ePocket Motivatie
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

ePocket Motivatie

on

  • 677 views

ePocket Motivatie

ePocket Motivatie

Statistics

Views

Total Views
677
Views on SlideShare
677
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
7
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

ePocket Motivatie ePocket Motivatie Document Transcript

  •   
  • “The principle goal of education is to create men who are capable of doing new things, not simply repeating what other generations have done - men who are creative, inventive, and discoverers”. 1 Jean Piaget© Alle Dagen Pauze – overname van (delen) van deze tekst istoegestaan, mits onder vermelding van deze informatie-blurb alsbron: “Zeven verborgen motivatiekrachten in uw school” door drs.Linda Spaanbroek is gratis verkrijgbaar bij een abonnement op‘Levenslustig Leren’ het tweewekelijkse gratis e-Zine vooronderwijsprofessionals die tips en strategieën willen om motivatie &betrokkenheid in het onderwijs te verhogen. Ziewww.alledagenpauze.nl voor een gratis abonnement.” 1 citaat in: Ripple, R.E. & Rockcastle, V.N., eds. (1964). Piaget Rediscovered. Ithaca, NY: Cornell Universtity Press, 1964, pp 5
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________InhoudsopgaveOver deze e-pocket .............................................................. 4Voorwoord door Prof. dr. Rob Martens................................. 8Inleiding............................................................................... 11Waarom is motivatie belangrijk?......................................... 13Kracht 1: Doelen ................................................................. 20Kracht 2: Leiderschap......................................................... 25Kracht 3: Zelfbeeld.............................................................. 32Kracht 4: Belonen & ‘straffen’ ............................................. 39Kracht 5: Beoordelen .......................................................... 44Kracht 6: Resultaatgerichtheid............................................ 50Kracht 7: Spel ..................................................................... 56Kortom ................................................................................ 61Aan de slag ......................................................................... 62Over de auteur .................................................................... 64Literatuur............................................................................. 65 www.alledagenpauze.nl 3
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Over deze e-pocketFijn dat je dit pocketboekje leest! Ik hoop dat het je zalinspireren in je werk als onderwijsprofessional. Als je ditboekje doorgestuurd hebt gekregen van iemand anders, hebje wellicht niet de meest up-to-date versie. Dit is versie 1.3.Klik hier om gratis de meest recente versie aan te vragen.Je hebt deze e-Pocket ontvangen bij een abonnementop ‘Levenslustig Leren’ het tweewekelijkse gratis e-Zinevoor onderwijsprofessionals die tips en strategieën willen ommotivatie & betrokkenheid in het onderwijs te verhogen.Mocht je deze e-Pocket doorgestuurd hebben gekregen vaniemand anders dan heb je nog niet de mogelijkheid gehadom je op dit e-Zine te abonneren. Mis die kans niet!Met een vrijblijvend en kosteloos abonnement op‘Levenslustig Leren’ ontvang je iedere twee wekenwaardevolle informatie om de motivatie en betrokkenheid opjullie school te verhogen. www.alledagenpauze.nl 4
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Je leert: hoe je leerlingen echt motiveert hoe je met minder inspanning meer effect hebt als leerkracht/docent hoe je als schoolleider de betrokkenheid van je team kunt vergroten …... en nog veel meer!Klik hier om je op te geven voor een abonnement of surfnaar www.alledagenpauze.nl.‘Levenslustig Leren” is een uitgave van Alle DagenPauze. Alle Dagen Pauze helpt scholen die worstelen meteen gebrek aan motivatie en betrokkenheid van leerlingenen/of onderwijsgevenden. Wij helpen schoolteams enschoolmanagement om het onderwijsleerproces zo in terichten dat optimaal ruimte ontstaat voor participatie entalentontwikkeling.Ik heb Alle Dagen Pauze opgericht vanuit een passievoor onderwijs dat optimaal bijdraagt aan het ontwik- www.alledagenpauze.nl 5
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________kelen van de talenten van leerlingen en onderwijs-gevenden. Ik streef ernaar om leren en werken in eenschool zo leuk te maken, dat je geen verschil meer voelttussen pauze en werktijd. Zodat leren en werken net zo leukworden als pauze houden: alsof je altijd, alle dagen pauzehebt!Motivatie is daarbij een sleutelwoord. In mijn optiek kun jealleen echt goed in je vel zitten – en dus optimaalontwikkelen - als je de dingen die je doet gemotiveerd kuntdoen. Ik heb deze pocket geschreven om je te inspireren bijhet motiveren van leerlingen en/of onderwijsgevendenbinnen jouw school.Dit pocketboekje is bedoeld voor zowel schoolmanagersals leerkrachten en docenten. In dit boekje maak ik soms,maar niet altijd, onderscheid tussen het motiveren vanmedewerkers (door het management) en het motiveren vanleerlingen (door docenten/ leerkrachten). De onderliggendeprincipes van motivatie zijn steeds dezelfde. Daar waar ikpraat over ‘leerlingen’ terwijl jij het leest vanuit een www.alledagenpauze.nl 6
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________leidinggevende positie, zul je de motivatie-principes over hetalgemeen goed naar het motiveren van medewerkerskunnen vertalen. En mocht dit niet lukken: schroom niet omme om meer informatie te vragen!Voor het leesgemak zal ik in dit boekje steeds sprekenover ‘docenten’ waar ik alle onderwijsgevenden in eenschool bedoel: leerkrachten, docenten, begeleiders vanstudie-uren, onderwijsassistenten en remedial-teachers.Misschien ben jij iemand die graag dewetenschappelijke achtergrond van dingen wil weten.Voor jou zijn de piepkleine cijfertjes die verwijzen naar deliteratuurbronnen helemaal achterin deze Pocket!Ik wens je veel leesplezier en inspiratie!Linda SpaanbroekPS: Ik sta altijd open voor suggesties of vragen. Mail mijgerust op: linda.spaanbroek@alledagenpauze.nl www.alledagenpauze.nl 7
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________VoorwoordDoor prof. dr. Rob MartensIn dit boekje staat eigenlijk niets nieuws. En juist daarom ishet zo de moeite waard om te lezen, of u het nu helemaaleens bent met de inhoud of niet.Linda Spaanbroek sluit namelijk op inspirerende wijze aanbij recente motivatietheorieën (vooral Self-DeterminationTheory) waarvoor inmiddels veel wetenschappelijk bewijs isverzameld. En die theorie zegt in de kern niets anders danwat iedere vader of moeder van nature weet: kinderen willenzich ontplooien en zijn in de wieg gelegd om te leren. Ookals je niets doet zullen ze zonder dwang en schijnbaarmoeiteloos onwaarschijnlijk veel leren van de wereld omzich heen. Het enige wat je moet doen is de ruimte, deveiligheid, het vertrouwen en de kansen bieden voor dieontplooiing. www.alledagenpauze.nl 8
