TRAUMA

1. MENAXHIMI I POLITRAUMES
NE URGJENCEN SPITALORE

2. MENAXHIMI:
 PARAPREGATITJA DHE PREGATJA
 Parapregatitja fillon ne momentin kur spitali
sinjalizohet per ardhjen e nje pacienti te
traumatizuar.
 Pregatitja nenkupton organizimin e stafit dhe
verifikimin e te gjithe mjeteve dhe materialeve
dhe funksionimin e tyre perpara ardhjes se
traumes.
 Nje pike e rendesishme eshte qe zona ku do
pritet trauma te jete e izoluar nga pjesa tjeter e
urgjences dhe te jete sa me afer rrugeve te
kalimit per cdo gje qe nevojtet.
 Per cdo dite dhe per cdo perdorim duhet te
verifikohet Check-list e materialeve,funksioni i
ventilatoreve,defibrilatoreve dhe i
medikamenteve.

3. Karakteristikat e pacienteve qe paraqiten ne
Urgjence Spitalore me tipe te ndryshme te
traumave perfshijne disa faktore trajtimi:
 Tipologjia e organizimit territorial(ambulancat dhe mjetet
perkatese,me mjek anestezist reanimator me ose
pa,dhe pranine e infermiereve.)
 Tipologjia e organizimit spitalor.( Qendra e
traumes,dedikuar vecanarisht trajtimit te te gjithe llojeve
te traumave.)
 Bashkepunimi brendaspitalor per dhenien e nje
sherbimi efikas kundrejt pacientit per secilin sherbim te
kerkuar,ku ne kete menyre ulin numrin e transferimeve
sekondare dhe pritjet per ekzaminime te ndryshme.
 Pregatitja e nje “Trauma Team” , e cila duhet te jete nje
ekip i mire organizuar dhe secili te di detyrat e veta.

4. Dhome urgjence
 .

5. MJETET E NEVOJSHME QE DUHET PER PRITJEN E NJE
TRAUME:
 DEFIBRILATOR
 VENTILATOR ARTIFICIAL
 MONITOR PER MATJEN E PARAMETRAVE
 NGROHES PER VENDOSJEN E
INFUZIONEVE
 AMBU ME RESERVUAR
 PAISJE PER ASPIRIM DHE SONDA
ASPIRIMI
 QAFORE CERVIKALE
 TAVOLINE SPINALE DHE MBAJTESE
ANESORE
 FIKSUES PER LEGENIN
 MATERIALE PER DRENAZHIMIN TORAKAL
 BARELE

6. MJETET E NEVOJSHME QE DUHET PER PRITJEN
E NJE TRAUME:
 GJAK UNIVERSAL (2 UNITA’)
 MODULISTIKA
 ANGIOCATH KALIBER (14)
 SNG
 KATETER FOLEY
 EPRUVETA PER ANALIZA LABORATORIKE
 QESE PER INFUSIONE TE NGROHURA
 MJETE PER MBAJTJE E RRUGEVE AJERORE TE LIRA
 TUBA ENDOTRACHEALE
 TRAPON SEMI RIGID
 LARINGOSKOP
 TABAKA PER DRENAZHIN TORAKAL
 ECOGRAFI
 SHIRINGE POMPE (te pakten 2)
 MJETE PER MBROJTJE PERSONALE.

7. Detyrat e personit qe merr
informacion per traumen:
 Koha dhe menyre sesi ka ndodhur
aksidenti
 Numri,mosha dhe gjinia e personave te
perfshire
 Llojet e lezioneve sipas rendesise
 Niveli I koshiences e personave te
perfshire
 Niveli ABC
 Trajtimet e dhena dhe rrezultatet e
arritura

