemmaannttaauuaann LLiinnggkkuunnggaann ((RRPPLL))
KERANGKA AACCUUAANN ((KKAA)) 
AAddaallaahh rruuaanngg lliinnggkkuupp ssttuuddii AAnnaalliissiiss DDaammppaakk LLiinnggkkuunnggaann 
((AANNDDAALL)) yyaanngg mmeerruuppaakkaann hhaassiill ppeelliinnggkkuuppaann 
AANNAALLIISSIISS DDAAMMPPAAKK LLIINNGGKKUUNNGGAANN ((AANNDDAALL)) 
AAddaallaahh tteellaaaahh sseeccaarraa cceerrmmaatt ddaann mmeennddaallaamm tteennttaanngg ddaammppaakk 
ppeennttiinngg ssuuaattuu rreennccaannaa uussaahhaa aattaauu kkeeggiiaattaann 
RREENNCCAANNAA PPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGUUNNGGAANN ((RRKKLL)) 
AAddaallaahh ddookkuummeenn mmeennggaanndduunngg uuppaayyaa ppeennaannggaann ddaammppaakk ppeennttiinngg 
tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp yyaanngg ddiittiimmbbuullkkaann 
RREENNCCAANNAA PPEEMMAANNTTAAUUAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN ((RRPPLL)) 
AAddaallaahh ddookkuummeenn mmeennggaanndduunngg uuppaayyaa ppeemmaannttaauuaann kkoommppoonneenn 
yyaanngg tteerrkkeennaa ddaammppaakk ppeennttiinngg aakkiibbaatt ddaarrii rreennccaannaa uussaahhaa aattaauu 
kkeeggiiaattaann
Hasil AMDAL ddiigguunnaakkaann sseebbaaggaaii bbaahhaann 
ppeerreennccaannaaaann ppeemmbbaanngguunnaann wwiillaayyaahh.. 
PPeennyyuussuunnaann AAMMDDAALL ddaappaatt ddiillaakkuukkaann 
mmeellaalluuii ppeennddeekkaattaann ssttuuddii tteerrhhaa--ddaapp 
uussaahhaa ddaann aattaauu kkeeggiiaattaann ttuunnggggaall,, 
tteerrppaadduu aattaauu kkeeggiiaattaann kkaawwaassaann.. 
KKEEIISSTTIIMMEEWWAAAANN DDAALLAAMM PPPP 2277 TTAAHHUUNN 
11999999 AADDAALLAAHH MMEELLIIBBAATTKKAANN 
MMAASSYYAARRAAKKAATT DDII DDAALLAAMM PPRROOSSEESSNNYYAA..
MMAACCAAMM AAMMDDAALL 
 AAMMDDAALL PPrrooyyeekk TTuunnggggaall:: SSttuuddii mmeennggeennaaii ddaammppaakk ppeennttiinngg ddaarrii 
ssuuaattuu kkeeggiiaattaann yyaanngg ddiirreennccaannaakkaann tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp 
ddaarrii ssuuaattuu kkeeggiiaattaann ttuunnggggaall 
 AAMMDDAALL TTeerrppaadduu:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, nnaammuumm mmeennyyaannggkkuutt lleebbiihh 
ddaarrii ssaattuu kkeeggiiaattaann yyaanngg tteerrlleettaakk ddaallaamm ssaattuu kkeessaattuuaann hhaammppaarraann 
eekkoossiisstteemm ddaann mmeelliibbaattkkaann kkeewweennaannggaann lleebbiihh ddaarrii ssaattuu iinnssttaannssii 
yyaanngg bbeerrttaanngggguunngg jjaawwaabb.. 
 AAMMDDAALL KKaawwaassaann:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, nnaammuunn hhaannyyaa mmeennyyaannggkkuutt 
ssaattuu iinnssttaannssii yyaanngg bbeerrttaanngggguunngg jjaawwaabb 
 AAMMDDAALL RReeggiioonnaall:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, mmeennyyaannggkkuutt bbeerrbbaaggaaii 
kkeeggiiaattaann,, tteerrlleettaakk ddaallaamm ssaattuu kkeessaattuuaann hhaammppaarraann eekkoossiisstteemm 
zzoonnaa rreennccaannaa ppeennggeemmbbaannggaann wwiillaayyaahh sseessuuaaii ddeennggaann RRUUTTRR 
ddaaeerraahh ddaann mmeelliibbaattkkaann kkeewweennaannggaann lleebbiihh ddaarrii ssaattuu iinnssttaannssii..