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Wie op een Frans dorpsplein eens naar het stadhuis kijktziet boven de ingang steeds de woorden vrijheid, gelijkheiden broederschap staan. De behoefte aan vrijheid,autonomie, vertrouwen en eerlijke behandeling zijn blijkbaaruniversele basisbehoeften voor mensen. Dus ook voorleerlingen. Al duizenden jaren schrijven denkers en filosofendat leren beter gaat uit nieuwsgierigheid dan uit angst endwang.En toch… vergeten we het steeds weer. Mag de CommissieDijsselbloem onder politiek applaus weer een lans brekenvoor harde toetsing en rukt vanuit de VS het ‘high stakestesting’ op. Steeds weer denken we dat onderwijs goed isals het werkt met harde criteria en toetsing en nog eenstoetsing. Vergeten we dat de vergaande dwang enonderlinge competitie die ons onderwijs dan gaankarakteriseren dodelijk zijn voor motivatie en welzijn. www.alledagenpauze.nl 9
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Daarom is dit boek zo belangrijk. Het drukt ons op de feitenen praktische consequenties en dwingt ons zo alsonderwijsmakers de vraag te stellen waarom we eigenlijkdoen wat we doen en wat ons onderliggende mensbeeld is.Voordat we het helemaal vergeten.Prof. Dr. Rob MartensUniversiteit Leiden/Open UniversiteitLeiden, 21 februari 2008 www.alledagenpauze.nl 10
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________InleidingIn dit boekje maak je kennis met zeven factoren, zevenmotivatiekrachten, die ervoor kunnen zorgen dat demotivatie en betrokkenheid in jullie school sterk verbeteren.Ik baseer mij hierbij op de uitkomsten vanwetenschappelijk onderzoek. Mijn voornaamste bron is de 1Self-Determination Theory . Over de inhoud van dezetheorie kun je later nog meer lezen. Wat in deze inleidingvan belang is, is de vooronderstelling die aan deze theorieten grondslag ligt.De Self-Determination Theory gaat ervan uit dat mensenvan nature actief, pro-actief en gericht op groei en 2ontwikkeling zijn . Met andere woorden: mensen willenzich van nature graag bezighouden met interessanteactiviteiten, zij willen hun capaciteiten ten volle benutten enze streven naar contacten met andere mensen. www.alledagenpauze.nl 11
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Niet iedereen zal het met deze vooronderstelling eens zijn.Er zijn immers mensen die ervan uitgaan dat mensen juistslecht en lui geboren worden. Voor mensen die hier vanuitgaan, is dit boekje niet geschreven. Dit boekje isgeschreven voor onderwijsprofessionals die uitgaan van hetgoede in het kind en de mens, en een omgeving willencreëren waarin iedereen het beste uit zichzelf kan halen.In het eerstvolgende hoofdstuk beschrijf ik het belang vanmotivatie en een aantal belangrijke facetten daarvan. In dedaarop volgende hoofdstukken komen de zevenmotivatiekrachten aan bod waaraan dit boekje zijn titelontleent. www.alledagenpauze.nl 12
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Waarom is motivatie belangrijk?Waar dan ook – onderwijs, het bedrijfsleven – wordt eenhoge waarde gehecht aan motivatie vanwege zijn conse-quenties: motivatie produceert. Mensen lopen een stapjeharder als ze gemotiveerd zijn, of het nu om volwassenengaat in hun werk of leerlingen tijdens hun schooltijd.Motivatie heeft betrekking op energie, richting,doorzettingsvermogen en stabiliteit. Vergelijk je mensendie vooral van buitenaf gecontroleerd worden op eenbepaalde taak met uit zichzelf gemotiveerde mensen, danhebben laatstgenoemden meer interesse, zijn ze meergestimuleerd en hebben ze meer zelfvertrouwen.Mensen die werkelijk vanuit zichzelf, vanuit eeninnerlijke drang (wetenschappers noemen dit intrinsiekgemotiveerd) bezig zijn met een taak zijn meergeïnteresseerd en voelen meer vertrouwen en www.alledagenpauze.nl 13
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________opwinding. Dit manifesteert zich in een groterdoorzettingsvermogen, een betere prestatie, meercreativiteit, meer vitaliteit en een hoger zelfvertrouwen wat 3uiteindelijk leidt tot een hoger welbevinden en een beteregezondheid.Gemotiveerde mensen zitten lekkerder in hun vel éngedragen zich zoals we mensen het liefste zien: ze zijnnieuwsgierig, vitaal, geïnspireerd, leergierig enverantwoordelijk. Mensen die lekker in hun vel zitten,werken harder en met meer betrokkenheid. Leerlingen diegoed in hun vel zitten en gemotiveerd zijn, zijn spontaan opzoek naar nieuwe leerervaringen en uitdagingen. Ze willenhun eigen capaciteiten uitbreiden en oefenen; ze willenontdekken en leren.Alhoewel mensen van nature gemotiveerd zijn omgroeien, ontdekken, leren en ontwikkelen is duidelijk datdeze basale menselijke natuur kan verdwijnen of (zwaar)beschadigd kan raken. Voorbeelden van apathischekinderen en volwassenen, vervreemd van zichzelf en de www.alledagenpauze.nl 14
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________wereld om hen heen, met onverantwoordelijk gedrag, zijn erin overvloed. Denk alleen maar aan die collega die doet watze moet doen, maar geen stap harder loopt dan striktnoodzakelijk. Of de leerling die naar school komt vanwegede leuke sfeer met zijn medeleerlingen, maar in de klasvoornamelijk verveeld uit het raam staart en hooguitinspanning levert voor een zesje.Ook schooluitval, spijbelen en psychosomatischeklachten (zoals buikpijn en vermoeidheid) zijn in veelgevallen het gevolg van demotivatie.Ongemotiveerde mensen zijn wel in actie te krijgen,maar alleen door een soort dwang of drang vanbuitenaf. De ongemotiveerde collega zal een stapje hardergaan lopen als ze gedreigd wordt met ontslag. Deongeïnteresseerde leerling gaat misschien aan de slag alszijn ouders hem zijn favoriete skates beloven bij een rapportmet zevens. www.alledagenpauze.nl 15
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Dit soort pogingen om iemand van buiten af te motiveren(door wetenschappers extrinsieke motivatie genoemd) kaner voor zorgen dat mensen gaan doen wat je wilt. De inzetwaarmee ze de taak uitvoeren, zal altijd minder zijn danwanneer ze het uit zichzelf doen.Extrinsieke motivatie leidt zelden of nooit tot depositieve effecten van intrinsieke motivatie: meerinteresse, doorzettingsvermogen, een betere prestatie, meercreativiteit, meer vitaliteit en een groter zelfvertrouwen.Bovendien moet je, als iemand niet uit zichzelf gemotiveerdis voor een bepaald soort taak, steeds opnieuw komen metsteeds sterkere stimuleringsmaatregelen.Het wordt daarmee belangrijk om te zorgen dat mensenniet ‘zomaar’ gemotiveerd zijn, maar vanuit zichzelfgemotiveerd zijn. De laatste dertig jaar is hier veelonderzoek naar gedaan vanuit de Self-Determination 4Theory. Volgens deze theorie kan optimale motivatie alleenbestaan als de sociale- en omgevingsfactoren een gevoelvan competentie, autonomie en verbondenheid voldoende www.alledagenpauze.nl 16
