Adat resam iban, melanau, bidayuh

22,223 views

Published on

2 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
22,223
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
14
Actions
Shares
0
Downloads
379
Comments
2
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Adat resam iban, melanau, bidayuh

  1. 1.  Dalam masyarakat Iban, usia pengantin lelaki perlu 22 tahun. Si gadis pula, tiada umur khusus yang ditetapkan. Perkahwinan yang sempurna bagi masyarakat Iban ialah perkahwinan yang mematuhi kehendak adat. Pihak yang melanggar mana-mana adatperkahwinan dikehendaki membayar denda untuk mengelakkan pasangan suami isteri ditimpa kesusahan.
  2. 2.  Terdapat beberapa peringkat tertentu dalam perkhawinan kaum Iban iaitu peringkat merisik,meminang, bertunang, majlis perkahwinan dan selepas majlis perkahwinan. ibu bapanya atau wakil akan bertandang ke rumah gadis untuk merisik. Perjumpaan kedua belah pihak ini juga dikenali sebagai berbunga-bunga atau berjarum-jarum.
  3. 3.  Rombongan pihak lelaki biasanya tidak kurang daripada lima orang dan paling ramai dua puluh orang yang terdiri daripada orang-orang tua. Setelah mencapai kata sepakat, ayah pihak lelaki menanggalkan lapit atau ikat pinggang perak atau sebilah pedang sebagai tanda pertunangan. Mulai saat itu, perempuan itu tidak boleh lagi menerima kunjungan teruna selain tunangnya. Dua atau tiga hari kemudian wakil pihak lelaki akan memaklumkan berita pertunangan tersebut kepada saudara-mara dan jiran tetangga.
  4. 4.  Pihak keluarga lelaki mereka akan menyediakan perbelanjaan serta barang yang harus diberikan kepada keluarga perempuan. Keluarga perempuan juga membuat pelbagai persiapan termasuk memburu binatang untuk disembelih pada hari perkahwinan. Untuk mengundang tetamu, kedua-dua pihak melantik wakil masing-masing untuk menguruskan jemputan kahwin.
  5. 5.  Rombongan lelaki biasanya berarak ke rumah panjang pengantin perempuan dengan menaiki perahu yang dihiasi kain pua kumbu sekiranya pengantin melalui jalan sungai . Rombongan itu akan memukul gong sepanjang perjalanan. Di tangga rumah panjang, ketua rombongan pengantin lelaki dipelawa menyembelih seekor khinzir sebagai penghormatan dan pada masa itu juga tembakan senapang akan kedengaran secara balas-membalas.
  6. 6.  Wakil itu membawa beberapa utas tali bersimpul yang menunjukkan berapa hari lagi perkahwinan dilangsungkan. Sekiranya tali itu mempunyai lima simpulan, bermakna perkahwinan itu akan berlangsung dalam masa lima hari lagi. Wakil khas akan meninggalkan tali bersimpul itu kepada tuai rumah atau ketua rumah panjang yang bertanggungjawab membuka simpulan tali itu setiap hari.
  7. 7.  Rombongan pihak lelaki di kalangan kaum wanita akan masuk ke bilik pengantin perempuan, manakala yang lelaki duduk di ruai. Para tetamu seterusnya akan dijamu dengan sejenis arak iaitu tuak. Air minuman akan dihantar kepada setiap tetamu dan ini dinamakan air penyuci.
  8. 8.  Upacara membelah pinang akan dijalankan ketika majlis berlangsung. Seorang wanita akan membawa keluar tepak sirih dan kemudiannya membelah pinang tersebut. Pecahan pinang itu akan menentukan tempoh masa pengantin perempuan diwajibkan tinggal di rumah suaminya. Setelah itu, seorang lemambang atau bomoh akan mengadakan upacara menidurkan anak dan mengejutkan anak itu semula dengan beberapa rangkap pantun.
  9. 9.  Upacara perkahwinan telah dianggap tamat dengan menjalankan adat ini sekiranya tiada kesalahan adat yang dilakukan oleh kedua-dua belah pihak. Tukang ganyang akan memulakan upacara. Ayam yang telah diikat kakinya kemudian dilepaskan dan mentera pun dibaca. Darah ayam akan disembah kepada pengantin. Mengikut kepercayaan masyarakat Iban, majlis akan diadakan di rumah pengantin perempuan selepas itu dan pengantin lelaki tidak boleh tidur sama dengan pengantin perempuan.
  10. 10.  Aspek pangkat dititik beratkan. Mementingkan status sosial – sembilan pikul, tujuh pikul, tujuh bertirih dan lima bertirih. Jenis barangan dan hadiah yang perlu dibawa untuk "Tanda tunang" dan barang yang mengiringi mas kahwin seperti "Adat Menuga", "Adet Mebin" dan "Pakan" Asas adat perkahwinan – merisik, meminang & majlis perkahwinan.
  11. 11.  Perkahwinan antara pasangan daripada status sosial yang sama dikenali dengan sama gara. Perkahwinan antara pasangan yang berlainan status sosialnya dikenali sebagai sida adat. Wakil pihak lelaki mengunjungi rumah keluarga perempuan untuk mengetahui lebih lanjut dan memastikan status sosial keluarga perempuan dan untuk menentukan sama ada gadis itu sudah berpunya atau belum. Sekiranya gadis itu belum berpunya, ditanyakan sama ada gadis itu boleh dipinang ataupun tidak serta mas kahwinnya.