8. EKIPI I TRAUMES
 Per pritjen e traumes madhore,personat qe do e presin duhet te dine
sesi te reagojne dhe te bashkepunojne me njeri-tjetrin.
 Paveresisht dimensioneve,rezervave te nje spitali, nje Ekip Traume
duhet te jete e formuar te pakten nga:
 MJEK ANESTESIST-RIANIMATOR
 MJEK KIRURG
 MJEK ORTOPED
 RADIOLOGET
 INFERMIERE
 Personat qe domosdoshmerishte nuk jane te lidhur ngusht me ekipin
e traumes,qe do te thote nuka jane te detyruar te jene prezent ne
ardhjen e traumes,por prania e tyre eshte rendesishme ne fazat e
tjera jane:
 MJEKU KARDIOLOG
 MJEKU I EMERGJENCES
 Ne fazen e pare mjeku Anestezist-Reanimator merr funksionin e
liderit ne pune gjate ardhjes e traumes,pasi ka competence dhe
eksperiencen e nevojshme.

9. Detyrat dhe kompetencat qe cdo
anetar i ekipit te traumes ka:
 Koordimi i gjithe procedurave
 Evidenton rendesine e ekzaminimeve
diagnostikues dhe terapeutike
 Drejton veprimet e anetareve te tjere
 Respekton dhe bene qe te respektohet
protokolli i punes
 Perfshine specialist te tjere nese eshte e
nevojshme
 Vendos menjane materialet e
panevojshme
 Shoqeron fizikisht pacientin per cdo
procedure diagnostikuese

10. E RENDESISHME:
 Figura e liderit te traumes eshte e
njohur nga te gjithe dhe i njihen
vecorite dhe detyrat nga te gjithe ekipi.

11. DETYRA E MJEKUT
ANESTESIST REANIMATOR
◦ Observim primar (A,B,C,D,E)
◦ Pershkruar sedative,analgjiziket dhe medikamentet
kuruese
◦ Intubon dhe garanton ventilim dhe oksigjenim
◦ Vendos aksese venoze
◦ Stabilizon hemodinamiken me likide dhe
medikamente
◦ Bashkepunon me kirurgun ne rastin e nje PNX
◦ Kontrollon levizjen e kujdesshme te pacientit per cdo
spostim qe i behet.
◦ Monitoron parametrat vital
◦ Drejton te tjeret per kryerjn e CPR-se ne rast nevoje.
◦ në C të vezhgimit primar identifikon dhe tamponon
vendi ku ka hemorragji

12. DETYRA E MJEKUT
ANESTESIST REANIMATOR
 vlerëson integritetin dhe ashpërsinë e traumës së gjoksit dhe
të barkut ,të hapur dhe të mbyllur e vendos se cfare do behet.
 trajton PNX të mundshme
 bashkopunon me ortopedin per lezioneve të mundshme
vaskulare në gjymtyrë
 mban lidhje me sallat operative dhe merr pjesë në
diagnostifikim nëse është parakusht për kirurgji të mundshme
 Gjatë studimit primar (E = ekspozimi), trajton frakturat që
imobilizohen dhe trajton lezionet e lidhura (dezinfektim,
qepje, fashë)
 vlerëson traumat e hapura dhe të mbyllura të gjymtyrëve dhe
legenit dhe siguron procedura diagnostike terapeutike sipas
algoritmeve të paracaktuara të vendimmarrjes
 pajtohet me kirurgun për qasjen ndaj lezioneve të mundshme
vaskulare në gjymtyrë
 mban lidhje me teatrot operative dhe merr pjesë në
diagnostifikim nëse është parakusht për kirurgji të mundshme

13. DETYRAT E INFERMIERIT
 për thjeshtësi ne identifikojmë infermieren
e parë me mbikëqyrjen e pikave A dhe B
dhe pjesën C të studimit primar)
 siguron medikamentet ,kontrollon
rrugëve të frymëmarrjes te jene te lira,
stabilizimin e shtyllës kurrizore dhe
procedurat dhe mjetet per monitorimin
janë të pranishme dhe funksionale:
 për thjeshtësi ne e identifikojmë atë me
bashkëpunimin me kirurgun dhe
ortopedin, dhe me menaxhimin e pjesës
së C, D dhe të observimit primar.