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________ondersteunen. Biedt de Behoefte aanomgeving geen ruimte om je competentie &competent, autonoom en autonomie De aangeboren behoeftesociaal verbonden te voelen, aan competentie & auto- nomie zie je al heel jongdan wordt intrinsieke in het leven. Wanneermotivatie in de kiem baby’s daar aan toe zijn, kunnen ze uren beziggesmoord of ontstaat zijn met het oefenen om te gaan staan. Zodra zehelemaal niet. zover zijn, laten ze zich aan de hand leiden door hun ouders. Maar ze blij-Dit gegeven geldt overigens ven oefenen, net zo lang tot ze het zelf kunnen,voor alle vlakken in het leven: zonder hulp. Helemaalwerk, school, religie, sport, autonoom aan de wandel!binnen het gezin, enz.Voor scholen is het daarom van belang om eenomgeving te scheppen waarin gevoelens vancompetentie, autonomie en sociale verbondenheid wélkunnen ontstaan. www.alledagenpauze.nl 17
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Maar hoe doe je dat?Hoe zorg je voor een omgeving waarin mensen, zowelkinderen als volwassenen, zich competent, autonoom, ensociaal verbonden kunnen voelen?In dit boekje leer je zeven factoren kennen die cruciaalzijn bij het ontstaan van motivatie: doelen stellen,leiderschap, zelfbeeld, belonen & straffen, beoordelen,resultaatgerichtheid en spel. Zeven factoren die zorgen voormotivatie als ze zo worden ingezet dat ze gevoelens vancompetentie, autonomie en sociale verbondenheid ruimtegeven. En die zorgen voor demotivatie als ze geen ruimtelaten voor deze gevoelens.Elk van deze factoren zal al in jouw school aanwezigzijn.Maar benut je ook de motivatiekracht die er van uit kangaan? Of zet je deze factoren in op een manier waardoor ze www.alledagenpauze.nl 18
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________hun motiverende kracht verliezen? Of misschien zelfsdemotiveren?In de hoofdstukken hierna lees je over de zevenmotivatiekrachten in jouw school. Je zult daarbij zienwanneer deze factoren motiverend zijn en wanneer ze juisttot demotivatie kunnen leiden. Zodat je er voor kunt zorgenjouw onderwijs optimaal motiverend is! www.alledagenpauze.nl 19
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 1: DoelenVoor veel mensen gaat er een motiverende werking uitvan het hebben van een doel om naartoe te werken5. Detraditie van het stellen van doelen gaat ervan uit dat actiesbetekenisvol worden, richting krijgen en nuttig worden door 6de doelen die het individu daarbij uitzoekt . In veel literatuurkun je dan ook teruglezen dat je mensen kunt motiverendoor ze naar een doel toe te laten werken.Toch ligt dit niet zo simpel als het lijkt. Want zou het jouals docent motiveren als je morgen van je leidinggevendehoort dat jouw doel voor dit jaar is om 35 nieuwe leerlingente werven? En wordt je als schoolleider gemotiveerd doorhet doel om deze maand drie nieuwe lesprojecten temaken? Waarschijnlijk niet………………..Er is namelijk een aantal aspecten dat maakt dat hetstellen van een doel wel of juist niet motiverend werkt.Hieronder volgen de drie belangrijkste aspecten. www.alledagenpauze.nl 20
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Aspect 1: Het is van belang of iemand de activiteit dietot het doel moet leiden leuk vindt of dat hij het doel zelf 7belangrijk vindt. Anders gezegd: je bent gemotiveerd vooriets dat je leuk vindt om te doen of je raakt gemotiveerdomdat je de uitkomst belangrijk vindt.Laten we dit even vertalen naar de schoolpraktijk en kijkennaar de motivatie die uitgaat van het stellen van een doelvoor een leerling. Je kunt als docent bijvoorbeeld het doelhebben om een kind te leren woorden te synthetiseren. Voorhet kind zelf zal dit een volstrekt onbelangrijk doel zijn (alwas het alleen al omdat het kind niet eens begrijpt wat hetdoel inhoudt). Toch kan het kind gemotiveerd zijn voor deactiviteit die jij als docent hierbij bedenkt doordat hij het alseen heel leuk spel ervaart. Het lastige hierbij is dat niet iederkind dezelfde activiteit of hetzelfde soort activiteiten leukvindt.Stel je doelen voor een kind die het zelf niet belangrijk vindt,dan zul je voortdurend op zoek moeten naar activiteiten die www.alledagenpauze.nl 21
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________het kind leuk vindt. Je loopt dan het risico in een spiraalterecht te komen van leuk-leuker-leukst waarbij je steedsmeer moeite moet gaan doen om de activiteitenaantrekkelijk te houden voor je leerlingen.Ook voor de docenten zelf geldt dat zij veel gemotiveerderzullen zijn als zij doelen kunnen en mogen nastreven die zijbelangrijk vinden.Aspect 2: De motiverende werking van het stellen vandoelen wordt beïnvloed door de mate waarin iemand 8autonomie ervaart bij het stellen van deze doelen . Uitonderzoek blijkt dat de kwaliteit van het gedrag, degezondheid en het welzijn beter zijn wanneer menseninvloed hebben op de gestelde doelen.Ook blijkt meer autonomie in het stellen van doelen te leidentot een beter conceptueel begrip van het lesmateriaal,minder spanning en meer doorzettingsvermogen. Dit is eenopvallend aspect voor het onderwijs waar meestal gewerkt www.alledagenpauze.nl 22
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________wordt met de doelen die door de docent of het 9schoolmanagement worden gesteld .Aspect 3: Doelen hebben alleen een positieve invloedals er sprake is van leerdoelen en niet vanprestatiedoelen10. Wat is het verschil? Als een leerling eenleerdoel heeft, is zijn doel om iets onder de knie te krijgen.Het gaat dan puur om de vaardigheid om iets te kunnen, omje eigen competenties te verbeteren.Leerdoelen lijken op de natuurlijke ontwikkeling: steedsbeter worden in iets, gewoon omdat het leuk is om diebepaalde vaardigheid onder de knie te krijgen. Wanneer eenleerling het doel heeft om een prestatie te leveren dan is erbewust of onbewust altijd sprake van ‘het beter doen daneen ander’. Uit onderzoek blijkt dat de leerstof hierdoor opeen veel oppervlakkiger manier wordt verwerkt11.(Covington,2000). www.alledagenpauze.nl 23
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kortom: het stellen van doelen is vooral motiverend voor jeals je de activiteit die erbij hoort leuk vindt of als het doelbelangrijk voor je is, als je autonomie ervaart bij het stellenvan het doel en als het leer- of ontwikkelingsdoelen zijn inplaats van prestatiedoelen. www.alledagenpauze.nl 24