Dampak bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg:: 
PPeerruubbaahhaann lliinnggkkuunnggaann yyaanngg ssaannggaatt mmeennddaassaarr,, yyaanngg ddiiaakkiibbaattkkaann 
oolleehh ssuuaattuu uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann 
PPAASSAALL 33 AAYYAATT(11)) PPPP 2277 TTAAHHUUNN 11999999 
UUSSAAHHAA//KKEEGGIIAATTAANN YYAANNGG DDIIPPEERRKKIIRRAAKKAANN MMEEMMPPUUNNYYAAII DDAAMMPPAAKK 
PPEENNTTIINNGGTTEERRHHAADDAAPP:: 
11.. PPeenngguubbaahhaann bbeennttuukk llaahhaann ddaann bbeennttaanngg aallaamm 
 PPeemmbbuuaattaann jjaallaann 
 BBeenndduunnggaann 
 JJaallaann kkeerreettaa aappii 
 PPeemmbbuukkaaaann hhuuttaann 
22.. EEkkssppllooiittaassii ssuummbbeerr ddaayyaa aallaamm (SSDDAA)) bbaaiikk yyaanngg 
tteerrbbaahhaarruuii mmaauuppuunn yyaanngg ttaakk tteerrbbaahhaarruuii 
 KKeeggiiaattaann ppeerrttaammbbaannggaann 
 EEkkssppllooiittaassii hhuuttaann
33.. PPrroosseess ddaann kkeeggiiaattaann yyaanngg sseeccaarraa ppootteennssiiaall 
ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ppeemmbboorroossaann,, kkeerruussaakkaann 
ddaann ppeemmeerroossoottaann SSDDAA ddaallaamm ppeemmaannffaaaattaannnnyyaa 
 PPeemmaannffaaaattaann ttaannaahh yyaanngg ttiiddaakk ddiiiikkuuttii uussaahhaa 
kkoonnsseerrvvaassii 
 PPeenngggguunnaaaann eenneerrggii yyaanngg ttiiddaakk ddiiiikkuuttii ddeennggaann 
tteekknnoollooggii yyaanngg ddaappaatt mmeennggeeffiissiieennkkaann ppeemmaakkaaiiaann 
44.. PPrroosseess ddaann kkeeggiiaattaann yyaanngg hhaassiillnnyyaa ddaappaatt 
mmeemmppeennggaarruuhhii lliinnggkkuunnggaann SSoossBBuudd 
 KKeeggiiaattaann yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann ppeerruubbaahhaann aattaauu 
ppeerrggeesseerraann ssttrruukkttuurr ttaattaa nniillaaii,, ppaannddaannggaann aattaauu ccaarraa 
hhiidduupp mmaassyyaarraakkaatt sseetteemmppaatt
55.. PPrroosseess ddaann kkeeggiiaattaann yyaanngg hhaassiillnnyyaa ddaappaatt 
mmeemmppeennggaarruuhhii ppeelleessttaarriiaann kkaawwaassaann kkoonnsseerrvvaassii 
SSDDAA ddaann aattaauu ppeelliinndduunnggaann ccaaggaarr bbuuddaayyaa 
 kkeeggiiaattaann yyaanngg pprroosseess ddaann hhaassiillnnyyaa mmeenniimmbbuullkkaann 
ppeenncceemmaarraann kkeerruussaakkaann kkaawwaassaann kkoonnsseerrvvaassii aallaamm aattaauu 
ppeenncceemmaarraann bbeennddaa ccaaggaarr bbuuddaayyaa 
66.. IInnttrroodduukkssii jjeenniiss ttuummbbuuhh--ttuummbbuuhhaann,, jjeenniiss hheewwaann 
ddaann jjaassaadd rreenniikk 
 IInnttrroodduukkssii jjeenniiss ttuummbbuuhhaann bbaarruu aarrttaauu jjaassaadd rreenniikk 
(mmiikkrroo oorrggaanniissmmee)) yyaanngg ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann jjeenniiss 
ppeennyyaakkiitt bbaarruu tteerrhhaaddaapp ttaannaammaann 
 IInnttrroodduukkssii ssuuaattuu jjeenniiss hheewwaann bbaarruu yyaanngg ddaappaatt 
mmeemmppeennggaarruuhhii kkeehhiidduuppaann hheewwaann yyaanngg tteellaahh aaddaa..
77.. PPeemmbbuuaattaann ddaann ppeenngggguunnaaaann bbaahhaann hhaayyaattii ddaann 
nnoonnhhaayyaattii 
 PPeenngggguunnaaaann yyaanngg mmeennccaakkuupp ppeennggeerrttiiaann:: ppeenngguubbaahhaann 
bbaahhaann 
88.. PPeenneerraappaann tteekknnoollooggii yyaanngg ddiippeerrkkiirraakkaann 
mmeemmppuunnyyaaii ppootteennssii bbeessaarr uunnttuukk mmeemmppeennggaarruuhhii 
lliinnggkkuunnggaann 
 PPeenneerraappaann tteekknnoollooggii yyaanngg ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk 
nneeggaattiiff tteerrhhaaddaapp kkeesseehhaattaann 
99.. KKeeggiiaattaann yyaanngg mmeemmppuunnyyaaii rriissiikkoo ttiinnggggii ddaann 
mmeemmppeennggaarruuhhii ppeerrttaahhaannaann nneeggaarraa 
 PPLLTTNN 
 GGuuddaanngg ddaann ppaabbrriikk mmeessiiuu ddaann sseennjjaattaa 