14. Udhëheqësi i ekipit dhe infermierja duhet të presin
pacientin jashtë urgjences se spitalit dhe te bëjn një
vështrim të shpejtë, i cili nuk zëvendëson obeservimin
primar sipas skemës:
 ABCDE, por lejon një kontakt të parë vizual me
pacientin dhe mund të sjellë zgjedhje operative te
menjehershme.
 (SHIKIM I SHPEJTE)
 • RRUGE TE LIRA TE FRYMEMARRJES OSE TE
BLLOKUARA?
 • VENTILIMI DHE OKSIGJENIM ADEKUAT?
 • SHENJAT E SHKARKIMIT MASIVE, OSE SHOCK
HIPOVOLEMIKE?
 • A ËSHTË PACIENTI KOSHIENT?
 • LESIONET TË RENDA TE KOKES, QAFES,
SHPINES, ARTIKULAZIONEVE?
 • NGJYRA
 TEMPERATURA TRUPORE
 Ne rast hemoragjie masive duhet drejtuar menjehere
salles se operacionit….

15. KLINIKA
 Ne shumicen raste te gjithe pacientet
qe vine ne spital fillimisht jane asistuar
nga nje personel mjeksor I cili ne nje
fare menyre ka stabilizuar parametrat
vital,por ne momentin mberritjes
ndiqet gjithmone skema ABCDE

16. KLINIKA
 A:kontrolli i rrugeve te
frymemarrjes dhe vendosja e nje
qaforeje per stabilizuar zonen
cervikale.
 B: Frymemarrja
 C: Qarkullimi dhe kontrolli i
burimeve hemorragjike
 D: Koshienca (statusi neurologjik)
 E: EKSPOZURE

17. Observimi sekondar
 Observimi sekondar duhet të
përfundojë në Departamentin e
Emergjencave, por në marrëdhëniet
detajet logjistike, çështjet dhe ngjarjet
lokale gjithashtu mund të kryhet në
departamentin e fundit destinacionit të
pacientit (p.sh. kirurgji), por është
përgjegjësi e liderit për të siguruar se
cfare do te ndodh dhe që të gjithë të
dhënat shoqërojnë pacientin ne cdo
hap te tij.

18. Observimi sekondar
 • EKZAMINIMI I KOKES – TRUNGUT
DHE KEMBEVE - PERGJIGJE PER
VLERESIMIN E PLOTE TE NDONJE
LEZIONI
 ANAMNEZA E PLOTE
 MONITORIMI I TË DHËNAVE
LABORATORIKE, KLINIKE DHE
RADIOLOGJIKE
 RRUGETIMI I PACIENTIT

19. Vlerësimi neurologjik:
 GCS duhet të rivlerësohet, me motilitetin
okular dhe pupillarë të ekzaminuar, me
shenja anësore të identifikuara. Nëse
pacienti po bashkëpunon, lëvizja dhe
ndjeshmëria periferike duhet të
shqyrtohen dhe niveli i lesionit të
theksohet. Prania e tronditjes me
bradikardinë është sugjestuese e
goditjes kurrizore (shiko), ndërsa tek
meshkujt shfaqja e priapizmit përfaqëson
një shenjë gati patognomonike.

20. Kokë:
 obeservohet per lecione të kokës
(veçanërisht në zona oksipital ose në
çdo rast të mbuluar me flokë), të dyja
depërtimet e kutisë së kafkës. Në rast
të gjakderdhjes, një compression ose
suture mund të jetë e mjaftueshme në
pritje të një vlerësimi të specializuar
neurokirurgjik.

21. Thyerja e bazes se kafkes
 duhet të dyshohet në rast të otorrheës
ose lëngjeve. Nëse likidi është e
shoqëruar me gjak (pothuajse
gjithmonë !!), vetëm vëzhgoni
formimin e një halo të dyfishtë në një
garzë absorbuese, ose vonesa në
koagulimin e gjakut. Nëse dyshohet
një thyerje e bazës së kafkës,
përdorimi i otoskopëve e pozicionimi i
verbër i një tubi bërthamor. Nëse
është e nevojshme, do të futet një tub
orogastrik.

