120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012

  • 184 views
Uploaded on

De SOS Monitor 2012 geeft een beeld van de stand van zaken binnen het kleinschalige, specialistische beroepsgroepen in Nederland. Op 14 mei 2012 heeft Maxime Verhagen het eerste exemplaar in ontvangst …

De SOS Monitor 2012 geeft een beeld van de stand van zaken binnen het kleinschalige, specialistische beroepsgroepen in Nederland. Op 14 mei 2012 heeft Maxime Verhagen het eerste exemplaar in ontvangst genomen.

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
184
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Monitor SOS Vakmanschap - editie 2012 zeldzame specialistische beroepsgroepen en kleinschalig beroepsonderwijs12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 1 12-04-12 16:16
  • 2. 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 2 12-04-12 16:16
  • 3. Waar vroeger een slager, een edelsmid en een ambachtelijk meubelmaker vol passie en gedrevenheid hun vak uitoefenden, staat nu een schreeuwerig, helverlicht warenhuis. Vergrijzing en ontgroening hebben alle kleur aan de straat onttrokken; vakmanschap en authenticiteit hebben plaatsgemaakt voor massaproductie en eenheidsworst.12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 3 12-04-12 16:16
  • 4. voorwoord Een unieke trouwring van een goudsmid, orthopedische schoenen met onderdelen van een schachtenmaker, een veilig draaiende installatie door het werk van een meet- en regeltechnicus, een parketteur die een antieke parketvloer restaureert, goed gestemde piano’s van een pianotechnicus, een gebitsprothese van een tandtechnicus, een windmolen waarvan de wieken zijn gemaakt met mallen van een modelmaker en een historisch hekwerk dat wordt gerestaureerd door een siersmid. Dit is een kleine greep uit de vele specialistische beroepen die we in deze tijd zeldzaam noemen. Onmisbare beroepen met grote waarde voor u en mij én voor de economie van Nederland. We spreken nu al van zeldzaam specialistisch vakmanschap en dit wordt steeds zeldzamer. Door de vergrijzing dreigt er veel kennis verloren te gaan. Er is in deze beroepen, ook nu!, grote behoefte aan nieuwe vakmensen. We zijn het er allemaal over eens: dit vakmanschap móet doorgegeven worden. Maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Zeldzame beroepsgroepen voelen een nijpend tekort aan instroom van gespecialiseerde vakmensen. En kleinschalige beroepsopleidingen kunnen ternauwernood het hoofd boven water houden. Een zorgelijke situatie! Maar hoe zit het nou precies? Welke zeldzame beroepen zitten in de problemen en hoe groot is het tekort aan instroom van vakmensen? Waarom hebben scholen zoveel moeite om hun kleinschalige opleidingen draaiend te houden? Met het lanceren van het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen in september 2011 heeft minister Van Bijsterveldt een start gemaakt met het verkrijgen van beter inzicht. In de monitor die voor u ligt, kunt u de eerste resultaten lezen: welke beroepen en opleidingen hebben zich tot nu toe gemeld en natuurlijk: waarom?! En welke succesverhalen zijn er van creatieve oplossingen? Er komt veel informatie boven als je je focust op deze specifieke groep beroepen en opleidingen. Soms open deuren, maar ook eye-openers waarom kleinschalige opleidingen het binnen de huidige regelgeving niet redden. Net als ik zult u overtuigd raken van de waarde van zeldzaam specialistisch vakmanschap. Of het nu gaat om de waarde voor uw en mijn gezondheid, voor ons als consumenten, de economie in Nederland of onze rijke cultuur. In het belang van deze bijzondere beroepsgroepen doe ik een persoonlijke oproep aan u te kijken op welke manier u kunt bijdragen aan goed beroepsonderwijs voor zeldzaam, specialistisch vakmanschap! Hans Biesheuvel Voorzitter MKB-Nederland en boegbeeld van SOS Vakmanschap 4 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 4 12-04-12 16:16
  • 5. “dit vakmanschap móet doorgegeven worden” 512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 5 12-04-12 16:16
  • 6. inhoud 6 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 6 12-04-12 16:16
  • 7. I N H O U D Samenvatting 8 Inleiding 10 Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen 12 Beslisboom van het meldpunt 14 Zeldzaam specialistisch vakmanschap onmisbaar voor Nederland 16 Economische waarde 18 Consumentwaarde 20 Culturele en historische waarde 22 Waarde voor welzijn en gezondheid 24 Vraag naar gespecialiseerde vakmensen 26 Kleinschalige specialistische opleidingen in gevaar 30 Kenmerken 32 Ontwikkelingen 34 Prognose voor 2016 36 Meldpunt: van knelpunten naar maatwerkoplossingen 42 Procesadvies 44 Kernproblemen 46 Oplossingsrichtingen 47 Verantwoording 52 Bronnen 54 Bijlage: kleinschalige opleidingen 55 712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 7 12-04-12 16:16
  • 8. samenvatting Zeldzaam specialistisch vakmanschap is gemiddelde vergrijzing en ontgroening spelen de zeer kleinschalige opleidingen is gemid- onmisbaar voor Nederland hierbij een grote rol. Veel kleine ondernemers deld 26% van de studenten 30 jaar of ouder. Specialistisch vakmanschap is vertegenwoor- naderen de pensioengerechtigde leeftijd en digd in alle negen economische topsectoren zonder bedrijfsovername dunt het vakman- Het huidige beroepsonderwijs kan niet aan de van Nederland en heeft daarmee een belang- schap in Nederland verder uit en dreigt onmis- vraag van de arbeidsmarkt voldoen. De klein- rijke sleutelpositie in de Nederlandse economie. bare kennis en kunde uit Nederland te verdwij- schaligheid maakt de specialistische opleidin- Zeldzame specialistische beroepen bevinden nen. Per jaar is er vanuit deze beroepsgroepen gen zeer kwetsbaar. Een aantal beleidsmaat- zich op het snijvlak van grote bedrijfstakken en behoefte aan een nieuwe instroom van circa regelen, zoals de veralgemenisering van het staan aan de wieg van innovaties. Daarnaast 3000 vakmensen. mbo, de 30-plusmaatregel en geen OV-jaar- hebben ze een grote consumentwaarde, kaart voor minderjarige mbo-studenten, cultuur-historische waarde en zijn ze van grote Kleinschalige specialistische versterkt deze kwetsbaarheid. Daarnaast wordt waarde voor gezondheid en welzijn. Dit uit zich opleidingen in gevaar er door onderwijsinstellingen veelvuldig gestart met name in het kwalitatief hoogstaande maat- Nieuwe instroom in de zeldzame specialis- en weer gestopt met kleinschalige opleidingen. werk dat kenmerkend is voor deze beroepen. tische beroepsgroepen is voor een groot deel De laatste vijf jaar is het aantal studenten van afkomstig van kleinschalige specialistische de kleinschalige opleidingen met 37% gekrom- We noemen een beroepsgroep zeldzaam bij mbo-opleidingen. Een derde (78) van alle pen, terwijl het totale mbo-onderwijs met 1% is een omvang van maximaal 1000 personen of mbo-kwalificatiedossiers is kleinschalig, met gegroeid. Bij de zeer kleinschalige opleidingen een gewenste nieuwe instroom van 50 landelijk gezien minder dan 200 studenten. is het aantal studenten zelfs gedaald met 60%. vakmensen per jaar. In Nederland hebben we Dit zijn in totaal 5764 studenten ofwel 1% van De prognose voor 2016 is dat 20 kwalificatie- het dan over circa 170 beroepsgroepen met de mbo-ers in Nederland. Een kwart van de dossiers volledig zullen verdwijnen door de in totaal circa 80.000 werkzame personen. kwalificatiedossiers (57) heeft zelfs minder dalende studentenaantallen. Dit is 1% van de beroepsbevolking. dan 50 studenten of wordt op slechts één of twee locaties uitgevoerd. Dit noemen wij zeer Meldpunt: van knelpunten naar Zeldzame specialistische beroepsgroepen kleinschalige opleidingen. 80% van de (zeer) maatwerkoplossingen hebben een grote vraag naar nieuwe instroom kleinschalige opleidingen zijn technische SOS Vakmanschap, een samenwerkingsver- van gespecialiseerde vakmensen. De boven- opleidingen en 50% zijn bbl-opleidingen. Bij band van meer dan 50 partners uit onderwijs 8 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 8 12-04-12 16:16
  • 9. S A M E N V A T T I N G Goed vakmanschap bepaalt de veerkracht van de samenleving. Nederland heeft goed opgeleide vakmensen nodig. Dit geldt ook voor de zeldzame specialistische beroepen als restauratiesmid, orthopedisch instrumentmaker, goudsmid of modelmaker. Deze kleine beroepsgroepen zijn nauwelijks hoorbaar in het publieke debat, maar zijn de stille kracht van onze economie. Zij geven kleur en diversiteit aan ons straatbeeld en houden de samenleving draaiende. Voor deze beroepen en de bijbehorende kleinschalige opleidingen maakt SOS Vakmanschap zich sterk. en bedrijfsleven, zet zich in voor het behouden SOS Vakmanschap geeft op basis van een en versterken van het kleinschalige specia- analyse van de melder een procesadvies, dat listische beroepsonderwijs, in overleg met het past bij de urgentie van de bedreiging en de Ministerie van OCW en de SBB. Beroepsgroe- mate van gedeeld eigenaarschap. Daarnaast pen en opleidingen die zich in hun voortbe- zet SOS Vakmanschap haar inzicht in de kern- staan bedreigd voelen, kunnen zich melden problemen die spelen in deze beroepen en bij het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en opleidingen: uitvoerbaarheid van de oplei- Beroepen. SOS Vakmanschap maakt gebruik ding, specialisme van het beroep en de van een beslisboom om te bepalen in hoeverre vakmensen en de uitstroom van de opleiding. de problematiek past bij haar scope. Alle Bovendien is er zicht op een breed veld van binnengekomen meldingen hebben een oplossingsrichtingen die mogelijk zijn om geheel eigen problematiek. Iedere melding is kleinschalig specialistisch beroepsonderwijs uniek en iedere oplossing is maatwerk. duurzaam te organiseren. “goed vakmanschap bepaalt de veerkracht van de samenleving” 912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 9 12-04-12 16:16
  • 10. inleiding Minister Van Bijsterveldt van OCW heeft schap aan de hand van dit meldpunt en pen en de bijbehorende kleinschalige oplei- in september 2011 het Meldpunt Bedreigde aanvullend onderzoek heeft opgedaan, is dingen zijn gedefi nieerd. Daarna komen de Opleidingen en Beroepen gelanceerd. gebundeld in deze eerste editie van de Moni- beroepen in beeld: welke waarden vertegen- SOS Vakmanschap heeft dit meldpunt op- tor SOS Vakmanschap. De verhalen van de woordigen zij en hoe groot is de behoefte aan gestart en daarmee gehoor gegeven aan de melders geven de onderzoeksgegevens een specialistische vakmensen op de arbeids- oproep van de minister in het Actieplan mbo gezicht en verrijken het inzicht in de beroepen markt. Vervolgens krijgt u de atypische ‘Focus op Vakmanschap 2011-2015’ om de en opleidingen. kenmerken te zien van kleinschalige specia- aantallen studenten in kleinschalige, ambach- listische opleidingen. We sluiten af met een telijke opleidingen te monitoren en om zicht In deze monitor kunt u lezen hoe het Meldpunt procesadvies en de kernproblemen en moge- te houden op het starten en sluiten van derge- Bedreigde Opleidingen en Beroepen te werk lijke oplossingsrichtingen voor behoud van lijke opleidingen. De kennis die SOS Vakman- gaat en hoe zeldzame specialistische beroe- zeldzaam specialistisch vakmanschap. “Het zou mooi zijn als het specialistisch vakmanschap een vast punt op de agenda van de Tweede Kamer zou worden. Verder zou ik graag zien dat uitvoeringsarrangementen voor kleine beroepen worden vastgelegd in een centrale regeling van erkende specialistische beroepsopleidingen. Daarvoor moeten opleidingen en het relevante bedrijfsleven afspraken maken. Wat we nu hebben is erg vrijblijvend.’’ André van der Leest Koninklijke Metaalunie Uit: Backstage (MBO Raad) 10 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 10 12-04-12 16:16
