Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

44. Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον μεσοπόλεμο

22,480 views

Published on

Ιστορία γ΄ γυμνασίου

Published in: Education

44. Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον μεσοπόλεμο

  1. 1. Ενότητα 44 Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο Μπακάλης Κώστας (history-logotexnia.blogspot.com)
  2. 2. Εκβολές του Αξιού στον κόλπο της Θεσσαλονίκης γύρω στο 1919. Μια ελαφριά ομίχλη ταξιδεύει αργά πάνω από τη λασπωμένη γη που απλώνεται γυμνή σαν στέπα ως τον ορίζοντα. Πιο πέρα ένα πλατύ ποτάμι κυλάει τα ήσυχα νερά του. Από μακριά, 6γαίνοντας από την ομίχλη, μια μεγάλη ανθρώπινη ομάδα εμφανίζεται. Άντρες, γυναίκες, παιδιά. Προχωρούν αργά στη λάσπη που άφησε κάποια πρόσφατη βροχή, με μπόγους και βαλίτσες στα χέρια. Τα ρούχα τους φθαρμένα και συχνά σκισμένα μαρτυρούν ωστόσο μια παλιά αρχοντιά. Ένας άνεμος που έρχεται από πέρα σαρώνει το τοπίο. Φτάνοντας κοντά στο ποτάμι η ανθρώπινη ομάδα σταματά από μια φωνή. - Έι ! Ένας από τους ψαράδες που ψαρεύουν στο ποτάμι με μια μικρή βάρκα έχει παρατήσει το δίχτυ και τους κοιτάει με περιέργεια. Η φωνή του ψαρά πάλι. - Από πού έρχεστε; Ποιοι είστε; Ο άντρας που μοιάζει να ηγείται της ομάδας. ένας άντρας στα σαράντα, βγαίνει μπροστά και απαντά βραχνιασμένα. - Έλληνες είμαστε ... Πρόσφυγες απ' την Οντέσσα ... Τα καράβια μας βγάλανε στη Σαλονίκη. ► "Το Λιβάδι που Δακρύζει" είναι η πρώτη ταινία της "Τριλογίας" του Θόδωρου Αγγελόπουλου.
  3. 3. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την ελληνική κοινωνία μετά το 1922 ήταν το προσφυγικό ζήτημα δηλ. η στέγαση & η επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων από τη Μ. Ασία & την Αν. Θράκη (καταστροφή Σμύρνης, ανταλλαγή πληθυσμών) ▲ Πορεία προσφύγων προς την Ελλάδα
  4. 4. Μαρτυρία της Δέσποινας Συμεωνίδου από τα Κενάταλα της Καππαδοκίας: «Στο ταξίδι έκανε φουρτούνα και οι γυναίκες λιγοθυμούσαν από το φόβο τους. Άκουγες φωνές. Κλάματα. Εγώ είχα μαζί μου τον άντρα μου, τη μάνα μου και τα τρία παιδιά μου. […] Ευτυχώς δεν έπαθα τίποτε άφησα τα παιδιά σε μια γωνιά του βαποριού κοντά στη μάνα μου και κουβαλούσα νερό στις λιπόθυμες γυναίκες. Μερικοί άνθρωποι δε βάσταζαν από τα βάσανα που τράβηξαν και πέθαναν στο βαπόρι […] Επιτέλους φτάσαμε στον Πειραιά. Άλλοι κατέβηκαν εκεί εμείς συνεχίσαμε το ταξίδι για την Καβάλα. Μας πήγαν στο Τσινάρ Ντερέ, κοντά στη σημερινή Νέα Καρβάλη. Δυο χρόνια μείναμε εκεί κάτω από τα τσαντίρια. Ο κόσμος αρρώσταινε και πέθαινε κάθε μέρα.»  Μελετώ τις πηγές και αναφέρω τις συνθήκες εξόδου των Ελλήνων προσφύγων.  Προσφυγικός καταυλισμός στη Θεσσαλονίκη
  5. 5. ▲ Aντίσκηνα με πρόσφυγες στην περιοχή Θησείο, στην Αθήνα (1925). Στην αρχή οι πρόσφυγες ζούσαν σε πρόχειρους καταυλισμούς στις πόλεις και στην ύπαιθρο, σε εκκλησίες, σε σχολεία και σε άλλα δημόσια κτίρια, ακόμη και σε σπίτια ντόπιων.
