Μεθοδολογία κοιν. έρευνας στη διδακτική πράξη-εισαγωγικά

1. Μεθοδολογία
έρευνας στην
τάξη
Α. Αθανασόπουλος, σχ.
σύμβουλος ΠΕ14
Ν. Μιμιλίδου, σχ. σύμβουλος ΠΕ10

2. ΣτόχοιΣτόχοι::
• Να αξιοποιήσουμεΝα αξιοποιήσουμε τη μεθοδολογία τηςτη μεθοδολογία της
έρευνας στη διδακτική πράξη,έρευνας στη διδακτική πράξη,
• Να γνωρίσουμεΝα γνωρίσουμε τα βασικά στάδιατα βασικά στάδια
προκειμένουπροκειμένου να σχεδιάσουμενα σχεδιάσουμε ένα ερευνητικόένα ερευνητικό
πλαίσιοπλαίσιο
• Να γνωρίσουμεΝα γνωρίσουμε τη δημοφιλέστερη ερευνητικήτη δημοφιλέστερη ερευνητική
μέθοδο που είναι το ερωτηματολόγιομέθοδο που είναι το ερωτηματολόγιο
• Να μπορούμεΝα μπορούμε να κατασκευάσουμε και νανα κατασκευάσουμε και να
επεξεργαστούμεεπεξεργαστούμε έναένα καλό ερωτηματολόγιοκαλό ερωτηματολόγιο
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
2

3. Κοινωνικές κανονικότητεςΚοινωνικές κανονικότητες
 Υπάρχουν και αξίζει να μελετηθούνΥπάρχουν και αξίζει να μελετηθούν
θεωρητικά και εμπειρικάθεωρητικά και εμπειρικά
 Μελέτη κοινωνικών και όχι ατομικών μοτίβωνΜελέτη κοινωνικών και όχι ατομικών μοτίβων
 Όχι τα άτομαΌχι τα άτομα, αλλά, αλλά τα σύνολατα σύνολα καικαι τατα
συστήματασυστήματα μέσα στα οποία λειτουργούνμέσα στα οποία λειτουργούν
(π.χ. δείκτες γεννητικότητας)(π.χ. δείκτες γεννητικότητας)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
6

4. Οι κοινωνικοί επιστήμονεςΟι κοινωνικοί επιστήμονες
ακόμη κι όταν μελετούνακόμη κι όταν μελετούν
άτομα…άτομα…
 Στην ουσία δεν ενδιαφέρονται για τοΣτην ουσία δεν ενδιαφέρονται για το
συγκεκριμένο άτομο αλλά για την ομάδασυγκεκριμένο άτομο αλλά για την ομάδα
στην οποία ανήκει και τα χαρακτηριστικάστην οποία ανήκει και τα χαρακτηριστικά
της, δλδ. δεν μελετούν π.χ. τοντης, δλδ. δεν μελετούν π.χ. τον
μισαλλόδοξο, αλλά την μισαλλοδοξίαμισαλλόδοξο, αλλά την μισαλλοδοξία
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
7

5. Η κοινωνική έρευνα μπορεί ναΗ κοινωνική έρευνα μπορεί να
είναιείναι::
 διερευνητικήδιερευνητική - χαρτογράφηση ενός- χαρτογράφηση ενός
θέματος για περαιτέρω έρευνα, π.χ.θέματος για περαιτέρω έρευνα, π.χ.
διερεύνηση μιας κοινωνικής ομάδας-διερεύνηση μιας κοινωνικής ομάδας-
μαθητές (συνήθως προσφέρουνμαθητές (συνήθως προσφέρουν
υπαινικτικά αποτελέσματα παρά οριστικά)υπαινικτικά αποτελέσματα παρά οριστικά)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
8

6. Η κοινωνική έρευνα μπορεί ναΗ κοινωνική έρευνα μπορεί να
είναιείναι::
 περιγραφικήπεριγραφική – περιγραφή μιας κατάστασης,– περιγραφή μιας κατάστασης,
ενός κοινωνικού ζητήματος, π.χ. δείκτηςενός κοινωνικού ζητήματος, π.χ. δείκτης
ανεργίας (η εικόνα και η εντύπωσηανεργίας (η εικόνα και η εντύπωση
αντικαθίστανται από την προσεκτική εμπειρικήαντικαθίστανται από την προσεκτική εμπειρική
περιγραφή)περιγραφή)
 Ο ερευνητής προσπαθεί να βρει την ποσοτικήΟ ερευνητής προσπαθεί να βρει την ποσοτική
σχέση μεταξύ μεταβλητών, χωρίς να επηρεάζεισχέση μεταξύ μεταβλητών, χωρίς να επηρεάζει
καμία μεταβλητή.καμία μεταβλητή.
Δηλ. οι περιγραφικές έρευνες ασχολούνται μεΔηλ. οι περιγραφικές έρευνες ασχολούνται με
φαινόμενα που εξελίσσονται στο φυσικό τουςφαινόμενα που εξελίσσονται στο φυσικό τους
πλαίσιο.πλαίσιο.
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
9

