Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

De bevrijding van Nijmegen in woord en beeld | Joost Rosendaal

27 views

Published on

Uit de periode september 1944 tot mei 1945 zijn uit Nijmegen zo’n tachtig dagboeken bewaard. In combinatie met film- en fotobeelden geven deze op indringende wijze een beeld aan een traumatische ervaring. Maar wat voor methodologische lessen kunnen wij leren uit deze bronnencollectie?

Published in: Data & Analytics
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

De bevrijding van Nijmegen in woord en beeld | Joost Rosendaal

  1. 1. 30-10-2019 1 De bevrijding van Nijmegen in woord en beeld Joost Rosendaal • Waar te vinden? 1 2
  2. 2. 30-10-2019 2 3 4
  3. 3. 30-10-2019 3 Dinsdag 22 Februari 1944 ’s Middags, dezelfde dag Rampdag – zwaar bombardement op Nijmegen Eigenlijk kun je niet beschrijven wat er is gebeurd. Nijmegen is midden op de dag zwaar gebombardeerd. Er zijn duizenden doden en gewonden. Overal in de binnenstad liggen lijken en ernstig gewonden op straat. Bij de firma Haspels is een bom ingeslagen, 30 mensen kwamen onder het puin terecht en alleen 5 meisjes, onder wie de Retel-zussen die op zolder waren, zijn nog in leven. Er zijn bommen gevallen op de winkels van C&A en Vos, een bom kwam terecht op de Montessorischool, alle kinderen en acht zusters zijn omgekomen. Er is een bom op de Molenstraatkerk gevallen; die was open voor een 40-urige Aanbidding; de zusters, volwassenen en veel kinderen zijn daarbij omgekomen. De St. Stevenskerk, Nijmegens trots, is getroffen. De kerken in de Broerstraat, de Ziekerstraat, de Zeigelbaan, de Parkstraat, de Parkdwarsstraat, de Reguliersstraat, de Korte Molenstraat en de Burchtstraat zijn getroffen, en ga zo maar door. Enorme branden met dikke zwarte wolken verspreiden zich over de stad. Iemand zei dat het brandbommen waren. De arme Rieky is maar net ontsnapt. Er viel een brandbom net achter haar neer in het Stokkumstraatje. Daardoor vloog C&A in brand. Het ergste was nog dat er geen water was om de branden te blussen en dat het hard waaide. De branden hebben de hele nacht gewoed. De hele Hezelstraat staat in lichterlaaie en ook de Kraaienhofflaan is er slecht aan toe. De meisjes van Leenders en Van Tesser zijn allemaal dood. We weten nog helemaal niet wie er allemaal dood zijn, morgen wordt de ergste dag uit de Nijmeegse geschiedenis. We danken God op onze knieën dat wij gespaard zijn, maar het is zo verschrikkelijk om al die mensen te zien huilen, schreeuwen, kijken en graven op zoek naar familieleden. Bronkritiek Waarom een dagboek schrijven? Christina Weijler-Franken (1868-1959) op 16 september 1944: Ik hoop dat ik morgen de brief kan verzenden, maar ik weet het niet. Ik ben blij dat ik Toet telefoneerde over die auto. Ik ben toch zoo in zorg hoe ’t met haar is. Veel groeten en kusjes voor allemaal van Oma Corrie Vermeeren (1914-2003) op 20 november 1944: Lieve Mieks, Ja, het moet er dan maar van komen. Vroeg of laat zal een of andere ‘jeep’ jou deze brief in dagboekvorm wel in handen spelen als Apeldoorn eerstdaags bevrijd zal zijn. Jan Bluyssen (1926-2013) op 12 maart 2013: Ik heb het geschreven. Vaak dagelijks. Tja, ik wilde wat om handen hebben. Er was in die dagen toch niets te doen… Het was gewoon voor mezelf bedoeld. Niets meer en niets minder. 5 6
  4. 4. 30-10-2019 4 Wanneer schrijven? Soms terwijl het gebeurt! • 20 september: ‘terwijl ik…’ Wie schrijft? Achtergrond dagboekschrijvers • Verwantschap: vader-zoon; moeder-dochter; broer-zus (2x) • Geloof: 47 katholiek, 14 protestant 0 5 10 15 20 25 13-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 Dagboekschrijvers leeftijd/sekse op 17-9-1944 man vrouw Dagboekschrijvers: vrouw / man man vrouw 7 8
  5. 5. 30-10-2019 5 Broer en zus: Schretlen, Bert (25) en Trees (17) 18 september Bert: ‘Blij, enthousiast, juichend, jubelend is iedereen. Er staan er 5 en er komen er nog +/- 10 bij Hengstdal B. en D.weg naar beneden te lopen. Zij worden blij en juichend ontvangen. Er worden sigaretten uitgedeeld en 1 jonge Amerikaan geeft ’n doosje Camel om uit de delen. Trees: ‘Bert komt thuis met een sigaret v.e. Amerikaan! Ze lopen op de B. en D. w.’ Jongeren en dagboeken Ton van Lith (1929-2018), 15 jaar 9 10
