Monitor SOS Vakmanschap - editie 2012                                                        zeldzame specialistische bero...
12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 2   12-04-12 16:16
Waar vroeger een slager, een edelsmid                                                        en een ambachtelijk meubelmak...
voorwoord                               Een unieke trouwring van een goudsmid, orthopedische schoenen met onderdelen van e...
“dit vakmanschap            móet doorgegeven            worden”                                                           ...
inhoud 6                     Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 6   ...
I N H O U D                        Samenvatting	                                                    8                     ...
samenvatting                       Zeldzaam specialistisch vakmanschap is             gemiddelde vergrijzing en ontgroenin...
S A M E N V A T T I N G                                                             Goed vakmanschap bepaalt de veerkracht...
inleiding                       Minister Van Bijsterveldt van OCW heeft              schap aan de hand van dit meldpunt en...
I N L E I D I N G                                         “Kleine, ambachtelijke opleidingen wil ik zoveel mogelijk       ...
meldpunt                       bedreigde opleidingen en beroepen                       Stap 1                             ...
M E L D P U N T      B E D R E I G D E   O P L E I D I N G E N   E N   B E R O E P E N                                    ...
ZELDZAAM?                           SPECIALISTISCH?                                                                    Kle...
M E L D P U N T     B E D R E I G D E   O P L E I D I N G E N      E N   B E R O E P E N                  BEDREIGD?       ...
zeldzaam                       specialistisch vakmanschap                       onmisbaar voor Nederland                  ...
Z E L D Z A A M    S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P   O N M I S B A A R   V O O R   N E D E R L A N D  ...
economische                      waarde                       De bijdrage van een beroepsgroep aan de          ten niet of...
Z E L D Z A A M   S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P     O N M I S B A A R            V O O R        N E ...
consumentwaarde                       Consumenten vragen in toenemende mate om           keramisten, leerbewerkers en glas...
Z E L D Z A A M   S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P   O N M I S B A A R        V O O R       N E D E R L...
culturele en                       historische waarde                       Een aanzienlijk deel van de zeldzame speci-   ...
Z E L D Z A A M    S P E C I A L I S T I S C H         V A K M A N S C H A P       O N M I S B A A R        V O O R     N ...
waarde voor welzijn                       en gezondheid                       Ook binnen de gezondheidszorg, op het snij- ...
Z E L D Z A A M   S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P    O N M I S B A A R        V O O R      N E D E R L...
vraag naar                       gespecialiseerde                       vakmensen                       De zeldzame specia...
Z E L D Z A A M   S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P    O N M I S B A A R    V O O R     N E D E R L A N ...
Meldingen SOS Vakmanschap in cijfers                                                                                      ...
Z E L D Z A A M       S P E C I A L I S T I S C H   V A K M A N S C H A P    O N M I S B A A R         V O O R      N E D ...
kleinschalige                       specialistische opleidingen                       in gevaar                       Om t...
K L E I N S C H A L I G E         S P E C I A L I S T I S C H E   O P L E I D I N G E N       I N   G E V A A R           ...
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012

428 views

Published on

De SOS Monitor 2012 geeft een beeld van de stand van zaken binnen het kleinschalige, specialistische beroepsgroepen in Nederland. Op 14 mei 2012 heeft Maxime Verhagen het eerste exemplaar in ontvangst genomen.

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

120424 Monitor Sos Vakmanschap 2012

  1. 1. Monitor SOS Vakmanschap - editie 2012 zeldzame specialistische beroepsgroepen en kleinschalig beroepsonderwijs12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 1 12-04-12 16:16
  2. 2. 12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 2 12-04-12 16:16
  3. 3. Waar vroeger een slager, een edelsmid en een ambachtelijk meubelmaker vol passie en gedrevenheid hun vak uitoefenden, staat nu een schreeuwerig, helverlicht warenhuis. Vergrijzing en ontgroening hebben alle kleur aan de straat onttrokken; vakmanschap en authenticiteit hebben plaatsgemaakt voor massaproductie en eenheidsworst.12027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 3 12-04-12 16:16
  4. 4. voorwoord Een unieke trouwring van een goudsmid, orthopedische schoenen met onderdelen van een schachtenmaker, een veilig draaiende installatie door het werk van een meet- en regeltechnicus, een parketteur die een antieke parketvloer restaureert, goed gestemde piano’s van een pianotechnicus, een gebitsprothese van een tandtechnicus, een windmolen waarvan de wieken zijn gemaakt met mallen van een modelmaker en een historisch hekwerk dat wordt gerestaureerd door een siersmid. Dit is een kleine greep uit de vele specialistische beroepen die we in deze tijd zeldzaam noemen. Onmisbare beroepen met grote waarde voor u en mij én voor de economie van Nederland. We spreken nu al van zeldzaam specialistisch vakmanschap en dit wordt steeds zeldzamer. Door de vergrijzing dreigt er veel kennis verloren te gaan. Er is in deze beroepen, ook nu!, grote behoefte aan nieuwe vakmensen. We zijn het er allemaal over eens: dit vakmanschap móet doorgegeven worden. Maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Zeldzame beroepsgroepen voelen een nijpend tekort aan instroom van gespecialiseerde vakmensen. En kleinschalige beroepsopleidingen kunnen ternauwernood het hoofd boven water houden. Een zorgelijke situatie! Maar hoe zit het nou precies? Welke zeldzame beroepen zitten in de problemen en hoe groot is het tekort aan instroom van vakmensen? Waarom hebben scholen zoveel moeite om hun kleinschalige opleidingen draaiend te houden? Met het lanceren van het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen in september 