  • 11. I N L E I D I N G “Kleine, ambachtelijke opleidingen wil ik zoveel mogelijk behouden en dus stel ik geen ondergrens aan een minimum aantal studenten per opleiding per instelling. Waar nodig kan het aanbod landelijk geconcentreerd worden. We kunnen immers niet zonder horlogemakers en tandtechnici. Daarom richt ik een meldpunt in om de aantallen studenten in kleinschalige, ambachtelijke opleidingen te monitoren en om zicht te houden op het starten en sluiten van dergelijke opleidingen.” Minister Van Bijsterveldt Uit: Actieplan mbo ‘Focus op Vakmanschap, 2011-2015 1112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 11 12-04-12 16:16
  • 12. meldpunt bedreigde opleidingen en beroepen Stap 1 Stap 2 registratie probleemanalyse Beroepen en opleidingen melden zich bij het Én het beroep is specialistisch. Iedere melder wordt ondervraagd zodat de Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroe- Het beroep is een specialisme, met werk- kern van de bedreiging goed in beeld komt. pen van SOS Vakmanschap, wanneer zij zich zaamheden die voor het grootste deel uniek Daarnaast wordt er bekeken in hoeverre de in hun voortbestaan bedreigd voelen. Na zijn voor dit beroep. De verwantschap met beroepen en opleidingen toekomstperspec- aanmelding wordt bekeken in hoeverre de andere beroepen is gering. Ook de werkom- tief hebben. Verder is het van groot belang melding past binnen het blikveld van SOS geving is veelal kenmerkend en uniek. Dit dat zowel de beroepsgroep als het onderwijs Vakmanschap. Het meldpunt gebruikt hierbij komt tot uiting in de kwalificatie: het meren- zich betrokken voelen bij de situatie en willen twee criteria: deel van de werkprocessen, vakkennis en meewerken aan een oplossing. vakvaardigheden zijn specifiek (uniek) en Het beroep is zeldzaam. kenmerkend voor dit beroep. Zonder een op Het beroep of de opleiding is bedreigd. De totale omvang van de beroepsgroep in dit beroep toegespitste opleiding is het voor Er is onvoldoende gekwalificeerde, specifiek Nederland is klein en ook de behoefte aan een starter zeer moeilijk om het beroep voor het beroep opgeleide instroom om de nieuwe instromers (afgestudeerden) is klein. gek walificeerd uit te kunnen oefenen, k waliteit en wenselijke omvang van de Als consequentie heeft de bijbehorende oplei- vanwege het specialistische karakter. Dit zijn beroepsgroep ten behoeve van continuïteit ding landelijk gezien kleine leerlingaantallen. met name beroepen waarvoor complexe en en innovatie in stand te houden, nu of op de De opleiding wordt op een beperkt aantal hoogwaardige kennis en inzicht noodzakelijk middellange termijn. plaatsen in Nederland aangeboden. zijn, of beroepen met een complexe ambach- telijke handvaardigheid die veel oefening vereist en langdurig moet ‘inslijten’. 12 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 12 12-04-12 16:16
  • 13. M E L D P U N T B E D R E I G D E O P L E I D I N G E N E N B E R O E P E N Sinds de lancering van het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen van SOS Vakmanschap zijn veel meldingen binnengekomen. Iedere melding doorloopt de drie stappen registratie, probleemanalyse en advies. Deze werkwijze is hieronder beschreven. De beslisboom die hierbij wordt gebruikt, volgt op de volgende pagina’s. Stap 3 advies Het beroep heeft toekomstperspectief. Door de (mate van) dreiging, de toegevoegde De beroepsgroep is qua aantallen weliswaar waarde voor Nederland, baankansen en het klein, maar is wel degelijk relevant voor Neder- probleemeigenaarschap in kaart te brengen, land. De beroepsgroep levert een zichtbare is het mogelijk de meldingen te rubriceren en en aantoonbare bijdrage aan de Nederlandse te prioriteren. Op basis hiervan formuleert economie en/of de maatschappij. Er is een SOS Vakmanschap een advies waarmee de reëel arbeidsmarktperspectief voor afstu- melder verder kan. SOS Vakmanschap geeft deerders. Er is vraag naar dit beroep op de de melder advies over het te volgen proces arbeidsmarkt (door vervangingsvraag of en benoemt mogelijke oplossingsrichtingen. marktgroei), of er zijn concrete mogelijkheden SOS Vakmanschap kan een rol spelen in om als zelfstandige in dit beroep een afzet- vervolgactiviteiten. markt te creëren en zo inkomen te verwerven. Beroepsgroep en onderwijs zijn samen probleemeigenaar. De beroepsgroep én het onderwijs vinden het belangrijk om het beroep voor de toekomst veilig te stellen door behoud en versterking van specialistisch beroepsonderwijs. Zij willen zich gezamenlijk en intensief inspannen om een duurzame onderwijsoplossing (beroeps- opleiding) te realiseren. 1312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 13 12-04-12 16:16
  • 14. ZELDZAAM? SPECIALISTISCH? Kleinschalig beroep in Nederland Zonder toegespitste opleiding verdwijnt beroepsgroep • De beroepsgroep omvat 1000 • N ieuwe aanwas voor de beroeps- werkzame personen of minder. groep is niet op te vangen met • De wenselijke nieuwe instroom op anders, kort- of niet geschoolde de arbeidsmarkt is 50 personen of beroepsbeoefenaren. minder per jaar. • walificerende en specifieke oplei- K • De opleiding bevat landelijk ding is noodzakelijk voor het voort- beslis- maximaal 200 deelnemers. bestaan van de beroepsgroep, dat • Of de opleiding wordt op wil zeggen voor de kwaliteit/conti- maximaal vijf instellingen in nuïteit/innovatie van het beroep. Nederland gegeven. • et merendeel (meer dan 50%) H boom van de kennis en vaardigheden zijn uniek voor het beroep en komen niet overeen met de kennis en vaar- van het digheden van andere beroepen. • V oor alle mbo-niveaus geldt dat het ten minste een tot twee jaar kost om de benodigde kennis te verwer- meldpunt ven, (complexe) vaardigheden in te slijpen en de combinatie van beide in de beroepsuitoefening als begin- nend beroepsbeoefenaar toe te kunnen passen. • B ij hogere mbo-niveaus kan er bovendien sprake zijn van vereiste specialistische kennis en vaardighe- den voor bijvoorbeeld: - complexe beslissingen binnen een werkveld of op het snijvlak van werkvelden, bijvoorbeeld techniek en zorg voor cliënten; - het leveren van maatwerk; - werk uitvoeren dat buiten ge- baande paden valt. 14 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 14 12-04-12 16:16
  • 15. M E L D P U N T B E D R E I G D E O P L E I D I N G E N E N B E R O E P E N BEDREIGD? TOEKOMSTPERSPECTIEF? PROBLEEMEIGENAAR? Ernstig knelpunt (op termijn) dat Toegevoegde waarde voor Nederland, Beroepsgroep en onderwijs voortbestaan beroepsgroep voor baankansen voor afstudeerders gezamelijk probleemeigenaar Nederland bedreigt • Er is onvoldoende gekwalificeerde, • Er zijn baankansen voor afstu- • De beroepsgroep en (potentiële) op- specifiek voor het beroep opgeleide deerders: ook op de middellange leiders vinden het belangrijk dat de instroom om de kwaliteit en wense- termijn is nieuwe instroom op de kwalificatie en de opleiding voor het lijke omvang van de beroepsgroep arbeidsmarkt gewenst (vanwege beroep in Nederland blijft bestaan ten behoeve van continuïteit/innova- de zeldzaamheid 50 personen of of (opnieuw) tot stand komt. tie nu of op de middellange termijn minder per jaar). • Er is aantoonbaar bewijs van (vijf jaar) in stand te houden. • Outsourcing van het beroep en/ samenwerking voor meerdere jaren • Specialisme: De opleiding voor het of de opleiding naar het buitenland tussen beroepsgroep (branche, beroep is onderdeel van een oplei- is niet mogelijk of leidt tot kwali- vakverenigingen) en onderwijs ding voor een bredere kwalificatie. teitsverlies; bijvoorbeeld vanwege (school, MBO Raad, andere Gediplomeerden zijn onvoldoende dienstverlening aan particulieren, rechtspersoon die met opleiders specifiek opgeleid voor het beroep leveren van maatwerk (en intensieve samenwerkt). om gekwalificeerd aan de slag te communicatie daarover) aan bedrij- • Afspraken betreffen (grotendeels) kunnen. ven en particulieren. het hele land en niet afzonderlijke • Uitvoerbaarheid: De kwalificatie en/ • Bovenop de directe banen heeft het regio’s. of opleiding ontbreekt of dreigt te beroep aantoonbare toegevoegde • Partijen zetten zich in natura of met verdwijnen. Het aantal studenten is waarden: economische waarde, eigen financiën in om opleiding te klein voor een gezonde, bekos- consumentwaarde, culturele en mogelijk te maken. tigde (kwalificatie met bijbehorende) historische waarde en waarde voor • Partijen hebben zich ingespan- opleiding. welzijn en gezondheid. nen om voldoende (aanvullende) • Uitstroom: Er is een opleiding, maar financiering te realiseren voor de de uitstroom daarvan is (nu of op opleiding. de middellange termijn) te klein om • Partijen hebben creatieve eigen te voldoen aan de behoefte op de oplossingen voor opleiden. arbeidsmarkt. 1512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 15 12-04-12 16:16
  • 16. zeldzaam specialistisch vakmanschap onmisbaar voor Nederland Specialistisch vakmanschap heeft een sleu- Specialistisch vakmanschap is essentieel telpositie in de Nederlandse economie. Vraagt voor de kwaliteit van ons dagelijks leven, in u zich wel eens af hoe de wieken van de de meeste uiteenlopende facetten. Wie Nederlandse windmolens gemaakt worden? anders kunnen we inschakelen voor ontwerp Daar zijn mallen voor nodig, modellen, die en vervaardiging van uiteenlopend maatwerk, door de modelmakers op maat gemaakt zoals een armprothese, persoonlijke trouw- worden. En wat te denken van nieuwe inno- ringen of een hoed voor de minister op Prins- vaties waar specialistisch vakmanschap aan jesdag? de wieg heeft gestaan? De meeste innovaties beginnen nu eenmaal klein voordat deze Kortom, de zeldzame specialistische beroeps- uitgroeien tot producten van grote omvang. groepen zijn in omvang weliswaar klein, maar Sinds de lancering van het meldpunt heb- hun relevantie en noodzaak voor onze econo- ben 29 organisaties zich gemeld waarvan Nederland heeft een zeer rijke historie met mie en samenleving zijn er niet minder om. er 23 te maken hebben met zeldzaam, een pracht aan cultureel erfgoed. Zeldzame Deze toegevoegde waarde voor Nederland specialistisch vakmanschap. Na een specialistische beroepen hebben een grote uit zich op verschillende vlakken: ontdubbeling van overlappende meldingen rol in het behouden en doorgeven hiervan. • Economische waarde zijn er 18 unieke meldingen waarmee Denk aan het restauratieambacht, zoals de • Consumentwaarde SOS Vakmanschap aan de slag is gegaan. restauratiestukadoors die eeuwenoude orna- • Culturele en historische waarde Deze meldingen geven een beeld van het menten kunnen restaureren en de restaura- • Waarde voor welzijn en gezondheid zeldzaam, specialistisch vakmanschap in tiesmeden die een historisch hek werk Nederland. Op verschillende plekken in de opknappen. Maar ook de pianostemmer die monitor krijgt u een kijkje in de situatie de vleugel in het Concertgebouw stemt en van deze beroepen en opleidingen. de parketteur die de visgraatvloer in een monumentaal pand kan leggen. 16 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 16 12-04-12 16:16