  6. 6. 30-10-2019 6 Operatie Veritable 8 februari 1945 Leraar Tjalling Risselada (8 feb. ’45): Vanmorgen om 5 uur begon er een trommelvuur los te barsten, zo erg dat we op slag alle drie klaar wakker waren; ons hele huis trilde en schudde, deuren en ramen rammelden om het hardst en telkens was je bang dat de zaak het zou begeven. IJlings ben ik het hele huis doorgegaan om alle buitendeuren en ramen los te zetten en toen zijn we maar weer gaan liggen en al luisterend dommelden we weer wat in, totdat het om half 8 tijd van opstaan was. Onafgebroken ging het vuren door, op het Galgenveld donderde en dreunde het met geweldige vuurstralen van alle kalibers, waaronder vele 22.5 cm. Van de ongelukkige huizen in de omgeving bleef geen ruit of deur heel, terwijl de daken weer hun naaktheid demonstreerden. Het was een zielig gezicht. Onder de projectielen door ben ik naar school gegaan om te zien hoeveel of hoe weinig leerlingen waren opgekomen; een paar collega's die bij me waren komen informeren of er school zou zijn heb ik vrij af gegeven, want het leek me waarschijnlijk dat er van lesgeven niet veel zou komen 11 12
  7. 7. 30-10-2019 7 ‘Negers met spierwitte tanden’ • Van Driel (24 sept. 44): Een aardig gezicht was een grote gevechtswagen met negersoldaten, allen een grote sigaar in den mond, terwijl Engelschen en Amerikanen alleen sigaretten roken. • Nebo-kroniek (6 okt. 44): Door ’t klooster lopen overal Amerikaanse negers om de kamers in orde te brengen voor ’n nieuwe contingent Amerikanen. • Janssen (12 okt. 44): Marleentje ziet voor ’t eerst ‘negers’ passeeren (Amer. neger soldaten). • Van Driel (23 okt. 44): Als men door de gangen van den Nebo loopt kan men genieten van een grote dikke neger, die met een sigaar in de mond en één hand in de zak, met de andere hand heel rustig de gangen veegt. 13 14
  8. 8. 30-10-2019 8 Blacksoldiers • Faber (7 okt. ‘44): De infanterie is geheel gemotoriseerd en wordt door grote trucks vervoerd, die vaak bestuurd worden door negers. • Uijen (10 okt. ‘44): Voor het eerst zag ik een auto-colonne met negers. Een vreemd gezicht. • Zuster Dekkerswald (15 okt. ‘44): Ons bosch is herschapen in ’n kampong. Het is ’n leuk gezicht al die negers bij elkander. • Van Keeken (nov.-dec. ‘44): De blacksoldiers: Hun woning een hol in de grond. Ze waren zo zwart als roet, hadden dikke lippen en 'n zwarte bol met dikke krullen. Ze spraken Engels, doch waren traag van begrip. Samuel Hicks en Hosea Wingfield. Daar stonden ze nu. Beiden verlegen draaiend met hun petje. Maar als ze 'n glaasje wijn kregen dan kwamen de tongen los. Een enkel Engels woord van onze kant, lokte 'n heel verhaal, waar we meestal niets van begrepen. Samuel werd 'n huisvriend en kwam vaak terug. 15 16
  9. 9. 30-10-2019 9 Zuid helpt Noord! • Corry Vermeeren (7 mrt. 45): We gaan binnenkort een ‘Kunstavond’ (hm!) geven ten bate van de vereniging ‘Zuid helpt Noord’. ’t Idee is van Indisch Greetje uitgegaan, die speelt, danst en zingt. • Zuster Dekkerswald (10 mrt. 45): Opening van de tentoonstelling ‘Zuid helpt Noord’. De patienten hebben allen handwerkjes gemaakt zoowel de heeren als de dames. De handwerkjes zijn allen verkocht. • Weyler-Franken (16 mrt. 45): Vanmiddag kwamen ze van 'Zuid helpt Noord' en heb ik eenige zakken met peulvruchten en pakjes soep gegeven. • Bernarda Coes (16 mrt. 45): De hulpactie ‘Zuid helpt Noord’ blijkt een waar succes. Hier hebben we met elkaar voor bijna f. 100,- levensmiddelen gegeven. Berg en Dalseweg • 118: dr. Bertus Noorduijn, 16 sept tot 20 dec. • 116: Bep Nagel-Tierloff, 17 sept. tot 31 dec. • 108: ds Jan van Selms, 17 sept. tot 10 mei 45 17 18
  10. 10. 30-10-2019 10 Noorduijn: ‘Er is gejoel iedereen komt uit zijn huis en heeft oranje op. Er komt een Amerikaan uit het Canisius College met een portret van Hitler. Hij gooit het op straat. Een buurman staat er mee te dansen en vertrapt het daarna.’ Nagel: ‘De parachutisten intussen gaan het College binnen en één ervan komt even later buiten met een groot portret van Hitler wat hij doorsteekt onder gejuich van de omstanders. Vervolgens gaat dominee van Selms op het portret staan dansen en weer is er even een uitbundig vrolijke stemming.’ Van Selms Van Selms Galema: ‘Veel juichende mensen. Het portret van Hitler werd onder het gejubel van de menigte door een dansende dominee (van Selms) vertrapt. Diens vrouw haalde het toen uit de lijst en vele meisjes scheurden het tot snippers. Mij stuitte het gedoe, eerlijk gezegd, tegen de borst.’ 19 20
  11. 11. 30-10-2019 11 21

×