 PPaannggkkaallaann uuddaarraa ddaann ppeellaabbuuhhaann llaauutt uunnttuukk AABBRRII
KEP 005566 TTAAHHUUNN 11999944 DDAANN 
PPAASSAALL 55 AAYYAATT ((11)) PPPP TTAAHHUUNN 11999999 
:: 
 DDAAMMPPAAKK PPEENNTTIINNGG KKEEGGIIAATTAANN DDIITTEENNTTUUKKAANN OOLLEEHH 
11.. JJUUMMLLAAHH MMAANNUUSSIIAA YYAANNGG AAKKAANN TTEERRKKEENNAA DDAAMMPPAAKK 
 MMaannuussiiaa yyaanngg bbeerraaddaa ddii wwiillaayyaahh ssttuuddii AANNDDAALL,, tteettaappii ttiiddaakk 
mmeenniikkmmaattii mmaannffaaaatt,, jjuummllaahhnnyyaa ≥≥ ddaarrii jjuummllaahh mmaannuussiiaa yyaanngg 
mmeenniikkmmaattii mmaannffaaaatt 
22.. LLUUAASS WWIILLAAYYAAHH PPEERRSSEEBBAARRAANN DDAAMMPPAAKK 
 RReennccaannaa uussaahhaa aattaauu kkeeggiiaattaann mmeennggaakkiibbaattkkaann aaddaannyyaa 
wwiillaayyaahh yyaanngg mmeennggaallaammii ppeerruubbaahhaann mmeennddaassaarr ddaarrii sseeggii 
iinntteennssiittaass ddaammppaakk aattaauu ttiiddaakk bbeerrbbaalliikknnyyaa ddaammppaakk aattaauu 
sseeggii kkuummuullaattiiff ddaammppaakk 
33.. LLAAMMAANNYYAA DDAAMMPPAAKK BBEERRLLAANNGGSSUUNNGG 
 MMeennggaakkiibbaattkkaann ttiimmbbuullnnyyaa ddaammppaakk hhaannyyaa ppaaddaa ssaattuu aattaauu lleebbiihh 
ttaahhaappaann kkeeggiiaattaann
44.. IINNTTEENNSSIITTAASS DDAAMMPPAAKK 
MMeennggaakkiibbaattkkaann ppeerruubbaahhaann//kkeerruussaakkaann:: 
 ppaaddaa ssiiffaatt22 ffiissiikk aattaauu hhaayyaattii lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeellaammppaauuii bbaakkuu 
mmuuttuu lliinnggkkuunnggaann mmeennuurruutt UUUU 
 ppaaddaa kkoommppoonneenn lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeellaammppaauuii kkrriitteerriiaa yyaanngg ddiiaakkuuii 
bbeerrddaassaarrkkaann ppeerrttiimmbbaannggaann iillmmiiaahh 
 ssppeessiieess llaannggkkaa ddaann aattaauu eennddeemmiikk aattaauu ddiilliinndduunnggii tteerraannccaamm ppuunnaahh 
aattaauu hhaabbiittaattnnyyaa mmeennggaallaammii kkeerruussaakkaann 
 ppaaddaa kkaawwaassaann lliinndduunngg ((hhuuttaann lliinndduunngg,, ccaaggaarr aallaamm,, ttaammaann 
nnaassiioonnaall,, ssuuaakkaa mmaarrggaassaattwwaa)) 
 ppaaddaa bbeennddaa--bbeennddaa ddaann bbaanngguunnaann ppeenniinnggggaallaann sseejjaarraahh yyaanngg 
bbeerrnniillaaii ttiinnggggii 
 ppaaddaa ddaaeerraahh rraawwaann kkoonnfflliikk aattaauu kkoonnttrroovveerrssii ddeennggaann mmaassyyaarraakkaatt 
ppeemmddaa aattaauu ppeemmeerriinnttaahh ppuussaatt 
 aattaauu mmeemmooddiiffiikkaassii aarreeaall yyaanngg mmeemmppuunnyyaaii nniillaaii kkeeiinnddaahhaann aallaammii 
ttiinnggggii..
55.. BBAANNYYAAKKNNYYAA KKOOMMPPOONNEENN LLIINNGGKKUUNNGGAANN LLAAIINN YYAANNGG AAKKAANN 
TTEERRKKEENNAA DDAAMMPPAAKK 
 YYaanngg ddaammppaakk mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk sseekkuunnddeerr aattaauu ddaammppaakk 
llaannjjuuttaann yyaanngg jjuummllaahh kkoommppoonneennnnyyaa ≥≥ ddeennggaann kkoommppoonneenn yyaanngg 
aakkaann tteerrkkeennaa ddaammppaakk pprriimmeerr.. 
66.. SSIIFFAATT KKUUMMUULLAATTIIFF DDAAMMPPAAKK 
 DDaammppaakk lliinnggkkuunnggaann yyaanngg bbeerrllaannggssuunngg bbeerruullaannggkkaallii ddaann tteerruuss 
mmeenneerruuss,, sseehhiinnggggaa ppaaddaa kkuurruunn wwaakkttuu tteerrtteennttuu ttiiddaakk ddaappaatt 
ddiiaassiimmiillaassii oolleehh lliinnggkkuunnggaann aallaamm aattaauu ssoossiiaall yyaanngg 
mmeenneerriimmaannyyaa.. 
 BBeerraaggaamm ddaammppaakk lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeennuummppuukk ddaallaamm ssuuaattuu 
rruuaanngg tteerrtteennttuu sseehhiinnggggaa ttiiddaakk ddaappaakk ddiiaassiimmiillaassii oolleehh 
lliinnggkkuunnggaann aallaamm aattaauu ssoossiiaall yyaanngg mmeenneerriimmaannyyaa.. 