  • 17. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D schoenherstellers hoefsmeden modelmakerij audiciens glazeniers restauratieschilders juweliers sier- kunst en restauratiesmeden baggeraars kleermakers en timmerindustrievakman keramisten banden- en wielenspecialisten opticiens poeliers banketbakkers goud- en zilversmeden glasblazers ambachtelijk tassen-en schoenmakers pianotechniek vakman pluimveeverwerkende industrie monteur voertuigen biologisch dynamische landbouw meubelstoffeerders orthopedische technici vakman boekhandel orthopedische schoentechnici straatmakers ontwerpend meubelmaker versdetaillisten medewerkers steriele medische hulpmiddelen en scheeps- en jachtbouw parketvloerenleggers technisch oogheelkundig assistent tandtechnici vakman slachterijen drukkers en nabewerkers schoenconsulent zonweringspecialisten vakman visverwerkende industrie installateurs carrosseriebedrijven gespecialiseerde aannemers slagers vakman visspeciaalzaken industriële lakverwerkers vakman groentespeciaalzaken natuursteenbewerkers zadel- en tuigmakers uurwerktechnici metaalbewerkers scheepsinterieurbouwer tentoonstellingsbouwers “ ij zijn allemaal W afbouwspecialisten vakman versafdeling dakdekkers restauratiemedewerker restauratiestucadoors specialistische vakmensen, meet- en regeltechniek dekvloerenleggers meubelmakers verspaners onmisbaar voor onze hoedenmakers samenleving én voor onze pedicures economie. Wij leveren een substantiële en aantoonbare bijdrage aan het succes van BV Nederland.” 1712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 17 12-04-12 16:16
  • 18. economische waarde De bijdrage van een beroepsgroep aan de ten niet of zeer problematisch functioneert. economie wordt in onderzoeken vaak uitge- Denk bijvoorbeeld aan de meet- en regeltech- De negen economische drukt als bijdrage aan het Bruto Binnenlands nicus die een chemische installatie veilig laat topsectoren van Nederland Product (BBP), of bijdrage aan de werkgele- draaien, of de modelmaker die de mallen 1 Agro-Food genheid. ontwerpt om pacemakers te produceren. 2 Tuinbouw en uitgangsmaterialen Wanneer de beroepsgroep verdwijnt, heeft 3 High Tech materialen en systemen Naar schatting van SOS Vakmanschap is dat een breder economisch en maatschap- 4 Energie circa 1% van de Nederlandse beroepsbevol- pelijk effect dan op de beroepsgroep alleen. 5 Logistiek king werkzaam in de zeldzame specialistische Daarnaast kunnen zeldzame specialistische 6 Creatieve industrie beroepen. Omdat deze zeldzame beroeps- beroepen een sleutelrol spelen op het gebied 7 Life-sciences groepen per definitie klein zijn, worden ze in van innovatie. Specialistisch vakmanschap is 8 Chemie bestaande economische onderzoeken niet vertegenwoordigd in alle negen economische 9 Water apart zichtbaar. Op basis van de beschikbare topsectoren van Nederland. Niet zelden staan onderzoeksgegevens is het daarom lastig een zeldzame specialistische beroepen aan de Ministerie van EL&I inschatting te maken van de bijdrage van de wieg van innovatieve producten en diensten Uit: Kamerbrief: Naar de top: de hoofdlijnen van zeldzame specialistische beroepen aan het en van innovatieve manieren van onderne- het nieuwe bedrijfslevenbeleid” (2011) BBP. Zeker is dat ze bijdragen aan het BBP, men. Innovatie is niet alleen weggelegd voor hoewel hun aandeel hierin klein is. de hoger opgeleiden in Nederland. Juist het vakmanschap dat op het mbo wordt aange- nog actief gewerkt te worden aan deze Toch kan ‘klein’ ‘groot’ zijn. Zeldzame speci- leerd is van belang voor innovatie. aansluiting om meer innovatie van de grond alistische beroepen hebben binnen het eigen te krijgen. Voor de versterking van de inno- werkterrein vaak een sleutelfunctie in de Specialistische vakmensen zijn onmisbaar bij vatiekracht in Nederland zijn alle opleidings- waardeketen. Op de eerste plaats kunnen het maken en testen van prototypes of het niveaus nodig1. deze beroepen een sleutelpositie vervullen in inrichten van een fabricageproces. Er lijkt dan de (maak)industrie. Wegvallen van dit soort ook een logische aansluiting tussen het mbo beroepen heeft als gevolg dat de waardeke- en het innovatief bedrijfsleven. Er dient echter 1 Commissie Hermans (2010) 18 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 18 12-04-12 16:16
  • 19. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld “De economie is Modelmakerij heeft Modelmakerijen vervaardigen modellen, mallen, grote economische vormen en prototypes van hout, metaal en kunststof. gebaat bij innovatie en en innovatieve Een groot deel van de maakindustrie in Nederland is afhankelijk van de modelmakerij: van pacemaker tot innovatieve beroepen. waarde windmolen. De modellen en mallen moeten zeer pre- cies zijn afgestemd op het gieten en persen. Ook met ‘Klein’ kan ‘groot’ zijn; technologische ontwikkelingen als Rapid Prototyping en Computer Numerical Control zal het vakman- dat wil zeggen dat een schap van de modelmaker van groot belang blijven: ruimtelijk inzicht, kennis van productietechnieken en ontwikkeling klein handvaardigheid blijven onontbeerlijk. kan beginnen, maar De modelmakerij is niet alleen voorwaardelijk voor grootschalige productieprocessen, maar draait ook om test- en schaalmodellen, prototypes en proefse- kan uitgroeien tot een ries. Dan zijn industriële vormgevers, ontwerpbureaus en architecten de gesprekspartners van de modelma- ontwikkeling die van ker. Hij overziet de productietechnische consequen- ties van een ontwerp en kan de stap maken van een vitaal belang is voor idee naar de fabricage van een product. de arbeidsmarkt.” In Nederland zijn ongeveer 300 modelmakers werk- zaam. Er is momenteel in Nederland geen opleiding tot modelmaker. In 2011, het laatste jaar dat de opleiding in Hengelo nog bestond, hebben nog twee studenten Voncken & Karsten (2008) hun diploma gehaald. Er is een gebrek aan nieuwe instroom, zeker gezien de vergrijzing: over vijf jaar gaat vijfentwintig procent van de modelmakers met pensioen. Jaarlijks zijn er zes tot acht gekwalificeerde beroeps- krachten nodig. 1912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 19 12-04-12 16:16
  • 20. consumentwaarde Consumenten vragen in toenemende mate om keramisten, leerbewerkers en glaskunste- oma weer te laten lopen. Ook deze beroepen unieke producten en maatwerk. Zeldzame naars. Deze vakmensen zijn vaak zelfstandig kenmerken zich door kwalitatief hoogwaardig specialistische beroepen zijn vanwege hun ondernemers, die zelf een afzetmarkt creëren vakmanschap, expertise en het zoeken naar hoogwaardige vakmanschap bij uitstek voor hun producten. Deze unieke producten, maatwerkoplossingen. geschikt om de vraag van de consument te waaraan hoge kwaliteitseisen worden gesteld, vertalen in een persoonlijk product. De bele- dragen bij aan de welvaart en de kwaliteit van ving van de consument bij de aanschaf van leven. een product en de interactie tussen consument en vakman zijn hier van wezenlijk belang. Naast het vervaardigen van unieke producten, Meestal is er een nauwe relatie tussen de zijn er zeldzame specialistische beroepen die maker van het product en de klant. zich bezighouden met onderhoud en reparatie van grote waarde voor consumenten. De Veel beroepen met een grote consument- schoenhersteller voor het perfect passend waarde bevinden zich in de kunstzinnige, maken van een paar laarzen, de dakdekker creatief-ambachtelijke branches. Hierbij valt te om de rietkap van een boerderij te herstellen, denken aan goudsmeden, maatkleermakers, en de uurwerktechnicus om het erfstuk van 20 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 20 12-04-12 16:16
  • 21. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld Goudsmeden maken herinnerings- Goudsmeden en zilversmeden houden zich bezig sieraden met grote met het ontwerpen, vervaardigen, repareren en waarde voor soms ook restaureren van sieraden en gebruiks- “De consument voorwerpen van edelmetaal. In 2007 werkten in consumenten de goud- en zilversmedenbranche zo’n 3000 tot anno nu vraagt 3600 personen, veelal zzp-ers. in toenemende Een voorbeeld van een dienst van goudsmeden met een grote consumentwaarde, is het maken mate om unieke van herinneringssieraden. Steeds meer consu- menten hebben de wens een klein beetje as van een dierbare overledene op hun lichaam te dragen producten die in een mooi sieraad, bij voorkeur zonder dat anderen meteen zien dat ze een rouwsieraad dra- passen bij zijn gen. Goudsmeden spelen hierop in en maken de herinneringssieraden. Een goudsmid gaat hiervoor identiteit. ” in gesprek met de klant om naar het levensverhaal van de overledene te luisteren. Op basis daarvan ontstaat heel persoonlijk maatwerk. Lucas Hendricks strategisch adviseur creatieve De Vakschool Schoonhoven is de enige onder- industrie en ambachten wijsinstelling in Nederland die de de mbo- NRC, 22 juli 2011 opleidingen goudsmid en zilversmid aanbiedt. De opleiding heeft echter hoge uitvoeringskosten vanwege het gebruik van kostbare materialen en machines, terwijl de leerlingaantallen laag zijn. Hierdoor is het moeilijk de opleiding in de lucht te houden. 2112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 21 12-04-12 16:16
  • 22. culturele en historische waarde Een aanzienlijk deel van de zeldzame speci- werpen, meubels en boeken tot buitenhuizen, alistische beroepen heeft naast de economi- kerken en kastelen. Voor het restaureren en sche waarde ook een culturele en historische behouden van dit cultuur-historisch erfgoed waarde. Een voorbeeld is Dutch Design, niet zijn zeldzame specialistische vakmensen meer weg te denken uit de Nederlandse onmisbaar. Deze specialisten moeten naast cultuur, dat een belangrijke bijdrage levert aan meesterschap in hun werkterrein ook kennis het imago van Nederland in het buitenland. hebben van de bewerkingstechnieken, beves- Juist in de creatieve industrie zijn veel zeld- tigingsmethoden, kleurstoffen en materialen zame specialistische beroepen te vinden. De die vroeger werden gebruikt. diversiteit aan vakmanschap, het vinden van nieuwe toepassingen voor oude technieken, het combineren van verschillende materialen en disciplines, is van grote waarde voor de Nederlandse cultuur. Een voorbeeld is het “ e diversiteit aan vakmanschap, het D glasblazen, een eeuwenoud beroep dat vroe- ger gericht was op het produceren van glazen vinden van nieuwe toepassingen voor gebruiksvoorwerpen. De moderne Neder- landse glasblazers hebben, gebruikmakend oude technieken, het combineren van van de oude technieken, de transitie gemaakt van gebruiksvoorwerpen naar kunstobjecten, en hebben daarmee internationaal aanzien verschillende materialen en disciplines, verworven. is van grote waarde voor de Nederlandse Naast moderne culturele uitingen heef t Nederland ook vele historische schatten en cultuur.” monumenten, variërend van gebruiksvoor- 22 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 22 12-04-12 16:16