7. Η κοινωνική έρευνα μπορεί ναΗ κοινωνική έρευνα μπορεί να
είναιείναι::
 ερμηνευτική-ερμηνευτική- να παράσχει τις αιτίες τωννα παράσχει τις αιτίες των
φαινομένων με βάση τιςφαινομένων με βάση τις αιτιακές τουςαιτιακές τους
σχέσεις,σχέσεις, π.χ. γιατί κάποιες περιοχές έχουνπ.χ. γιατί κάποιες περιοχές έχουν
αυξημένα ποσοστά ανεργίας,αυξημένα ποσοστά ανεργίας,
εγκληματικότητας, κλπ.-(προσφέρει πιοεγκληματικότητας, κλπ.-(προσφέρει πιο
αξιόπιστες ερμηνείες)αξιόπιστες ερμηνείες)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
10

8. Η κοινωνική έρευνα μπορεί ναΗ κοινωνική έρευνα μπορεί να
είναιείναι::
 πειραματικήπειραματική::ο ερευνητής μπορεί ναο ερευνητής μπορεί να
αλλάξει την ανεξάρτητη μεταβλητή (νααλλάξει την ανεξάρτητη μεταβλητή (να
διαφοροποιήσει τις τιμές της) ενώδιαφοροποιήσει τις τιμές της) ενώ
παρατηρεί τις αλλαγές που συμβαίνουνπαρατηρεί τις αλλαγές που συμβαίνουν
στην εξαρτημένη μεταβλητή.στην εξαρτημένη μεταβλητή.
 Στην περιγραφική έρευνα η μεταβολήΣτην περιγραφική έρευνα η μεταβολή
γίνεται ανεξάρτητα από τη θέληση τουγίνεται ανεξάρτητα από τη θέληση του
ερευνητήερευνητή
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
11

9. ΔημοσκόπησηΔημοσκόπηση::
 Η μορφή αυτή έρευνας έχει ως κύριο σκοπό τηνΗ μορφή αυτή έρευνας έχει ως κύριο σκοπό την
εκτίμηση της κατανομής ενός συνόλου στα διάφοραεκτίμηση της κατανομής ενός συνόλου στα διάφορα
επίπεδα μιας μεταβλητής που παρουσιάζει ενδιαφέρον.επίπεδα μιας μεταβλητής που παρουσιάζει ενδιαφέρον.
Π.χ. οι πολιτικές δημοσκοπήσεις έχουν στόχο ναΠ.χ. οι πολιτικές δημοσκοπήσεις έχουν στόχο να
εκτιμήσουν την κατανομή των ψηφοφόρων σταεκτιμήσουν την κατανομή των ψηφοφόρων στα
διάφορα κόμματα ή την κατανομή των προτιμήσεωνδιάφορα κόμματα ή την κατανομή των προτιμήσεων
των ψηφοφόρων μεταξύ των διαφόρων υποψηφίωντων ψηφοφόρων μεταξύ των διαφόρων υποψηφίων
 Η δημοσκόπηση είναι μια μορφή έρευνας πουΗ δημοσκόπηση είναι μια μορφή έρευνας που
περιλαμβάνει ποσοτικά στοιχεία με την έννοια ότιπεριλαμβάνει ποσοτικά στοιχεία με την έννοια ότι
γίνονται μετρήσεις διαφόρων μεταβλητών. Όμως, δενγίνονται μετρήσεις διαφόρων μεταβλητών. Όμως, δεν
περιλαμβάνει συνήθως μια ανάλυση της σχέσηςπεριλαμβάνει συνήθως μια ανάλυση της σχέσης
μεταξύ των διαφόρων μεταβλητών που εμπλέκονταιμεταξύ των διαφόρων μεταβλητών που εμπλέκονται
στην έρευναστην έρευνα Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
12