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 2: LeiderschapLeiderschap is de tweede belangrijke factor die motivatiekan maken of breken. In de klas heeft de docent de rol vanleider. Binnen de school is het de directie die leiding enrichting geeft. Ik behandel het leiderschap in de klas en hetleidinggeven aan een scholier hieronder separaat.Leiderschap in de klas heeft een positief effect op demotivatie van de leerlingen als het geven van leiding 12gericht is op het volgende: Het ondersteunen van de zelfsturing van leerlingen. Bijvoorbeeld door leerlingen te helpen bij het opstellen van eigen leerdoelen. het mogelijk maken van onderlinge samenwerking;13 het scheppen van een omgeving waarin de leerlingen optimaal kunnen leren; het scheppen van een veilig leefklimaat; het tastbaar en inzichtelijk maken van de leerdoelen; hierbij is het belangrijk dat leerlingen niet alleen te horen www.alledagenpauze.nl 25
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________ krijgen waarom een bepaald leerdoel belangrijk is, maar dat hen ook werkelijk duidelijk wordt wat het belang voor henzelf is.14Leiderschap in de klas heeft een negatief effect op demotivatie wanneer het zich ontwikkelt tot een vorm vanmacht. Zodra leerlingen het leiderschap van de docentervaren als het uitoefenen van macht dan tast dit het gevoelvan autonomie van de leerlingen, en daarmee de motivatie,aan.Leerlingen ervaren macht in plaats van leiderschap 15onder de volgende omstandigheden : Wanneer de leerlingen geen enkele inspraak hebben in wat zij leren. Als de docent alle regels in de klas zelf bepaalt zonder inspraak van de leerlingen. Zodra de docent geen ruimte laat aan leerlingen om eigen verantwoordelijkheid te nemen. Als de docent bepaalt wat, wanneer en hoe gedaan wordt. www.alledagenpauze.nl 26
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Uit bovenstaande blijkt dat de factor leiderschap in deklas bijdraagt aan de motivatie als het bijdraagt aan hetscheppen van omstandigheden waarin leerlingenoptimaal kunnen leren. Zodra leiderschap de dunnescheidslijn naar macht overschrijdt, zal er sprake zijn vandemotivatie.Dit maakt het voor jou als docent belangrijk om je steeds afte vragen: “Handel ik op dit moment vanuit het bewustleiding geven aan mijn klas of val ik onbewust terug op hetuitoefenen van macht?”Macht heeft vaak iets te maken met onmacht. Je weetzelf even niet waar je met je klas heen wil, je hebt eenleerling waar je niet mee om kunt gaan of je zit zelf even nietlekker in je vel: op dat soort momenten is het gemakkelijkom te vervallen in "het moet omdat ik het zeg", "het isgewoon nodig dat je dit doet" of "als je dit niet doet dan.....".Wanneer je dit soort momenten bij jezelf herkent dan is hettijd om er iets aan te doen. www.alledagenpauze.nl 27
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Het leidinggeven aan een school (en dus niet zozeerleidinggeven in de klas) is motiverend wanneer de leiderde autonomie van de medewerkers ondersteunt.Wanneer het leiderschap de autonomie van demedewerkers ondermijnt dan ontstaat demotivatie.Net als het leiderschap in de klas wordt ook het leiderschapbinnen de school demotiverend zodra het leidinggeven doorde medewerkers wordt ervaren als het uitoefenen vanmacht. Ook als schoolmanager is het dus van groot belangom steeds af te wegen in hoeverre jouw handelen door demedewerkers zal worden ervaren als het uitoefenen vanmacht of het "slechts" geven van leiding. 16Leiderschap geeft ruimte aan autonomie en wordt nietervaren als macht wanneer: De manager het perspectief van de ondergeschikte begrijpt en dit begrip ook aan de medewerker kan tonen. Hier valt bijvoorbeeld ook onder het feit dat de manager www.alledagenpauze.nl 28
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________ begrijpt, echt aanvoelt, dat een taak wellicht minder interessant is voor betreffende medewerker. De manager eigen initiatief aanmoedigt en hiervoor ook daadwerkelijk ruimte geeft. De manager autonomie ondersteunende feedback geeft. Het gaat hierbij niet om controlerende feedback zoals "dit heb je fout gedaan" maar om feedback in de trant van "als je de volgende keer eerder begint met het organiseren van de schoolreis geeft dat anderen meer gelegenheid je te helpen". Het verstrekken van relevante informatie op niet- controlerende wijze. Kennis is immers macht en het achterhouden van kennis voor medewerkers voelt voor hen ook als het uitoefenen van macht door de manager. Bovendien zorgt het verstrekken van relevante informatie ervoor dat medewerkers meer ruimte krijgen voor het ontwikkelen van eigen initiatieven. www.alledagenpauze.nl 29
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Leiderschap heeft een negatief effect op de motivatie alsde managementstijl is gebaseerd op de volgende 17aspecten : het houden van toezicht het uitoefenen van druk het geven van controlerende feedbackDaarnaast hebben medewerkers het gevoel dat er machtover hen wordt uitgeoefend wanneer: het management organisatieveranderingen doorvoert waarvoor draagvlak ontbreekt het management onderlinge competitie aanmoedigt het management het belang van bepaalde taken niet duidelijk maakt.In het algemeen leidt leiderschap binnen de school,zowel in de klas als vanuit het management bezien, totmotivatie wanneer sprake is van onderlingegelijkwaardigheid. www.alledagenpauze.nl 30
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Gelijkwaardigheid moet hier niet verward worden met‘gelijkheid’. Geen twee mensen zijn immers aan elkaargelijk. De ene leerling is beter in rekenen, de ander beter inlezen en de derde is supercreatief. De ene docent kangeweldig orde houden en de ander is een ster in hetbedenken van vakoverstijgende projecten.Van gelijk zijn, in de betekenis van precies hetzelfdezijn, is in mijn ogen nooit sprake. Dit neemt niet weg datmensen wel gelijkwaardig aan elkaar willen zijn in debetekenis van "evenveel waard zijn". Of het een leerling, eendocent of een manager betreft, niemand wil zich mindervoelen dan een ander.Kortom: als je bij het leidinggeven aan je klas of school hetgevoel van gelijkwaardigheid kunt voeden, werkelijk ruimtekunt laten aan anderen om eigen verantwoordelijkheid tenemen, geef je ruimte aan hun gevoel van autonomie.Hiermee schep je direct ruimte voor motivatie. www.alledagenpauze.nl 31
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 3: ZelfbeeldIs het je wel eens opgevallen dat de meeste heel jongekinderen alles durven uit te proberen? Ze kunnen nogmaar nauwelijks lopen of ze proberen de trap op te klimmen;ze kunnen nog geen potlood vasthouden maar kliederen metverf in de overtuiging een geweldig schilderij te maken.Heel jonge kinderen leven in de overtuiging dat ze alleskunnen. Dit helpt hen om de grenzen van hun kunnensteeds verder te verleggen. Hun vertrouwen in zichzelf, hungevoel van competentie, geeft hen de mogelijkheid dingenuit te proberen. Dingen die ze, als ze een negatieverzelfbeeld zouden hebben gehad, nooit hadden aangedurfd.Ze zouden hun grenzen niet hebben verlegd en geennieuwe dingen hebben geleerd.Wat leert ons dit als volwassenen? www.alledagenpauze.nl 32