  • 23. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D Smeden is een oeroude bewerkingsmethode waarin een stuk metaal wordt verhit en in de juiste melding in vorm wordt gebracht met een smidshamer en een aambeeld. Siersmeedwerk vereist specifieke technieken en kennis op het gebied van het beeld vormen en verbinden van materialen. Reconstruc- ties of reparaties aan cultureel erfgoed moeten zoveel mogelijk op de historische manier worden uitgevoerd, met hoge vakkundigheid en kennis van Restauratiesmeden traditionele handmatige smeedtechnieken. restaureren cultureel Het Nederlands Gilde van Kunstsmeden verwacht erfgoed dat de vraag naar goed opgeleide vakmensen en vakkundig smeedwerk zal toenemen, mede vanwege de toenemende aandacht van de over- heid voor restauratie. Bovendien worden er steeds hogere kwaliteitseisen gesteld door de overheid. kunnen bekwamen in het smeedvak. De uitvoering Die kunnen een positieve impuls geven aan de van een smeedopleiding brengt hoge kosten met vraag naar vakkundigheid, wat kansen biedt voor zich mee, onder andere door de inrichting van zelfstandig ondernemers. Bij gebrek aan beroeps- een smidse met vuren en vakdocenten. Vanwege opleiding is in 2009 is het project Leerwerk Sme- deze hoge kosten in verhouding tot het lage aantal derij opgezet, waarbij studenten Metaalbewerking studenten, is het de vraag hoe het huidige project zich binnen de vrije ruimte van hun opleiding structureel gefinancierd kan worden. 2312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 23 12-04-12 16:16
  • 24. waarde voor welzijn en gezondheid Ook binnen de gezondheidszorg, op het snij- Door de toenemende vergrijzing en een vlak tussen zorg en techniek, bevinden zich toename van de welvaartsziekten in Neder- zeldzame specialistische beroepen. Door land wordt een steeds groter beroep gedaan middel van maatwerkoplossingen, slimme op de gezondheidszorg. Dit leidt ook tot een innovaties en moderne technieken leveren grotere behoefte aan medische hulpmiddelen deze beroepen een belangrijke bijdrage aan en gezondheidstechnische specialisten. De de gezondheid en het welzijn in Nederland. waarde van deze beroepen voor Nederland zal daarom in de toekomst alleen nog maar De gezondheidstechniek houdt zich bezig met toenemen. Zeldzaam specialistisch vakman- het vervaardigen en aanmeten van medische schap dat bijdraagt aan onze kwaliteit van hulpmiddelen, zoals orthopedische schoe- leven. Hoogwaardig vakmanschap dat maat- nen, een kunstgebit, een gehoorapparaat of werk vereist en waar we niet zonder kunnen. een armprothese. Hiervoor zijn specialistische vakmensen nodig, die zeldzaam zijn en die maatwerkoplossingen kunnen leveren. De beroepen in de gezondheidstechniek kenmer- ken zich door een combinatie van specifieke medische kennis met technische kennis en vaardigheden. Ook een aantal gespeciali- seerde beroepen binnen ziekenhuizen, zoals sterilisatie van medische instrumenten, behoort tot de gezondheidstechniek. 24 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 24 12-04-12 16:16
  • 25. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld Schachten- en onderwerkmakers Ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van de Nederlandse bevolking en de toenemende leveren onmisbare vergrijzing leiden tot een veranderende vraag naar onderdelen van orthopedische voet-/schoenvoorzieningen. Wel- vaartsziekten als overgewicht en diabetes nemen orthopedisch toe en als gevolg daarvan zijn meer orthopedische schoenen en orthopedische aanpassingen nodig. schoeisel Daarnaast hebben mensen steeds meer aandacht voor hun eigen “welzijn” en dat van hun kinderen. Zo vinden ouders het steeds belangrijker dat hun kind goede én moderne schoenen draagt. Ze zijn bereid hier meer geld aan uit te geven wanneer het voor hun kind beter is om aangepaste schoenen te “Het is dragen. vakmanschap Onderdeel van orthopedisch schoeisel zijn schach- ten en onderwerken. Deze worden gemaakt door schachten- en onderwerkmakers die traditioneel dat bijdraagt vakwerk combineren met nieuwe technieken, zoals CAD/CAM en 3D printen. De beroepsgroep bestaat aan de kwaliteit in Nederland uit ongeveer zestig mensen. Het in Nederland kunnen produceren van schachten en van leven ” onderwerk is een belangrijke factor om de kwaliteit van orthopedisch schoeisel te garanderen. Outsour- cing naar het buitenland betekent lagere kosten, maar heeft als risico een slechtere uitvoering van het werk. Door het werk in Nederland uit te voeren, houdt de zorgsector bovendien de regie over de kostenontwikkeling van orthopedisch schoeisel. 2512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 25 12-04-12 16:16
  • 26. vraag naar gespecialiseerde vakmensen De zeldzame specialistische beroepsgroepen dan ook zijn vakmanschap, dat hierdoor nog 2020 ongeveer 16 procent van de werkzame die SOS Vakmanschap spreekt, verwoorden zeldzamer wordt. personen met pensioen gaat (landelijk is dit een grote behoefte aan nieuwe instroom van 15%). Ongeveer 10 procent verlaat om andere gespecialiseerde vakmensen. Door vergrij- De vergrijzing creëert in Nederland tegelijker- redenen de ambachtseconomie. Daarnaast zing en ontgroening neemt het tekort aan tijd een groeiende vraag naar een aantal ligt de uitbreidingsvraag op ongeveer 3 procent goed geschoolde werknemers in heel Neder- zeldzame specialistische beroepen, met tot 2020 (landelijk is de uitbreidingsvraag 4%)9. land toe. Doordat de gemiddelde leeftijd van name in de gezondheidszorg bijvoorbeeld de Wanneer we deze percentages toepassen op zeldzaam specialistisch vakmensen hoger ligt gezondheidstechniek 6. Door de vergrijzing is de zeldzame beroepen ligt er een totale dan landelijk, speelt dit zijn de tekorten in deze er meer vraag naar goede gezondheidszorg arbeidsmarktvraag van 23.000 banen tussen beroepsgroepen ernstiger. en naar medische hulpmiddelen, die vervaar- 2009 en 2020 (zie figuur 4). Tot slot moeten digd en aangemeten worden door specialis- we meenemen dat het percentage zzp-ers in In figuur 1 is de gemiddelde leeftijd van een ten in de gezondheidstechniek. Uit onderzoek de zeldzame, kleinschalige beroepen hoog ligt. aantal beroepsgroepen 2 dat zich gemeld blijkt dat landelijk gezien de meeste banen- In 2009 was het aantal zzp-ers in de ambachts- heeft bij SOS Vakmanschap vergeleken met groei wordt verwacht voor de sectoren zorg economie ongeveer 30 procent. Rekenen we de gemiddelde leeftijd van de werkzame en techniek7. de zzp-ers mee in het aantal te vullen banen, beroepsbevolking in Nederland. Sommige dan komt dat neer op 33.000 banen tussen branches zijn duidelijk meer vergrijsd, zoals Om de vraag naar specialistische vakmensen 2009 en 2020. Dit houdt in dat er per jaar vanuit de pianotechniek en de orthopedische tech- te kwantificeren, gaan we uit van een schatting de zeldzame, specialistische beroepen vraag niek3. Dit wordt deels verklaard door het grote van het aantal personen dat werkzaam is in is naar circa 3000 vakmensen. aandeel zzp-ers 4 in deze beroepsgroepen; deze beroepsgroepen. Hierbij noemen we een zzp-ers in Nederland zijn gemiddeld ouder beroepsgroep zeldzaam, wanneer deze uit 2 Goud- en zilversmeden, orthopedisch schoentechnici, dan medewerkers in loondienst5. minder dan 1000 werkzame personen bestaat. orthopedisch technici, tandtechnici, pianotechnici, In alle sectoren van de economie bevinden parketteurs, zadelmakers 3 SVGB kenniscentrum, 2011 Het probleem van vergrijzing is ernstiger voor zich zeldzame beroepsgroepen. In totaal zijn 4 HBA, in press zzp-ers, omdat het voor hen niet vanzelfspre- dit zo’n 170 beroepsgroepen (zie figuur 3), waar 5 SER, 2010 kend is dat ze aan het einde van hun loopbaan binnen in totaal ongeveer 80.000 personen 6 SVGB kenniscentrum, 2011 7 ROA, 2011 de onderneming willen of kunnen overdragen. werkzaam zijn 8 . Uit onderzoek naar de 8 CBS, 2011 Met het stoppen van de ondernemer verdwijnt ambachtseconomie blijkt dat tussen 2009 en 9 HBA, in press 26 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 26 12-04-12 16:16
  • 27. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D “ er jaar vragen de zeldzame, P specialistische beroepen om circa 3000 vakmensen.” Er zijn meer oudere werkzame personen in zeldzame specialistische beroepen figuur 1 30% Percentage werkzame personen 25% Leeftijdsverdeligen werzame persone in NL en in de zeldzame spec* 20% 15% 10% 5% Zeldzame specialistische beroepen* 0% Nederland t/m 24 25 t/m 34 35 t/m 44 45 t/m 54 55 t/m 64 65 of ouder Leeftijd * gebaseerd op meldingen SOS Vakmanschap 27 3512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 27 12-04-12 16:16
  • 28. Meldingen SOS Vakmanschap in cijfers figuur 2 Te kort aan vakmensen Melding Aantal vakmensen Branche omzet Aantal ondernemingen komende 5 jaar Biologisch Dynamische Landbouw * * 120 Geen Glasblazers 45 * 20 10 Meet- en regeltechniek * * * 300 Modelmakerij 300 * 50 40 Monteur mobiele werktuigen * * * * Orthopedische Techniek 1005 100 miljoen 95 Geen Parketteurs 3400 415 miljoen 1700 50 Pianotechniek 600 45 miljoen 325 Geen Restauratiemedewerker * * * * Restauratiestucadoors 200 * 40 Geen Schachten- en onderwerkmaken 60 tot 300 * 25 30 Scheeps- en jachtbouw 15.000 * * * Scheepvaart en Transport college (drie opleidingen) * * * * Sier- kunst en restauratiesmeden 150 * 110 25 Tandtechniek 1000 360 miljoen 4890 Geen Vakschool Schoonhoven (drie opleidingen) 3000 (goud-/zilversmeden) 190 miljoen 2000 - Vlechtambacht 3 tot 300** * * * Zadel- en tuigmakers 310 24 miljoen 135 33 * Cijfers nog niet bekend Bronnen: CBS 2011, EIM structuuronderzoeken, Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen, Stichting Demeter, SVGB kenniscentrum 2011 ** (3 professioneel, c.a. 300 amateurs) 28 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 28 12-04-12 16:16
  • 29. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D Overzicht beroepen met minder dan 1000 werkzame personen in Nederland figuur 3 Sector Aantal beroepsgroepen Aantal werkzame personen (x1000) Landbouw 6 2,7 Industrie 54 25,2 Bouw 1 0,1 Handel en reparatie 60 31,1 Vervoer en transport 2 0,7 Economie 13 4,9 Gezondheid, welzijn en sport 32 13,3 Overige dienstverlening 2 1,1 170 79,1 (Bron: CBS, 2011, peiljaar 2009) Vervangings- en uitbreidingsvraag voor zeldzame specialistische beroepen tussen 2009 en 2020 figuur 4 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 Groei 10.000 Pensioen 0 Overige vervanging 2009 2020 (Bronnen: CBS, 2011, peiljaar 2009 en HBA (in press)) 2912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 29 12-04-12 16:16
  • 30. kleinschalige specialistische opleidingen in gevaar Om te kunnen voldoen aan de vraag naar In het schooljaar 2011-2012 zijn in het Neder- Het is van belang dat er zorgvuldig wordt goed geschoolde vak mensen is goed landse mbo-onderwijs 230 kwalificatiedos- omgegaan met het uitvoeren van kleinscha- beroepsonderwijs essentieel. Hoewel het siers in gebruik11. Ongeveer een derde van lige specialistische opleidingen. Verdunning g a at o m wa a rd evo l l e b e ro e p e n vo o r deze dossiers (78 stuks) is kleinschalig te vormt een bedreiging wanneer er meerdere Nederland en er volop kansen zijn op werk noemen, aangezien er landelijk minder dan opleidingslocaties de opleidingen uitvoeren in de zeldzame specialistische beroepen, 200 studenten deze opleidingen volgen (zie voor in totaal weinig studenten. blijf t de instroom vanuit het onder wijs figuur 6). Dit zijn in totaal 5764 studenten, 1% achter10. van de mbo-studenten in Nederland. 29 kwalificatiedossiers noemen we zeer klein- We noemen een opleiding kleinschalig schalig doordat ze door minder dan 50 wanneer deze landelijk ma ximaal 20 0 studenten worden gevolgd. In totaal zijn dit studenten heeft. Opleidingen met maximaal 817 studenten. 50 studenten noemen wij zeer kleinschalig. In deze monitor zoomen we regelmatig in op Vanwege de kwetsbaarheid van opleidingen deze groep, omdat deze opleidingen het die op slechts één of twee locaties in Neder- meest kwetsbaar zijn. De scope van SOS land gegeven worden, houdt SOS Vak- Vakmanschap is echter breder dan deze manschap ook deze opleidingen in beeld. Er kwantitatieve grens, aangezien daarin ook zijn 57 kwalificatiedossiers die maximaal ontwikkelingen worden meegenomen: oplei- 50 studenten hebben óf op één of twee loca- dingen die nu landelijk meer dan 200 studen- ties worden gegeven (zie figuur 8). Dit is 25% ten hebben en waarvan dit aantal daalt, van de 230 gebruikte kwalificaties in Neder- houdt SOS Vakmanschap nauwlettend in de land. In de bijlage van deze monitor is te vinden 10 HBA, 2010 gaten. welke dossiers binnen deze categorieën vallen. 11 Toelichting in de verantwoording 30 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 30 12-04-12 16:16