  6. 6. Μαρτυρία του Α. Μυκονιάτη από τον Ατζανό, κοντά στην Πέργαμο: «Εμείς οι άλλοι περιμέναμε τρεις μέρες, ώσπου μπήκαμε σε καΐκια και μπαρκάραμε για τη Μυτιλήνη. Ώσπου να πατήσει το ποδάρι του ο τούρκικος στρατός στο χωριό, άραζαν καΐκια και μας παίρναν. […] Βασανιστήκαμε, κακοκοιμηθήκαμε, κακοφάγαμε, μεγάλη συμφορά πάθαμε. Και ποιος δεν έκλαψε νεκρούς; Και ποιος δεν κακοπάθησε και ποιος δεν κλαίει ακόμα; Μονάχα τα παιδιά που γεννήθηκαν εδώ, τα’ ακούνε σαν ψεύτικα παραμύθια.»  Μελετώ τις πηγές και συζητώ για τις δυσκολίες, τις οποίες αντιμετωπίζουν οι Έλληνες πρόσφυγες ▲ Προσωρινή εγκατάσταση προσφύγων στην Ελλάδα
  7. 7. Ο Βασίλης Καλαϊτζόγλου αφηγείται: «Ο Άγιος Βασίλειος (συνοικία του Πειραιά) τότε ήταν μια έρημη περιοχή όλο βράχια και πέτρες και το μόνο κτίσμα που υπήρχε ήταν η εκκλησία. Μέσα σε λίγο καιρό όλη η περιοχή γέμισε από μικρές προσφυγικές παράγκες που τις έφτιαχναν οι άνθρωποι μόνοι τους. Δούλεψαν σκληρά ο παππούς σου και η γιαγιά σου, για να ισοπεδώσουν τη γη και να στήσουν την παράγκα τους. Ήταν χωρίς πάτωμα, με χώμα κάτω, σκεπασμένες άλλες με πισσόχαρτα και άλλες με τσίγκους και λαμαρίνες. Δεν ενδιαφέρθηκε κανείς να γίνει ένα σχολείο για τα παιδιά των προσφύγων και αυτός είναι ο λόγος που έμεινα και εγώ αγράμματος ... Οι παράγκες άρχισαν μία-μία να φεύγουν και ο καθένας έχτιζε το δικό του σπιτικό.» Μαρτυρία.  Περιγράφω τις συνθήκες εγκατάστασης των προσφύγων στην Ελλάδα
  8. 8. ◄ Αγγελία της εποχής Εφημερίς των Βαλκανίων  Ποιο είναι το θέμα της αγγελίας;
  9. 9. ◄ Μουσουλμάνοι πρόσφυγες από την Κρήτη που έφτασαν στην Τουρκία με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Ποια νομίζετε ότι ήταν η γλώσσα τους;
  10. 10. Τόπος προέλευσης των προσφύγων Μικρά Ασία 626.954 Θράκη 256.635 Πόντος 182.169 Κωνσταντινούπολη 38.458 Βουλγαρία 49.027 Ρωσία 58.526 Διάφοροι τόποι 10.080 Σύνολο 1.221.849 Πηγή: Πετσάλης Α., Η δημοσιονομική αντιμετώπισις του προσφυγικού προβλήματος, Αθήνα 1930, σ. 8 Να αναφέρετε το συνολικό αριθμό των Ελλήνων προσφύγων και τους τόπους προέλευσής τους.  Καταυλισμός προσφύγων στις όχθες του ποταμού Έβρου (1925).  Σχέδιο για την επέκταση της Κομοτηνής με προσφυγικές γειτονιές (1932).
  11. 11. Α. Φορείς για την αποκατάσταση των προσφύγων  Η Κοινωνία των Εθνών βοήθησε την Ελλάδα να συνάψει δάνειο.  Ιδρύθηκε η ΕπιτροπήΑποκαταστάσεωςΠροσφύγων (ΕΑΠ): ένας αυτόνομος οργανισμός σε συνεργασία με ελληνικό κράτος.  Ή ΕΑΠ στο διάστημα 1923-1930 ασχολήθηκε με την αποκατάσταση προσφύγων στην ύπαιθρο.  750.000 πρόσφυγες οδηγήθηκαν στη Μακεδονία & Θράκη, όπου διαθέσιμες γαίες.  Στις πόλεις το ελληνικό κράτος δημιούργησε προσφυγικούς συνοικισμούς (Καισαριανή, Βύρωνας, Νέα Ιωνία, Κοκκινιά Πειραιά).  Οι πλουσιότεροι εγκαταστάθηκαν σε περιοχές της αρεσκείας τους (Νέα Σμύρνη, Καλλίπολη Πειραιά).