2011 heeft minister Van Bijsterveldt een start gemaakt met het verkrijgen van beter inzicht. In de monitor die voor u ligt, kunt u de eerste resultaten lezen: welke beroepen en opleidingen hebben zich tot nu toe gemeld en natuurlijk: waarom?! En welke succesverhalen zijn er van creatieve oplossingen? Er komt veel informatie boven als je je focust op deze specifieke groep beroepen en opleidingen. Soms open deuren, maar ook eye-openers waarom kleinschalige opleidingen het binnen de huidige regelgeving niet redden. Net als ik zult u overtuigd raken van de waarde van zeldzaam specialistisch vakmanschap. Of het nu gaat om de waarde voor uw en mijn gezondheid, voor ons als consumenten, de economie in Nederland of onze rijke cultuur. In het belang van deze bijzondere beroepsgroepen doe ik een persoonlijke oproep aan u te kijken op welke manier u kunt bijdragen aan goed beroepsonderwijs voor zeldzaam, specialistisch vakmanschap! Hans Biesheuvel Voorzitter MKB-Nederland en boegbeeld van SOS Vakmanschap 4 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 4 12-04-12 16:16
  5. 5. “dit vakmanschap móet doorgegeven worden” 512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 5 12-04-12 16:16
  6. 6. inhoud 6 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 6 12-04-12 16:16
  7. 7. I N H O U D Samenvatting 8 Inleiding 10 Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen 12 Beslisboom van het meldpunt 14 Zeldzaam specialistisch vakmanschap onmisbaar voor Nederland 16 Economische waarde 18 Consumentwaarde 20 Culturele en historische waarde 22 Waarde voor welzijn en gezondheid 24 Vraag naar gespecialiseerde vakmensen 26 Kleinschalige specialistische opleidingen in gevaar 30 Kenmerken 32 Ontwikkelingen 34 Prognose voor 2016 36 Meldpunt: van knelpunten naar maatwerkoplossingen 42 Procesadvies 44 Kernproblemen 46 Oplossingsrichtingen 47 Verantwoording 52 Bronnen 54 Bijlage: kleinschalige opleidingen 55 712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 7 12-04-12 16:16
  8. 8. samenvatting Zeldzaam specialistisch vakmanschap is gemiddelde vergrijzing en ontgroening spelen de zeer kleinschalige opleidingen is gemid- onmisbaar voor Nederland hierbij een grote rol. Veel kleine ondernemers deld 26% van de studenten 30 jaar of ouder. Specialistisch vakmanschap is vertegenwoor- naderen de pensioengerechtigde leeftijd en digd in alle negen economische topsectoren zonder bedrijfsovername dunt het vakman- Het huidige beroepsonderwijs kan niet aan de van Nederland en heeft daarmee een belang- schap in Nederland verder uit en dreigt onmis- vraag van de arbeidsmarkt voldoen. De klein- rijke sleutelpositie in de Nederlandse economie. bare kennis en kunde uit Nederland te verdwij- schaligheid maakt de specialistische opleidin- Zeldzame specialistische beroepen bevinden nen. Per jaar is er vanuit deze beroepsgroepen gen zeer kwetsbaar. Een aantal beleidsmaat- zich op het snijvlak van grote bedrijfstakken en behoefte aan een nieuwe instroom van circa regelen, zoals de veralgemenisering van het staan aan de wieg van innovaties. Daarnaast 3000 vakmensen. mbo, de 30-plusmaatregel en geen OV-jaar- hebben ze een grote consumentwaarde, kaart voor minderjarige mbo-studenten, cultuur-historische waarde en zijn ze van grote Kleinschalige specialistische versterkt deze kwetsbaarheid. Daarnaast wordt waarde voor gezondheid en welzijn. Dit uit zich opleidingen in gevaar er door onderwijsinstellingen veelvuldig gestart met name in het kwalitatief hoogstaande maat- Nieuwe instroom in de zeldzame specialis- en weer gestopt met kleinschalige opleidingen. werk dat kenmerkend is voor deze beroepen. tische beroepsgroepen is voor een groot deel De laatste vijf jaar is het aantal studenten van afkomstig van kleinschalige specialistische de kleinschalige opleidingen met 37% gekrom- We noemen een beroepsgroep zeldzaam bij mbo-opleidingen. Een derde (78) van alle pen, terwijl het totale mbo-onderwijs met 1% is een omvang van maximaal 1000 personen of mbo-kwalificatiedossiers is kleinschalig, met gegroeid. Bij de zeer kleinschalige opleidingen een gewenste nieuwe instroom van 50 landelijk gezien minder dan 200 studenten. is het aantal studenten zelfs gedaald met 60%. vakmensen per jaar. In Nederland hebben we Dit zijn in totaal 5764 studenten ofwel 1% van De prognose voor 2016 is dat 20 kwalificatie- het dan over circa 170 beroepsgroepen met de mbo-ers in Nederland. Een kwart van de dossiers volledig zullen verdwijnen door de in totaal circa 80.000 werkzame personen. kwalificatiedossiers (57) heeft zelfs minder dalende studentenaantallen. Dit is 1% van de beroepsbevolking. dan 50 studenten of wordt op slechts één of twee locaties uitgevoerd. Dit noemen wij zeer Meldpunt: van knelpunten naar Zeldzame specialistische beroepsgroepen kleinschalige opleidingen. 80% van de (zeer) maatwerkoplossingen hebben een grote vraag naar nieuwe instroom kleinschalige opleidingen zijn technische SOS Vakmanschap, een samenwerkingsver- van gespecialiseerde vakmensen. De boven- opleidingen en 50% zijn bbl-opleidingen. Bij band van meer dan 50 partners uit onderwijs 8 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 8 12-04-12 16:16
  9. 9. S A M E N V A T T I N G Goed vakmanschap bepaalt de veerkracht van de samenleving. Nederland heeft goed opgeleide vakmensen nodig. Dit geldt ook voor de zeldzame specialistische beroepen als restauratiesmid, orthopedisch instrumentmaker, goudsmid of modelmaker. Deze kleine beroepsgroepen zijn nauwelijks hoorbaar in het publieke debat, maar zijn de stille kracht van onze economie. Zij geven kleur en diversiteit aan ons straatbeeld en houden de samenleving draaiende. Voor deze beroepen en de bijbehorende kleinschalige opleidingen maakt SOS Vakmanschap zich sterk. en bedrijfsleven, zet zich in voor het behouden SOS Vakmanschap geeft op basis van een en versterken van het kleinschalige specia- analyse van de melder een procesadvies, dat listische beroepsonderwijs, in overleg met het past bij de urgentie van de bedreiging en de Ministerie van OCW en de SBB. Beroepsgroe- mate van gedeeld eigenaarschap. Daarnaast pen en opleidingen die zich in hun voortbe- zet SOS Vakmanschap haar inzicht in de kern- staan bedreigd voelen, kunnen zich melden problemen die spelen in deze beroepen en bij het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en opleidingen: uitvoerbaarheid van de oplei- Beroepen. SOS Vakmanschap maakt gebruik ding, specialisme van het beroep en de van een beslisboom om te bepalen in hoeverre vakmensen en de uitstroom van de opleiding. de problematiek past bij haar scope. Alle Bovendien is er zicht op een breed veld van binnengekomen meldingen hebben een oplossingsrichtingen die mogelijk zijn om geheel eigen problematiek. Iedere melding is kleinschalig specialistisch beroepsonderwijs uniek en iedere oplossing is maatwerk. duurzaam te organiseren. “goed vakmanschap bepaalt de veerkracht van de samenleving” 912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 9 12-04-12 16:16
