1. ‫ولیتول‬ ‫مخزنی‬ ‫اختصاصات‬ ‫ارزیابی‬‫وژی‬
‫سازندآسماری(درمیدان‬‫های‬‫نفتی‬
‫منصوری‬‫ومارون‬)
‫شمال؛دانشکده‬ ‫آزادواحدتهران‬ ‫ازدانشگاه‬ ‫ارشدنفت‬ ‫کارشناسی‬ ‫دانشجوی‬ ‫معینی‬ ‫سامان‬‫علوم‬
‫پایه‬
Abstract
Evalution of reservoir characteristics includes petrophysical
parametres like porosity ,permeability and fluid saturation net
thichness , net to gross ratio and oil column and lithologic variations
versus depth.
Asmari Reservoir of mansuri oil field is one of the tertiary
carbonate reservoir of iran which is located 40km south of ahwaz city.
This reservoir is divided into 8 zones.each zone has special lithology and
petrophysical properties.
zone1 is generally carbonate(lime stone and dolomite),zone 2,3,4 and 5
sandy(ahwaz sand member),zone 6 mixture of
sandstone,limestone,dolomite,and shale
and zones 7 and 8 limestone and shale.
Based on the petrophysical evaluations zone 2(by more than 80
percent sand)is the best pay zone and has the most values of net

2. thickness,net to gross ratio and oil column and oil saturation.also this
paper shows zones 3 and 1 follow the zone 2 respectively.zone 4 to 8
are located below the oil water contact and are not pay zones.
Marun oil field is located at 40 km from south east of Ahwaz city.the
thickness of Asmari formation is about (approximately)360m lithology
of Asmari (at there)is limestone,dolomite,and in intracalation of
sandstone and shale.
‫چکیده‬
‫باحفر‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫درخاورمیانه‬ ‫بسیارمهم‬ ‫کربناته‬ ‫ازمخازن‬ ‫یکی‬ ‫سازندآسماری‬‫چ‬ ‫اولین‬‫اه‬
‫درسال‬ ‫مسجدسلیمان‬ ‫درناحیه‬7821(‫شمسی‬7092‫گ‬ ‫میالدی)مشخص‬‫روزبه‬ ‫ازآن‬ ‫وپس‬ ‫ردیده‬
‫روزبراهمیت‬‫تقریبادر‬ ‫سازندآسماری‬ ‫الگوی‬ ‫است.برش‬ ‫شده‬ ‫افزوده‬ ‫آن‬09‫جنوب‬ ‫کیلومتری‬
‫شهرمسجدسلیمان،در‬ ‫شرقی‬(‫قراردارد‬ ‫ترش‬ ‫گل‬ ‫ودرتنگ‬ ‫آسماری‬ ‫تاقدیس‬ ‫جنوبی‬ ‫یال‬‫و‬ ‫جیمز‬
‫ویند‬7090)-‫درسال‬ ‫توماس‬7092‫واین‬ ‫است‬ ‫داده‬ ‫انجام‬ ‫سازندآسماری‬ ‫برروی‬ ‫جامعی‬ ‫مطالعه‬
‫سازند‬‫را‬‫سازند‬ ‫واین‬ ‫قرارداده‬ ‫موردبحث‬ ‫دزفول‬ ‫فروافتادگی‬ ‫برای‬ ‫محلی‬ ‫صورت‬ ‫به‬‫ر‬‫ا‬‫به‬
،‫سازندآسماری‬ ‫الگوی‬ ‫است.دربرش‬ ‫نموده‬ ‫تقسیم‬ ‫وباالئی‬ ‫زیرین،میانی‬ ‫قسمت‬ ‫سه‬‫ت‬‫نهابخش‬
‫شودوسازند‬ ‫می‬ ‫مشاهده‬ ‫آن‬ ‫وباالئی‬ ‫میانی‬‫جای‬ ‫پابده‬‫بخ‬ ‫گزین‬‫م‬ ‫سازندآسماری‬ ‫زیرین‬ ‫ش‬‫ی‬‫شود‬
‫(ویند‬7090).‫گرگدا‬ ‫تنگ‬ ‫ای‬ ‫چینه‬ ‫های‬ ‫دربرش‬ ‫ولی‬‫گچساران‬ ‫نفتی‬ ‫میدان‬ ‫درنزدیک‬‫(آ‬‫دامز‬
‫بوژس‬ ‫و‬7091‫خویردر‬ ‫،کوه‬ ‫تکاب‬ ‫)وتنگ‬09،‫،(مطیعی‬ ‫بهبهان‬ ‫کیلومتری‬7018‫)بیشترین‬
‫شود.لذا‬ ‫می‬ ‫سازندمشاهده‬ ‫آن‬ ‫زیرین‬ ‫بخش‬ ‫توسعه‬‫جایگزین‬ ‫عنوان‬ ‫به‬ ‫ها‬ ‫برش‬ ‫این‬‫هائی‬‫برای‬
‫بخش‬ ‫اگرچه‬ ‫نواحی‬ ‫است.دراین‬ ‫پیشنهادشده‬ ‫ترش)سازندآسماری‬ ‫گل‬ ‫الگو(تنگ‬ ‫برش‬‫زیرین‬
‫میوسن‬ ‫سازندباسن‬ ‫این‬ ‫باالئی‬ ‫بخش‬ ‫درعوض‬ ‫دارد،ولی‬ ‫توجهی‬ ‫قابل‬ ‫ضخامت‬ ‫آسماری‬
)‫پیشین(بوردیگالین‬‫،مع‬ ‫شده‬ ‫مواردمطرح‬ ‫به‬ ‫باشد.باتوجه‬ ‫می‬ ‫کمتری‬ ‫ضخامت‬ ‫دارای‬‫رفی‬
‫درب‬ ‫که‬ ‫کامل‬ ‫ای‬ ‫چینه‬ ‫برش‬ ‫یک‬‫ای‬ ‫وزمانی‬ ‫شناسی‬ ‫سنگ‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫کلیه‬ ‫رگیرنده‬‫ن‬
.‫رسد‬ ‫نظرمی‬ ‫به‬ ‫باشد،ضروری‬ ‫زاگرس‬ ‫سازنددرحوضه‬
‫آسماری‬ ‫آهک‬ ‫سنگ‬‫برای‬ ‫وچون‬ ‫است‬ ‫زاگرس‬ ‫رسوبی‬ ‫حوضه‬ ‫مخزن‬ ‫سنگ‬ ‫مهمترین‬

3. ‫ی‬ ‫دهی‬ ‫دارد.بهره‬ ‫جهانی‬ ‫معروفیت‬ ‫است‬ ‫شده‬ ‫کشف‬ ‫نفت‬ ‫درآن‬ ‫باردرخاورمیانه‬ ‫نخستین‬‫ک‬
‫نسب‬ ‫به‬ ‫نفتی‬ ‫میدان‬ ‫دریک‬ ‫متوسط‬ ‫چاه‬‫،درحدود‬ ‫خوب‬ ‫ت‬80999‫بشکه‬
‫درروزاست(افشارحرب‬7029.)