 DDaammppaakk ddaarrii bbeerrbbaaggaaii ssuummbbeerr kkeeggiiaattaann yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann 
eeffeekk yyaanngg ssaalliinngg mmeemmppeerrkkuuaatt ((ssiinneerrggeettiikk))
77.. BBEERRBBAALLIIKK AATTAAUU TTIIDDAAKK BBEERRBBAALLIIKKNNYYAA DDAAMMPPAAKK 
 PPeerruubbaahhaann yyaanngg aakkaann ddiiaallaammii oolleehh ssuuaattuu kkoommppoonneenn lliinnggkkuunnggaann ttiiddaakk 
ddaappaatt ddiippuulliihhkkaann kkeemmbbaallii,, wwaallaauuppuunn ddeennggaann iinntteerrvveennssii mmaannuussiiaa..
2053 3. uuplh

2053 3. uuplh

  • 1.
    PPEERRUUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGGAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYaanngg ppeerrttaammaa mmuunnccuull ddii IInnddoonneessiiaa:: UUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGG RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA NNOO.. 44 TTAAHHUUNN 11998822 ((UUUULLHH)) TTeennttaanngg KKeetteennttuuaann PPookkookk PPeennggeelloollaaaann LLiinnggkkuunnggaann HHiidduupp SSeekkaarraanngg ddiisseemmppuurrnnaakkaann ddaann ddiiggaannttii ddeennggaann:: UUNNDDAANNGG--UUNNDDAANNGG RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA NNOO.. 2233 TTAAHHUUNN 11999977 ((UUUUPPLLHH)) TTEENNTTAANNGG PPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP
  • 2.
    PPaaddaa PPaassaall 1155 AAyyaatt ((11)):: SSeettiiaapp rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann yyaanngg kkeemmuunnggkkiinnaann ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp,, wwaajjiibb mmeemmiilliikkii aannaalliissiiss mmeennggeennaaii ddaammppaakk lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp ((AAMMDDAALL)).. AAyyaatt ((22)):: KKeetteennttuuaann tteennttaanngg rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg tteerrhhaaddaapp LLiinnggkkuunnggaann HHiidduupp,, sseebbaaggaaiimmaannaa ddiimmaakkssuudd ppaaddaa aayyaatt ((11)),, sseerrttaa ttaattaa ccaarraa ppeennyyuussuunnaann ddaann ppeenniillaaiiaann AAMMDDAALL,, ddiitteettaappkkaann ddeennggaann ppeerraattuurraann ppeemmeerriinnttaahh ((PPPP))..
  • 3.
    MMEENNGGAAPPAA DDIIBBUUAATT UUUUPPLLHH?? 11.. KKAARREENNAA LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP IINNDDOONNEESSIIAA SSEEBBAAGGAAII KKAARRUUNNIIAA DDAANN RRAAHHMMAATT TTUUHHAANN YYAANNGG MMAAHHAA EESSAA KKEEPPAADDAA RRAAKKYYAATT DDAANN BBAANNGGSSAA MMEERRUUPPAAKKAANN RRUUAANNGG AATTAAUU TTEEMMPPAATT TTIINNGGGGAALL BBAAGGII KKEEHHIIDDUUPPAANN KKIITTAA 22.. DDAALLAAMM RRAANNGGKKAA MMEENNDDAAYYAAGGUUNNAAKKAANN SSUUMMBBEERR DDAAYYAA AALLAAMM UUNNTTUUKK MMEEMMAAJJUU--KKAANN KKEESSEEJJAAHHTTEERRAAAANN MMAANNUUSSIIAA,, PPEERRLLUU DDIILLAAKKUUKKAANN DDEENNGGAANN PPEEMMBBAANNGGUUNNAANN BBEERRKKEELLAANNJJUUTTAANN BBEERRWWAAWWAASSAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN,, DDEENNGGAANN MMEEMMPPEERRHHIITTUUNNGGKKAANN KKEEBBUUTTUUHHAANN GGEENNEERRAASSII MMAASSAA KKIINNII DDAANN GGEENNEERRAASSII MMAASSAA DDEEPPAANN..
  • 4.
    33.. PPEERRLLUU DDIILLAAKKUUKKAANNPPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP UUNNTTUUKK MMEELLEESSTTAARRIIKKAANN DDAANN MMEENNGGEEMMBBAANNGGKKAANN KKEEMMAAMMPPUUAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG SSEERRAASSII,, SSEELLAARRAASS DDAANN SSEEIIMMBBAANNGG.. 44.. PPEENNYYEELLEENNGGGGAARRAAAANN PPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG BBEERRWWAAWWAASSAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHAARRUUSS DDIIDDAASSAARRKKAANN PPAADDAA NNOORRMMAA HHUUKKUUMM DDEENNGGAANN MMEEMMPPEERRHHAATTIIKKAANN TTIINNGGKKAATT KKEESSAADDAARRAANN MMAASSYYAARRAAKKAATT DDAANN PPEERRKKEEMMBBAANNGGAANN LLIINNGG--KKUUNNGGAANN GGLLOOBBAALL SSEERRTTAA HHUUKKUUMM IINNTTEERRNNAASSIIOONNAALL..