  10. 10. inleiding Minister Van Bijsterveldt van OCW heeft schap aan de hand van dit meldpunt en pen en de bijbehorende kleinschalige oplei- in september 2011 het Meldpunt Bedreigde aanvullend onderzoek heeft opgedaan, is dingen zijn gedefi nieerd. Daarna komen de Opleidingen en Beroepen gelanceerd. gebundeld in deze eerste editie van de Moni- beroepen in beeld: welke waarden vertegen- SOS Vakmanschap heeft dit meldpunt op- tor SOS Vakmanschap. De verhalen van de woordigen zij en hoe groot is de behoefte aan gestart en daarmee gehoor gegeven aan de melders geven de onderzoeksgegevens een specialistische vakmensen op de arbeids- oproep van de minister in het Actieplan mbo gezicht en verrijken het inzicht in de beroepen markt. Vervolgens krijgt u de atypische ‘Focus op Vakmanschap 2011-2015’ om de en opleidingen. kenmerken te zien van kleinschalige specia- aantallen studenten in kleinschalige, ambach- listische opleidingen. We sluiten af met een telijke opleidingen te monitoren en om zicht In deze monitor kunt u lezen hoe het Meldpunt procesadvies en de kernproblemen en moge- te houden op het starten en sluiten van derge- Bedreigde Opleidingen en Beroepen te werk lijke oplossingsrichtingen voor behoud van lijke opleidingen. De kennis die SOS Vakman- gaat en hoe zeldzame specialistische beroe- zeldzaam specialistisch vakmanschap. “Het zou mooi zijn als het specialistisch vakmanschap een vast punt op de agenda van de Tweede Kamer zou worden. Verder zou ik graag zien dat uitvoeringsarrangementen voor kleine beroepen worden vastgelegd in een centrale regeling van erkende specialistische beroepsopleidingen. Daarvoor moeten opleidingen en het relevante bedrijfsleven afspraken maken. Wat we nu hebben is erg vrijblijvend.’’ André van der Leest Koninklijke Metaalunie Uit: Backstage (MBO Raad) 10 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 10 12-04-12 16:16
  11. 11. I N L E I D I N G “Kleine, ambachtelijke opleidingen wil ik zoveel mogelijk behouden en dus stel ik geen ondergrens aan een minimum aantal studenten per opleiding per instelling. Waar nodig kan het aanbod landelijk geconcentreerd worden. We kunnen immers niet zonder horlogemakers en tandtechnici. Daarom richt ik een meldpunt in om de aantallen studenten in kleinschalige, ambachtelijke opleidingen te monitoren en om zicht te houden op het starten en sluiten van dergelijke opleidingen.” Minister Van Bijsterveldt Uit: Actieplan mbo ‘Focus op Vakmanschap, 2011-2015 1112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 11 12-04-12 16:16
  12. 12. meldpunt bedreigde opleidingen en beroepen Stap 1 Stap 2 registratie probleemanalyse Beroepen en opleidingen melden zich bij het Én het beroep is specialistisch. Iedere melder wordt ondervraagd zodat de Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroe- Het beroep is een specialisme, met werk- kern van de bedreiging goed in beeld komt. pen van SOS Vakmanschap, wanneer zij zich zaamheden die voor het grootste deel uniek Daarnaast wordt er bekeken in hoeverre de in hun voortbestaan bedreigd voelen. Na zijn voor dit beroep. De verwantschap met beroepen en opleidingen toekomstperspec- aanmelding wordt bekeken in hoeverre de andere beroepen is gering. Ook de werkom- tief hebben. Verder is het van groot belang melding past binnen het blikveld van SOS geving is veelal kenmerkend en uniek. Dit dat zowel de beroepsgroep als het onderwijs Vakmanschap. Het meldpunt gebruikt hierbij komt tot uiting in de kwalificatie: het meren- zich betrokken voelen bij de situatie en willen twee criteria: deel van de werkprocessen, vakkennis en meewerken aan een oplossing. vakvaardigheden zijn specifiek (uniek) en Het beroep is zeldzaam. kenmerkend voor dit beroep. Zonder een op Het beroep of de opleiding is bedreigd. De totale omvang van de beroepsgroep in dit beroep toegespitste opleiding is het voor Er is onvoldoende gekwalificeerde, specifiek Nederland is klein en ook de behoefte aan een starter zeer moeilijk om het beroep voor het beroep opgeleide instroom om de nieuwe instromers (afgestudeerden) is klein. gek walificeerd uit te kunnen oefenen, k waliteit en wenselijke omvang van de Als consequentie heeft de bijbehorende oplei- vanwege het specialistische karakter. Dit zijn beroepsgroep ten behoeve van continuïteit ding landelijk gezien kleine leerlingaantallen. met name beroepen waarvoor complexe en en innovatie in stand te houden, nu of op de De opleiding wordt op een beperkt aantal hoogwaardige kennis en inzicht noodzakelijk middellange termijn. plaatsen in Nederland aangeboden. zijn, of beroepen met een complexe ambach- telijke handvaardigheid die veel oefening vereist en langdurig moet ‘inslijten’. 12 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 12 12-04-12 16:16
  13. 13. M E L D P U N T B E D R E I G D E O P L E I D I N G E N E N B E R O E P E N Sinds de lancering van het Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen van SOS Vakmanschap zijn veel meldingen binnengekomen. Iedere melding doorloopt de drie stappen registratie, probleemanalyse en advies. Deze werkwijze is hieronder beschreven. De beslisboom die hierbij wordt gebruikt, volgt op de volgende pagina’s. Stap 3 advies Het beroep heeft toekomstperspectief. Door de (mate van) dreiging, de toegevoegde De beroepsgroep is qua aantallen weliswaar waarde voor Nederland, baankansen en het klein, maar is wel degelijk relevant voor Neder- probleemeigenaarschap in kaart te brengen, land. De beroepsgroep levert een zichtbare is het mogelijk de meldingen te rubriceren en en aantoonbare bijdrage aan de Nederlandse te prioriteren. Op basis hiervan formuleert economie en/of de maatschappij. Er is een SOS Vakmanschap een advies waarmee de reëel arbeidsmarktperspectief voor afstu- melder verder kan. SOS Vakmanschap geeft deerders. Er is vraag naar dit beroep op de de melder advies over het te volgen proces arbeidsmarkt (door vervangingsvraag of en benoemt mogelijke oplossingsrichtingen. marktgroei), of er zijn concrete mogelijkheden SOS Vakmanschap kan een rol spelen in om als zelfstandige in dit beroep een afzet- vervolgactiviteiten. markt te creëren en zo inkomen te verwerven. Beroepsgroep en onderwijs zijn samen probleemeigenaar. De beroepsgroep én het onderwijs vinden het belangrijk om het beroep voor de toekomst veilig te stellen door behoud en versterking van specialistisch beroepsonderwijs. Zij willen zich gezamenlijk en intensief inspannen om een duurzame onderwijsoplossing (beroeps- opleiding) te realiseren. 1312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 13 12-04-12 16:16