  • 31. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R Vanaf 2010 is de opleiding tandtechniek onder- gebracht bij de Dutch HealthTec Academy. Dit is een samenwerkingsverband tussen bedrijfs- melding in leven, roc’s, vmbo- en hbo-instellingen en het kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven. beeld Samen hebben zij de krachten gebundeld om tot duurzame opleidingsvoorzieningen te komen voor een aantal kleinschalige, specialistische beroepen in de gezondheidstechniek. Er is een Het baart de Branchevereniging Tandtechniek tweede opleiding (BTT) zorgen dat een andere school een tweede opleidingslocatie is gestart. De BTT vreest dat tandtechniek dit de financiering van zowel de bestaande als de nieuw gestarte opleiding in gevaar brengt. Maar gestart! ook de overcapaciteit die twee locaties met zich kunnen meebrengen, is ongewenst. “Kleinschalige opleidingen voorzien heel concreet in een specifieke arbeidsmarktbehoefte. Vaak gaat het om zeer gespecialiseerd werk waarvoor weinig substitutiemogelijkheden bestaan: de gerichte opleiding is noodzakelijk om het vak uit te kunnen oefenen. In termen van macrodoelmatigheid hoeft er geen enkel probleem te zijn, want het kleine aantal studenten sluit aan bij de afgebakende vraag op de arbeidsmarkt (SER, 2002).” IVA 2010 Doelmatigheid van het mbo 3112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 31 12-04-12 16:16
  • 32. kenmerken Kijkend naar de kleinschalige specialistische Veel kleinschalige specialistische deze kleinschalige opleidingen. De overheid opleidingen, dan zien we een aantal a-typi- opleidingen zijn bbl opleidingen stelt dat de opleidingskosten voor deze groep sche kenmerken ten opzichte van het totale 50% van de kleinschalige specialistische oplei- studenten voor een aanzienlijk deel gedragen mbo-onderwijs in Nederland. dingen wordt alleen in de Beroepsbegelei- zouden moeten worden door het bedrijfsleven dende Leerweg (bbl) uitgevoerd. Ter vergelij- en limiteert daarom de reguliere leerlingbe- Veel kleinschalige specialistische king: in het totale mbo-onderwijs wordt slechts kostiging aan scholen. Het bedrijfsleven kan opleidingen zijn technische opleidingen 20% van de opleidingen alleen in de bbl uitge- via een uitbreiding van fiscale voordelen voor 80% van de kleinschalige specialistische voerd. Het bedrijfsleven speelt in deze oplei- het opleiden van personeel deels gecompen- opleidingen behoren tot de sector techniek12. dingen dan ook een belangrijke rol door het seerd worden voor de gestegen opleidings- Dit is veel ten opzichte van de rest van het aanbieden van leerwerkplekken. En dat terwijl kosten. De zeldzame specialistische beroe- mbo, waar 56% van alle opleidingen in deze veel bedrijven in de zeldzame specialistische pen zijn echter vaak kleinschalig, met een sector valt. Dit bevestigt het beeld dat juist in beroepen zzp-ers of microbedrijven zijn. Voor groot aandeel zzp-bedrijven. Deze bedrijven de sector techniek specialistische kennis en het in stand houden van deze opleidingen is kunnen niet profiteren van fiscale voordelen vaardigheden worden geleerd. Vaardigheden het van wezenlijk belang dat onderwijs en omdat ze geen personeel hebben. De vrees die noodzakelijk zijn om de innovatiekracht in bedrijfsleven intensief samenwerken. bestaat dat veel specialistische opleidingen Nederland op peil te houden. niet meer duurzaam kunnen worden georga- Opleidingen met oudere studenten niseerd, omdat zowel onderwijs als bedrijfs- Het is bekend dat het moeilijk is om studen- Kleinschalige opleidingen zijn bedreigd door leven en uiteindelijk ook de studenten te ten te interesseren voor technische oplei- de hogere gemiddelde leeftijd in de opleiding. maken krijgen met een stijging van de kosten. ding e n. Ve e l k l e insc ha lig e te c hnisc he Bij de groep allerkleinste opleidingen is opleidingen zijn moeilijk om aan te bieden, gemiddeld 26% van de studenten dertig jaar met name door de aanschaf van de beno- of ouder en voor sommige kleinschalige digde kostbare apparatuur. Het moet een specialistische opleidingen ligt dit percentage bewuste keuze zijn van onderwijsinstellin- nog hoger. gen dit soort onrendabele opleidingen in hun profiel op te nemen. Samenwerking De overheidsmaatregelen rondom bekosti- met het bedrijfsleven kan hier ondersteu- ging van studenten van dertig jaar en ouder nend in zijn. hebben dan ook grote consequenties voor 12 Bron: DUO-Cfi, 2011 32 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 32 12-04-12 16:16
  • 33. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R De Vakschool Schoonhoven is de enige onderwijsinstelling in Nederland die de opleidingen goudsmid, zilversmid en uurwerktechnicus op mbo-niveau aanbiedt. De opleidingen hebben melding in hoge uitvoeringskosten vanwege het gebruik van kostbare materialen en machines in combinatie beeld met de lage leerlingaantallen. De recente terugloop van het aantal studenten verhoogt de kosten per student dusdanig dat het voortbestaan van de opleidingen aan de Vakschool Schoonhoven Vakschool onder druk staat. De 30-plusregeling heeft negatieve gevolgen voor de deeltijd opleidingen, Schoonhoven aangezien een groot deel van hun studenten in die leeftijdscategorie valt. De consequentie ziet kosten voor is dat zo’n tweehonderd van de vijfhonderd 30+ studenten studenten waarschijnlijk moeten stoppen met hun deeltijdopleiding. Het is niet waarschijnlijk dat zij stijgen de kosten zelf kunnen of willen dragen. 3312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 33 12-04-12 16:16
  • 34. ontwikkelingen Kleinschalige opleidingen worden nog studenten afneemt. Opnieuw is de krimp het te maken en voor langere perioden aan te kleiner meest bedreigend voor de kwalificatiedos- bieden. Zeer waarschijnlijk is het dalende Het aantal studenten in kleinschalige oplei- siers met de laagste leerlingaantallen. In deze studentenaantal hier mede een oorzaak van. dingen neemt snel af ten opzichte van het zeer kleinschalige opleidingen komt relatief Wellicht is het voor onderwijsinstellingen niet totaal aantal studenten in het mbo-onderwijs. veel krimp voor (52%) in vergelijking met het rendabel om de kwetsbare kleinschalige De laatste vijf jaar gaat het om een krimp van totale aantal kwalificatiedossiers in Nederland opleidingen in stand te houden. Ook concur- 37% in de kleinschalige opleidingen met maxi- (34%). Daarnaast is de groei (33%) in de klein- rentieoverwegingen van scholen kunnen een maal 200 studenten, tegenover een groei van schalige opleidingen kleiner dan in grotere reden zijn om opleidingen te starten en tegen- 1,1% in het totale mbo. De daling is nog veel opleidingen (54%) (zie figuur 9 en 10). Dit vallende resultaten een reden om te stop- sterker voor de groep dossiers met landelijk maakt de kleinschalige opleidingen erg pen14. maximaal 50 studenten. Daar daalde het kwetsbaar: ze zijn al klein en in de loop der aantal studenten tussen 2007 en 2011 met tijd worden ze steeds kleiner. Het veelvuldig starten en stoppen van klein- 60%! (zie figuur 7) schalige opleidingen kan verkeerde verwach- Er wordt veelvuldig gestart en gestopt tingen wekken en teleurstellingen opleveren In 2011 is voor het eerst een daling van het met kleinschalige opleidingen voor het bedrijfsleven. Als het gelukt is een totaal aantal studenten in het mbo waar te Een andere dreiging voor de kleinschalige opleiding op te zetten, verwacht men dat de nemen. Dit betreft een daling van 1,9% ten opleidingen is het veelvuldig starten en stop- instroom in het beroep voor langere tijd opzichte van 2010. De daling van het aantal pen van opleidingen. Dit betreft vooral de geborgd is. Wanneer op korte termijn weer studenten in kleinschalige opleidingen is in allerkleinste opleidingen. De 21 kwalificatie- wordt gestopt met de opleiding moet het dezelfde periode echter veel groter, namelijk dossiers met maximaal 50 studenten worden bedrijfsleven nieuwe stappen nemen om aan 14,3%. in 2011 op 41 locaties aangeboden. Tussen voldoende instroom te komen. Ondertussen 2004 en 2011 zijn 22 instellingen gestart met zijn er jaren verloren gegaan en duurt het nog De problematiek van kleinschalige opleidin- het aanbieden van kleinschalige opleidingen, langer voordat nieuwe vakmensen zijn opge- gen komt ook in beeld wanneer we kijken in terwijl maar liefst 32 instellingen in dezelfde leid voor het beroep. welke mate het aantal studenten per kwalifi- periode zijn gestopt met het aanbieden van catiedossier groeit of krimpt. Groei betekent deze opleidingen13 (zie figuur 11). 13 Voor deze analyse is gekeken naar de kwalificatiedossiers dat het aantal studenten in een opleiding Het blijkt voor onderwijsinstellingen een zware uit 2011 die ook in 2004 bestonden. toeneemt, krimp houdt in dat het aantal opdracht kleinschalige opleidingen duurzaam 14 IVA, 2010 34 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 34 12-04-12 16:16
  • 35. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R “Als we niet met zijn allen zorgen dat de steeds schaarsere talenten kiezen voor onze beroepen, dan krijgen we straks grote kwaliteitsproblemen.” Elrie Bakker HBA-voorzitter (Krant van het Ambacht, juni 2011) 3512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 35 12-04-12 16:16
  • 36. 30% 25% Leeftijdsverdeligen werzame persone in NL en in de zeldzame spec* 20% prognose 2016 15% 10% 5% Het aantal kleinschalige opleidingen zal met de huidige groeiprognose in 2016 sterk zijn verminderd (bij een gelijk blijvend aantal kwalificatiedos- siers). In de kleinste kwalificatiedossiers met maximaal 50 studenten zullen er in 2016 nog maar 17 kwalificatiedossiers zijn, in de categorie 50 0% tot 100 studenten per kwalificatiedossier zullen er nog 10 dossiers zijn. De grootste dossiers worden nog groter, de kleintjes krimpen verder of verdwijnent/m 24helemaal. Van alle dossiers dreigen er zelfs 20 te verdwijnen64 zelfs 25 t/m 34 35 t/m 44 45 t/m 54 55 t/m door het65 of ouder dalende studentenaantal (zie figuur 5). Hiervan zitten elf dossiers in de sector techniek, vijf in de sector economie en vier in de groene sector. Eén van deze opleidingen is de opleiding goud- en zilver- smeden van de Vakschool Schoonhoven. Deze opleiding ziet haar studentenaantal drastisch dalen en als er nu niet snel iets gebeurt dan zal deze opleiding in Nederland verdwijnen. Vakschool Schoonhoven heeft zich al gemeld bij het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen van SOS Vakmanschap. Prognose van aantal kwalificatiedossiers voor 2016* figuur 5 prognose 35 Aantal kwalificatiedossiers voor 2016 2011 30 25 20 15 10 5 0 Dreigt te verdwijnen 0-50 51-100 101-200 201-500 501-1000 1001-2000 2001-5000 >5000 leeg Aantal studenten per kwalificatiedossier (landelijk) * van 201 dossiers die in 2004 reeds bestonden 36 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 36 12-04-12 16:16