  • 5.
    PP YANG PPEERRTTAAMMAAKKAALLII BBEERRLLAAKKUU:: PPPP 2299 TTAAHHUUNN 11998866 KKAARREENNAA AADDAA HHAAMMBBAATTAANN SSEEJJAAKK 2233 OOKKTTOOBBEERR 11999933 DDIICCAABBUUTT DDIIGGAANNTTII DDEENNGGAANN PPPP NNOOMMOORR 5511 TTAAHHUUNN 11999933 PPEERRAATTUURRAANN PPEEMMEERRIINNTTAAHH RREEPPUUBBLLIIKK IINNDDOONNEESSIIAA // PPPP NNOO.. 5511 TTAAHHUUNN 11999933 TTEENNTTAANNGG AAMMDDAALL DDIICCAABBUUTT DDAANN DDIISSEESSUUAAIIKKAANN LLAAGGII DDGGNN UUUUPPLLHH 11999977 YYAANNGG TTEERRBBAARRUU PPEERRAATTUURRAANN PPEEMMEERRIINNTTAAHHAANN NNOO.. 2277 TTHHNN 11999999 TTEENNTTAANNGG AAMMDDAALL BBEERRLLAAKKUU MMUULLAAII NNOOPPEEMMBBEERR 22000000
  • 6.
    DDEEFFIINNIISSII AAMMDDAALL PPPP2277 TTAAHHUUNN 11999999::  KKAAJJIIAANN MMEENNGGEENNAAII DDAAMMPPAAKK BBEESSAARR DDAANN PPEENNTTIINNGG SSUUAATTUU UUSSAAHHAA DDAANN//AATTAAUU KKEEGGIIAATTAANN YYAANNGG DDIIRREENNCCAANNAAKKAANN PPAADDAA LLIINNGGKKUUNNGGAANN HHIIDDUUPP YYAANNGG DDIIPPEERRLLUUKKAANN BBAAGGII PPRROOSSEESS PPEENNGGAAMMBBIILLAANN KKEEPPUUTTUUSSAANN TTEENNTTAANNGG PPEENNYYEELLEENNGGGGAARRAAAANN UUSSAAHHAA DDAANN//AATTAAUU KKEEGGIIAATTAANN
  • 7.
     Analisis MengenaiDampak Lingkungan hhiidduupp,, ddii ssaattuu ssiissii mmeerruuppaakkaann ssttuuddii kkeellaayyaakkaann uunnttuukk mmeellaakkssaannaakkaann ssuuaattuu rreennccaannaa uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann,, ddii ssiissii llaaiinn mmeerruuppaakkaann ssyyaarraatt yyaanngg hhaarruuss ddiippeennuuhhii uunnttuukk mmeennddaappaattkkaann iizziinn mmeellaakkuukkaann uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann..  BBeerrddaassaarrkkaann aannaalliissiiss iinnii ddaappaatt ddaappaatt ddiikkeettaahhuuii sseeccaarraa lleebbiihh jjeellaass ddaammppaakk bbeessaarr ddaann ppeennttiinngg tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp,, bbaaiikk ddaammppaakk nneeggaattiiff mmaauuppuunn ddaammppaakk ppoossiittiiff yyaanngg aakkaann ttiimmbbuull ddaarrii ssuuaattuu uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann sseehhiinnggggaa ddaappaatt ddiippeerrssiiaappkkaann llaannggkkaahh uunnttuukk mmeennaanngggguullaannggii ddaammppaakk nneeggaattiiff ddaann mmeennggeemmbbaannggkkaann ddaammppaakk ppoossiittiiff..
  • 8.
    AAMMDDAALL AADDAALLAAHH KKEESSEELLUURRUUHHAANN PPRROOSSEESS YYAANNGG MMEEMMPPUUNNYYAAII KKOOMMPPOONNEENN:: KKeerraannggkkaa AAccuuaann BBaaggii PPeennyyuussuunnaann AANNDDAALL ((KKAA)) AAnnaalliissiiss DDaammppaakk LLiinnggkkuunnggaann ((AANNDDAALL)) RReennccaannaa PPeennggeelloollaahhaann LLiinnggkkuunnggaann ((RRKKLL)) RReennccaannaa PPeemmaannttaauuaann LLiinnggkkuunnggaann ((RRPPLL))
  • 9.
    KERANGKA AACCUUAANN ((KKAA)) AAddaallaahh rruuaanngg lliinnggkkuupp ssttuuddii AAnnaalliissiiss DDaammppaakk LLiinnggkkuunnggaann ((AANNDDAALL)) yyaanngg mmeerruuppaakkaann hhaassiill ppeelliinnggkkuuppaann AANNAALLIISSIISS DDAAMMPPAAKK LLIINNGGKKUUNNGGAANN ((AANNDDAALL)) AAddaallaahh tteellaaaahh sseeccaarraa cceerrmmaatt ddaann mmeennddaallaamm tteennttaanngg ddaammppaakk ppeennttiinngg ssuuaattuu rreennccaannaa uussaahhaa aattaauu kkeeggiiaattaann RREENNCCAANNAA PPEENNGGEELLOOLLAAAANN LLIINNGGUUNNGGAANN ((RRKKLL)) AAddaallaahh ddookkuummeenn mmeennggaanndduunngg uuppaayyaa ppeennaannggaann ddaammppaakk ppeennttiinngg tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp yyaanngg ddiittiimmbbuullkkaann RREENNCCAANNAA PPEEMMAANNTTAAUUAANN LLIINNGGKKUUNNGGAANN ((RRPPLL)) AAddaallaahh ddookkuummeenn mmeennggaanndduunngg uuppaayyaa ppeemmaannttaauuaann kkoommppoonneenn yyaanngg tteerrkkeennaa ddaammppaakk ppeennttiinngg aakkiibbaatt ddaarrii rreennccaannaa uussaahhaa aattaauu kkeeggiiaattaann
  • 10.