  14. 14. ZELDZAAM? SPECIALISTISCH? Kleinschalig beroep in Nederland Zonder toegespitste opleiding verdwijnt beroepsgroep • De beroepsgroep omvat 1000 • N ieuwe aanwas voor de beroeps- werkzame personen of minder. groep is niet op te vangen met • De wenselijke nieuwe instroom op anders, kort- of niet geschoolde de arbeidsmarkt is 50 personen of beroepsbeoefenaren. minder per jaar. • walificerende en specifieke oplei- K • De opleiding bevat landelijk ding is noodzakelijk voor het voort- beslis- maximaal 200 deelnemers. bestaan van de beroepsgroep, dat • Of de opleiding wordt op wil zeggen voor de kwaliteit/conti- maximaal vijf instellingen in nuïteit/innovatie van het beroep. Nederland gegeven. • et merendeel (meer dan 50%) H boom van de kennis en vaardigheden zijn uniek voor het beroep en komen niet overeen met de kennis en vaar- van het digheden van andere beroepen. • V oor alle mbo-niveaus geldt dat het ten minste een tot twee jaar kost om de benodigde kennis te verwer- meldpunt ven, (complexe) vaardigheden in te slijpen en de combinatie van beide in de beroepsuitoefening als begin- nend beroepsbeoefenaar toe te kunnen passen. • B ij hogere mbo-niveaus kan er bovendien sprake zijn van vereiste specialistische kennis en vaardighe- den voor bijvoorbeeld: - complexe beslissingen binnen een werkveld of op het snijvlak van werkvelden, bijvoorbeeld techniek en zorg voor cliënten; - het leveren van maatwerk; - werk uitvoeren dat buiten ge- baande paden valt. 14 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 14 12-04-12 16:16
  15. 15. M E L D P U N T B E D R E I G D E O P L E I D I N G E N E N B E R O E P E N BEDREIGD? TOEKOMSTPERSPECTIEF? PROBLEEMEIGENAAR? Ernstig knelpunt (op termijn) dat Toegevoegde waarde voor Nederland, Beroepsgroep en onderwijs voortbestaan beroepsgroep voor baankansen voor afstudeerders gezamelijk probleemeigenaar Nederland bedreigt • Er is onvoldoende gekwalificeerde, • Er zijn baankansen voor afstu- • De beroepsgroep en (potentiële) op- specifiek voor het beroep opgeleide deerders: ook op de middellange leiders vinden het belangrijk dat de instroom om de kwaliteit en wense- termijn is nieuwe instroom op de kwalificatie en de opleiding voor het lijke omvang van de beroepsgroep arbeidsmarkt gewenst (vanwege beroep in Nederland blijft bestaan ten behoeve van continuïteit/innova- de zeldzaamheid 50 personen of of (opnieuw) tot stand komt. tie nu of op de middellange termijn minder per jaar). • Er is aantoonbaar bewijs van (vijf jaar) in stand te houden. • Outsourcing van het beroep en/ samenwerking voor meerdere jaren • Specialisme: De opleiding voor het of de opleiding naar het buitenland tussen beroepsgroep (branche, beroep is onderdeel van een oplei- is niet mogelijk of leidt tot kwali- vakverenigingen) en onderwijs ding voor een bredere kwalificatie. teitsverlies; bijvoorbeeld vanwege (school, MBO Raad, andere Gediplomeerden zijn onvoldoende dienstverlening aan particulieren, rechtspersoon die met opleiders specifiek opgeleid voor het beroep leveren van maatwerk (en intensieve samenwerkt). om gekwalificeerd aan de slag te communicatie daarover) aan bedrij- • Afspraken betreffen (grotendeels) kunnen. ven en particulieren. het hele land en niet afzonderlijke • Uitvoerbaarheid: De kwalificatie en/ • Bovenop de directe banen heeft het regio’s. of opleiding ontbreekt of dreigt te beroep aantoonbare toegevoegde • Partijen zetten zich in natura of met verdwijnen. Het aantal studenten is waarden: economische waarde, eigen financiën in om opleiding te klein voor een gezonde, bekos- consumentwaarde, culturele en mogelijk te maken. tigde (kwalificatie met bijbehorende) historische waarde en waarde voor • Partijen hebben zich ingespan- opleiding. welzijn en gezondheid. nen om voldoende (aanvullende) • Uitstroom: Er is een opleiding, maar financiering te realiseren voor de de uitstroom daarvan is (nu of op opleiding. de middellange termijn) te klein om • Partijen hebben creatieve eigen te voldoen aan de behoefte op de oplossingen voor opleiden. arbeidsmarkt. 1512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 15 12-04-12 16:16
  16. 16. zeldzaam specialistisch vakmanschap onmisbaar voor Nederland Specialistisch vakmanschap heeft een sleu- Specialistisch vakmanschap is essentieel telpositie in de Nederlandse economie. Vraagt voor de kwaliteit van ons dagelijks leven, in u zich wel eens af hoe de wieken van de de meeste uiteenlopende facetten. Wie Nederlandse windmolens gemaakt worden? anders kunnen we inschakelen voor ontwerp Daar zijn mallen voor nodig, modellen, die en vervaardiging van uiteenlopend maatwerk, door de modelmakers op maat gemaakt zoals een armprothese, persoonlijke trouw- worden. En wat te denken van nieuwe inno- ringen of een hoed voor de minister op Prins- vaties waar specialistisch vakmanschap aan jesdag? de wieg heeft gestaan? De meeste innovaties beginnen nu eenmaal klein voordat deze Kortom, de zeldzame specialistische beroeps- uitgroeien tot producten van grote omvang. groepen zijn in omvang weliswaar klein, maar Sinds de lancering van het meldpunt heb- hun relevantie en noodzaak voor onze econo- ben 29 organisaties zich gemeld waarvan Nederland heeft een zeer rijke historie met mie en samenleving zijn er niet minder om. er 23 te maken hebben met zeldzaam, een pracht aan cultureel erfgoed. Zeldzame Deze toegevoegde waarde voor Nederland specialistisch vakmanschap. Na een specialistische beroepen hebben een grote uit zich op verschillende vlakken: ontdubbeling van overlappende meldingen rol in het behouden en doorgeven hiervan. • Economische waarde zijn er 18 unieke meldingen waarmee Denk aan het restauratieambacht, zoals de • Consumentwaarde SOS Vakmanschap aan de slag is gegaan. restauratiestukadoors die eeuwenoude orna- • Culturele en historische waarde Deze meldingen geven een beeld van het menten kunnen restaureren en de restaura- • Waarde voor welzijn en gezondheid zeldzaam, specialistisch vakmanschap in tiesmeden die een historisch hek werk Nederland. Op verschillende plekken in de opknappen. Maar ook de pianostemmer die monitor krijgt u een kijkje in de situatie de vleugel in het Concertgebouw stemt en van deze beroepen en opleidingen. de parketteur die de visgraatvloer in een monumentaal pand kan leggen. 16 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 16 12-04-12 16:16