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Dat het belangrijk is een positief zelfbeeld te hebben. Eennegatieve kijk op jezelf, een negatieve kijk op je eigenmogelijkheden, maakt dat je weg zult lopen voor zaken.Als je twijfelt aan je eigen competentie zul je mindersnel een nieuwe taak oppakken18. En als je het toch doet,terwijl je twijfelt aan je eigen vaardigheden en capaciteiten,dan zal veel energie verloren gaan aan een onbewuste 19interne dialoog . Een onbewust gesprek met je zelf datongeveer als volgt zou klinken: "Ik kan dit niet, dit gaat me enorm veel moeite kosten". "Misschien kun je het wel, probeer het maar gewoon". "Nee, ik ben hier nooit goed in geweest, waarom moet ik deze taak uitvoeren?" www.alledagenpauze.nl 33
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Zo’n onbewuste interne dialoog kan door blijven gaan zolangje met de taak bezig bent. Het zorgt ervoor dat hetvolbrengen van de taak meer energie kost. Bovendien zorgthet ervoor dat je minder snel aan de taak zult beginnen ofelke tegenslag die je tegenkomt zult ervaren als eenbevestiging van je gebrek aan capaciteiten of vaardigheden.Op die manier wordt het natuurlijk veel moeilijker om door tezetten als je een grote of kleine tegenslag tegenkomt.Het beeld dat je van je zelf hebt, beïnvloedt dus voor eengroot deel wat je doet en aandurft. Twijfel of je een taak 20aan zal kunnen, kan leiden tot een lagere inzet . Lagereinzet leidt tot minder oefening en minderdoorzettingsvermogen, wat leidt tot een minder ontwikkeldevaardigheid en een kleinere kans op slagen. En dus tot eenbevestiging van het lage zelfbeeld. Waarmee de cirkel rondis.Dit wil overigens niet zeggen dat een kind het idee moethebben dat het alles kan. Het gaat erom dat er sprake isvan een reëel zelfbeeld waarin het kind kan accepteren dat www.alledagenpauze.nl 34
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Casus PatriciaAls leerling in groep drie had Patricia grote moeite met de opgavenuit de rekenmethode. Alhoewel zij toen ze vier was al prima konuitrekenen dat twee dropjes met drie dropjes erbij samen vijf dropjeswaren, had zij geen enkele feeling met de ‘bussommen’. Sterkernog, ze had geen flauw benul wat er van haar verwacht werd op ditpunt. Toen zij ook met een aantal andere sommen in het kader vanaanvankelijk rekenen moeite kreeg, ontwikkelde Patricia deovertuiging dat zij niet kon rekenen. Zodra haar rekenboekopenging, begon ze te zuchten en te steunen. Het lukte haareigenlijk nauwelijks om aan haar werk te beginnen. En als ze aanhet werk was, werd haar concentratie verstoord door ondermijnendegedachten over haar lage competentie op het gebied van rekenen.Hierdoor had ze haar werk niet af op het moment dat de rest van deklas wel al klaar was. Voor Patricia was dit een bevestiging van hetfeit dat zij niet in staat was om te rekenen. Een diagnostischonderzoek door een orthopedagoog toonde aan dat Patricia een IQvan 147 had en dat er geen sprake was van leerstoornissen.Patricias lage rekenvaardigheid kon daarmee alleen verklaardworden als een gevolg van faalangst, ontstaan door een laagzelfbeeld op het gebied van rekenen. Door Patricia te helpen zichbewust te worden van dit negatieve zelfbeeld en haar te leren hieranders mee om te gaan, is het gelukt om Patricia op een gemiddeldniveau voor rekenen te krijgen. www.alledagenpauze.nl 35
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________het bepaalde dingen nog moet leren, zonder het gevoel tekrijgen of te hebben waardeloos te zijn. Het gaat er dan ookniet zozeer om dat het zelfbeeld van een kind wordtopgekrikt naar wat misschien een irreëel zelfbeeld is.Het is van belang om het zelfbeeld van een kind intact tehouden en op die manier het ontwikkelingsproces van 21een kind zo min mogelijk te verstoren . Dit kan gebeurendoor het kind ruimte te geven om zijn eigen ontdekkingen tedoen en het de kans te geven datgene te leren dat past bijde interesses en het ontwikkelingsniveau van het kind.Ook voor volwassenen geldt dat hun zelfbeeld vaninvloed is op hun motivatie. Als je het idee hebt dat jij"geen enkel gevoel hebt voor kleur" dan zul je met eenander gevoel in de werkgroep Inrichting Nieuw Gebouwzitten dan een collega die van zichzelf vindt dat ze eencarrière als kleur-consulente heeft misgelopen. Zodra hetgaat over de kleurstelling van het nieuwe gebouw zul jijweinig zin hebben om daar uren over te debatteren. www.alledagenpauze.nl 36
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Misschien betekent het op termijn zelfs wel dat je dewerkgroep helemaal niet meer ziet zitten.Een ander voorbeeld. Je hebt van jezelf het beeld dat je a-muzikaal bent. Je directeur denkt er anders over en geeft jede leiding over de schoolmusical. Wat doet dat met je? En inhet kader van dit boekje misschien belangrijker: wat doet hetmet je motivatie? Om te beginnen zul je waarschijnlijk balendat je iets moet doen waarvan je het gevoel hebt dat je erniet zo goed in bent. Dat maakt dat je vrij veel energie kwijtzult zijn om jezelf aan deze taak te zetten. Je moet jebaalgevoelens overwinnen (energieverlies). En je zult jezelfeen mening moeten vormen over het muzikale gedeelte vande musical terwijl er in je hoofd een stemmetje roept dat jegeen verstand van muziek hebt (meer energieverlies). Jezult tijd moeten steken in het tot stand brengen van demusical terwijl je steeds meer weerstand krijgt tegen het feitdat je vindt dat je niet opgewassen bent tegen deze klus(nog meer energieverlies). Als je veel hart hebt voor je werken de leerlingen dan zul je jezelf voortdurend vermanendtoespreken omdat je vindt dat je niet moet zeuren “want de www.alledagenpauze.nl 37
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________kinderen genieten er zo van en het hoort er toch bij” (nogmeer energieverlies). Zo ben je terechtgekomen in eennegatieve spiraal die veel energie kost en waardoor de heleklus je nog zwaarder valt. Al met al doet het je motivatie ende mate van inzet die je kunt leveren geen goed.Kortom: het intact houden van het zelfbeeld van mensendraagt bij aan motivatie en geeft ruimte aan denieuwsgierigheid en de wens om dingen uit te proberen.Hierdoor kunnen leren en ontwikkeling van een kindsoepeler verlopen en de arbeidsmotivatie van eenvolwassene stijgen. www.alledagenpauze.nl 38