، ‫نظیرتخلخل‬ ‫پتروفیزیکی‬ ‫پارامترهای‬ ‫مطالعه‬ ‫شامل‬ ‫مخزنی‬ ‫اختصاصات‬ ‫ارزیابی‬‫نفوذپذیری‬
‫هیدروکربن‬ ‫واختصاصات‬ ‫عمق‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫لیتولوژیکی‬ ‫،تغییرات‬ ‫سیاالت‬ ‫واشباع‬‫ازجمله‬ ‫ی‬
.‫است‬ ‫مفیدهیدروکربوری‬ ‫مفید،غیرمفیدوستون‬ ‫ضخامت‬
‫کربن‬ ‫های‬ ‫سنگ‬‫ای‬ ‫وگازعمده‬ ‫نفت‬ ‫مخزنی‬ ‫های‬ ‫،سنگ‬ ‫ها‬ ‫سنگ‬ ‫باماسه‬ ‫همراه‬ ‫اته‬
‫کربناته‬ ‫مخازن‬ ‫ازجمله‬ ‫منصوری‬ ‫نفتی‬ ‫میدان‬ ‫آسماری‬ ‫دهند.مخزن‬ ‫می‬ ‫رادردنیاتشکیل‬
‫در‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫ایران‬ ‫ترشیاری‬99‫به‬ ‫مخزن‬ ‫اهوازقراردارد.این‬ ‫جنوب‬ ‫کیلومتری‬2‫تقسیم‬ ‫زون‬
‫پتروفیزی‬ ‫واختصاصات‬ ‫لیتولوژی‬ ‫دارای‬ ‫هرزون‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫شده‬‫خود‬ ‫به‬ ‫مربوط‬ ‫کی‬
‫است‬‫مخازن(ماس‬ ‫عمده‬ ‫لیتولوژی‬ ‫هرسه‬ ‫منصوری‬ ‫میدان‬ ‫آسماری‬ ‫درمخزن‬ ‫اینکه‬ ‫به‬ ‫.باتوجه‬‫ه‬
‫)وجود‬ ‫ودولومیت‬ ‫سنگ،آهک‬‫پتروفی‬ ‫وتاثیرآنهابرپارامترهای‬ ‫لیتولوژی‬ ‫دارد،مطالعه‬‫زیکی‬
‫حاکی‬ ‫پیمایی‬ ‫چاه‬ ‫ونمودارهای‬ ‫نازک‬ ‫مقاطع‬ ‫است.بررسی‬ ‫برخوردار‬ ‫زیادی‬ ‫ازاهمیت‬ ‫مخازن‬
‫اس‬ ‫آن‬ ‫از‬‫های‬ ‫ودولومیتی)،زون‬ ‫عمدتاکربناته(آهکی‬ ‫یک‬ ‫زون‬ ‫که‬ ‫ت‬9،0،8‫و‬0‫عمدتاماسه‬
‫اهواز)،زون‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫سنگی(بخش‬9‫وشیل‬ ‫،ماسه‬ ‫دولومیت‬ ‫آهک‬ ‫ازسنگ‬ ‫مخلوطی‬
‫های‬ ‫وزون‬1‫و‬2‫زون‬ ‫آمده‬ ‫عمل‬ ‫به‬ ‫های‬ ‫ارزیابی‬ ‫است.براساس‬ ‫وشیلی‬ ‫آهکی‬8‫از‬ ‫بابیش‬29
‫،ستبرای‬ ‫مفیدهیدروکربنی‬ ‫ستون‬ ‫بیشترین‬ ‫درصدماسه‬‫ستبرای‬ ‫ونسبت‬ ‫خالص‬‫کل‬ ‫به‬ ‫خالص‬
‫رادارابوده‬‫(حدود‬ ‫آن‬ ‫کم‬ ‫آب‬ ‫اشباع‬ ‫ونظربه‬89‫کیفیت‬ ‫مفید)،بهترین‬ ‫های‬ ‫زون‬ ‫درصدبرای‬
‫زونهای‬ ‫ازآن‬ ‫باشد.پس‬ ‫دیگردارامی‬ ‫زونهای‬ ‫دربین‬ ‫را‬ ‫مخزنی‬0‫و‬7‫مناسب‬ ‫مخزنی‬ ‫ازکیفیت‬