  17. 17. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D schoenherstellers hoefsmeden modelmakerij audiciens glazeniers restauratieschilders juweliers sier- kunst en restauratiesmeden baggeraars kleermakers en timmerindustrievakman keramisten banden- en wielenspecialisten opticiens poeliers banketbakkers goud- en zilversmeden glasblazers ambachtelijk tassen-en schoenmakers pianotechniek vakman pluimveeverwerkende industrie monteur voertuigen biologisch dynamische landbouw meubelstoffeerders orthopedische technici vakman boekhandel orthopedische schoentechnici straatmakers ontwerpend meubelmaker versdetaillisten medewerkers steriele medische hulpmiddelen en scheeps- en jachtbouw parketvloerenleggers technisch oogheelkundig assistent tandtechnici vakman slachterijen drukkers en nabewerkers schoenconsulent zonweringspecialisten vakman visverwerkende industrie installateurs carrosseriebedrijven gespecialiseerde aannemers slagers vakman visspeciaalzaken industriële lakverwerkers vakman groentespeciaalzaken natuursteenbewerkers zadel- en tuigmakers uurwerktechnici metaalbewerkers scheepsinterieurbouwer tentoonstellingsbouwers “ ij zijn allemaal W afbouwspecialisten vakman versafdeling dakdekkers restauratiemedewerker restauratiestucadoors specialistische vakmensen, meet- en regeltechniek dekvloerenleggers meubelmakers verspaners onmisbaar voor onze hoedenmakers samenleving én voor onze pedicures economie. Wij leveren een substantiële en aantoonbare bijdrage aan het succes van BV Nederland.” 1712027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 17 12-04-12 16:16
  18. 18. economische waarde De bijdrage van een beroepsgroep aan de ten niet of zeer problematisch functioneert. economie wordt in onderzoeken vaak uitge- Denk bijvoorbeeld aan de meet- en regeltech- De negen economische drukt als bijdrage aan het Bruto Binnenlands nicus die een chemische installatie veilig laat topsectoren van Nederland Product (BBP), of bijdrage aan de werkgele- draaien, of de modelmaker die de mallen 1 Agro-Food genheid. ontwerpt om pacemakers te produceren. 2 Tuinbouw en uitgangsmaterialen Wanneer de beroepsgroep verdwijnt, heeft 3 High Tech materialen en systemen Naar schatting van SOS Vakmanschap is dat een breder economisch en maatschap- 4 Energie circa 1% van de Nederlandse beroepsbevol- pelijk effect dan op de beroepsgroep alleen. 5 Logistiek king werkzaam in de zeldzame specialistische Daarnaast kunnen zeldzame specialistische 6 Creatieve industrie beroepen. Omdat deze zeldzame beroeps- beroepen een sleutelrol spelen op het gebied 7 Life-sciences groepen per definitie klein zijn, worden ze in van innovatie. Specialistisch vakmanschap is 8 Chemie bestaande economische onderzoeken niet vertegenwoordigd in alle negen economische 9 Water apart zichtbaar. Op basis van de beschikbare topsectoren van Nederland. Niet zelden staan onderzoeksgegevens is het daarom lastig een zeldzame specialistische beroepen aan de Ministerie van ELI inschatting te maken van de bijdrage van de wieg van innovatieve producten en diensten Uit: Kamerbrief: Naar de top: de hoofdlijnen van zeldzame specialistische beroepen aan het en van innovatieve manieren van onderne- het nieuwe bedrijfslevenbeleid” (2011) BBP. Zeker is dat ze bijdragen aan het BBP, men. Innovatie is niet alleen weggelegd voor hoewel hun aandeel hierin klein is. de hoger opgeleiden in Nederland. Juist het vakmanschap dat op het mbo wordt aange- nog actief gewerkt te worden aan deze Toch kan ‘klein’ ‘groot’ zijn. Zeldzame speci- leerd is van belang voor innovatie. aansluiting om meer innovatie van de grond alistische beroepen hebben binnen het eigen te krijgen. Voor de versterking van de inno- werkterrein vaak een sleutelfunctie in de Specialistische vakmensen zijn onmisbaar bij vatiekracht in Nederland zijn alle opleidings- waardeketen. Op de eerste plaats kunnen het maken en testen van prototypes of het niveaus nodig1. deze beroepen een sleutelpositie vervullen in inrichten van een fabricageproces. Er lijkt dan de (maak)industrie. Wegvallen van dit soort ook een logische aansluiting tussen het mbo beroepen heeft als gevolg dat de waardeke- en het innovatief bedrijfsleven. Er dient echter 1 Commissie Hermans (2010) 18 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 18 12-04-12 16:16
  19. 19. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld “De economie is Modelmakerij heeft Modelmakerijen vervaardigen modellen, mallen, grote economische vormen en prototypes van hout, metaal en kunststof. gebaat bij innovatie en en innovatieve Een groot deel van de maakindustrie in Nederland is afhankelijk van de modelmakerij: van pacemaker tot innovatieve beroepen. waarde windmolen. De modellen en mallen moeten zeer pre- cies zijn afgestemd op het gieten en persen. Ook met ‘Klein’ kan ‘groot’ zijn; technologische ontwikkelingen als Rapid Prototyping en Computer Numerical Control zal het vakman- dat wil zeggen dat een schap van de modelmaker van groot belang blijven: ruimtelijk inzicht, kennis van productietechnieken en ontwikkeling klein handvaardigheid blijven onontbeerlijk. kan beginnen, maar De modelmakerij is niet alleen voorwaardelijk voor grootschalige productieprocessen, maar draait ook om test- en schaalmodellen, prototypes en proefse- kan uitgroeien tot een ries. Dan zijn industriële vormgevers, ontwerpbureaus en architecten de gesprekspartners van de modelma- ontwikkeling die van ker. Hij overziet de productietechnische consequen- ties van een ontwerp en kan de stap maken van een vitaal belang is voor idee naar de fabricage van een product. de arbeidsmarkt.” In Nederland zijn ongeveer 300 modelmakers werk- zaam. Er is momenteel in Nederland geen opleiding tot modelmaker. In 2011, het laatste jaar dat de opleiding in Hengelo nog bestond, hebben nog twee studenten Voncken Karsten (2008) hun diploma gehaald. Er is een gebrek aan nieuwe instroom, zeker gezien de vergrijzing: over vijf jaar gaat vijfentwintig procent van de modelmakers met pensioen. Jaarlijks zijn er zes tot acht gekwalificeerde beroeps- krachten nodig. 1912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 19 12-04-12 16:16