  • 37. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R De bbl opleiding tot parketteur kan gevolgd worden aan ROC Midden Nederland. De branche melding in is tevreden over de kwaliteit van de opleiding. In het studiejaar 2011/2012 zijn er acht studenten ingestroomd. De instroom is al jaren niet hoog, beeld maar loopt nu verder terug, wat ertoe heeft geleid dat de school de noodklok heeft geluid. Het tekort aan instroom van studenten heeft Parketteurs een aantal oorzaken. Op de eerste plaats zijn er zitten te springen weinig plaatsen voor beroepspraktijkvorming, wat versterkt wordt door de teruglopende omzetten om gekwalificeerde bij parketondernemers. Daarnaast is er vrijwel geen instroom vanuit het vmbo. Vmbo-studenten instroom lopen niet bepaald warm voor doorstroom naar een mbo-opleiding tot parketteur. Het lage aantal studenten heeft een tekort aan gekwalificeerde instroom in de beroepsgroep tot gevolg. En bij de huidige leerlingaantallen is het zeer de vraag of de opleiding voor ROC Midden Nederland in de toekomst nog kostendekkend te organiseren verenigingen benadrukken voortdurend het belang valt. Het gevolg is dat de essentiële vakkennis van opgeleide werknemers. Er is een folder ont- en vaardigheden geleidelijk uit de branche zullen wikkeld over het in dienst nemen van studenten, verdwijnen. waarmee het wijdverspreide misverstand wordt tegengesproken dat het in dienst nemen van De brancheorganisaties VPL, VPVP en CBW- een leerling duur zou zijn. Daarnaast zijn er in de MITEX proberen met de school en kenniscentrum branche workshops met het doel studenten voor SH&M de instroom te vergroten. De branche- de opleiding te genereren. 3712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 37 12-04-12 16:16
  • 38. Aantal kleinschalige kwalificatiedossiers figuur 6 Aantal kleinschalige kwalificatie 3% Minder 200 studenten per dossier (landelijk) Meer dan 200 studenten per dossier (landelijk) Geen studenten 33% krimp en groei kwalificatie dorssiers met max 50 leerlingen 64% Ontwikkeling van het aantal studenten in kleinschalige opleidingen* Leering figuur 7 2000 Aantal studenten 1500 1000 50 dossiers worden op 1 of 2 instellingen krimp en groei in alle kwalifitactie dossiers gegeven 500 0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Met landelijk maximaal 50 studenten *Dossiers met maximaal 50 studenten in 2011 en die in 2004 reeds bestonden 38 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 38 12-04-12 16:16
  • 39. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R Aantal onderwijsinstellingen per kwalificatiedossier figuur 8 35 > 5 instellingen Aantal kwalificatiedossiers (2011-2012) 1 instelling5 instellingen 3- 2 instellingen 30 2 1 instelling 2 instellingen 25 5 3-5 instellingen 3 20 > 5 instellingen 15 6 10 19 1 5 10 2 5 1 2 1 0 0-50 50-100 101-200 201-500 501-1000 1001-2000 2001-5000 > 5000 Aantal studenten per kwalificatie (landelijk) > 5 instellingen > 3-5 >2 >1 3912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 39 12-04-12 16:16
  • 40. e Krimp en groei in groei kwalificatie met max. 50 studenten* krimp en dossiers figuur 9 dorssiers met max 50 leerlingen Stabiel 15% Groei Krimp 33% Aantal kleinschalige kwalificatie krimp en groei kwalificatie 52 % dorssiers met max 50 leerlingen *Dossiers met maximaal 50 studenten in 2011 en die in 2004 reeds bestonden Krimp en groei in alle kwalificatiedossiers* figuur 10 krimp en groei in alle kwalifitactie dossiers Stabiel 34% 12% Groei Krimp 54% krimp en groei in alle kwalifitactie dossiers *Dossiers in 2011 en die in 2004 reeds bestonden 40 Monitor SOS Vakmanschap - editie 2012 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 40 12-04-12 16:16
  • 41. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R Aantal instellingen dat kleine opleidingen (max 50 studenten) aanbiedt* figuur 11 Starten Aantal instellingen Stoppen 80 70 60 50 40 30 20 10 * van 21 dossiers die in 2004 reeds bestonden 0 2004/2005 gestart tussen gestopt tussen 2011/2012 2004 en 2011 2004 en 2011 4112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 41 12-04-12 16:16
  • 42. meldpunt: van knelpunten naar maatwerkoplossingen Met het meldpunt en aanvullend onderzoek en analyses heeft SOS Vakmanschap veel kennis opgedaan over de problematiek van kleinschalige, specialistische opleidingen en zeldzaam, specialistisch vakmanschap. SOS Vakmanschap wil echter niet alleen proble- men signaleren en registeren, maar vooral daadkrachtig zoeken naar oplossingen. De insteek van SOS Vakmanschap is dat de melders zelf probleemeigenaar zijn en bereid zijn zelf de bal op te pakken om te komen tot een constructieve oplossing. Alle binnengekomen meldingen zijn op zich- zelf staand en hebben een geheel eigen problematiek. Iedere melding is uniek en iedere oplossing is maatwerk. Het is dan ook onmogelijk om in het algemeen oplossingen te beschrijven. Wel kunnen we melders een passend procesadvies geven, de specifieke situatie analyseren aan de hand van kernpro- blemen en mogelijke oplossingsrichtingen benoemen. 42 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 42 12-04-12 16:16
  • 43. M E L D P U N T : V A N K N E L P U N T E N N A A R M A A T W E R K O P L O S S I N G E N “Een toekomstscenario voor unieke opleidingen is een scenario waarin de betrokken partijen, branches, kenniscentra en opleidingen gezamenlijk naar oplossingen zoeken om op basis van eigen verantwoordelijkheden en mogelijkheden het aanbod van unieke kwalificaties te reguleren. Partijen organiseren de unieke opleidingen dan als nicheopleidingen, waar een beperkt aantal onderwijsinstellingen aan deelnemen; de bedrijven en branches een grote rol spelen in het aanbieden van de praktijkcomponent en de expertise van het beroep en de kenniscentra een regisserende rol spelen. En de kosten worden gedeeld. ” Smets & Baarda (2003) 4312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 43 12-04-12 16:16
  • 44. procesadvies De meldingen die zijn binnengekomen bij het •  e situatie bij de restauratiesmeden is D Een dergelijke rubricering geeft inzicht in de Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen redelijk urgent en het eigenaarschap is erg processtappen die voor een beroepsgroep zijn grondig bestudeerd en geanalyseerd door hoog. Hier heeft de branchevereniging of opleiding liggen, zonder in te gaan op de SOS Vakmanschap. Door de (mate van) zich gemeld en is het onderwijs in nauwe inhoud van de problematiek of vraag. Het dreiging, het probleemeigenaarschap de samenwerking met het bedrijfsleven. Dit geeft een duidelijk overzicht van de binnen- toegevoegde waarde voor Nederland en verhoogt de slagingskans van het oplos- gekomen meldingen. Uiteindelijk is ieder baankansen in kaart te brengen, is het voor sen van de problemen en kunnen er snel advies aan iedere melder maatwerk. De erva- SOS Vakmanschap mogelijk de vele meldingen stappen worden genomen om samen te ring leert dan ook dat iedere melding uniek te rubriceren en te prioriteren. In figuur 12 zijn bouwen aan oplossingen. is en om een specifieke aanpak vraagt. dertien meldingen gerubriceerd. Iedere knop •  ij de tandtechniek is de urgentie minder B is één melding. Ter illustratie lichten we er drie groot, waardoor er tijd is om tot een goede meldingen uit, namelijk die van de tandtech- oplossing te komen. Het eigenaarschap nici, de restauratiesmeden en de modelma- van het probleem is redelijk groot, ook kers. deze melding lijkt een goede kans van slagen te hebben. Doordat er tijd is, •  e urgentie van de melding van de model- D kunnen partijen samen werken aan inno- makers is erg groot. Het beroep wordt in vaties. haar voortbestaan bedreigd en het is van belang dat er snel actie ondernomen wordt. Een situatie met een lage urgentie van de Het zal echter niet gemakkelijk worden om dreiging en een laag eigenaarschap krijgt het probleem van deze melding op te het advies op zoek te gaan naar partners lossen, aangezien het eigenaarschap van om meer draagvlak te creëren voor de het probleem minder groot is. Een belang- melding e n ge signale e rde proble me n. rijk onderdeel van het advies zal dan ook Daarna kunnen wellicht stappen onderno- zijn om snel partners te vinden en geza- men worden om gezamenlijk de problemen menlijk als probleemeigenaar op te treden. aan te pakken. 44 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 44 12-04-12 16:16
  • 45. M E L D P U N T : V A N K N E L P U N T E N N A A R M A A T W E R K O P L O S S I N G E N Scoring meldingen SOS Vakmanschap figuur 12 Ga innoveren! restauratiesmeden Ga bouwen! Hoog tandtechniek modelmakerij Eigenschap Laag Zoek partners! Vind partners! Laag Urgentie van dreiging Hoog 4512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 45 12-04-12 16:16
  • 46. kernproblemen Uit het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en de ople iding onvoldoe nde a a n bij de Beroepen en aanvullende analyses maken we beroepspraktijk, bijvoorbeeld omdat er een op dat er drie kernproblemen zijn waar klein- tekort is aan een goed ingericht praktijklo- schalige, specialistische opleidingen en kaal en goede vakdocenten. De afname van beroepsgroepen mee worstelen. het totale docentenbestand door de vergrij- zing draagt bij aan dit tekort. Tot slot kan Het eerste kernprobleem zit in de uitvoerbaar- ook een tekort aan stage- en leerwerkplek- heid van een duurzame opleiding. Door de ken een probleem zijn. Studenten kunnen kleinschaligheid zijn de opleidingen zeer kapi- dan onvoldoende in de praktijk aan de slag taalintensief, wat wordt versterkt door het om het beroep onder de knie te krijgen. specialistische karakter van het beroep. Verdunning van opleidingen maakt het nog Een derde kernprobleem is dat er te weinig moeilijker de opleiding efficiënt uit te voeren. uitstroom van de opleiding afkomt om te Diverse maatregelen in het onderwijs die zich voldoen aan de behoefte naar vakmensen. richten zich op de veralgemenisering en Vaak komt dit doordat de instroom in de verkorting van mbo-opleidingen werken de opleiding te laag ligt door een slecht imago kleinschalige, specialistische opleidingen of de onzichtbaarheid van het beroep. De onbedoeld tegen. toenemende populariteit van brede opleidin- gen onder de slinkende groep jongeren Ee n t we e d e ke r n p ro b l e e m wa a r ve e l versterkt dit tekort. Ook kan het zo zijn dat beroepsgroepen tegenaan lopen, is dat er vanuit het bedrijfsleven te weinig animo is studenten niet of niet voldoende specialis- voor opleiden zodat er te weinig leerwerk- tisch worden opgeleid. Soms komt dit plekken zijn of dat de lengte of opzet van de eenvoudigweg omdat er geen kwalificatie- opleiding niet aantrekkelijk is voor mogelijke dossier beschikbaar is waardoor een speci- studenten. fieke opleiding onmogelijk is. Soms ook sluit 46 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 46 12-04-12 16:16