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 4: Belonen & ‘straffen’Deze 4e motivatiekracht hangt sterk samen met Kracht 3:het zelfbeeld intact houden. Beloningen en straffen hebbenimmers invloed op het zelfbeeld. Een beloning krijg je als jeiets goed doet, een straf betekent dat je iets fout deed.Belonen en straffen worden in het onderwijs, maareigenlijk in onze hele maatschappij, gebruikt om hetgedrag van mensen in de gewenste richting te sturen.De verkoper wordt beloond met een bonus om hem testimuleren meer te verkopen, het kind wordt beloond meteen sticker om hem te stimuleren mooier te schrijven.Het sturen van gedrag, of dit nu gebeurt met eenbeloning of met een straf, is echter niet hetzelfde alsiemand motiveren. Een volwassene die van zijn werkhoudt, levert ongetwijfeld een betere prestatie dan iemanddie zijn werk vooral doet vanwege de beloning die hetoplevert. Bij kinderen werkt dit ongeveer op dezelfde manier. www.alledagenpauze.nl 39
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Een kind leert optimaal als het geïnteresseerd is in wat hetleert. Die interesse, de intrinsieke motivatie om iets te leren,is wat voor effectief leren zorgt.En hoezeer dit misschien tegen ons gevoel ingaat, uitonderzoek is overtuigend bewezen dat een 22beloningssysteem de intrinsieke motivatie ondermijnt .Het zorgt ervoor dat niet de activiteit zelf maar de prestatie,het resultaat, het belangrijkste wordt. Opresultaatgerichtheid kom ik in een volgend hoofdstuk terug.Straffen en belonen liggen vaak heel dicht bij elkaar;soms zonder dat wij het direct in de gaten hebben. Hetgeven van cijfers voor toetsen bijvoorbeeld, kan bij deleerling aanvoelen als een beloning wanneer het een hoogcijfer is en als een straf bij een laag cijfer. Beloningen enstraffen hebben niet alleen een directe invloed op deintrinsieke motivatie.Beloningen en straffen beïnvloeden ook de relatietussen mensen. Zoals aan het begin van dit boekje is www.alledagenpauze.nl 40
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________aangegeven is het ontstaan van motivatie afhankelijk vaneen gevoel van competentie, autonomie en socialeverbondenheid.Praten over “de relatie tussen mensen” is hetzelfde alspraten over “sociale verbondenheid”. Als de relatietussen mensen verstoord wordt, is dit dus ook eenverstoring van de, voor motivatie broodnodige, socialeverbondenheid.Hoe zit dat dan?Hoe beïnvloeden beloningen en straffen de socialeverbondenheid tussen mensen?Ten eerste lokken beloningen onderlinge competitie uit.Wanneer je in competitie met iemand bent, doet dit iets metje gevoel van sociale verbondenheid met die persoon.Wanneer er sprake van is dat alleen de beste een beloningkrijgt (de beste verkoper krijgt de bonus, de beste leerlingkrijgt het cadeautje of de beste docent krijgt de oorkonde)ontstaat er competitie en rivaliteit. En competitie en rivaliteit www.alledagenpauze.nl 41
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________zijn geen gevoelens van verbondenheid maar juist vanonderlinge strijd.Ten tweede doen beloningen en straffen iets met derelatie tussen degene die beloont of straft en degene die debeloning of straf ontvangt. Om je sociaal verbonden metiemand te voelen, heb je een bepaalde mate van veiligheidnodig. Pas als je je veilig voelt in een relatie durf je om hulpte vragen of je zwakke kanten te laten zien.Beloningen en straffen doorkruisen de veiligheid in eenrelatie. Als iemand anders de macht heeft om iets leuks ofiets vervelends met je te laten gebeuren (je een beloning ofeen straf te geven) dan verandert dit jullie onderlinge relatie.Je zult niet met diegene samenwerken om te leren en teontwikkelen; veel meer zul je bezig zijn om hem of haargunstig te stemmen over wat je doet, zodat je in aanmerkingkan komen voor de beloning. Het wordt daarmee moeilijkerom om hulp te vragen. Hulp vragen betekent in dit gevalimmers dat je laat zien dat je nog niet zo goed bent in dezetaak. En als mensen niet vragen om hulp wanneer ze dat www.alledagenpauze.nl 42
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________nodig hebben dan heeft dit in veel gevallen een negatief 23effect op het uitvoeren van de taak .Kortom: (intrinsieke) motivatie wordt negatief beïnvloeddoor het geven van beloningen. Daarnaast wordt de socialeverbondenheid tussen mensen, één van de drie crucialebasisbehoeften om motivatie te laten voortbestaan, negatiefbeïnvloed wanneer er beloningen en straffen in hetvooruitzicht worden gesteld. www.alledagenpauze.nl 43
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 5: BeoordelenDe 5e kracht die speelt in een school en die van invloed isop de motivatie is beoordelen . Over beoordelen wordt in dewetenschappelijke literatuur vanuit verschillendeinvalshoeken gedacht en geschreven.Voor dit boekje voert het te ver om alle meningen overbeoordelen uitgebreid aan de orde te laten komen. Ik stip erenkele aan. 24 25Zo zijn Rogers en Maslow van mening datbekritiseren, corrigeren en het aangeven van goedeantwoorden door volwassenen ervoor zorgen datkinderen ophouden op hun eigen zintuigen tevertrouwen. Kinderen worden volgens hen afhankelijk vande mening van anderen. Het kind dat zowel op school alsthuis steunt op de beoordelingen van anderen, loopt de kanspermanent afhankelijk en onvolwassen te blijven of explosief www.alledagenpauze.nl 44
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________opstandig te worden tegen alle evaluaties en beoordelingenvan buitenaf. 26Martens wijst op een bij-effect van beoordelen.Wanneer een leerling beoordeeld wordt, gebeurt dit vaakdoor hem of haar te vergelijken met medeleerlingen. Somsdoor cijfers te geven waardoor direct duidelijk is hoe goed ofslecht de leerling presteert in vergelijking met zijnklasgenoten. Soms door een kind te vergelijken met eenlandelijk gemiddelde, zoals bijvoorbeeld bij Cito-toetsengebeurt. Martens geeft aan dat het vergelijken metmedeleerlingen de demotivatie bevordert doordat hetonderlinge competitie in de hand werkt. Op de effecten vanonderlinge competitie kom ik straks terug. 27Schwebel & Raph brengen beoordelen in verband methet verbeteren van fouten die het kind maakt. Zijwaarschuwen vooral voor de negatieve effecten die ontstaanwanneer "fouten" van het kind worden verbeterd die hetgezien zijn ontwikkelingsstadium niet anders kan doen.Denk hierbij bijvoorbeeld aan netjes schrijven terwijl de www.alledagenpauze.nl 45
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________ontwikkeling van de motoriek dit nog niet toelaat. Dit zouzorgen voor een fundamenteel gevoel van inadequatie.Meer in zijn algemeenheid is het niet zozeer debeoordeling die de motivatie verstoord maar het feit datde beoordeling door iemand anders wordt gedaan. Zouje jezelf mogen beoordelen dan gelden de negatieveeffecten op de motivatie juist niet.Waarom dit verschil? Wat maakt dat een beoordeling dooriemand anders een negatiever effect op de motivatie heeftdan wanneer je jezelf evalueert?Hiervoor zijn een aantal redenen te noemen:Beoordelingen door anderen kunnen zorgen voor eenverminderd gevoel van emotionele veiligheid. Net als bijhet geven van beloningen en straffen is het lastig je veilig tevoelen bij iemand die straks gaat zeggen of jij wel of nietgoed genoeg bent. www.alledagenpauze.nl 46