10. Η κοινωνική έρευναΗ κοινωνική έρευνα
περιλαμβάνει τη μελέτη τιμώνπεριλαμβάνει τη μελέτη τιμών
και μεταβλητώνκαι μεταβλητών
 ΤιμέςΤιμές ή ιδιότητες είναι χαρακτηριστικάή ιδιότητες είναι χαρακτηριστικά
στοιχεία που περιγράφουν έναστοιχεία που περιγράφουν ένα
αντικείμενο/υποκείμενο/άτομο(π.χ.αντικείμενο/υποκείμενο/άτομο(π.χ.
αρσενικό/θηλυκό)αρσενικό/θηλυκό)
 ΜεταβλητέςΜεταβλητές είναι λογικά σύνολα τιμώνείναι λογικά σύνολα τιμών
(π.χ. το φύλο)(π.χ. το φύλο)
 Η μεταβλητή φύλο περιέχει τις τιμέςΗ μεταβλητή φύλο περιέχει τις τιμές
αρσενικό και θηλυκόαρσενικό και θηλυκό
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
13

11. Ακόμη ένα παράδειγμα…Ακόμη ένα παράδειγμα…
 Μορφωμένος/εκπαιδευμένοςΜορφωμένος/εκπαιδευμένος
 Αμόρφωτος/ανεκπαίδευτοςΑμόρφωτος/ανεκπαίδευτος::τιμέςτιμές
 ΕκπαίδευσηΕκπαίδευση::μεταβλητήμεταβλητή
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
14

12. Είδη μεταβλητώνΕίδη μεταβλητών
 ΑνεξάρτητηΑνεξάρτητη:: μια μεταβλητή με τιμές πουμια μεταβλητή με τιμές που
δεν αμφισβητούνται σε μια ανάλυση,δεν αμφισβητούνται σε μια ανάλυση,
θεωρούνται δεδομένες. Προκαλεί ήθεωρούνται δεδομένες. Προκαλεί ή
καθορίζει μια εξαρτημένηκαθορίζει μια εξαρτημένη
 ΕξαρτημένηΕξαρτημένη::μια μεταβλητή που θεωρείταιμια μεταβλητή που θεωρείται
ότι εξαρτάται ή προκύπτει από μια άλλη,ότι εξαρτάται ή προκύπτει από μια άλλη,
ανεξάρτητη.ανεξάρτητη.
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
15

13. ΠαράδειγμαΠαράδειγμα::
 αν διαπιστώσουμε ότι το εισόδημααν διαπιστώσουμε ότι το εισόδημα
εξαρτάται εν μέρει από το επίπεδοεξαρτάται εν μέρει από το επίπεδο
εκπαίδευσης, τότε το εισόδημα είναι ηεκπαίδευσης, τότε το εισόδημα είναι η
εξαρτημένη μεταβλητή και η εκπαίδευση ηεξαρτημένη μεταβλητή και η εκπαίδευση η
ανεξάρτητη.ανεξάρτητη.
 Ή ότι η ανεξάρτητη είναι η αιτία και ηΉ ότι η ανεξάρτητη είναι η αιτία και η
εξαρτημένη το αποτέλεσμα!εξαρτημένη το αποτέλεσμα!
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
16

14. Ποιοτικές και ποσοτικέςΠοιοτικές και ποσοτικές
έρευνες και δεδομέναέρευνες και δεδομένα
 Αριθμητικά και μη αριθμητικά δεδομέναΑριθμητικά και μη αριθμητικά δεδομένα
 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματαΠλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
 Οι ποσοτικές μέθοδοι και οι ποιοτικές δενΟι ποσοτικές μέθοδοι και οι ποιοτικές δεν
ανταγωνίζονται,ανταγωνίζονται,
αλληλοσυμπληρώνονται…αλληλοσυμπληρώνονται…
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
17

15. Εργαλεία ΈρευναςΕργαλεία Έρευνας
 ΠείραμαΠείραμα
 Μελέτη πεδίουΜελέτη πεδίου
 ΣυνέντευξηΣυνέντευξη
 Ερωτηματολόγιο *Ερωτηματολόγιο *
 ΜελέτηΜελέτη περίπτωσηςπερίπτωσης
 Έρευνα σε αρχειακό υλικόΈρευνα σε αρχειακό υλικό
 Βιβλιογραφική έρευναΒιβλιογραφική έρευνα
 Ανάλυση λόγουΑνάλυση λόγου
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
18