‫های‬ ‫زون‬ ‫که‬ ‫برخوردارند.ازآنجایی‬ ‫تری‬9‫تا‬2‫تول‬ ‫قراردارندزون‬ ‫نفت‬ ‫و‬ ‫آب‬ ‫زیرسطح‬‫یدی‬
‫برخوردارند،زون‬ ‫پائینی‬ ‫مخزنی‬ ‫وازکیفیت‬ ‫نبوده‬8‫نفت‬ ‫تولیدی‬ ‫الیه‬ ‫بهترین‬
.‫رود‬ ‫شمارمی‬ ‫به‬ ‫پتروفیزیکی‬ ‫ازنظرپارامترهای‬

4. ‫مقدمه‬:
‫مخز‬ ‫اختصاصات‬ ‫اصلی‬ ‫هدف‬‫پتروفیزیکی‬ ‫اختصاصات‬ ‫،بازسازی‬ ‫نی‬
‫تخلخ‬ ‫توزیع‬ ‫باشد؛نحوه‬ ‫می‬ ‫سیاالت‬ ‫واشباع‬ ‫نظیرتخلخل،نفوذپذیری‬‫می‬ ‫ل‬
‫متداول‬ ‫تواندرابطه‬‫باشد‬ ‫اختصاصات‬ ‫این‬ ‫میان‬.‫چ‬ ‫نمودارهای‬ ‫ارتباط‬ ‫دراین‬‫اه‬
‫است‬ ‫ابزارمناسبی‬ ‫پیمایی‬.‫و‬ ‫پتروفیزیکی‬ ‫اختصاصات‬ ‫بین‬ ‫ارتباط‬‫شناسی‬ ‫زمین‬
(‫لیتولوژی‬)‫ازسال‬ ‫که‬ ‫بوده‬ ‫موضوعی‬7000‫شده‬ ‫شدیدامطالعه‬ ‫تاکنون‬
‫مواد‬ ‫انواع‬ ‫میان‬ ‫ازواکنش‬ ‫ناشی‬ ‫کربناته‬ ‫الیه‬ ‫ونفوذپذیری‬ ‫است،تخلخل‬‫اولیه‬
‫وتنوعی‬ ‫رسوب‬‫است‬ ‫دیاژنتیکی‬ ‫ازفرآیندهای‬.
‫ع‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫سازنده‬ ‫ازپارامترهای‬ ‫ای‬ ‫پیوسته‬ ‫ثبت‬ ‫پیمایی‬ ‫چاه‬ ‫نمودارهای‬‫را‬ ‫مق‬
‫دارد‬ ‫بسیارمفیدی‬ ‫شناسی‬ ‫کاربردزمین‬ ‫دهدکه‬ ‫می‬ ‫دست‬ ‫به‬(2‫سازندها‬ ‫)،ترکیب‬
‫گاما)م‬ ‫واشعه‬ ‫(نظیردانسیته،نوترون‬ ‫پیمایی‬ ‫چاه‬ ‫نمودارهای‬ ‫کمک‬ ‫به‬‫ی‬
‫ویاعناصرشیمیای‬ ‫کانی‬ ‫بصورت‬ ‫تواند‬‫می‬ ‫شودوبنابراین‬ ‫بیان‬ ‫ی‬‫ان‬
‫دارد.اطالعات‬ ‫وجود‬ ‫رابطه‬ ‫سنگ‬ ‫وترکیب‬ ‫پتروفیزیکی‬ ‫پارامترهای‬
‫وتولیدولذااخت‬ ‫اکتشاف‬ ‫تفسیربهترجهت‬ ‫منجربه‬ ‫تواند‬ ‫می‬ ‫حاصل‬‫صاصات‬
(‫شود‬ ‫مخزن‬ ‫پیشرفته‬8.)
‫نفت‬ ‫مخزنی‬ ‫های‬ ‫،سنگ‬ ‫ها‬ ‫سنگ‬ ‫باماسه‬ ‫همراه‬ ‫کربناته‬ ‫های‬ ‫سنگ‬
‫دهند.ذخای‬ ‫می‬ ‫رادردنیاتشکیل‬ ‫ای‬ ‫وگازعمده‬‫سنگ‬ ‫دراین‬ ‫رهیدروکربن‬‫ها‬
(‫است‬ ‫همراه‬ ‫اساسابادولومیت‬0&0‫حدود‬ ‫ها‬ ‫).دولومیت‬09‫درصدمخازن‬
‫راشامل‬ ‫جهان‬ ‫کربناته‬‫شوندوتقریبا‬ ‫می‬29‫استحصال‬ ‫وگازقابل‬ ‫درصدنفت‬
(‫است‬ ‫داده‬ ‫رادرخودجای‬ ‫شمالی‬ ‫آمریکای‬ ‫کربناته‬ ‫های‬ ‫سنگ‬70.)