  20. 20. consumentwaarde Consumenten vragen in toenemende mate om keramisten, leerbewerkers en glaskunste- oma weer te laten lopen. Ook deze beroepen unieke producten en maatwerk. Zeldzame naars. Deze vakmensen zijn vaak zelfstandig kenmerken zich door kwalitatief hoogwaardig specialistische beroepen zijn vanwege hun ondernemers, die zelf een afzetmarkt creëren vakmanschap, expertise en het zoeken naar hoogwaardige vakmanschap bij uitstek voor hun producten. Deze unieke producten, maatwerkoplossingen. geschikt om de vraag van de consument te waaraan hoge kwaliteitseisen worden gesteld, vertalen in een persoonlijk product. De bele- dragen bij aan de welvaart en de kwaliteit van ving van de consument bij de aanschaf van leven. een product en de interactie tussen consument en vakman zijn hier van wezenlijk belang. Naast het vervaardigen van unieke producten, Meestal is er een nauwe relatie tussen de zijn er zeldzame specialistische beroepen die maker van het product en de klant. zich bezighouden met onderhoud en reparatie van grote waarde voor consumenten. De Veel beroepen met een grote consument- schoenhersteller voor het perfect passend waarde bevinden zich in de kunstzinnige, maken van een paar laarzen, de dakdekker creatief-ambachtelijke branches. Hierbij valt te om de rietkap van een boerderij te herstellen, denken aan goudsmeden, maatkleermakers, en de uurwerktechnicus om het erfstuk van 20 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 20 12-04-12 16:16
  21. 21. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld Goudsmeden maken herinnerings- Goudsmeden en zilversmeden houden zich bezig sieraden met grote met het ontwerpen, vervaardigen, repareren en waarde voor soms ook restaureren van sieraden en gebruiks- “De consument voorwerpen van edelmetaal. In 2007 werkten in consumenten de goud- en zilversmedenbranche zo’n 3000 tot anno nu vraagt 3600 personen, veelal zzp-ers. in toenemende Een voorbeeld van een dienst van goudsmeden met een grote consumentwaarde, is het maken mate om unieke van herinneringssieraden. Steeds meer consu- menten hebben de wens een klein beetje as van een dierbare overledene op hun lichaam te dragen producten die in een mooi sieraad, bij voorkeur zonder dat anderen meteen zien dat ze een rouwsieraad dra- passen bij zijn gen. Goudsmeden spelen hierop in en maken de herinneringssieraden. Een goudsmid gaat hiervoor identiteit. ” in gesprek met de klant om naar het levensverhaal van de overledene te luisteren. Op basis daarvan ontstaat heel persoonlijk maatwerk. Lucas Hendricks strategisch adviseur creatieve De Vakschool Schoonhoven is de enige onder- industrie en ambachten wijsinstelling in Nederland die de de mbo- NRC, 22 juli 2011 opleidingen goudsmid en zilversmid aanbiedt. De opleiding heeft echter hoge uitvoeringskosten vanwege het gebruik van kostbare materialen en machines, terwijl de leerlingaantallen laag zijn. Hierdoor is het moeilijk de opleiding in de lucht te houden. 2112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 21 12-04-12 16:16
  22. 22. culturele en historische waarde Een aanzienlijk deel van de zeldzame speci- werpen, meubels en boeken tot buitenhuizen, alistische beroepen heeft naast de economi- kerken en kastelen. Voor het restaureren en sche waarde ook een culturele en historische behouden van dit cultuur-historisch erfgoed waarde. Een voorbeeld is Dutch Design, niet zijn zeldzame specialistische vakmensen meer weg te denken uit de Nederlandse onmisbaar. Deze specialisten moeten naast cultuur, dat een belangrijke bijdrage levert aan meesterschap in hun werkterrein ook kennis het imago van Nederland in het buitenland. hebben van de bewerkingstechnieken, beves- Juist in de creatieve industrie zijn veel zeld- tigingsmethoden, kleurstoffen en materialen zame specialistische beroepen te vinden. De die vroeger werden gebruikt. diversiteit aan vakmanschap, het vinden van nieuwe toepassingen voor oude technieken, het combineren van verschillende materialen en disciplines, is van grote waarde voor de Nederlandse cultuur. Een voorbeeld is het “ e diversiteit aan vakmanschap, het D glasblazen, een eeuwenoud beroep dat vroe- ger gericht was op het produceren van glazen vinden van nieuwe toepassingen voor gebruiksvoorwerpen. De moderne Neder- landse glasblazers hebben, gebruikmakend oude technieken, het combineren van van de oude technieken, de transitie gemaakt van gebruiksvoorwerpen naar kunstobjecten, en hebben daarmee internationaal aanzien verschillende materialen en disciplines, verworven. is van grote waarde voor de Nederlandse Naast moderne culturele uitingen heef t Nederland ook vele historische schatten en cultuur.” monumenten, variërend van gebruiksvoor- 22 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 22 12-04-12 16:16
  23. 23. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D Smeden is een oeroude bewerkingsmethode waarin een stuk metaal wordt verhit en in de juiste melding in vorm wordt gebracht met een smidshamer en een aambeeld. Siersmeedwerk vereist specifieke technieken en kennis op het gebied van het beeld vormen en verbinden van materialen. Reconstruc- ties of reparaties aan cultureel erfgoed moeten zoveel mogelijk op de historische manier worden uitgevoerd, met hoge vakkundigheid en kennis van Restauratiesmeden traditionele handmatige smeedtechnieken. restaureren cultureel Het Nederlands Gilde van Kunstsmeden verwacht erfgoed dat de vraag naar goed opgeleide vakmensen en vakkundig smeedwerk zal toenemen, mede vanwege de toenemende aandacht van de over- heid voor restauratie. Bovendien worden er steeds hogere kwaliteitseisen gesteld door de overheid. kunnen bekwamen in het smeedvak. De uitvoering Die kunnen een positieve impuls geven aan de van een smeedopleiding brengt hoge kosten met vraag naar vakkundigheid, wat kansen biedt voor zich mee, onder andere door de inrichting van zelfstandig ondernemers. Bij gebrek aan beroeps- een smidse met vuren en vakdocenten. Vanwege opleiding is in 2009 is het project Leerwerk Sme- deze hoge kosten in verhouding tot het lage aantal derij opgezet, waarbij studenten Metaalbewerking studenten, is het de vraag hoe het huidige project zich binnen de vrije ruimte van hun opleiding structureel gefinancierd kan worden. 2312027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 23 12-04-12 16:16