16. ΣυνέντευξηΣυνέντευξη
 Κατάλληλο ερευνητικό εργαλείο για τηΚατάλληλο ερευνητικό εργαλείο για τη
διερεύνηση στάσεων, αντιλήψεων,διερεύνηση στάσεων, αντιλήψεων,
ανάδειξη στερεότυπωνανάδειξη στερεότυπων
 Χαρακτηρίζεται ως ποιοτικό ερευνητικόΧαρακτηρίζεται ως ποιοτικό ερευνητικό
εργαλείο γιατί δεν απευθύνεται σε μεγάλοεργαλείο γιατί δεν απευθύνεται σε μεγάλο
αριθμό πληροφορητών, αλλά διερευνά σεαριθμό πληροφορητών, αλλά διερευνά σε
βάθος τις απόψεις των λίγων.βάθος τις απόψεις των λίγων.
19
Εργαλεία Έρευνας- Ερωτηματολόγιο

17. Οδηγός ΣυνέντευξηςΟδηγός Συνέντευξης
 Αποφασίζουμε ως ομάδα τις πιο βασικέςΑποφασίζουμε ως ομάδα τις πιο βασικές
ερωτήσεις που θέλουμε να υποβάλουμε στουςερωτήσεις που θέλουμε να υποβάλουμε στους
πληροφορητές μας και τις καταγράφουμεπληροφορητές μας και τις καταγράφουμε
 Συνήθως δεν ξεπερνούν τις 4-5 ερωτήσειςΣυνήθως δεν ξεπερνούν τις 4-5 ερωτήσεις
 Οι μαθητές φροντίζουν να υποβάλουν τιςΟι μαθητές φροντίζουν να υποβάλουν τις
ερωτήσεις, αλλά καταγράφουν και οτιδήποτεερωτήσεις, αλλά καταγράφουν και οτιδήποτε
άλλο οι πληροφορητές τους αναφέρουν και οιάλλο οι πληροφορητές τους αναφέρουν και οι
ίδιοι δεν είχαν σκεφθεί να ρωτήσουν.ίδιοι δεν είχαν σκεφθεί να ρωτήσουν.
20
Εργαλεία Έρευνας- Ερωτηματολόγιο

18. Μελέτη πεδίουΜελέτη πεδίου
 Προηγείται επιτόπια επίσκεψηΠροηγείται επιτόπια επίσκεψη τουτου
εκπαιδευτικού για σχεδιασμό και έλεγχοεκπαιδευτικού για σχεδιασμό και έλεγχο
καταλληλότηταςκαταλληλότητας
 Η συζήτηση προετοιμασίας της μελέτηςΗ συζήτηση προετοιμασίας της μελέτης
πεδίου που ακολουθεί (στην τάξη), θαπεδίου που ακολουθεί (στην τάξη), θα
πρέπει να καταλήξει στηνπρέπει να καταλήξει στην παραγωγήπαραγωγή
φύλλων εργασίαςφύλλων εργασίας τα οποία θατα οποία θα
συμπληρωθούν από τους μαθητές κατάσυμπληρωθούν από τους μαθητές κατά
την επίσκεψη τους στο πεδίο.την επίσκεψη τους στο πεδίο.
21
Εργαλεία Έρευνας- Ερωτηματολόγιο

19. Μελέτη πεδίουΜελέτη πεδίου
 Είναι σημαντικό οι μαθητές να βγουν στοΕίναι σημαντικό οι μαθητές να βγουν στο
πεδίο έχοντας συγκεκριμένεςπεδίο έχοντας συγκεκριμένες
δραστηριότητες να διεξάγουν (δραστηριότητες να διεξάγουν (Ρόλοι γιαΡόλοι για
όλουςόλους))
 Σημαντικό ρόλο επίσης παίζει και οΣημαντικό ρόλο επίσης παίζει και ο
εξοπλισμόςεξοπλισμός ο οποίος μπορεί ναο οποίος μπορεί να
χρησιμοποιηθεί στο πεδίο (κάμερα,χρησιμοποιηθεί στο πεδίο (κάμερα,
φωτογραφική μηχανή, μαγνητόφωνοφωτογραφική μηχανή, μαγνητόφωνο
κ.λ.π.)κ.λ.π.)
22
Εργαλεία Έρευνας- Ερωτηματολόγιο

20. Σχεδιασμός ΈρευναςΣχεδιασμός Έρευνας
1ο στάδιο1ο στάδιο
 διατύπωση του προβλήματοςδιατύπωση του προβλήματος
(θέματος ή ερωτήματος)(θέματος ή ερωτήματος)
 θεωρία (θεωρία (παράδειγμα η θ.παράδειγμα η θ.
πολιτισμικού κεφαλαίου)πολιτισμικού κεφαλαίου)
 βιβλιογραφική ανασκόπησηβιβλιογραφική ανασκόπηση
(αναζήτηση σχετικών ερευνητικών(αναζήτηση σχετικών ερευνητικών
δεδομένων)δεδομένων)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
23