‫ایر‬ ‫آسماری‬ ‫ومخازن‬ ‫گرفته‬ ‫جای‬ ‫درکربناتها‬ ‫خاورمیانه‬ ‫نفت‬ ‫دوسوم‬‫باسن‬ ‫ان‬
(‫است‬ ‫نیزذکرشده‬ ‫دولومیتی‬ ‫مخازن‬ ‫الیگومیوسن(ترشیری)درزمره‬77‫مخازن‬ ‫نوع‬ ‫).این‬
‫است‬ ‫ها)بسیارهتروژن‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫مثال‬ ‫عنوان‬ ‫(به‬ ‫کالستیکی‬ ‫مخازن‬ ‫به‬ ‫نسبت‬(0‫).به‬
‫آهک‬ ‫های‬ ‫سنگ‬ ‫به‬ ‫رانسبت‬ ‫بهتری‬ ‫مخازن‬ ‫ها‬ ‫،دولومیت‬ ‫عمق‬ ‫باافزایش‬ ‫مثال‬ ‫عنوان‬‫ی‬
.‫کنند‬ ‫ایجادمی‬
‫دو‬ ‫آسماری‬ ‫سازندآهکی‬‫عضودارد.یکی‬‟‫اهواز‬ ‫سنگی‬ ‫عضوماسه‬‟‫ودیگری‬
‟‫کلهر‬ ‫عضوتبخیری‬‟‫باخ‬ ‫وجنوب‬ ‫دزفول‬ ‫فروافتادگی‬ ‫جنوب‬ ‫درنواحی‬ ‫اولی‬ ‫که‬‫تری‬

5. ‫جنوب‬ ‫سوی‬ ‫وبه‬ ‫اهواز،منصوری،مارون‬ ‫نفتی‬ ‫های‬ ‫برونزدارد.درمیدان‬ ‫لرستان‬
‫آهک‬ ‫آهکی،سنگ‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫به‬ ‫سازندآسماری‬ ‫زیرین‬ ‫اهواز،بخش‬ ‫باختری‬ ‫وجنوب‬
‫بنام‬ ‫شیل‬ ‫جزئی‬ ‫های‬ ‫والیه‬ ‫ای‬ ‫ماسه‬‟‫سنگی‬ ‫عضوماسه‬‟‫ا‬ ‫برش‬ ‫شودکه‬ ‫می‬ ‫تبدیل‬‫لگوی‬
( ‫شماره‬ ‫درچاه‬ ‫آن‬9‫شماره‬ ‫درچاه‬ ‫کمکی‬ ‫برش‬ ‫اهوازویک‬ ‫)میدان‬(7.‫تیموراست‬ ‫)میدان‬
‫کربناته‬ ‫دارد؛دربخش‬ ‫گسترش‬ ‫وکربناته‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫بادوبخش‬ ‫میدان‬ ‫این‬
‫تغی‬ ‫وباعث‬ ‫تاثیرقرارداده‬ ‫راتحت‬ ‫سازند‬ ‫این‬ ‫بطورعمده‬ ‫شدن‬ ‫فرآینددولومیتی‬‫یردرمیزان‬
‫ومقاوم‬ ‫پایداری‬ ‫آهکی‬ ‫های‬ ‫باسنگ‬ ‫درمقایسه‬ ‫دولومیت‬ ‫که‬ ‫ازآنجا‬ ‫است‬ ‫شده‬ ‫تخلخل‬‫ت‬
‫داردون‬ ‫تدفین‬ ‫درحین‬ ‫بیشتری‬‫کند،ل‬ ‫می‬ ‫خودرابهترحفظ‬ ‫وتخلخل‬ ‫فوذپذیری‬‫تواندنقش‬ ‫ذامی‬
‫مخ‬ ‫ازانواع‬ ‫سازندآسماری‬ ‫های‬ ‫کند،دولومیت‬ ‫ایفا‬ ‫مخزن‬ ‫کیفیت‬ ‫درافزایش‬ ‫موثری‬‫تلفی‬
‫دان‬ ‫های‬ ‫ها،دولومیت‬ ‫ها،دولومیکرواسپارایت‬ ‫دولومیکرایت‬ ‫اند،شامل‬ ‫شده‬ ‫تشکیل‬‫ه‬
...‫جانشینی‬ ‫های‬ ‫ودولومیت‬ ‫دولومیتی‬ ‫های‬ ‫شکری،سیمان‬
‫با‬ ‫این‬‫سازند‬ ‫اهواز،ادامه‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫بخش‬ ‫وروجودداردکه‬‫وجنوب‬ ‫غاردرکویت‬
‫تااهوازادامه‬ ‫درسازندآسماری‬ ‫تداخل‬ ‫صورت‬ ‫به‬ ‫آن‬ ‫های‬ ‫زبانه‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫عراق‬ ‫خاوری‬
.‫ندارند‬ ‫رخنمون‬ ‫زمین‬ ‫درسطح‬ ‫یابد،ولی‬ ‫می‬
‫شوند‬ ‫می‬ ‫تقسیم‬ ‫وباالئی‬ ‫پائینی‬ ‫دوقسمت‬ ‫به‬ ‫ها‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫،این‬ ‫طورمعمول‬ ‫به‬‫،قسمت‬
‫صور‬ ‫به‬ ‫پائینی‬‫گسترش‬ ‫آسماری‬ ‫رسوبی‬ ‫حوضه‬ ‫دردرون‬ ‫بزرگ‬ ‫های‬ ‫عدسی‬ ‫ت‬
‫پیشین‬ ‫ائوسن‬ ‫سن‬ ‫به‬ ‫ای‬ ‫ناحیه‬ ‫های‬ ‫مقایسه‬ ‫به‬ ‫ندارندوباتوجه‬ ‫رخنمون‬ ‫داردولی‬
‫کوار‬ ‫پائینی)ازانواع‬ ‫موردنظر(قسمت‬ ‫های‬ ‫سنگ‬ ‫آید.ماسه‬ ‫شمارمی‬ ‫به‬ ‫تاالیگوسن‬‫تزوک‬