22. Syte
 Ekzaminimi duhet të jetë i
parakohshëm si për të vlerësuar
shenjat neurologjike, ashtu edhe për
shkak të shfaqjes së edemës së
palpebrale dhe mund të vështirësojë
një ekzaminim pasues. Organet e
huaja (duke përfshirë lentet e
kontaktit) duhet të hiqen. Nëse
pacienti është i ndërgjegjshëm, aftësia
vizuale duhet të vlerësohet (shih mua?
Lexo emrin tim!).

23. Fytyra
 duhet të testohet për të identifikuar
ndonjë lezione të kockave. Duhet të
respektohet stabiliteti i maxillës
(lezione e mundshme e) dhe një
thyerje e mandibulës (e cila mund të
shoqërohet me rënien e gjuhës).

24. Qafa
 Inspektimi dhe palpimi në kërkim të
lëndimeve. Gjithashtu në këtë rajon
është e ndaluar ekzekutimi i
manovrave të verbërta dhe heqja e
çdo mjeteve depërtuese.

25. Kraharori
 Supozohet se në këtë fazë lezionet
potencialisht vdekjeprurëse (PNX,
tamponade kardiak) janë trajtuar.
Prandaj duhet të kërkohet asimetri në
zgjerimin gjoks, kërcit. Prania e
lezioneve depërtuese kërkon observim
të menjëhershëm diagnostik dhe një
vlerësim kirurgjik.

26. Abdomeni
 Vlerësimi i barkut synon të vendosë nëse do të përdorë
një laparotomi. Prandaj Tac, mund të përdoret në
përputhje me stabilitetin hemodinamik e pacientit dhe
me politikat lokale. Nëse vlerësimi i stabilitetit të legenit
nuk është kryer gjatë P.S.është e mundur të bëhet tani,
por testi duhet të kryhet vetëm një herë dhe rezultati të
jetë regjistruar në dosje. Nëse është e mundur një tub
duhet të futet në goje.Së fundi do te kryhet nje
esploracion te zorrës së trashë e cila lejon për të
vlerësuar këputje e pelvisit, zhvendosjen e prostatës,
prania e gjakut në zorrën e trashë dhe tonusin e
sfinkterit (shpesh mungon në trauma palcës së kurrizit).
Nëse nuk ka kunderrindikime (thyerje të kockës pubike,
prezenca e gjakut në meatus jashtëm urinar,
zhvendosja e prostatës, hematoma scrotal) është i
dobishëm për të futur një kateter urinare.

27. Gjymtyret
 Nëse pacienti është i vetëdijshëm,
ekzaminimi do të udhëhiqet nga ndonjë
dhimbje raportuar dhe praninë e kufizimit
funksional nga pacienti. Në rast të mos-
bashkëpunimit, një ekzaminim i plotë do të
kryhet në kërkim të lezioneve, deformimeve
dhe lezioneve vaskulare-nervore. Këto duhet
të trajtohen sa më shpejt që të jetë e mundur
për të shmangur dëmtimet e përhershme.
Lezione duhet të irrigohen, inspektohet dhe
sterilizohet. Burimet e gjakderdhjes duhet të
ndalohen.

28. Zona dorsale
 :Në një pacient të traumatizuar duhet
të kontrollohet pjesa nga mbrapa!
Është e papranueshme që lezionet
depërtuese identifikohen pas orëve.
Me teknikën e rrotullimit është e
mundur të kryhet një vlerësim i duhur i
shpinës pa ndërprerë stabilizimin e
shtyllës kurrizore. Siç është
përmendur tashmë, sa më shpejt të
jetë e mundur, tabela kurrizore duhet
të hiqet.