21. 22οο
στάδιοστάδιο
• ερευνητικός σχεδιασμός-επιλογή τηςερευνητικός σχεδιασμός-επιλογή της
κατάλληλης ερευνητικής μεθόδουκατάλληλης ερευνητικής μεθόδου
• πληθυσμός και δειγματοληψίαπληθυσμός και δειγματοληψία
• πειράματα, παρατήρηση, δειγματοληπτικήπειράματα, παρατήρηση, δειγματοληπτική
έρευνα, έρευνα πεδίου, ανάλυσηέρευνα, έρευνα πεδίου, ανάλυση
περιεχομένου, συγκριτική, κλπ.)περιεχομένου, συγκριτική, κλπ.)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
24

22. ΔειγματοληψίαΔειγματοληψία
 ΠληθυσμόςΠληθυσμός
 αντιπροσωπευτικό δείγμααντιπροσωπευτικό δείγμα
 Επιλογή μεθόδουΕπιλογή μεθόδου:: το ερωτηματολόγιοτο ερωτηματολόγιο
 Τύποι ερωτήσεωνΤύποι ερωτήσεων
 Διατύπωση ερωτήσεωνΔιατύπωση ερωτήσεων
 (Χρήση μεταβλητών)(Χρήση μεταβλητών)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
25

23. 33οο
στάδιοστάδιο
 Συλλογή δεδομένωνΣυλλογή δεδομένων για ανάλυση καιγια ανάλυση και
ερμηνεία (συνέντευξη, τηλεφωνικήερμηνεία (συνέντευξη, τηλεφωνική
επικοινωνία, ταχυδρομική αποστολήεπικοινωνία, ταχυδρομική αποστολή
ερωτηματολογίου, κλπ.)ερωτηματολογίου, κλπ.)
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
26

24. 44οο
στάδιοστάδιο
 Επεξεργασία δεδομένωνΕπεξεργασία δεδομένων--
Μετασχηματισμός των συγκεντρωμένωνΜετασχηματισμός των συγκεντρωμένων
δεδομένων σε μορφή κατάλληλη γιαδεδομένων σε μορφή κατάλληλη για
χρήση και ανάλυσηχρήση και ανάλυση
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
27

25. 55οο
στάδιοστάδιο
 ανάλυση δεδομένωνανάλυση δεδομένων καικαι εξαγωγήεξαγωγή
συμπερασμάτωνσυμπερασμάτων
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
28

26. 66οο
στάδιοστάδιο
 Εφαρμογή-έκθεση αποτελεσμάτωνΕφαρμογή-έκθεση αποτελεσμάτων καικαι
αξιολόγηση της σημασίας και τωναξιολόγηση της σημασίας και των
επιπτώσεών τους.επιπτώσεών τους.
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
29

27. Πηγές πληροφοριώνΠηγές πληροφοριών::
 Earl Babbie,Earl Babbie, « Εισαγωγή στην Κοινωνική Έρευνα»,« Εισαγωγή στην Κοινωνική Έρευνα»,
εκδ. Κριτική 2011εκδ. Κριτική 2011
 Ιωαννίδη-Καπόγλου Ε. «Κοινωνιολογική έρευνα-Ιωαννίδη-Καπόγλου Ε. «Κοινωνιολογική έρευνα-
Μέθοδοι και τεχνικές» -ΣημειώσειςΜέθοδοι και τεχνικές» -Σημειώσεις
 Μαυρικάκη Ε. Μεθοδολογία ΈρευναςΜαυρικάκη Ε. Μεθοδολογία Έρευνας
Παρουσιάσεις Μεταπτυχιακών ΜαθημάτωνΠαρουσιάσεις Μεταπτυχιακών Μαθημάτων
 Μπαρμπαρούσης Χ. "Στοιχεία ΕρευνητικήςΜπαρμπαρούσης Χ. "Στοιχεία Ερευνητικής
Μεθοδολογίας – Ερωτηματολόγιο" παρουσίασηΜεθοδολογίας – Ερωτηματολόγιο" παρουσίαση
 Ανδρέας ΑθανασόπουλοςΑνδρέας Αθανασόπουλος,,
http://blogs.sch.gr/andratha/seminars/http://blogs.sch.gr/andratha/seminars/
 Οδηγίες για τη σύνταξη ερωτηματολογίουΟδηγίες για τη σύνταξη ερωτηματολογίου
Γιανναράκη Κ., Νατσιού Β.Γιανναράκη Κ., Νατσιού Β.
https://gelkvproject2011.wordpress.com/https://gelkvproject2011.wordpress.com/
Μεθοδολογία έρευνας στην τάξη
30