.‫است‬ ‫رسی‬ ‫وگاهی‬ ‫کربناتی‬ ‫باسیمان‬ ‫وکوارتزآرنایت‬‫ق‬ ‫این‬ ‫سنگی‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬‫س‬‫مت‬
.‫است‬ ‫ساحلی‬ ‫سبخای‬ ‫های‬ ‫درمحیط‬ ‫نهشت‬ ‫معرف‬‫های‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫باالئی‬ ‫قسمت‬
‫جنوب‬ ‫هاازحاشیه‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫این‬ ‫زیراکه‬ ‫است‬ ‫وباالئی‬ ‫میانی‬ ‫آسماری‬ ‫اهواز،معادل‬
‫کربنات‬ ‫بارسوبات‬ ‫خاوری‬ ‫شمال‬ ‫طرف‬ ‫وبه‬ ‫فراتررفته‬ ‫آسماری‬ ‫حوضه‬ ‫باختری‬‫ی‬
‫به‬ ،‫بخش‬ ‫دارند.این‬ ‫ای‬ ‫زبانه‬ ‫ارتباط‬ ‫وباالئی‬ ‫میانی‬ ‫آسماری‬‫ر‬ ‫محیط‬ ‫تنوع‬ ‫علت‬‫سوبی‬
‫ازویژگ‬ ‫دهد.یکی‬ ‫می‬ ‫نشان‬ ‫پائینی‬ ‫بخش‬ ‫به‬ ‫رانسبت‬ ‫متفاوتی‬ ‫شناسی‬ ‫،سنگ‬‫های‬ ‫ی‬
‫زیرکن،تورمالین‬ ‫ازنوع‬ ‫هائی‬ ‫کانی‬ ‫اهوازفراوانی‬ ‫باالئی‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫شاخص‬
‫منشادگرگون‬ ‫یک‬ ‫به‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫،روتیل،گارنت،استارولیت،هورنبلندوکیانیت‬‫وآذرین‬ ‫ی‬
.‫دارند‬ ‫اشاره‬
‫د‬ ‫اینکه‬ ‫به‬ ‫باتوجه‬‫مخازن‬ ‫عمده‬ ‫لیتولوژی‬ ‫هرسه‬ ‫منصوری‬ ‫میدان‬ ‫آسماری‬ ‫رمخزن‬

6. ‫برپارامترها‬ ‫وتاثیرآن‬ ‫لیتولوژی‬ ‫ودولومیت)وجوددارد،مطالعه‬ ‫سنگ،سنگ‬ ‫(ماسه‬‫ی‬
‫پتروفیزیکی‬.‫برخورداراست‬ ‫زیادی‬ ‫ازاهمیت‬ ‫مخازن‬
‫تکتونی‬ ‫متعدد،فرآیندهای‬ ‫های‬ ‫رخساره‬ ‫رسوبگذاری‬ ‫محیط‬ ‫اساسابه‬ ‫موضوع‬ ‫این‬‫کی‬
‫شدن‬ ‫ودیاژنتیکی(سیمانی‬‫زاسیون،تبلورم‬ ‫،دولومیتی‬‫و...)مر‬ ‫جدد،وشکستگی‬‫است‬ ‫بوط‬
{‫کند‬ ‫می‬ ‫راهمراهی‬ ‫کربناته‬ ‫های‬ ‫سنگ‬ ‫که‬9179‫مهمی‬ ‫نیزنقش‬ ‫شکستگی‬ ‫}.بعالوه‬
‫رادرمخز‬ ‫ای‬ ‫عمده‬ ‫ایجادشده،آنتروپی‬ ‫ونفوذپذیری‬ ‫کندوتخلخل‬ ‫ایجادمی‬ ‫رادرمخازن‬‫ن‬
{1&0‫وتاثیرآنهابرپارامتر‬ ‫مختلف‬ ‫های‬ ‫لیتولوژی‬ ‫آورد.لذامطالعه‬ ‫}بوجودمی‬‫های‬
{‫برخورداراست‬ ‫زیادی‬ ‫ازاهمیت‬ ‫مخازن‬ ‫پتروفیزیکی‬0.}
‫منصوری‬ ‫نفتی‬ ‫میدان‬
‫در‬ ‫منصوری‬ ‫نفتی‬ ‫میدان‬99‫وفاقدهرگونه‬ ‫است‬ ‫شهراهوازواقع‬ ‫جنوب‬ ‫کیلومتری‬
‫ش‬ ‫مشخص‬ ‫نگاری‬ ‫لرزه‬ ‫بوسیله‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫واساساساختاری‬ ‫بوده‬ ‫سطحی‬ ‫ساختمان‬‫ده‬
‫درسال‬ ‫میدان‬ ‫است.این‬7097‫ودارای‬ ‫گردیده‬ ‫اکتشاف‬‫(سازندآسماری‬ ‫چندسازندمخزنی‬
.)‫است‬ ‫وسازندسروک‬ ‫اهواز،سازندایالم‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫وبخش‬‫ازسال‬ ‫میدان‬ ‫این‬7000
‫وتاخرداد‬ ‫قرارگرفت‬ ‫برداری‬ ‫موردبهره‬7020‫تعداد‬02‫گردیده‬ ‫حفاری‬ ‫درآن‬ ‫چاه‬ ‫حلقه‬
‫ساختمانی‬ ‫های‬ ‫ونقشه‬ ‫نگاری‬ ‫لرزه‬ ‫ازمطالعات‬ ‫حاصل‬ ‫های‬ ‫نقشه‬ ‫است،براساس‬
‫توا‬ ‫شده،می‬ ‫تهیه‬ ‫زیرزمینی‬‫مال‬ ‫های‬ ‫بادامنه‬ ‫کشیده‬ ‫راتاقدیسی‬ ‫منصوری‬ ‫میدان‬ ‫ن‬‫وکم‬ ‫یم‬