  12. 12.  Αυτοκίνητο και μέλη της Ε.Α.Π. στην περιοχή των Μύλων Καστοριάς (1926)
  13. 13. ▲ Κατασκευή σπιτιού για πρόσφυγες στη δυτική Θράκη (1925) .  Προσφυγικό σπίτι για δύο οικογένειες στο Διδυμότειχο. 1925.
  14. 14. ▲ Προσφυγικό χωριό στη δυτική Θράκη (1926). ▲Άποψηπροσφυγικούκαταυλισμού
  15. 15.  Μπορείτε να περιγράψετε ποιες συνθήκες επικρατούν στους προσφυγικούς καταυλισμούς;
  16. 16. ▲ Γυναίκες πρόσφυγες ξεραίνουν καλαμπόκι στη βόρεια Ελλάδα. 1930.
  17. 17.  Πολλοί συνέχισαν να μένουν για πολλά χρόνια σε άθλιες συνθήκες στους προσφυγικούς καταυλισμούς Ο αγώνας των προσφύγων να ριζώσουν στην Ελλάδα Όλη αυτή η περιοχή λέγεται ανέκαθεν Ανάβυσσος. […] Το τι τραβούσαμε δε λέγεται. Ούτε ο Χριστός δεν υπόφερε έτσι. [...] Νερό δεν είχαμε. ψωμί αγοράζαμε από το Λαύριο. Έπρεπε να το παραγγείλουμε και να το πληρώσουμε μια μέρα πιο μπροστά. Την άλλη μέρα μας το έφερναν με τα γαϊδούρια, μπαγιάτικο και κομματιασμένο. Οι ντόπιοι αλβανόφωνοι Καλυβιώτες που είχαν χτήματα στην Ανάβυσσο μας έβριζαν Τούρκους. Θέλαμε ένα τσαμπί σταφύλι να δροσιστούμε και δε μας έδιναν […]. Από το 1926 ως το 1927 ζευγαρίζαμε στους ελαιώνες του Μελισσουργού. Το 1928 ο τσιφλικούχος αυτός μας απαγόρεψε την καλλιέργεια. Διαμαρτυρηθήκαμε όλοι με τα γυναικόπαιδα μαζί. Ο τσιφλικούχος έφερε χωροφύλακες από το Λαύριο και το Κορωπί και μας χτύπησαν. Μ’ έβαλαν κι εμένα φυλακή. Αρχείο Προφορικής Παράδοσης Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, φάκελος 230.  Οι προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα. Σχεδιάστηκαν από τον αρχιτέκτονα Δημήτρη Κυριάκο και χτίστηκαν την περίοδο 1933– 1935.
  18. 18. Β. Προβλήματα από την παρουσία των προσφύγων Η στάση των ντόπιων ήταν συχνά αρνητική απέναντι στους πρόσφυγες, διότι:  πήραν γη, που πολλοί ντόπιοι θεωρούσαν δική τους,  & προσέφεραν εργασία τους φτηνά, παρασύροντας και τις τιμές των ντόπιων εργατών,  ήταν κυρίως βενιζελικοί, σε αντίθεση με Παλιά Ελλάδα,  τους θεωρούσαν παράδοξους  με περίεργα ονόματα, άγνωστα φαγητά, περίεργες συνήθειες,  Πρόσφυγας – απαξιωτικός χαρακτηρισμός μεταξύ των γηγενών!