    Hasil AMDAL ddiigguunnaakkaannsseebbaaggaaii bbaahhaann ppeerreennccaannaaaann ppeemmbbaanngguunnaann wwiillaayyaahh.. PPeennyyuussuunnaann AAMMDDAALL ddaappaatt ddiillaakkuukkaann mmeellaalluuii ppeennddeekkaattaann ssttuuddii tteerrhhaa--ddaapp uussaahhaa ddaann aattaauu kkeeggiiaattaann ttuunnggggaall,, tteerrppaadduu aattaauu kkeeggiiaattaann kkaawwaassaann.. KKEEIISSTTIIMMEEWWAAAANN DDAALLAAMM PPPP 2277 TTAAHHUUNN 11999999 AADDAALLAAHH MMEELLIIBBAATTKKAANN MMAASSYYAARRAAKKAATT DDII DDAALLAAMM PPRROOSSEESSNNYYAA..
  • 11.
    MMAACCAAMM AAMMDDAALL AAMMDDAALL PPrrooyyeekk TTuunnggggaall:: SSttuuddii mmeennggeennaaii ddaammppaakk ppeennttiinngg ddaarrii ssuuaattuu kkeeggiiaattaann yyaanngg ddiirreennccaannaakkaann tteerrhhaaddaapp lliinnggkkuunnggaann hhiidduupp ddaarrii ssuuaattuu kkeeggiiaattaann ttuunnggggaall  AAMMDDAALL TTeerrppaadduu:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, nnaammuumm mmeennyyaannggkkuutt lleebbiihh ddaarrii ssaattuu kkeeggiiaattaann yyaanngg tteerrlleettaakk ddaallaamm ssaattuu kkeessaattuuaann hhaammppaarraann eekkoossiisstteemm ddaann mmeelliibbaattkkaann kkeewweennaannggaann lleebbiihh ddaarrii ssaattuu iinnssttaannssii yyaanngg bbeerrttaanngggguunngg jjaawwaabb..  AAMMDDAALL KKaawwaassaann:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, nnaammuunn hhaannyyaa mmeennyyaannggkkuutt ssaattuu iinnssttaannssii yyaanngg bbeerrttaanngggguunngg jjaawwaabb  AAMMDDAALL RReeggiioonnaall:: SSttuuddii yyaanngg ssaammaa,, mmeennyyaannggkkuutt bbeerrbbaaggaaii kkeeggiiaattaann,, tteerrlleettaakk ddaallaamm ssaattuu kkeessaattuuaann hhaammppaarraann eekkoossiisstteemm zzoonnaa rreennccaannaa ppeennggeemmbbaannggaann wwiillaayyaahh sseessuuaaii ddeennggaann RRUUTTRR ddaaeerraahh ddaann mmeelliibbaattkkaann kkeewweennaannggaann lleebbiihh ddaarrii ssaattuu iinnssttaannssii..
  • 12.
    Dampak bbeessaarr ddaannppeennttiinngg:: PPeerruubbaahhaann lliinnggkkuunnggaann yyaanngg ssaannggaatt mmeennddaassaarr,, yyaanngg ddiiaakkiibbaattkkaann oolleehh ssuuaattuu uussaahhaa ddaann//aattaauu kkeeggiiaattaann PPAASSAALL 33 AAYYAATT(11)) PPPP 2277 TTAAHHUUNN 11999999 UUSSAAHHAA//KKEEGGIIAATTAANN YYAANNGG DDIIPPEERRKKIIRRAAKKAANN MMEEMMPPUUNNYYAAII DDAAMMPPAAKK PPEENNTTIINNGGTTEERRHHAADDAAPP:: 11.. PPeenngguubbaahhaann bbeennttuukk llaahhaann ddaann bbeennttaanngg aallaamm  PPeemmbbuuaattaann jjaallaann  BBeenndduunnggaann  JJaallaann kkeerreettaa aappii  PPeemmbbuukkaaaann hhuuttaann 22.. EEkkssppllooiittaassii ssuummbbeerr ddaayyaa aallaamm (SSDDAA)) bbaaiikk yyaanngg tteerrbbaahhaarruuii mmaauuppuunn yyaanngg ttaakk tteerrbbaahhaarruuii  KKeeggiiaattaann ppeerrttaammbbaannggaann  EEkkssppllooiittaassii hhuuttaann
  • 13.