‫غرب‬ ‫شمال‬ ‫درراستای‬ ‫شیب‬-‫وغر‬ ‫شرقی‬ ‫های‬ ‫دماغه‬ ‫درنظرگرفت.شیب‬ ‫شرق‬ ‫جنوب‬‫بی‬
‫نیزحدود‬7‫تا‬0/7.‫باشد‬ ‫می‬ ‫درجه‬
‫با‬ ‫نفتی‬ ‫اهوازحاوی‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫آسماری،بخش‬ ‫مخزن‬09‫درجه‬ api ‫و‬8%‫سولفوراست‬
{7‫حدود‬ ‫ونفت‬ ‫آب‬ ‫تماس‬ ‫درسطح‬ ‫آسماری‬ ‫}ابعادمخزن‬09‫کیلومترطول‬
‫و‬0/0‫عمق‬ ‫درحدود‬ ‫مخزن‬ ‫دراین‬ ‫ونفت‬ ‫آب‬ ‫تماس‬ ‫است.سطح‬ ‫کیلومترعرض‬8818
‫برر‬ ‫مخزن‬ ‫ستیغ‬ ‫نقطه‬ ‫اینکه‬ ‫به‬ ‫است.باتوجه‬ ‫شده‬ ‫دریاتعیین‬ ‫زیرسطح‬ ‫متری‬‫نقشه‬ ‫وی‬
‫حدودعمق‬ ‫ساختمانی‬8799‫دهدوبااحتساب‬ ‫می‬ ‫دریارانشان‬ ‫زیرسطح‬ ‫متری‬‫آخرین‬
( ‫مخزن‬ ‫بسته‬ ‫منحنی‬8999‫قائ‬ ‫بستگی‬ ‫متری)،میزان‬‫درحدود‬ ‫م‬809‫شده‬ ‫محاسبه‬ ‫متری‬
‫مخزن‬ ‫مرکزی‬ ‫های‬ ‫درقسمت‬ ‫نفت‬ ‫ستون‬ ‫است،ارتفاع‬‫حدود‬782‫متر‬‫به‬ ‫باشدکه‬ ‫می‬
.‫شود‬ ‫می‬ ‫کاسته‬ ‫آن‬ ‫ازمیزان‬ ‫مخزن‬ ‫های‬ ‫دماغه‬ ‫سمت‬

7. ‫درشکل‬8‫چاه‬ ‫برای‬ ‫مخزن‬ ‫پتروفیزیکی‬ ‫پارامترهای‬ ‫ارزیابی‬ ‫ازنمودارهای‬ ‫تعدادی‬
‫شماره‬99‫ودرشکل‬ ‫منصوری‬0‫زون‬ ‫برای‬8‫جهت‬ ‫میدان‬ ‫کل‬.‫است‬ ‫شده‬ ‫آورده‬ ‫نمونه‬
‫زون‬7
‫آهک‬ ‫الیه‬ ‫ویک‬ ‫،آهک‬ ‫آهکی‬ ‫های‬ ‫ودولومیت‬ ‫دولومیتی‬ ‫های‬ ‫عمدتاازآهک‬ ‫الیه‬ ‫این‬
‫برخورداراست.میزا‬ ‫خوب‬ ‫تاخیلی‬ ‫خوب‬ ‫تخلخل‬ ‫وازمیزان‬ ‫یافته‬ ‫تشکیل‬ ‫شیلی‬‫ستبرای‬ ‫ن‬
‫وازمقدارکمتراز‬ ‫بوده‬ ‫متنوع‬ ‫زون‬ ‫دراین‬ ‫خالص‬7‫مترتا‬87‫شماره‬ ‫چاه‬ ‫متر(دراطراف‬
90‫)متغیراست.مقدارست‬‫ی‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫تاقدیس‬ ‫مرکزی‬ ‫های‬ ‫درقسمت‬ ‫خالص‬ ‫برای‬‫ها‬ ‫ال‬
‫نیزمقادیرمت‬ ‫ناخالص‬ ‫به‬ ‫خالص‬ ‫بیشتراست.مقدارستبرای‬ ‫تاقدیس‬ ‫های‬ ‫ودماغه‬‫بوده‬ ‫نوعی‬
‫چاههای‬ ‫خصوصااطراف‬ ‫تاقدیس‬ ‫مرکزی‬ ‫های‬ ‫ودرقسمت‬
78،80،82،09،90‫،از‬0/9‫شماره‬ ‫چاه‬ ‫دراطراف‬ ‫نسبت‬ ‫بیشتراست.این‬
09(‫حداکثرمقدارخود‬02/9‫با‬ ‫)رادارامی‬‫به‬ ‫زون‬ ‫دراین‬ ‫مفیدهیدروکربن‬ ‫شد،مقدارستون‬
‫حداکثر‬9/8‫متر(چاه‬90.‫رسد‬ ‫)می‬
‫اندمانن‬ ‫حفرشده‬ ‫افقی‬ ‫ازبستگی‬ ‫خارج‬ ‫که‬ ‫درچاههایی‬ ‫خالص‬ ‫مسلمامقدارستبرای‬‫دچاه‬
81.‫،صفرویاناچیزخواهدبود‬
‫زون‬8
‫وازت‬ ‫یافته‬ ‫تشکیل‬ ‫آهکی‬ ‫های‬ ‫وماسه‬ ‫سنگ‬ ‫،ماسه‬ ‫شیلی‬ ‫های‬ ‫عمدتاازماسه‬ ‫الیه‬ ‫این‬‫وسعه‬
‫وخ‬ ‫خوب‬ ‫تخلخل‬‫باشد.بر‬ ‫دارمی‬ ‫برخورداروهیدروکربن‬ ‫وبعضامتوسط‬ ‫خوب‬ ‫یلی‬‫طبق‬
‫به‬ ‫نسبت‬ ‫بهتری‬ ‫مراتب‬ ‫به‬ ‫مخزن‬ ‫ازکیفیت‬ ‫زون‬ ‫،این‬ ‫آمده‬ ‫عمل‬ ‫به‬ ‫های‬ ‫ارزیابی‬
.‫باشد‬ ‫برخوردارمی‬ ‫ها‬ ‫سایرزون‬
‫مفیدهی‬ ‫ستون‬ ‫وهمچنین‬ ‫کل‬ ‫به‬ ‫خالص‬ ‫ستبرای‬ ‫ونسبت‬ ‫خالص‬ ‫ستبرای‬ ‫میزان‬‫دروکربن‬