  12. 12.  Persetujuan kedua-dua belah pihak keluarga lelaki dan perempuan, maka diadakanlah adat tanda tunang, wakil keluarga lelaki, iaitu beberapa orang lelaki dan perempuan yang telah berumur akan menyerahkan barang hantaran peminangan : sebentuk cincin emas, sebilah senjata, segantang padi, sebiji kelapa dan satu pikul barang tembaga Dengan penyerahan barang tersebut oleh wakil keluarga lelaki dan diterima oleh wakil keluarga perempuan maka rasmilah pertunangan itu.
  13. 13.  Kedua-dua pihak hendaklah mematuhi segala syarat yang telah dipersetujui bersama. Jika persetujuan dilanggar, pertunangan boleh diputuskan. Sekiranya pihak perempuan yang memutuskannya, barang tanda tunang mesti dikembalikan kepada pihak lelaki. Jika pihak lelaki yang memutuskannya, tanda tunang itu menjadi milik pihak perempuan.
  14. 14.  Persandingan pertama diadakan di rumah pengantin lelaki dan ini diikuti dengan persandingan kedua di rumah pengantin perempuan. Wakil keluarga pengantin lelaki akan menghadiahkan adat pahe kepada pengantin perernpuan. Penyerahan hadiah ini sangat penting kerana selagi pengantin perempuan belum menerima hadiah tersebut, dia dilarang memakan sebarang makanan di rumah pengantin lelaki itu.
  15. 15.  Persandingan di rumah pengantin perempuan untuk menjalani "Adat Petudui" iaitu penyerahan pelbagai barang, antaranya termasuklah sebentuk cincin emas dan seutas gelang perak kepada pengantin perempuan. Sebelah malam, di rumah pengantin perempuan diadakan pula upacara makan nasi temuan. Semasa jamuan berlangsung upacara suap-menyuap antara kedua-dua pengantin itu dilakukan. Selepas itu, diadakan pula upacara "Pegendang", iaitu tari-menari.
  16. 16.  Pada hari ketujuh, diadakan upacara membebaskan mereka daripada pantang yang dikenakan. Upacara membuang pantang bertujuan untuk membuang ke laut segala bala atau bencana yang mungkin mengancam pasangan suami isteri itu. Upacara ini sebenarnya lebih merupakan upacara bersukaria dan mandi-manda beramai-ramai di tepi pantai.
  17. 17.  Rata-rata mendiami kawasan bukit di luar bandar Kuching. Perkahwinan : satu cara untuk menjadi anggota dan menikmati hak sebagai anggota Biik atau Ramiin itu. Mengamalkan monogami sahaja. Perkahwinan semula selepas bercerai adalah perkara biasa. Melarang perkahwinan antara sepupu.
  18. 18.  Kumpulan seperti Dayak Selako : melarang ahlinya daripada berkahwin dengan anggota kaum yang pernah menjadi musuh perang mereka. Kumpulan Dayak Bukar-Sadong : L & P boleh bebas bergaul dan berkenalan sebelum berkahwin. (peraturan perkahwinan agak longgar). Masyarakat ini tiada upacara merisik. Boleh berkahwin apabila cukup dewasa. Bersikap terbuka terhadap pilihan anak-anak mereka. Kumpulan Bukar-sadong & kumpulan Selako (mereka dibenarkan untuk pilih pasangan yang disukainya tanpa mengira asal kaum).
  19. 19.  Masyarakat ini tidak ada upacara merisik. Cara kahwin berbeza ikut kumpulan. Kumpulan Selako, Jagoi dan Lara, perkahwinan boleh didahului dengan pertunangan. Pertunangan : bertukar cincin. Andai kata mereka secocok, perkahwinan boleh dilangsungkan.
  20. 20.  Kahwin berkait dengan menuai padi. Lebih baik hasil, lebih banyak perkahwinan dilangsungkan. Majlis kenduri besar & mewah bagi anak sulung lelaki/anak tunggal. Usia minimum L=18thn, P=16thn. Perantaraan perempuan akan menghantar tepak sirih/kapur tunang/sebentuk cincin kepada perempuan (di samping mendapat pandangan pihak P)
  21. 21.  Bergantung kepada kemampuan ekonomi keluarga pengantin. Tempat tinggal selepas kahwin bergantung kepada banyak faktor (faktor utama:ekonomi pasangan berkahwin). Pihak suami boleh pengaruh isteri untuk tinggal bersama-sama keluarganya (amalan virilokal) & begitu sebaliknya (uksorivokal) Boleh duduk rumah sendiri (amalan neolokal).
  22. 22.  Kumpulan Dayak Selako melarang pergaulan bebas L&P. Perkawinan terpaksa = amalan ‘batangkap’. Iaitu L&P yang kerap dilihat berdua-duaan. Dihadap kepada para pemimpin kampung. Tindakan dibicarakan hubungan disahkan upacara setelah denda. Biasa pasangan yang hadapi tentangan daripada ibu bapa.
  23. 23.  Amalan ‘nyagam’ (bakal suami dihantar bersama-sama segala tikar bantalnya ke kediaman bakal isteri) apabila kedua- dua belah pihak setuju. Duda/balu. Perkahwinan sempurna : melibatkan pengetahuan, peranan dan perancangan oleh ibu bapa kedua-dua belah pihak. (suku Selako,Jagoi & Larab).

×