  24. 24. waarde voor welzijn en gezondheid Ook binnen de gezondheidszorg, op het snij- Door de toenemende vergrijzing en een vlak tussen zorg en techniek, bevinden zich toename van de welvaartsziekten in Neder- zeldzame specialistische beroepen. Door land wordt een steeds groter beroep gedaan middel van maatwerkoplossingen, slimme op de gezondheidszorg. Dit leidt ook tot een innovaties en moderne technieken leveren grotere behoefte aan medische hulpmiddelen deze beroepen een belangrijke bijdrage aan en gezondheidstechnische specialisten. De de gezondheid en het welzijn in Nederland. waarde van deze beroepen voor Nederland zal daarom in de toekomst alleen nog maar De gezondheidstechniek houdt zich bezig met toenemen. Zeldzaam specialistisch vakman- het vervaardigen en aanmeten van medische schap dat bijdraagt aan onze kwaliteit van hulpmiddelen, zoals orthopedische schoe- leven. Hoogwaardig vakmanschap dat maat- nen, een kunstgebit, een gehoorapparaat of werk vereist en waar we niet zonder kunnen. een armprothese. Hiervoor zijn specialistische vakmensen nodig, die zeldzaam zijn en die maatwerkoplossingen kunnen leveren. De beroepen in de gezondheidstechniek kenmer- ken zich door een combinatie van specifieke medische kennis met technische kennis en vaardigheden. Ook een aantal gespeciali- seerde beroepen binnen ziekenhuizen, zoals sterilisatie van medische instrumenten, behoort tot de gezondheidstechniek. 24 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 24 12-04-12 16:16
  25. 25. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D melding in beeld Schachten- en onderwerkmakers Ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van de Nederlandse bevolking en de toenemende leveren onmisbare vergrijzing leiden tot een veranderende vraag naar onderdelen van orthopedische voet-/schoenvoorzieningen. Wel- vaartsziekten als overgewicht en diabetes nemen orthopedisch toe en als gevolg daarvan zijn meer orthopedische schoenen en orthopedische aanpassingen nodig. schoeisel Daarnaast hebben mensen steeds meer aandacht voor hun eigen “welzijn” en dat van hun kinderen. Zo vinden ouders het steeds belangrijker dat hun kind goede én moderne schoenen draagt. Ze zijn bereid hier meer geld aan uit te geven wanneer het voor hun kind beter is om aangepaste schoenen te “Het is dragen. vakmanschap Onderdeel van orthopedisch schoeisel zijn schach- ten en onderwerken. Deze worden gemaakt door schachten- en onderwerkmakers die traditioneel dat bijdraagt vakwerk combineren met nieuwe technieken, zoals CAD/CAM en 3D printen. De beroepsgroep bestaat aan de kwaliteit in Nederland uit ongeveer zestig mensen. Het in Nederland kunnen produceren van schachten en van leven ” onderwerk is een belangrijke factor om de kwaliteit van orthopedisch schoeisel te garanderen. Outsour- cing naar het buitenland betekent lagere kosten, maar heeft als risico een slechtere uitvoering van het werk. Door het werk in Nederland uit te voeren, houdt de zorgsector bovendien de regie over de kostenontwikkeling van orthopedisch schoeisel. 2512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 25 12-04-12 16:16
  26. 26. vraag naar gespecialiseerde vakmensen De zeldzame specialistische beroepsgroepen dan ook zijn vakmanschap, dat hierdoor nog 2020 ongeveer 16 procent van de werkzame die SOS Vakmanschap spreekt, verwoorden zeldzamer wordt. personen met pensioen gaat (landelijk is dit een grote behoefte aan nieuwe instroom van 15%). Ongeveer 10 procent verlaat om andere gespecialiseerde vakmensen. Door vergrij- De vergrijzing creëert in Nederland tegelijker- redenen de ambachtseconomie. Daarnaast zing en ontgroening neemt het tekort aan tijd een groeiende vraag naar een aantal ligt de uitbreidingsvraag op ongeveer 3 procent goed geschoolde werknemers in heel Neder- zeldzame specialistische beroepen, met tot 2020 (landelijk is de uitbreidingsvraag 4%)9. land toe. Doordat de gemiddelde leeftijd van name in de gezondheidszorg bijvoorbeeld de Wanneer we deze percentages toepassen op zeldzaam specialistisch vakmensen hoger ligt gezondheidstechniek 6. Door de vergrijzing is de zeldzame beroepen ligt er een totale dan landelijk, speelt dit zijn de tekorten in deze er meer vraag naar goede gezondheidszorg arbeidsmarktvraag van 23.000 banen tussen beroepsgroepen ernstiger. en naar medische hulpmiddelen, die vervaar- 2009 en 2020 (zie figuur 4). Tot slot moeten digd en aangemeten worden door specialis- we meenemen dat het percentage zzp-ers in In figuur 1 is de gemiddelde leeftijd van een ten in de gezondheidstechniek. Uit onderzoek de zeldzame, kleinschalige beroepen hoog ligt. aantal beroepsgroepen 2 dat zich gemeld blijkt dat landelijk gezien de meeste banen- In 2009 was het aantal zzp-ers in de ambachts- heeft bij SOS Vakmanschap vergeleken met groei wordt verwacht voor de sectoren zorg economie ongeveer 30 procent. Rekenen we de gemiddelde leeftijd van de werkzame en techniek7. de zzp-ers mee in het aantal te vullen banen, beroepsbevolking in Nederland. Sommige dan komt dat neer op 33.000 banen tussen branches zijn duidelijk meer vergrijsd, zoals Om de vraag naar specialistische vakmensen 2009 en 2020. Dit houdt in dat er per jaar vanuit de pianotechniek en de orthopedische tech- te kwantificeren, gaan we uit van een schatting de zeldzame, specialistische beroepen vraag niek3. Dit wordt deels verklaard door het grote van het aantal personen dat werkzaam is in is naar circa 3000 vakmensen. aandeel zzp-ers 4 in deze beroepsgroepen; deze beroepsgroepen. Hierbij noemen we een zzp-ers in Nederland zijn gemiddeld ouder beroepsgroep zeldzaam, wanneer deze uit 2 Goud- en zilversmeden, orthopedisch schoentechnici, dan medewerkers in loondienst5. minder dan 1000 werkzame personen bestaat. orthopedisch technici, tandtechnici, pianotechnici, In alle sectoren van de economie bevinden parketteurs, zadelmakers 3 SVGB kenniscentrum, 2011 Het probleem van vergrijzing is ernstiger voor zich zeldzame beroepsgroepen. In totaal zijn 4 HBA, in press zzp-ers, omdat het voor hen niet vanzelfspre- dit zo’n 170 beroepsgroepen (zie figuur 3), waar 5 SER, 2010 kend is dat ze aan het einde van hun loopbaan binnen in totaal ongeveer 80.000 personen 6 SVGB kenniscentrum, 2011 7 ROA, 2011 de onderneming willen of kunnen overdragen. werkzaam zijn 8 . Uit onderzoek naar de 8 CBS, 2011 Met het stoppen van de ondernemer verdwijnt ambachtseconomie blijkt dat tussen 2009 en 9 HBA, in press 26 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 26 12-04-12 16:16