‫میزان‬ ‫که‬ ‫طوری‬ ‫به‬ ‫باالبوده‬ ‫زون‬ ‫دراین‬‫ازچاههابه‬ ‫ای‬ ‫درپاره‬ ‫خالص‬ ‫ستبرای‬
‫از‬ ‫مقداربیش‬09‫هیدروکربن‬ ‫متروستون‬2‫های‬ ‫شود.اصوالزون‬ ‫می‬ ‫متربالغ‬9،0،8‫و‬0
‫ک‬ ‫شدگی‬ ‫سیمان‬ ‫به‬ ‫وباتوجه‬ ‫است‬ ‫شده‬ ‫هاتشکیل‬ ‫سنگ‬ ‫عمدتاازماسه‬ ‫میدان‬ ‫دراین‬‫این‬ ‫م‬
‫هابسیارباالست.شکل‬ ‫افق‬ ‫این‬ ‫مخزنی‬ ‫ها،کیفیت‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬7‫مطالب‬ ‫این‬ ‫صحت‬
‫شماره‬ ‫چاه‬ ‫رابرای‬99‫موجوددرشکل‬ ‫نمودارهای‬ ‫کند.همچنین‬ ‫می‬ ‫خاطرنشان‬0
‫میدانی‬ ‫تغییرات‬0‫مخزنی‬ ‫رادرزون‬ ‫پارامترپتروفیزیکی‬8.‫دهد‬ ‫می‬ ‫نشان‬
‫زون‬0

8. ‫یافته‬ ‫تشکیل‬ ‫دولومیتی‬ ‫های‬ ‫شیلی،وآهک‬ ‫های‬ ‫سنگ،ماسه‬ ‫عمدتاازماسه‬ ‫الیه‬ ‫این‬
‫می‬ ‫ودربخش‬ ‫برخوداراست‬ ‫تاپائین‬ ‫خوب‬ ‫خیلی‬ ‫تخلخل‬ ‫ازتوسعه‬ ‫تناوبی‬ ‫ودارای‬‫انی‬
.‫باشد‬ ‫دارمی‬ ‫هیدروکربن‬ ‫ضخیم‬ ‫های‬ ‫رگه‬ ‫بصورت‬
‫مهمی‬ ‫نقش‬ ‫مخزن‬ ‫کیفیت‬ ‫درافزایش‬ ‫که‬ ‫بوده‬ ‫سنگی‬ ‫ماسه‬ ‫زون‬ ‫این‬ ‫عمده‬ ‫قسمت‬
‫زون‬ ‫دراین‬ ‫بطورکلی‬ ‫گرفته‬ ‫انجام‬ ‫میدانی‬ ‫مطالعات‬ ‫است.براساس‬ ‫راایفانموده‬
‫زون‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫ناخالص‬ ‫به‬ ‫خالص‬ ‫ستبرای‬ ‫مقدارنسبت‬8‫می‬ ‫رانشان‬ ‫کاهش‬
‫از‬ ‫بیش‬ ‫گاه‬ ‫دهدهرچندکه‬9/9‫شماره‬ ‫(چاه‬98‫هیدروکربنی‬ ‫ستون‬ ‫الیه‬ ‫رسد،این‬ ‫)می‬
‫برخور‬ ‫نسبی‬ ‫مخزنی‬ ‫وازکیفیت‬ ‫بوده‬ ‫تولیدی‬ ‫الیه‬ ‫این‬ ‫دارد،بطورکلی‬ ‫خوبی‬.‫داراست‬
‫زون‬9‫تا‬2
‫درعمق‬ ‫میدان‬ ‫کل‬ ‫برای‬ ‫ونفت‬ ‫آب‬ ‫تماس‬ ‫سطح‬ ‫که‬ ‫ازآنجایی‬8818‫زیرسطح‬ ‫متری‬
(‫دریا‬8810‫زون‬ ‫پائین‬ ‫زمین)قراردارد،لذاقسمت‬ ‫مترازسطح‬0‫وزونهای‬
2،1،9،0،9‫ومیزان‬ ‫گردیده‬ ‫واقع‬ ‫ونفت‬ ‫آب‬ ‫تماس‬ ‫زیرسطح‬ ‫میدان‬ ‫این‬ ‫آسماری‬ ‫مخزن‬
‫د‬ ‫ناخالص‬ ‫به‬ ‫خالص‬ ‫ستبرای‬ ‫ونسبت‬ ‫مفیدهیدروکربن‬ ‫خالص،ستون‬ ‫ستبرای‬‫زون‬ ‫راین‬
.‫هاصفرویابسیارناچیزاست‬
‫گیری‬ ‫نتیجه‬
7_‫مخزن‬‫آسماري‬‫به‬2‫زون‬(‫الیه‬)‫تقسیم‬‫شده‬‫است‬‫که‬‫هر‬‫زون‬
‫داراي‬‫لیتولوژي‬‫و‬‫اختصاصات‬‫پتروفیزیکي‬‫مربوط‬‫به‬‫خود‬‫است‬.‫زون‬‫ی‬‫ک‬
‫عمدتا‬‫کربناته‬(‫آهکي‬‫و‬‫دولومیتي‬)،‫زونهاي‬8،9،0‫و‬0‫عمدتا‬‫ماسه‬‫سنگي‬
(‫بخش‬‫ماسه‬‫سنگي‬‫اهواز‬)،‫زون‬9‫مخلوطي‬‫از‬‫سنگ‬،‫آهک‬،‫دولومیت‬‫ماسه‬
‫وشیل‬‫و‬‫زونهاي‬1‫و‬2‫آهکي‬‫و‬‫شیلي‬.‫است‬
8_‫سه‬ِ‫ی‬‫مقا‬‫زونهاي‬‫مختلف‬‫مخزن‬‫در‬‫چاه‬‫شماره‬99‫نشان‬‫مي‬‫دهد‬‫که‬‫با‬‫افزایش‬
‫عمق‬‫بر‬‫زان‬ِ‫ی‬‫م‬‫شیل‬‫و‬‫آهک‬‫بطور‬‫نسبي‬‫افزوده‬‫مي‬‫شود‬‫ولي‬‫مقدار‬‫کوارتز‬‫ب‬‫ویژه‬
‫در‬‫زونهاي‬‫خاص‬(8،0،9‫و‬0)‫درصد‬‫عمده‬‫اي‬‫را‬‫تشکیل‬‫داده‬‫و‬‫در‬‫زون‬0

9. ‫بمقدار‬‫کم‬‫یافت‬‫مي‬‫شود‬.‫میزان‬‫دولومیت‬‫بطور‬‫نسبي‬‫با‬‫افزایش‬‫عمق‬‫کا‬‫هش‬‫مي‬
‫یابد‬‫و‬‫بیشترین‬‫مقدار‬‫آن‬‫در‬‫زون‬7‫مشاهده‬‫مي‬‫شود‬ .