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Beoordelingen door anderen kunnen voelen als eenafwijzing, waardoor de behoefte aan socialeverbondenheid in de knel komt. Uiteraard zullen we in hetonderwijs nooit zeggen dat iemand wel of niet goed genoegis. We zullen het altijd hebben over wel of niet goed genoegpresteren. Voor de persoon in kwestie maakt dit niet zoveeluit. De meeste kinderen en volwassenen voelen eenbeoordeling ook als een oordeel over zichzelf en niet alleenals een oordeel over hun gedrag of een prestatie.Beoordelingen door anderen kunnen een negatief effecthebben op de behoeften aan eigendunk/trots. Eerderbeschreef ik al het belang van een goed zelfbeeld. Eenbeoordeling door iemand anders heeft een effect op jezelfbeeld. Met name als de beoordeling niet zo positief is alsje had verwacht, word je door de beoordeling gedwongen jezelfbeeld naar beneden bij te stellen. Zoals we eerder zagenkan dit verstrekkende gevolgen hebben voor hoe je leert,werkt en ontwikkelt. www.alledagenpauze.nl 47
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Beoordelingen leiden vaak tot onderlinge competitie.Dit zie je misschien het duidelijkst als aan de beoordelingeen beloning wordt gekoppeld. Ook in het onderwijs gaan erstemmen op van managers die een goede beoordeling vaneen docent willen koppelen aan de nu nog jaarlijkse enautomatische periodieke verhoging van het salaris.Hoe zou het voelen als je het hele jaar hard hebt gewerkt eneen collega wel een extra periodiek krijgt maar jij niet? Zo’nsituatie kun je ook vertalen naar de leerlingen. Bijvoorbeeldals er werkstukken worden gemaakt die de docent daarnabeoordeelt door er een cijfer voor te geven. In veel gevallenzal een dergelijke beoordeling ertoe leiden dat één werkstukde beste beoordeling krijgt. Alle andere werkstukken, hoemooi ze ook zijn en hoe hard er ook voor gewerkt is, zijnminder goed. Op die manier wordt onderlinge competitieaangemoedigd. Vaak wordt gedacht dat onderlingecompetitie op een positieve manier bijdraagt aan beterfunctioneren. Helaas blijkt dit een misverstand. Uit 28onderzoek is gebleken dat het feit dat er maar één de www.alledagenpauze.nl 48
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________beste kan zijn, bij alle anderen zorgt voor negatievegevoelens zoals lager zelfbeeld, faalangst, overpresteren eneen lagere inzet. Meer algemeen gezegd zorgen competitieen rivaliteit voor een vorm van opwinding of stress die het 29optimaal presteren in de weg staan .Kortom: door anderen beoordeeld worden op jefunctioneren, je prestaties of de mate waarin je je naarverwachting ontwikkelt, heeft een negatief effect op jemotivatie. Jezelf beoordelen, en zo ontdekken wat jeontwikkelpunten zijn, heeft daarentegen juist een positiefeffect op je motivatie. www.alledagenpauze.nl 49
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 6: ResultaatgerichtheidDe zesde motivatiekracht die ik hier wil bespreken isresultaatgerichtheid. De mate waarin binnen een school defocus ligt op eindresultaten beïnvloedt de ruimte die er isvoor gevoelens van competentie, autonomie en socialeverbondenheid. En zoals we eerder zagen is motivatie directafhankelijk van gevoelens van competentie autonomie ensociale verbondenheid.Om te verduidelijken hoe een nadruk op het behalen vanresultaten inwerkt op de motivatie ter inleiding eenaantal vragen. Geef jezelf even de tijd om ze tebeantwoorden.Waarom werk je?Is dat alleen om geld te verdienen? Is het alleen omdat jeaan het eind van het jaar alle leerlingen wilt zien overgaannaar de volgende groep of klas? Of geniet je ervan kinderente begeleiden bij hun ontwikkeling? Werk jij alleen voor het www.alledagenpauze.nl 50
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________resultaat (geld) of ook om het plezier dat je eraan beleeft(het proces)?Ik werk omdat: ____________________________________________________________________________________________________________________________________Waarom gaat een kind naar school?Is dat om hogere scores op Cito- toetsen te halen? Of om debeste van de klas te worden? Om later als hij groot is rijk teworden? Gaat het om het leerresultaat of om een prettige,optimale ontwikkeling gedurende een gelukkige jeugd?Dit wil ik met mijn onderwijs bereiken: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Hoe je bovenstaande vragen beantwoord zegt iets overde mate waarin je focust op het resultaat of op hetproces. www.alledagenpauze.nl 51
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Wanneer je focust op het proces zul je kijken naar groei,plezier en lekker in je vel zitten. Wanneer je gericht bent opeen resultaat dan kijk je naar de eindprestatie. In feite is erdan sprake van prestatiegerichtheid.Prestatiegerichtheid heeft een aantal bijeffecten die eennadelige invloed hebben op het leren en de motivatie.Prestatiegerichtheid leidt tot een oppervlakkigeverwerking van de lesstof.Studenten met doelen die gericht zijn op prestatie, of gerichtzijn op het beter doen dan anderen, verwerken de leerstof 30op een oppervlakkige manier . Zij zijn mindergeïnteresseerd in de lesstof en verdiepen zich daardoor ookminder in de materie.Prestatiegerichtheid leidt tot onderlinge concurrentie.De negatieve effecten van onderlinge concurrentie op demotivatie beschreef ik al in het vorige hoofdstuk.Prestatiegerichtheid leidt tot een lagere inzet. www.alledagenpauze.nl 52
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________De oorzaak hiervan is tweeledig. Ten eerste zullenstudenten met een lage perceptie van hun kunnen onderinvloed van de concurrentie in de klas hun inzet verlagen om 31hun zelfwaarde te behouden . Dit mechanisme heeftmisschien wat uitleg nodig.Zoals we eerder zagen is het belangrijk dat je zelfbeeldintact blijft. Als je faalt op een taak omdat je niet voldoendecapaciteiten hebt, is dit schadelijk voor je zelfbeeld. Als jefaalt omdat je niet goed genoeg je best hebt gedaan, kun jehet mislukken van de taak toeschrijven aan gebrek aaninzet. Je hoeft je zelfbeeld dan niet bij te stellen. Als je dusverwacht dat je de gevraagde prestatie niet zult kunnenleveren, dan zul je onbewust minder inzet leveren. Zodat jelater niet hoeft toe te geven dat je niet slim genoeg was voorde taak. Als je te weinig hebt gedaan, kun je immers zeggendat het slechte resultaat komt doordat je niet goed genoeg jebest hebt gedaan.Bovendien lijkt de mate van inspanning onbelangrijk als 32alleen het resultaat telt . Een stapje harder lopen om een www.alledagenpauze.nl 53