29. Anamneza
 Ne mbledhjen e te dhenave ne
observimin sekondar vihet re qe te
dhenat jane me te permbledhura dhe
ulin numrin e ekzaminimve shtese.
 Perdorimi I fjales AMPLE konsiston:
A-alergji
M-medikamente te marra me perpara
P-patologji te tjera
L-last minute –minuti i fundit i zbulimit
te te dhenave te reja
E-evente te lidhura me aksidentin.

30. Ne fund te obervimit kontrollen edhe nje here:
 A (AIRWAY) DHE B (BREATHING) jane te
pranueshme? (Nese pergjigja negative – TE
MERRET VENDIM).
 C (CIRCULATION) ËSHTË E VLEFSHEM?
Humbja e 15% e masës së qarkullimit të
gjakut futet me korrektësi nga infuzioni i 2
litrave të lëngjeve.
 Te kontrollohen parametrat dhe nese vihen re
ndryshime te menjehershme te tyre duhet te
bere kujdes dhe te raportohet.
 Në përputhje me protokollet lokale dhe
statusin klinik të pacientit duhet të kryhet
profilaksi antitetanike dhe terapi antalgjike.

31. Regjistrimi i kohës në karteles e traumës lejon një rivlerësim
kritik të performancës së ekipit dhe çdo korrigjim të çështjeve
kritike. Një kohë e pranueshme është si vijon:
 RED=E KUQE (më pak se një minutë)
INTERVENIMET Shpeto jete!!!
(ABCDE)
 Lironi rrugët e frymëmarrjes
 Oksigjen dhe Ventilim
 Kompresim i hemoragjive të jashtme
masive, komprimime pelvike

32. …
 ORANGE=PORTOKALLE (më pak se 15
minuta) INTERVENIMET URGJENTE
 intubim
 Imobilizzimi i qafes
 aksese venoze me kaliber te gjere -
Terapi me likide
 Monitorimi - ekografi
 Zhvishni pacientin
 Plotësoni observimin fillesta
 Thorax dhe Pelvis Rx

33. …
YELLOW= VERDHE (MË SHUMË SE
30 MINUTA) EKZAMINIME
URGJENTE DHE TRAJTIMET
 Të përfundoni observimin sekondar
 Kateterizimi i fshikëzës
 TAC dhe Rx
 diagnostikime dhe terapi te plota
 Terapi kirurgjikale
 Kujdesi intensiv

34. ….
 Pas përfundimit të trajtimit, pacienti
duhet të transferohet në Njësinë
Operative të destinacionit
përfundimtar.
 Është e shpeshtë që në këtë pikë,
ndoshta pas një trajtimi të kryer në
mënyrë të pa të metë dhe me një
rezultat pozitiv, niveli i ndihmës
zvogëlohet.

35. Është e domosdoshme që:
 • Pacienti te jete i shoqëruar nga
mjeku, infermierja, të dhënat dhe
historinë e çdo gjë që është bërë.
 Flete e shoqerimit te pacientit te
regjistruar si trauma specifikon te
gjitha te dhenat,
 NËSE PACIENTI ËSHTË I
PANJOHUR, te vendoset nje byzylyk
identifikues qe korrespondon me
kartelen.

36. ….
 • PROTEZAT, DOKUMENTET, MALLRAT
DHE OBJEKTE TË TJERA TË PACIENTIT
DUHET TE FUTEN NE INVENTAR DHE TE
RUHEN,PO E NJEJTA GJE VLENE PER
PLUMBAT,ARMET,DROGA.TE CILAT MUND
TE SHERBEJNE ME EVIDENTIME MJEKO-
LIGJORE.
 Transferimi i pacientit brenda ose jashte
struktures spitalore duhet bere nen
shoqerimin e nje mjeku dhe infermieri dhe te
kete keto material me vete :medikamente te
emergjences, një burim të oksigjenit, FANS,
defibrilator dhe monitor me observim te
parametrave.

37. FALEMINDERIT !!!!