  19. 19.  Ποιοι υπήρξαν τελικά οι παράγοντες έντασης ανάμεσα σε γηγενείς και πρόσφυγες; Η αντίθεση γηγενών-προσφύγων Η εντονότατη αντίθεση γηγενών και προσφύγων διαχέεται σ’ όλον τον ελλαδικό χώρο [...] Οι άνθρωποι που μόλις διασώθηκαν από την τουρκική σφαγή αποκαλούνται «τουρκόσποροι» και «γιαουρτοβαφτισμένοι» [επειδή συνήθιζαν να τρώνε γιαούρτι]. Η λέξη «Σμυρνιά» από προσδιοριστική της γυναικείας μικρασιατικής καταγωγής, γίνεται στο νεοελληνικό λεξιλόγιο συνώνυμη της πόρνης. [...] Η λέξη «πρόσφυγας» διαχέεται στον κοινωνικό ιστό με τον πιο υποτιμητικό τρόπο [...]. Το «ρατσισμό» αυτό προσπαθούν να εκμεταλλευτούν οι φασιστοειδείς κινήσεις που [...] απαιτούν [...] να επιβληθεί στους πρόσφυγες να φορέσουν [...] κίτρινα περιβραχιόνια για να τους διακρίνουν και να τους αποφεύγουν οι [...] Έλληνες. Ά. Ρήγος, Η Β‘ Ελληνική Δημοκρατία, 1924-1935, Θεμέλιο, Αθήνα 1999, σ. 223-228.
  20. 20. Γ. Αποτελέσματα εγκατάστασης προσφύγων στην Ελλάδα: Πολιτικά αποτελέσματα. Εγκαταλείφθηκε Μεγάλη Ιδέα -πλειονότητα Ελλήνων συγκεντρώθηκε στα όρια του κράτους Ενισχύθηκε εθνική ομοιογένεια όχι μόνο στη Μακεδονία & Θράκη, αλλά σε όλη την Ελλάδα και αργότερα ασπάστηκαν τον σοσιαλισμό & κομμουνισμό Πρωτοστάτησαν στους κοινωνικούς αγώνες Ανήκαν στο χώρο του βενιζελισμού Στην Κατοχή θα πρωτοστατήσουν στην Αντίσταση
  21. 21. Η ανάγκη της επαγγελματικής αποκατάστασης των προσφύγων και η βιομηχανική πολιτική στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου «Η βιομηχανική επέκταση μπορούσε να ενισχυθεί από τη διατήρηση του εργατικού κόστους σε χαμηλά επίπεδα, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε πως θα εγκαταλείπονταν οι προσπάθειες για βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των περισσότερων εργατών. Ήδη οι εργασιακές συνθήκες στα ελληνικά εργοστάσια ήταν καταθλιπτικές: η δωδεκάωρη εργασία αποτελούσε τον κανόνα σε ορισμένες βιομηχανίες, ενώ ήταν συνηθισμένη η απασχόληση γυναικών και παιδιών. Η διεθνής σύμβαση που απαγόρευε την εργασία παιδιών κάτω των δεκατεσσάρων ετών δεν τηρούνταν, ενώ ακόμη και τα στελέχη του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας συμμερίζονταν την άποψη πως οι χαμηλοί μισθοί που κέρδιζαν οι ενήλικοι εργάτες καθιστούσαν απαραίτητο να εργάζονται και τα παιδιά τους. Ο Βενιζέλος επιβεβαίωσε σε έναν απεσταλμένο του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας, ο οποίος επισκέφθηκε την Ελλάδα, ότι η αδήριτη ανάγκη να εξασφαλιστεί εργασία για τη μεγάλη μάζα των προσφύγων, το μικρό ποσοστό αντρών εργατών ανάμεσά τους, και, τέλος, το γεγονός ότι έπρεπε να αφιερωθούν όλοι οι διαθέσιμοι πόροι στο άκρως επείγον έργο της επανεγκατάστασης, δεν επέτρεψαν την εφαρμογή μέτρων τα οποία θα ήταν μεν χρήσιμα, αλλά ίσως θα εμπόδιζαν τη δημιουργία νέων βιομηχανιών -οι οποίες είναι ούτως ή άλλως συχνά ασταθείς- και θα σταματούσαν την ανάπτυξη άλλων». Mark Mazower, Η Ελλάδα και η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2002, σ. 135.