  • 47. M E L D P U N T : V A N K N E L P U N T E N N A A R M A A T W E R K O P L O S S I N G E N oplossingsrichtingen Als gevolg van de druk die de kleinschalige Zo zijn in het kwalificatiedossier Creatief worden snel inzetbaar voor bedrijven en de specialistische opleidingen ervaren, ontstaan Vakman verschillende specialistische crea- kosten voor opleidingsinstellingen worden innovatieve oplossingen voor de uitvoering tieve opleidingen gebundeld. Het dossier beperkt. van de opleidingen. Bij het Meldpunt bevat gemeenschappelijke componenten Bedreigde Opleidingen en Beroepen is ook waarin overlap zichtbaar wordt en inzichtelijk Met een goede analyse van iedere specifieke een aantal succesverhalen binnengekomen, wordt waar opleidingen inhoud gezamenlijk situatie kan een palet aan oplossingsrichtin- met mooie voorbeelden, kansen en oplos- kunnen aanbieden. Daarnaast zijn specialis- gen ondersteunend zijn om te komen tot een singsrichtingen. tische uitstromen opgenomen, om de herken- passende duurzame oplossing. baarheid en de k waliteitseisen van het Het blijkt onontbeerlijk te zijn dat branches, vakmanschap voor de specifieke branches Op de volgende pagina’s zijn de kernproble- opleidingen en kenniscentra samen oplos- te waarborgen. men en bijbehorende oorzaken en mogelijke singen zoeken voor het aanbod van de klein- oplossingsrichtingen schematisch weerge- schalige opleidingen, zoals in de fietsbranche Een andere mogelijkheid zit in financiële geven. is gebeurd (zie succesverhaal ‘Fietsbranche samenwerking met het bedrijfsleven. De bran- zet Tweewieler Academy neer’). De kansen che kan bijdragen in de kosten voor onderwijs, zijn het grootst wanneer de opleidingen zoals in de pianotechniek gebeurt door een worden beschouwd als nicheopleidingen, verplichte scholingsafdracht bij bedrijven. waar een beperkt aantal onderwijsinstellingen Maar het bedrijfsleven kan ook materialen aan deelnemen om zo doende ondoelmatige leveren voor de inrichting van een praktijklo- verdunning van opleidingen te voorkomen . kaal. Daarnaast is de praktijkcomponent van specialistische opleidingen onmisbaar. Een mogelijke oplossing zit in het geografisch Wanneer in het bedrijfsleven zo veel mogelijk centreren van opleidingen op één oplei- gelegenheid wordt geboden de praktische dingslocatie, zoals de Dutch HealthTec vaardigheden te laten inslijten en de contact- Academy heeft gedaan. Het centreren kan momenten op school kunnen worden beperkt, ook gebeuren in het kwalificatiedossier zelf. snijdt het mes aan twee kanten. Studenten 4712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 47 12-04-12 16:16
  • 48. aanbodzijde (onderwijs) WEINIG STUDENTEN VERDUNDE OPLEIDINGEN UITVOER- KAPITAAL- BAARHEID INTENSIEVE OPLEIDING Oplossingsmogelijkheden onderwijs: TE WEINIG UITSTROOM U • ombineren praktijkonderwijs met gelijksoortige beroepen C (GEEN) • erbetering onderwijsconcept V OPLEIDINGEN • ndersteuning door beroepsgroep (financieel, praktijklocatie, O docenten) • ombineren onderwijs algemene vakken met andere beroepen C • undelen gelijksoortige opleidingen op een locatie B • pnemen beroep in bredere opleiding (kwalificatiedossier/uitstroom) O • oncentreren opleiding op minder locaties C SLECHT IMAGO • ieuwe opleiding starten (mbo of cursorisch) N OPLEIDING OF • ositionering opleiding of school met pr en imago campagnes P ONVOLDOENDE SCHOOL • eschikbaar maken van OV-kaart voor mbo-studenten B STAGE- EN LEER- WERKPLEKKEN 48 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 48 12-04-12 16:16
  • 49. M E L D P U N T : V A N K N E L P U N T E N N A A R M A A T W E R K O P L O S S I N G E N vraagzijde GEEN KWALIFICATIE- (beroepsgroep) GEBREKKIGE DOORVERTALING KWALIFICATIE- DOSSIER OF OPLEIDING DOSSIER ON- VOLDOENDE AANSLUITING BIJ TEKORT (VERANDERENDE) AAN GOEDE BEROEPS- VAKDOCENTEN PRAKTIJK SPECIALISME ONVOLDOENDE ONVOLDOENDE KWALITEIT KWALITEIT STAGE- OUTILLAGE EN LEERWERK- TE WEINIG PLEKKEN PRAKTIJK- ONDERWIJSM UITSTROOM ONZICHTBAAR BEROEP OF SLECHT IMAGO Oplossingsmogelijkheden beroepsgroep: • ntwikkeling nieuw kwalificatiedossier O • anpassing kwalificatiedossier A LENGTE OF • ooling leerwerkplekken P OPZET OPLEIDING • fspraken tussen beroepsgroep en onderwijs (CAO, convenant) A ONVOLDOENDE NIET AANTREK- • pnemen beroep in bredere opleiding O ANIMO VOOR KELIJK • ositionering beroepsgroep met pr en imago campagnes P OPLEIDEN IN BRANCHE 49 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 49 12-04-12 16:16
  • 50. fietsbranche zet Tweewieler Fietstechnici zich daarom vooral op de bestaande theorie. van het (reguliere) onderwijs, het verhogen De fietsbranche vertegenwoordigt een typisch Het praktijkgedeelte van de bbl-opleidingen van de instroom en het neerzetten van een Nederlands kwaliteitsproduct. Fietsenhande- ligt bij de leerbedrijven. De kwaliteit van de bedrijfseconomisch verantwoorde organisa- laren verkopen jaarlijks ongeveer 1,3 tot 1,4 praktijkbegeleiding is wisselend. Het komt tie. Om de doelen te bereiken is het product- miljoen fietsen. De afgelopen jaren is de omzet voor dat leerbedrijven niet beschikken over portfolio vernieuwd en zijn nieuwe trainers in de fietsbranche gestegen. De opkomst van voldoende kennis en ervaring. aangetrokken. De TWA is een afdeling binnen de e-bike levert een hogere omzet op, maar Innovam. noodzaakt ook tot grotere investeringen. Ook Naast de kwaliteit van de opleiding biedt het leidt de populariteit van de e-bike tot een aantal studenten een probleem: Om aan de Samenwerking is een belangrijke voorwaarde grotere vraag naar het opleiden van mede- grote vervangingsvraag te voldoen, zullen veel voor het beperken van de uitvoeringskosten werkers, ook vanuit het buitenland. De huidige meer studenten moeten worden opgeleid. van het onderwijs. Door naast het reguliere markt vraagt van een fietstechnicus naast Nadelig daarbij is dat het beroep weinig mbo-onderwijs ook bedrijfscursussen aan te vakmanschap een klant- en servicegerichte aanzien heeft bij potentiële studenten, in bieden op de praktijkonderwijslocatie, is de instelling, een hoge kwaliteitsnorm, kosten- tegenstelling tot het innovatieve karakter van bezettingsgraad van de locatie hoger en dalen bewustzijn en een focus op het oplossen van de branche. de vaste kosten van de onderwijsinstelling. problemen. Ook ROC Midden-Nederland maakt gebruik Oplossing van de praktijklokalen van de TWA. De Twee- Bedreiging In 2010 is de Tweewieler Academy (TWA) wieler Academy werkt met een eigen budget. Het onderwijs voor fietstechnicus is zeer opgericht, het kennis-, opleidings- en trai- De trainingsomzet is in de afgelopen twee jaar versnipperd in Nederland. Twaalf ROC’s ningscentrum voor de tweewielerbranche en meer dan verdrievoudigd. De kritische omzet- bieden de opleiding aan, voor in totaal 500 het onderwijs. Het is een onderwijsgericht grens is echter nog niet bereikt. studenten. In combinatie met het lage aantal instituut met een duidelijk gezicht. De TWA studenten, leidt dit tot hoge vaste kosten voor werkt met een dedicated team van leden met de opleidingsinstellingen. Hierdoor is bijvoor- verschillende expertisegebieden. Doelstel- beeld het ontwikkelen van nieuwe lesstof lingen van de TWA zijn het verhogen van de moeilijk te realiseren. De opleidingen richten professionaliteit in de branche, het verbeteren 50 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 50 12-04-12 16:16
  • 51. M E L D P U N T : V A N K N E L P U N T E N N A A R M A A T W E R K O P L O S S I N G E Nr Academy neer SUCCESVERHAAL 51 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 51 12-04-12 16:17
  • 52. verantwoording Deze monitor geeft een beeld van de zeld- De meest recente cijfers van de zeldzame Voor het in beeld brengen van kleinschalige zame specialistische beroepsgroepen en de specialistische beroepen betreffen het peiljaar specialistische opleidingen maken we in deze kleinschalige specialistische opleidingen in 2009 van het CBS. Het CBS hanteert voor de monitor gebruik van de data van DUO-CFI. Nederland, de vraagzijde en de aanbodzijde. beroepsgroepen een Standaard Beroepen- Deze data groeperen we op het niveau van Belangrijke indicatoren zijn: classificatie. We selecteren vervolgens op het kwalificatiedossiers. Kwalificatiedossiers •  antal beroepsgroepen a aantal beroepsbeoefenaren per categorie. liggen dichter tegen de beroepsgroepen aan •  antal werkzame personen a Daarbij leggen we de grens op minder dan dan kwalificaties, zeker waar het specialis- •  ervangings- en uitbreidingsvraag v 5000 werkzame personen. In het bijzonder tisch vakmanschap betreft. De eerste vorm •  antal kwalificatiedossiers a zoomen we in op de beroepsgroepen met van kleinschalige opleidingen zijn opleidingen •  antal studenten a minder dan 1000 werkzame personen, de met weinig studenten. We zoomen daarom •  antal instellingen dat de kwalificatie- a beroepsgroepen die het meest kleinschalig in op de kwalificatiedossiers die landelijk dossiers uitvoert zijn. Hier bevinden zich beroepsgroepen maximaal 200 studenten hebben. We kiezen •  roei en krimp in het aantal studenten g tussen die een hoger of lager opleidingsni- regelmatig voor het in beeld brengen van de per kwalificatiedossier veau vereisen dan mbo en er bevinden zich ondergrens van maximaal 50 studenten, beroepen tussen die in de ogen van velen niet omdat deze opleidingen het meest kwetsbaar We hanteren de beschikbare cijfers van het specialistisch zijn. Er worden met deze selec- zijn. De tweede groep van kleinschalige speci- CBS voor het in kaart brengen van zeldzame tie uit de cijfers van het CBS echter ook alistische opleidingen zijn de opleidingen die specialistische beroepen en cijfers van DUO- beroepsgroepen niet in beeld gebracht die slechts op één of twee locaties worden gege- CFI voor het in kaart brengen van kleinscha- wel kleinschalig en specialistisch zijn, maar ven. Om deze groep te isoleren hebben we lige specialistische opleidingen. Deze cijfers bijvoorbeeld door het CBS onder een grotere gekeken naar het aantal instellingen dat een geven een indicatie. Naast de cijfers presen- categorie worden geplaatst. We doen voor kwalificatiedossier uitvoert. teren we een aantal cases. Deze cases zijn deze monitor de aanname dat deze beide afkomstig uit het Meldpunt Bedreigde Oplei- groepen beroepen ongeveer even groot zijn. Zonder de opleiding van binnenuit te kennen dingen en Beroepen van SOS Vakmanschap We spreken daarom van een ruwe schatting is het niet mogelijk om een oordeel te geven en geven een illustratie van de situatie in de van de zeldzame specialistische beroeps- over het specialistische karakter ervan. Een beroepen en opleidingen. groepen. objectieve afbakening van de specialistische 52 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 52 12-04-12 16:17