0_‫درصد‬‫اشباعي‬‫آب‬‫و‬‫نفت‬‫در‬‫چاه‬‫شماره‬99‫در‬‫زون‬8‫و‬0‫بترتیب‬‫کاهش‬‫و‬
‫افزایش‬‫مي‬‫یابد‬‫و‬‫این‬‫نشانه‬‫تمرکز‬‫نفتي‬‫بیشتر‬‫در‬‫بخشهاي‬‫ماسه‬‫سن‬‫گي‬‫است‬.‫در‬
‫زون‬7‫که‬‫یک‬‫زون‬‫آهکي‬-‫دولومیتي‬‫است‬‫تغییرات‬‫این‬‫دو‬‫پارامتر‬‫قابل‬‫ت‬‫وجه‬
‫است‬‫ولي‬‫درصد‬‫اشباع‬‫نفت‬‫آن‬‫از‬‫زونهاي‬8‫و‬0‫کمتر‬‫مي‬‫باشد‬.
9_‫تغییرات‬‫درصد‬‫اشباع‬‫آب‬‫و‬‫نفت‬‫در‬‫مخزن‬‫حاکي‬‫از‬‫کنترل‬‫لیتولوژی‬‫کي‬
‫توزیع‬‫نفت‬،‫است‬‫بطوریکه‬‫در‬‫زون‬8‫و‬0‫بدلیل‬‫باال‬‫بودن‬‫درصد‬‫ماسه‬،‫سنگ‬
‫بیشترین‬‫مقدار‬‫را‬،‫داراست‬‫در‬‫این‬‫زون‬‫فرایند‬‫دولومیتیزاسیون‬‫غالب‬‫نی‬‫ست‬.
0_‫بر‬‫اساس‬‫ارزیابي‬‫هاي‬‫به‬‫عمل‬‫آمده‬‫زون‬8‫با‬‫بیش‬‫از‬29‫درصد‬‫ماسه‬
‫بیشترین‬‫ستون‬‫مفید‬،‫هیدروکربني‬‫ضخامت‬‫خالص‬‫و‬‫نسبت‬‫ضخامت‬‫خا‬‫لص‬‫به‬
‫کل‬‫را‬‫دارا‬‫بوده‬‫و‬‫نظر‬‫به‬‫اشباع‬‫آب‬‫کم‬‫آن‬(89‫درصد‬‫براي‬‫زون‬‫هاي‬‫مفید‬)،
‫بهترین‬‫کیفیت‬‫مخزني‬‫را‬‫در‬‫بین‬‫زون‬‫هاي‬‫دیگر‬‫دارا‬‫مي‬‫باشد‬.‫پس‬‫از‬‫آن‬‫ز‬‫ون‬
‫هاي‬0‫و‬7‫از‬‫کیفیت‬‫مخزني‬‫مناسب‬‫تري‬‫برخوردارند‬.‫از‬‫آنجایي‬‫که‬‫زونهاي‬9
‫تا‬2‫زیر‬‫سطح‬‫تماس‬‫آب‬‫و‬‫نفت‬‫قرار‬،‫دارند‬‫الیه‬‫تولیدي‬‫نبوده‬‫و‬‫از‬‫کیفی‬‫ت‬‫مخزني‬
‫پاییني‬‫برخوردارند‬.‫زون‬8‫بهترین‬‫الیه‬‫تولیدي‬‫نفت‬‫از‬‫نظر‬‫پارامترهاي‬
‫پتروفیزیکي‬‫به‬‫شمار‬‫مي‬.‫رود‬
‫منابع‬
7_،‫مطیعي‬‫ه‬.،7018،‫زمین‬‫شناسي‬،‫ایران‬‫چینه‬‫شناسي‬،‫زاگرس‬‫سازمان‬
‫زمین‬‫شناسي‬‫كشور‬.
2- Durrast, H., & Siegesmund, S., 1999, Correlationbetween
rock fabrics and physical properties of carbonate reservoir
rocks, Int. J. Earth Sci., 88, 392-408. 3- Jardine,D., & Wilshart,

10. J.W., 1987, Carbonatereservoir description. Soc. Econ. Paleont.
Min., Spec. Publi., 40, 129-152 4- Lucia, F. J., 1999, Carbonate
reservoir rocks, Springer-verlog Berlin Heidelberg New York,
226 P. 5- Luo, P., & Machel, H.G., 1995, Pore size and pore
throat types in a heterogeneous dolostonereservoir, Devonian
Grosmont Formation, Western Canadasedimentary basin. Am.
Assoc. Petr. Geol. Bull. Vol. 79, P. 1698-1720. 6- Murray, R. C.,&
Pray, L.C., 1965, Dolomitizationandlimestone digenesis, An
introduction,Soc. Econ. Paleont. Min., Spec. Publi., 13, 1-2 7-
Nelson, R. A., 1985, Geologicalanalysisof naturallyfractured
reservoirs. Gulf Publishing, Houston, pp.1-320 8- Schlumberger,
1989, Log interpretation/Application,2 nd edition,
Schlumberger Well Services. 9- Sun, S.Q., 1995, Dolomite
reservoirs: Porosity evolutionand reservoir characterization,
AAPG Bull., 79, 186-204 10- Wardlaw, N.C., 1965, Pore
geometry of carbonate rocks, as revealed by pore casts and
capillarypressure, AAPG Bull., 60, 245-257. 11- Warren, J.,
2000, Dolomite:occurrence, evolutionand economically
important associations, Earth Science Reviews Vol. 52, P. 1-81
12- Zenger, D.H., Dunham, J.B., & Ethington, R.L., 1980,
Concepts and models of dolomitization,Soc. Econ. Paleont.
Min., Spec. Publi., 28, 1-320..

13. ž