  22. 22. Η αγροτική οικονομία αναζωογονήθηκε,  αξιοποιώντας ακαλλιέργητες εκτάσεις  χρησιμοποιώντας νέες μεθόδους καλλιέργειας. Στα αστικά κέντρα προσέφεραν νέες δυνατότητες στο εμπόριο και τη βιομηχανία, είτε ως εργάτες, είτε ως κεφαλαιούχοι.  Σε οικονομικό επίπεδο:
  23. 23. ▲ Γυναίκες πρόσφυγες εργάζονται σε νηματουργείο.  Σε κοινωνικό επίπεδο: Έφεραν νέο τρόπο ζωής: •  τις συνήθειές τους,  τη μουσική τους (ρεμπέτικο),  την κουζίνα τους. Βοήθησαν στην κατάρρευση των στερεοτύπων • που ήθελαν τη γυναίκα κλεισμένη στο σπίτι
  24. 24. Κοιτάω ξανά τριγύρω και όλα μοιάζουν ξένα και να τα αγγίξω δε μπορώ είναι καλά κρυμμένα, κοιτάω τα σύννεφα και σκέφτομαι ταξίδια, μα χωρίς φως όλα τα γκρίζα στη ψυχή μου είναι ίδια. Γι’ αυτό τα μάτια χαμηλώνω προς τη γη και σε καλό μου πάλι να μου βγει, γιατί κι αυτό το χώμα τώρα που πατάω δε φταίω εγώ δε μ’ έμαθαν να τ’ αγαπάω. Λόγια πολλά και δεν αντέχω πια - που είναι η πατρίδα μου εκείνη η γλυκιά που έχει στη πέτρα χαραγμένο λέει το φως λες να την ξέχασε για πάντα ο θεός. Και νιώθω πρόσφυγας εδώ που έχω γεννηθεί σα τους προγόνους μου εδώ έχω στηθεί για να ξεπλύνω τύψεις και υποσχέσεις να εκπληρώσω πόσο ακόμα θα πληρώσω. ▲ ΠΡΟΣΦΥΓΑΣ active member To συγκρότημα των προσφυγικών συνοικιών της Αθήνας
  25. 25. Έχω σημάδια προσφυγιάς και το γλυκό φιλί γιαγιάς στο μέτωπό μου. Έχω τον πόνο αδελφό και ένα όνειρο κρυφό για φυλακτό μου. Κάτω απ’ τον ήλιο χωρίς φως, για μένα γκρίζος ο ουρανός κι όμως υπάρχω. Παίρνω κουράγιο τραγουδώ, για όλα αυτά που αγαπώ χωρίς να τα ’χω.
  26. 26.  Έδωσαν νέα πνοή στα γράμματα και τις τέχνες  Μικρασιάτες λογοτέχνες: Γιώργος Σεφέρης (Νόμπελ 1963), Ηλίας Βενέζης, Κοσμάς Πολίτης, Στρατής Δούκας, Διδώ Σωτηρίου  Σε πολιτιστικό επίπεδο:
  27. 27. ▲ Ο Παναγιώτης Τούντας, ο διασημότερος συνθέτης της Σμύρναϊκής Σχολής, ανήκει στην ομάδα των Μικρασιατών μουσικών που μετά την καταστροφή του 1922, διαμόρφωσαν το ρεμπέτικο τραγούδι στην Ελλάδα. Ο Παναγιώτης Τούντας γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1886 από ευκατάστατους γονείς, που του έδωσαν την δυνατότητα να ασχοληθεί από μικρός με τη μουσική. Διαθεματική δραστηριότητα: Πρόσφυγες και ρεμπέτικο τραγούδι.
  28. 28.  Αφού μελετήσετε τον πίνακα να βρείτε τις πέντε πόλεις με το μεγαλύτερο ποσοστό γηγενών, με το μεγαλύτερο ποσοστό προσφύγων και με το μεγαλύτερο πληθυσμό εσωτερικών μεταναστών στον πληθυσμό τους. Πηγή: www.museduc.gr
  29. 29. Ολοκληρώνοντας το κεφάλαιο θυμόμαστε ότι… το 1929 ξέσπασε στις ΗΠΑ οικονομική κρίση που έπληξε σχεδόν όλο τον κόσμο η κρίση οδήγησε πολλούς στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων πολιτικής οργάνωσης μια από αυτές ήταν το καθεστώς που οικοδομούνταν στη Σοβιετική Ένωση μια άλλη ήταν τα καθεστώτα φασιστικού τύπου (Ιταλία, Γερμανία) στην Ελλάδα η νεαρή δημοκρατία (1924) ανατράπηκε το 1935 (Παλινόρθωση) οι πρόσφυγες έδωσαν στην Ελλάδα σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης.

×