  • 53. V E R A N T W O O R D I N G opleidingen in Nederland is derhalve op basis is. We noemen een kwalificatiedossier stabiel tingen op basis van verschillende bronnen, is van de DUO-CFI gegevens niet te geven. Dit wanneer het groeipercentage 2004-2011 er onvoldoende basis om conclusies te trek- is wel mogelijk voor het criterium `kleinscha- tussen -10% en +10% ligt. De groeilijn 2004- ken waarin vraag en aanbod worden gekop- lig´. Hierbij merken we op dat er een zeker 2011 is vervolgens gebruikt om per dossier peld. Daarnaast geldt voor veel beroepen dat verband is tussen ´specialistisch´ en ´klein- een prognose te maken van de leerlingaantal- er geen unieke koppeling bestaat met een schalig´. Specialistische opleidingen zijn niet len in 2016. opleiding14. Daarom zal het ook in de toekomst gericht op grote aantallen studenten. niet mogelijk zijn een dergelijke koppeling te Wanneer we uitspraken doen over hoe maken. Er zullen ook andere opleidingen zijn die niet kwalificatiedossiers zich ontwikkeld hebben binnen de bovengenoemde criteria vallen, in de tijd, hebben we ervoor gekozen om In de komende jaren zal SOS Vakmanschap maar wel bedreigd kunnen zijn. Deze oplei- uit te gaan van de kwalificatiedossiers die de situatie in de beroepen en opleidingen dingen worden in dit deel van de SOS Moni- in het schooljaar 2004-2005 al bestonden. jaarlijks in kaart brengen op basis van de dan tor niet meegenomen, maar kunnen zich Dat wil zeggen, dat de nieuwe en ‘gestopte’ beschikbare cijfers. uiteraard wel melden bij het Meldpunt dossiers tussen 2004 en 2011 niet mee zijn Bedreigde Opleidingen en Beroepen van SOS genomen. In de loop der jaren kunnen kwali- Vakmanschap. ficatiedossiers samengevoegd, gesplitst of veranderd zijn van naam. De genoemde groei- en krimpcijfers zijn geba- seerd op de leerlingaantallen tussen 2004 en Om toch uitspraken over de tijd te kunnen 2011. Daartoe is een groeilijn berekend voor doen, is gebruik gemaakt van een koppel- de jaren 2004 tot en met 2011. Deze groeilijn tabel, ontwikkeld door COLO (nu bureau is gecorrigeerd voor toevallige schommelin- SBB), waarin ‘oude kwalificaties’ zijn gekop- gen. Daarna zijn de aantallen voor 2004 en peld aan de dossiers van 2011/2012. 2011 op basis van deze lijn opnieuw geschat. Vervolgens is gekeken of voor een dossier Omdat er voor zowel de vraagzijde als de het studentenaantal groeit, krimpt of stabiel aanbodzijde sprake is van (soms ruwe) schat- 14 Smets & Baarda (2003) 5312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 53 12-04-12 16:17
  • 54. bronnen Backstage (nr. 11 september 2011). Vijf IVA (2010). Doelmatigheid van het SER (2010). Zzp-ers in beeld: een integrale vragen aan Andrè van der Leest. Middelbaar Beroepsonderwijs. IVA. Tilburg. visie op zelfstandigen zonder personeel. Advies 10/04, oktober 2010. Sociaal- CBS (2011). Statline. Geraadpleegd maart Krant van het Ambacht (juni 2011). Economische Raad. Den Haag. 2011. Peiljaar 2009. Instroom vakmensen groeiend probleem. Hoofd Bedrijfschap Ambachten. Zoetermeer. Smets, P. & Baarda R. (2003). Winkel- Commissie Hermans (2010). Sector- dochters en kostbare kleinoden. Een investeringsplan mbo 2011-2016: Meer Ministerie van EL&I – Ministerie van onderzoek naar unieke opleidingen in de mbo-techniek studenten op topniveau door Economische Zaken, Landbouw en bve-sector. In opdracht van COLO. smets+ Centra voor Innovatief Vakmanschap. Maart Innovatie. Naar de top: de hoofdlijnen van hover+ adviseurs voor professionele 2010. Platform Bèta techniek. het nieuwe bedrijfslevenbeleid. Kamerbrief organisaties. Den Haag. van de minister van Economische Zaken, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)-CFI, Landbouw en Innovatie op 4 februari 2011. Stichting Demeter (2012). Geraadpleegd Basis Register Onderwijs Nummer (BRON), Den Haag. januari 2012. 2011 Ministerie van OCW (2011). Actieplan mbo SVGB kenniscentrum (2011). EIM (2008-2011). Structuuronderzoeken ‘Focus op Vakmanschap, 2011-2015. Arbeidsmarkt en onderwijsinformatie Goudsmeden en zilversmeden, Tandtech- Kamerbrief van de minister van Onderwijs, SVGB kenniscentrum 2011-2012. niek, Pianotechnische bedrijven, Parket- Cultuur en Wetenschap aan de Tweede SVGB kenniscentrum. Utrecht. bedrijven, Orthopedisch Schoentechnisch Kamer der Staten-Generaal op 16 februari bedrijf en orthopedisch instrumentmakers. 2011. Den Haag. Voncken, E. & Karsten, S. (2008). HBA, Zoetermeer. Kansen voor kleinschaligheid: verkenning NRC (22 juli 2011). Lang leve het nieuwe van een aantal vraagstukken rond klein- HBA (2010). Het ambacht: stille kracht ambacht. schalige innovaties op verzoek van Colo. onder de Nederlandse economie. Max Goote Kenniscentrum voor beroeps- Uitgevoerd door EB-Management. ROA (2011). De arbeidsmarkt naar onderwijs en volwasseneneducatie. Hoofdbedrijfschap Ambachten. Zoetermeer. opleiding en beroep tot 2016. Amsterdam. ROA-R-2011/8. Research Centrum voor HBA (in press). De sector ambachten: Onderwijs en Arbeidsmarkt. Maastricht. economie en arbeidsmarkt. Onderzoek uitgevoerd door Ecorys in opdracht van het Hoofdbedrijfschap Ambachten. Zoetermeer. 54 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 54 12-04-12 16:17
  • 55. B R O N N E N | B I J L A G E N bijlage: kleinschalige opleidingen Tabel 1: Kwalificatiedossiers met Kwalificatiedossier 2011-2012 Aantal instellingen 2011 Aantal leerlingen 2011 maximaal 50 leerlingen In- en verkoop vershandel 1 38 Gespecialiseerde dierverzorging vee 1 21 Kwaliteitsmanagement voeding 4 34 Proefdieren 3-4 3 18 Waterbouwer 2-3 7 24 Serviceadviseur Mobiliteitsbranche 4 40 Assemblagetechnicus Mobiliteitsbranche 1 30 Gasturbines 2-3 1 10 Vliegtuigbouw 2 39 Assistent medewerker mode/maatkleding/interieur 3 50 Commercieel medewerker buitendienst textiel 2 42 Ploegleider textiel 1 7 Medewerker glaszetten 2-3 5 39 Medewerker dekvloeren 2-3 1 16 Restauratiestukadoor 1 16 Tentoonstellingsbouwer 2-3 2 27 Schoonmaak en Glazenwassen 2-4 6 41 Assistent schoonmaak 1 14 Assistent afbouw 1 6 Parketteur 2-3 1 26 Adviseur Gezondheidstechnische Voorzieningen 1 46 Orthopedisch Technisch Medewerker 1 35 Pianotechniek 1 37 Schoenhersteller 2-3 1 38 Productievakkracht versindustrie 1 27 Productiemedewerker versindustrie 1 49 Caravantechnicus 2-3 1 2 Baggermeester 1 29 Schipper rondvaartboot beperkt vaargebied 1 16 5512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 55 12-04-12 16:17
  • 56. Tabel 2: Kwalificatiedossiers met Kwalificatiedossier 2011-2012 Aantal instellingen 2011 Aantal studenten 2011 51 tot 100 studenten Gespecialiseerde dierverzorging gezelschapsdieren 5 64 Gespecialiseerde dierverzorging paard 3 88 Natuursteenbewerker 2-3 1 87 Steigerbouwer 2-3 5 74 Medewerker informatiedienstverlening 4 73 Betontimmerman 2-3 4 71 Betonreparateur 2-3 2 65 Voeger / gevelbehandelaar 4 78 Vakman asfalt 2-3 4 72 Betonboorder 1 78 Watersportindustrie 2-4 1 75 Verbrandingsmotortechniek 3 61 Eerste Verbrandingsmotortechnicus 2 54 Woningstoffeerder 2-3 6 85 Human technology 4 88 Plafond-/wandmonteur 1 52 Juweliersbedrijf 3-4 1 64 Technisch Oogheelkundig Assistent 2 54 Uurwerktechniek 3-4 1 78 Orthopedisch Schoentechnisch Medewerker 2-3 1 83 Medewerker operationele techniek 2 83 Carrosseriebouwer 2-3 4 97 Bootman 1 57 Manager havenoperaties 2 53 Planner wegtransport 12 95 Maritiem waterbouwer 1 83 Coördinator havenoperaties 2 89 Stuurman werktuigkundige zeevisvaart sw6 4 72 Machinist Railvervoer 1 52 56 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 56 12-04-12 16:17
  • 57. B I J L A G E N Tabel 3: Kwalificatiedossiers met Kwalificatiedossier 2011-2012 Aantal instellingen 2011 Aantal studenten 2011 101 tot 200 studenten Gezelschapsdierenbranche 3-4 8 160 Biologisch-dynamisch bedrijf 2-4 1 146 Milieu en ruimte 5 146 Contactcenter teamleider 3 169 Betonstaalverwerker 2-3 1 106 Tegelzetter 2-3 25 198 Assistent bakker 12 107 Verkoopmanager Mobiliteitsbranche 5 177 Verkoopadviseur Mobiliteitsbranche 7 154 Allround grimeur 3 139 Medewerker industri‘le lakverwerking 2-3 11 108 Assistent houtbranche 19 105 Meubelstoffeerder 2-4 5 142 Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen 3 148 Leidinggevende vers 3-4 1 149 Leidinggevende versindustrie 3-4 1 125 Aviation operations officer 1 128 Luchtvaartlogisticus 3 117 Scheeps- en jachtbouwkundige 2 177 Visserij officier 3-4 4 121 Tabel 4: Kwalificatiedossiers met Kwalificatiedossier 2011-2012 Aantal instellingen 2011 Aantal studenten 2011 meer dan 200 studenten en op vijf Vliegtuigonderhoud Part-66 3-4 5 985 of minder locaties gegeven Audicien 2 342 Goud- en Zilversmeden 3-4 1 422 Tandtechniek 2 en 4 2 355 Vakbekwaam medewerker versdetailhandel 1 333 Medewerker versdetailhandel 1 774 Medewerker havenoperaties 3 306 Schipper-machinist beperkt werkgebied 5 206 Havenlogistiek 2-4 2 690 Binnenvaart 2-4 4 872 5712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 57 12-04-12 16:17
  • 58. Deze monitor 2012 wordt u aangeboden door Samenwerkende Organisaties Specialistisch Vakmanschap. SOS Vakmanschap is een samenwerkingsverband van meer dan 50 organisaties uit bedrijfsleven en onderwijs die zich inzetten om het zeldzaam, specialistisch vakmanschap in Nederland voor de toekomst veilig te stellen, door behoud en versterking van specialistisch beroepsonderwijs. Om aandacht te vragen voor de problemen van deze beroepen en opleidingen en proactief oplossingen te zoeken, hebben in oktober 2010 44 organisaties uit onderwijs en bedrijfsleven zich verenigd in de “Samenwerkende Organisaties Specialistisch Vakmanschap”. Sinds de start in oktober 2010 hebben zich nog zeven organisaties uit bedrijfsleven én onderwijs bij SOS Vakmanschap aangesloten, en dit aantal groeit nog steeds. SOS Vakmanschap heeft drie doelstellingen: 1. Kleinschalig, specialistisch vakmanschap een gezamenlijke stem geven. 2. Expertise bieden op het gebied van specialistisch en kleinschalig beroepsonderwijs. 3.  et bedrijfsleven en onderwijsveld gezamenlijk doelmatige en duurzame oplossingen M uitwerken voor kleinschalige specialistische beroepsopleidingen. De partners van SOS Vakmanschap zijn zelf aan zet om te zoeken naar oplossingen, maar roepen de minister van OCW op in haar beleid rekening te houden met de specifieke uitdagingen van specialistische beroepsopleidingen. SOS Vakmanschap heeft daarom in november 2010 een manifest aangeboden aan minister Van Bijsterveldt. En met succes! In het Actieplan mbo staan de kleinschalige specialistische opleidingen expliciet op de agenda. De minister wil een meldpunt voor kleinschalige specialistische opleidingen, dat leerlingaantallen en onderwijslocaties monitort. Tijdens de behandeling van het Actieplan mbo in de Tweede Kamer (op 20 april 2011) heeft de minister SOS Vakmanschap opgeroepen om knelpunten scherp in te gaten te houden en daarvoor oplossingen aan te dragen. 58 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 58 12-04-12 16:17
  • 59. Als antwoord op de oproep van de minister heeft SOS Vakmanschap een meldpunt ingericht, voor bedreigde beroepsgroepen én bedreigde opleidingen: meldpunt@sosvakmanschap.nl. Beroepsgroepen die zich in hun voortbestaan bedreigd voelen kunnen zich hier melden. Maar ook mbo-instellingen die specialistische vakopleidingen moeten sluiten of die zien dat een opleiding voor Nederland dreigt te verdwijnen, worden opgeroepen zich te melden. De inhoudelijke richting en activiteiten van SOS Vakmanschap worden uitgezet door een begeleidingsgroep. Deze bestaat uit VNO-NCW MKB-Nederland, MBO Raad, Koninklijke Metaalunie, Hoofdbedrijfschap Ambachten en SVGB kenniscentrum. Het ministerie van OCW steunt de initiatieven van SOS Vakmanschap en neemt als toehoorder aan de begeleidingsgroep deel. Een overzicht van de partners en meer informatie over onze activiteiten kunt u vinden op www.sosvakmanschap.nl 5912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 59 12-04-12 16:17
  • 60. 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 60 12-04-12 16:17