  27. 27. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D “ er jaar vragen de zeldzame, P specialistische beroepen om circa 3000 vakmensen.” Er zijn meer oudere werkzame personen in zeldzame specialistische beroepen figuur 1 30% Percentage werkzame personen 25% Leeftijdsverdeligen werzame persone in NL en in de zeldzame spec* 20% 15% 10% 5% Zeldzame specialistische beroepen* 0% Nederland t/m 24 25 t/m 34 35 t/m 44 45 t/m 54 55 t/m 64 65 of ouder Leeftijd * gebaseerd op meldingen SOS Vakmanschap 27 3512027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 27 12-04-12 16:16
  28. 28. Meldingen SOS Vakmanschap in cijfers figuur 2 Te kort aan vakmensen Melding Aantal vakmensen Branche omzet Aantal ondernemingen komende 5 jaar Biologisch Dynamische Landbouw * * 120 Geen Glasblazers 45 * 20 10 Meet- en regeltechniek * * * 300 Modelmakerij 300 * 50 40 Monteur mobiele werktuigen * * * * Orthopedische Techniek 1005 100 miljoen 95 Geen Parketteurs 3400 415 miljoen 1700 50 Pianotechniek 600 45 miljoen 325 Geen Restauratiemedewerker * * * * Restauratiestucadoors 200 * 40 Geen Schachten- en onderwerkmaken 60 tot 300 * 25 30 Scheeps- en jachtbouw 15.000 * * * Scheepvaart en Transport college (drie opleidingen) * * * * Sier- kunst en restauratiesmeden 150 * 110 25 Tandtechniek 1000 360 miljoen 4890 Geen Vakschool Schoonhoven (drie opleidingen) 3000 (goud-/zilversmeden) 190 miljoen 2000 - Vlechtambacht 3 tot 300** * * * Zadel- en tuigmakers 310 24 miljoen 135 33 * Cijfers nog niet bekend Bronnen: CBS 2011, EIM structuuronderzoeken, Meldpunt Bedreigde Opleidingen en Beroepen, Stichting Demeter, SVGB kenniscentrum 2011 ** (3 professioneel, c.a. 300 amateurs) 28 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 28 12-04-12 16:16
  29. 29. Z E L D Z A A M S P E C I A L I S T I S C H V A K M A N S C H A P O N M I S B A A R V O O R N E D E R L A N D Overzicht beroepen met minder dan 1000 werkzame personen in Nederland figuur 3 Sector Aantal beroepsgroepen Aantal werkzame personen (x1000) Landbouw 6 2,7 Industrie 54 25,2 Bouw 1 0,1 Handel en reparatie 60 31,1 Vervoer en transport 2 0,7 Economie 13 4,9 Gezondheid, welzijn en sport 32 13,3 Overige dienstverlening 2 1,1 170 79,1 (Bron: CBS, 2011, peiljaar 2009) Vervangings- en uitbreidingsvraag voor zeldzame specialistische beroepen tussen 2009 en 2020 figuur 4 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 Groei 10.000 Pensioen 0 Overige vervanging 2009 2020 (Bronnen: CBS, 2011, peiljaar 2009 en HBA (in press)) 2912027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 29 12-04-12 16:16
  30. 30. kleinschalige specialistische opleidingen in gevaar Om te kunnen voldoen aan de vraag naar In het schooljaar 2011-2012 zijn in het Neder- Het is van belang dat er zorgvuldig wordt goed geschoolde vak mensen is goed landse mbo-onderwijs 230 kwalificatiedos- omgegaan met het uitvoeren van kleinscha- beroepsonderwijs essentieel. Hoewel het siers in gebruik11. Ongeveer een derde van lige specialistische opleidingen. Verdunning g a at o m wa a rd evo l l e b e ro e p e n vo o r deze dossiers (78 stuks) is kleinschalig te vormt een bedreiging wanneer er meerdere Nederland en er volop kansen zijn op werk noemen, aangezien er landelijk minder dan opleidingslocaties de opleidingen uitvoeren in de zeldzame specialistische beroepen, 200 studenten deze opleidingen volgen (zie voor in totaal weinig studenten. blijf t de instroom vanuit het onder wijs figuur 6). Dit zijn in totaal 5764 studenten, 1% achter10. van de mbo-studenten in Nederland. 29 kwalificatiedossiers noemen we zeer klein- We noemen een opleiding kleinschalig schalig doordat ze door minder dan 50 wanneer deze landelijk ma ximaal 20 0 studenten worden gevolgd. In totaal zijn dit studenten heeft. Opleidingen met maximaal 817 studenten. 50 studenten noemen wij zeer kleinschalig. In deze monitor zoomen we regelmatig in op Vanwege de kwetsbaarheid van opleidingen deze groep, omdat deze opleidingen het die op slechts één of twee locaties in Neder- meest kwetsbaar zijn. De scope van SOS land gegeven worden, houdt SOS Vak- Vakmanschap is echter breder dan deze manschap ook deze opleidingen in beeld. Er kwantitatieve grens, aangezien daarin ook zijn 57 kwalificatiedossiers die maximaal ontwikkelingen worden meegenomen: oplei- 50 studenten hebben óf op één of twee loca- dingen die nu landelijk meer dan 200 studen- ties worden gegeven (zie figuur 8). Dit is 25% ten hebben en waarvan dit aantal daalt, van de 230 gebruikte kwalificaties in Neder- houdt SOS Vakmanschap nauwlettend in de land. In de bijlage van deze monitor is te vinden 10 HBA, 2010 gaten. welke dossiers binnen deze categorieën vallen. 11 Toelichting in de verantwoording 30 Monitor SOS Vakmanschap - editie 201212027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 30 12-04-12 16:16
  31. 31. K L E I N S C H A L I G E S P E C I A L I S T I S C H E O P L E I D I N G E N I N G E V A A R Vanaf 2010 is de opleiding tandtechniek onder- gebracht bij de Dutch HealthTec Academy. Dit is een samenwerkingsverband tussen bedrijfs- melding in leven, roc’s, vmbo- en hbo-instellingen en het kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven. beeld Samen hebben zij de krachten gebundeld om tot duurzame opleidingsvoorzieningen te komen voor een aantal kleinschalige, specialistische beroepen in de gezondheidstechniek. Er is een Het baart de Branchevereniging Tandtechniek tweede opleiding (BTT) zorgen dat een andere school een tweede opleidingslocatie is gestart. De BTT vreest dat tandtechniek dit de financiering van zowel de bestaande als de nieuw gestarte opleiding in gevaar brengt. Maar gestart! ook de overcapaciteit die twee locaties met zich kunnen meebrengen, is ongewenst. “Kleinschalige opleidingen voorzien heel concreet in een specifieke arbeidsmarktbehoefte. Vaak gaat het om zeer gespecialiseerd werk waarvoor weinig substitutiemogelijkheden bestaan: de gerichte opleiding is noodzakelijk om het vak uit te kunnen oefenen. In termen van macrodoelmatigheid hoeft er geen enkel probleem te zijn, want het kleine aantal studenten sluit aan bij de afgebakende vraag op de arbeidsmarkt (SER, 2002).” IVA 2010 Doelmatigheid van het mbo 3112027 SVGB Monitor SOS 2012-herstel nw doc [2].indd 31 12-04-12 16:16

×