    33.. PPrroosseess ddaannkkeeggiiaattaann yyaanngg sseeccaarraa ppootteennssiiaall ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ppeemmbboorroossaann,, kkeerruussaakkaann ddaann ppeemmeerroossoottaann SSDDAA ddaallaamm ppeemmaannffaaaattaannnnyyaa  PPeemmaannffaaaattaann ttaannaahh yyaanngg ttiiddaakk ddiiiikkuuttii uussaahhaa kkoonnsseerrvvaassii  PPeenngggguunnaaaann eenneerrggii yyaanngg ttiiddaakk ddiiiikkuuttii ddeennggaann tteekknnoollooggii yyaanngg ddaappaatt mmeennggeeffiissiieennkkaann ppeemmaakkaaiiaann 44.. PPrroosseess ddaann kkeeggiiaattaann yyaanngg hhaassiillnnyyaa ddaappaatt mmeemmppeennggaarruuhhii lliinnggkkuunnggaann SSoossBBuudd  KKeeggiiaattaann yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann ppeerruubbaahhaann aattaauu ppeerrggeesseerraann ssttrruukkttuurr ttaattaa nniillaaii,, ppaannddaannggaann aattaauu ccaarraa hhiidduupp mmaassyyaarraakkaatt sseetteemmppaatt
  • 14.
    55.. PPrroosseess ddaannkkeeggiiaattaann yyaanngg hhaassiillnnyyaa ddaappaatt mmeemmppeennggaarruuhhii ppeelleessttaarriiaann kkaawwaassaann kkoonnsseerrvvaassii SSDDAA ddaann aattaauu ppeelliinndduunnggaann ccaaggaarr bbuuddaayyaa  kkeeggiiaattaann yyaanngg pprroosseess ddaann hhaassiillnnyyaa mmeenniimmbbuullkkaann ppeenncceemmaarraann kkeerruussaakkaann kkaawwaassaann kkoonnsseerrvvaassii aallaamm aattaauu ppeenncceemmaarraann bbeennddaa ccaaggaarr bbuuddaayyaa 66.. IInnttrroodduukkssii jjeenniiss ttuummbbuuhh--ttuummbbuuhhaann,, jjeenniiss hheewwaann ddaann jjaassaadd rreenniikk  IInnttrroodduukkssii jjeenniiss ttuummbbuuhhaann bbaarruu aarrttaauu jjaassaadd rreenniikk (mmiikkrroo oorrggaanniissmmee)) yyaanngg ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann jjeenniiss ppeennyyaakkiitt bbaarruu tteerrhhaaddaapp ttaannaammaann  IInnttrroodduukkssii ssuuaattuu jjeenniiss hheewwaann bbaarruu yyaanngg ddaappaatt mmeemmppeennggaarruuhhii kkeehhiidduuppaann hheewwaann yyaanngg tteellaahh aaddaa..
  • 15.
    77.. PPeemmbbuuaattaann ddaannppeenngggguunnaaaann bbaahhaann hhaayyaattii ddaann nnoonnhhaayyaattii  PPeenngggguunnaaaann yyaanngg mmeennccaakkuupp ppeennggeerrttiiaann:: ppeenngguubbaahhaann bbaahhaann 88.. PPeenneerraappaann tteekknnoollooggii yyaanngg ddiippeerrkkiirraakkaann mmeemmppuunnyyaaii ppootteennssii bbeessaarr uunnttuukk mmeemmppeennggaarruuhhii lliinnggkkuunnggaann  PPeenneerraappaann tteekknnoollooggii yyaanngg ddaappaatt mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk nneeggaattiiff tteerrhhaaddaapp kkeesseehhaattaann 99.. KKeeggiiaattaann yyaanngg mmeemmppuunnyyaaii rriissiikkoo ttiinnggggii ddaann mmeemmppeennggaarruuhhii ppeerrttaahhaannaann nneeggaarraa  PPLLTTNN  GGuuddaanngg ddaann ppaabbrriikk mmeessiiuu ddaann sseennjjaattaa  PPaannggkkaallaann uuddaarraa ddaann ppeellaabbuuhhaann llaauutt uunnttuukk AABBRRII
  • 16.
    KEP 005566 TTAAHHUUNN11999944 DDAANN PPAASSAALL 55 AAYYAATT ((11)) PPPP TTAAHHUUNN 11999999 ::  DDAAMMPPAAKK PPEENNTTIINNGG KKEEGGIIAATTAANN DDIITTEENNTTUUKKAANN OOLLEEHH 11.. JJUUMMLLAAHH MMAANNUUSSIIAA YYAANNGG AAKKAANN TTEERRKKEENNAA DDAAMMPPAAKK  MMaannuussiiaa yyaanngg bbeerraaddaa ddii wwiillaayyaahh ssttuuddii AANNDDAALL,, tteettaappii ttiiddaakk mmeenniikkmmaattii mmaannffaaaatt,, jjuummllaahhnnyyaa ≥≥ ddaarrii jjuummllaahh mmaannuussiiaa yyaanngg mmeenniikkmmaattii mmaannffaaaatt 22.. LLUUAASS WWIILLAAYYAAHH PPEERRSSEEBBAARRAANN DDAAMMPPAAKK  RReennccaannaa uussaahhaa aattaauu kkeeggiiaattaann mmeennggaakkiibbaattkkaann aaddaannyyaa wwiillaayyaahh yyaanngg mmeennggaallaammii ppeerruubbaahhaann mmeennddaassaarr ddaarrii sseeggii iinntteennssiittaass ddaammppaakk aattaauu ttiiddaakk bbeerrbbaalliikknnyyaa ddaammppaakk aattaauu sseeggii kkuummuullaattiiff ddaammppaakk 33.. LLAAMMAANNYYAA DDAAMMPPAAKK BBEERRLLAANNGGSSUUNNGG  MMeennggaakkiibbaattkkaann ttiimmbbuullnnyyaa ddaammppaakk hhaannyyaa ppaaddaa ssaattuu aattaauu lleebbiihh ttaahhaappaann kkeeggiiaattaann
  • 17.
    44.. IINNTTEENNSSIITTAASS DDAAMMPPAAKK MMeennggaakkiibbaattkkaann ppeerruubbaahhaann//kkeerruussaakkaann::  ppaaddaa ssiiffaatt22 ffiissiikk aattaauu hhaayyaattii lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeellaammppaauuii bbaakkuu mmuuttuu lliinnggkkuunnggaann mmeennuurruutt UUUU  ppaaddaa kkoommppoonneenn lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeellaammppaauuii kkrriitteerriiaa yyaanngg ddiiaakkuuii bbeerrddaassaarrkkaann ppeerrttiimmbbaannggaann iillmmiiaahh  ssppeessiieess llaannggkkaa ddaann aattaauu eennddeemmiikk aattaauu ddiilliinndduunnggii tteerraannccaamm ppuunnaahh aattaauu hhaabbiittaattnnyyaa mmeennggaallaammii kkeerruussaakkaann  ppaaddaa kkaawwaassaann lliinndduunngg ((hhuuttaann lliinndduunngg,, ccaaggaarr aallaamm,, ttaammaann nnaassiioonnaall,, ssuuaakkaa mmaarrggaassaattwwaa))  ppaaddaa bbeennddaa--bbeennddaa ddaann bbaanngguunnaann ppeenniinnggggaallaann sseejjaarraahh yyaanngg bbeerrnniillaaii ttiinnggggii  ppaaddaa ddaaeerraahh rraawwaann kkoonnfflliikk aattaauu kkoonnttrroovveerrssii ddeennggaann mmaassyyaarraakkaatt ppeemmddaa aattaauu ppeemmeerriinnttaahh ppuussaatt  aattaauu mmeemmooddiiffiikkaassii aarreeaall yyaanngg mmeemmppuunnyyaaii nniillaaii kkeeiinnddaahhaann aallaammii ttiinnggggii..
  • 18.
    55.. BBAANNYYAAKKNNYYAA KKOOMMPPOONNEENNLLIINNGGKKUUNNGGAANN LLAAIINN YYAANNGG AAKKAANN TTEERRKKEENNAA DDAAMMPPAAKK  YYaanngg ddaammppaakk mmeenniimmbbuullkkaann ddaammppaakk sseekkuunnddeerr aattaauu ddaammppaakk llaannjjuuttaann yyaanngg jjuummllaahh kkoommppoonneennnnyyaa ≥≥ ddeennggaann kkoommppoonneenn yyaanngg aakkaann tteerrkkeennaa ddaammppaakk pprriimmeerr.. 66.. SSIIFFAATT KKUUMMUULLAATTIIFF DDAAMMPPAAKK  DDaammppaakk lliinnggkkuunnggaann yyaanngg bbeerrllaannggssuunngg bbeerruullaannggkkaallii ddaann tteerruuss mmeenneerruuss,, sseehhiinnggggaa ppaaddaa kkuurruunn wwaakkttuu tteerrtteennttuu ttiiddaakk ddaappaatt ddiiaassiimmiillaassii oolleehh lliinnggkkuunnggaann aallaamm aattaauu ssoossiiaall yyaanngg mmeenneerriimmaannyyaa..  BBeerraaggaamm ddaammppaakk lliinnggkkuunnggaann yyaanngg mmeennuummppuukk ddaallaamm ssuuaattuu rruuaanngg tteerrtteennttuu sseehhiinnggggaa ttiiddaakk ddaappaakk ddiiaassiimmiillaassii oolleehh lliinnggkkuunnggaann aallaamm aattaauu ssoossiiaall yyaanngg mmeenneerriimmaannyyaa..  DDaammppaakk ddaarrii bbeerrbbaaggaaii ssuummbbeerr kkeeggiiaattaann yyaanngg mmeenniimmbbuullkkaann eeffeekk yyaanngg ssaalliinngg mmeemmppeerrkkuuaatt ((ssiinneerrggeettiikk))
  • 19.
    77.. BBEERRBBAALLIIKK AATTAAUUTTIIDDAAKK BBEERRBBAALLIIKKNNYYAA DDAAMMPPAAKK  PPeerruubbaahhaann yyaanngg aakkaann ddiiaallaammii oolleehh ssuuaattuu kkoommppoonneenn lliinnggkkuunnggaann ttiiddaakk ddaappaatt ddiippuulliihhkkaann kkeemmbbaallii,, wwaallaauuppuunn ddeennggaann iinntteerrvveennssii mmaannuussiiaa..