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________taak tot een goed einde te brengen, doen mensen in depraktijk minder snel als de mate van inzet niet wordtmeegenomen bij het beoordelen van het eindresultaat. Danontstaat eerder een situatie waarin iemand met zo minmogelijk inspanning probeert tot een voldoende resultaat tekomen. En zo ontstaat, wat onze minister-president zotreffend noemt: ”een zesjes-cultuur”.Een focus op prestaties maakt samenwerken moeilijk.Prestatiegerichtheid stimuleert een individualistischehouding in leerlingen. Het leert kinderen dat concurrentie en 33rivaliteit belangrijke menselijke waarden zijn , waar we in deschool uiteraard juist liever zien dat kinderen en collegasmet elkaar samenwerken.Kortom: De motivatie in de school stijgt als de focus ligtop het proces in plaats van op het eindresultaat. Doormeer procesmatig naar de ontwikkeling van mensen tekijken, of het nu leerlingen of docenten zijn, verleg je defocus van de buitenkant naar de binnenkant. In durewoorden gezegd: je verlegt de focus van extrinsieke naar www.alledagenpauze.nl 54
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________intrinsieke factoren. Waarmee ook de intrinsieke motivatieruimte krijgt - en daarmee alle positieve effecten die dat metzich meebrengt! www.alledagenpauze.nl 55
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Kracht 7: SpelMisschien wel de krachtigste bron van motivatie in eenschool is ‘spelen’. De basis van zowel spel als intrinsiekemotivatie zijn hetzelfde: interesse, genieten en het 34bevredigen van eigen behoeften .Wat maakt spelen zo motiverend?Laten we eerst kijken naar het positieve effect van spel opgevoelens van competentie. 35Spel verhoogt de taalvaardigheid en cognitie .Bovendien heeft het een positief effect op de ontwikkelingvan het logisch denkvermogen.Piaget36 beschreef dat kinderen logisch denkvermogenontwikkelen door te leren het perspectief van een anderte zien. Dus niet alleen denken vanuit jezelf en vanuit jouw www.alledagenpauze.nl 56
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________gezichtspunt maar ook vanuit het gezichtspunt van één ofmeer anderen. Dit pleit ervoor om kinderen meer met elkaarte laten interacteren. De meest waardevolle interacties voorwat betreft het kweken van de mogelijkheid om hetperspectief van een ander te zien, blijken de interacties tezijn waarin kinderen een basale gelijkheid ervaren, zoals zevooral doen met hun leeftijdgenoten of ontwikkelingsgelijken.De grote meerwaarde van interacties met andere kinderenten opzichte van interacties met volwassenen wordtverklaard door het feit dat kinderen zich door een autoriteitdie het goede antwoord weet altijd min of meer gedomineerdzullen voelen. In een dergelijke situatie is het voor kinderenmoeilijker om verschillen in perspectief te appreciëren en teaccepteren.Daarnaast groeit het gevoel van competentie tijdensspelen doordat een kind tijdens het spel oefent met devaardigheid om voor langere tijd betrokken te blijven, het 37zich aan regels houden en het uitoefenen van zelfcontrole . www.alledagenpauze.nl 57
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Naast een positief effect op het ontstaan van een gevoel vancompetentie biedt spelen een vruchtbarevoedingsbodem voor het ontstaan van gevoelens vanautonomie. De volgende elementen die horen bij spelzorgen hiervoor.Tijdens het spelen zijn kinderen vrij om hun eigenkeuzes te maken. Ze kunnen beginnen aan een spelwanneer zij dat willen en ermee stoppen als ze er genoegvan hebben. Een kind kan vrij kiezen of het alleen of samenwil spelen en of het een vrij fantasiespel doet of eenbestaand spel met vastgelegde regels. In overleg metandere kinderen kan het de regels van het spel bovendienveranderen als hem/haar dit goed of leuker lijkt. Er is geenvolwassene die ingrijpt en de autonomie van het kindbeperkt.Spelen biedt de kans tot experimenteren in een veilige 38omgeving zonder consequenties . Doordat deconsequenties van slagen of falen tot een minimum beperktzijn, kunnen kinderen hun creativiteit de vrije loop laten. www.alledagenpauze.nl 58
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Ontdekkingen die kinderen doen door te spelen kunnenvervolgens dienen als de basis voor latere innovatie, echtecreativiteit en intellectuele nieuwsgierigheid die belangrijk 39zijn in het latere leven .De voor motivatie zo belangrijke gevoelens van socialeverbondenheid krijgen tijdens het spelen alle ruimte.Kinderen kunnen omgaan met vriendjes en vriendinnetjesdie hen liggen, met wie ze interesses delen en zo socialeverbondenheid kweken. Daarnaast heeft spel nog eenaantal andere voordelen die te maken hebben met socialeinteractie. 40Spel oefent het samenwerken dat in het latere levenonontbeerlijk is om op een ontspannen manier te kunnenfunctioneren in onze maatschappij.Spelen biedt de mogelijkheid tot leren door interactiemet gelijken. Volgens de wetenschappers Bjorklund en 41Pellegrini biedt dit, meer dan welke andere situatie, de www.alledagenpauze.nl 59
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________mogelijkheid om op een flexibele manier te leren wat hetbetekent om een man of vrouw in de samenleving te zijn.Kortom: spelen biedt een informele manier om te leren diealle ruimte laat aan competentie, autonomie en socialeverbondenheid. www.alledagenpauze.nl 60
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________KortomMotivatie in jouw school draait om het bestaan (enontstaan) van gevoelens van competentie, autonomie ensociale verbondenheid. En de ruimte die er is voor diegevoelens is afhankelijk van de manier waarop de 7motivatiekrachten Doelen, Leiderschap, Zelfbeeld, Belonen& Straffen, Beoordelen, Resultaatgerichtheid en Spelen injouw school worden ingezet.Heb je genoten van deze e-Pocket? Dan zul je smullenvan het gratis e-Zine Levenslustig Leren!Ga naar www.allledagenpauze.nl voor een gratisabonnement op Levenslustig Leren, het tweewekelijkse e-Zine voor onderwijsprofessionals die tips en strategieënwillen om motivatie & betrokkenheid te verhogen. www.alledagenpauze.nl 61
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Aan de slagHopelijk heeft dit boekje je geïnspireerd om anders ofbewuster met motivatie in de school om te gaan. Heb jegoeie ideeën gekregen om dingen te veranderen? Ik zouzeggen: probeer ze uit!Blijft het een worsteling?Of blijf je zitten met vragen?Zoek je hulp bij het verhogen van de motivatie?Alle Dagen Pauze kan helpen het onderwijsleerproces zo inte richten, dat leren en werken weer/meer motiverendworden voor leerlingen én onderwijsgevenden.Alle Dagen Pauze kan helpen om: De sfeer, samenwerking en prestaties van jullie onderwijsteam te herstellen. En het enthousiasme voor onderwijs of onderwijsverbeteringen terug te brengen in www.alledagenpauze.nl 62
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________ jullie team. Zodat je de kwaliteit van jouw school zienderogen ziet verbeteren. De motivatie van jouw leerlingen te verhogen. Zodat zij zich met plezier, inzet en gebruik van hun individuele talenten optimaal kunnen ontwikkelen. Het onderwijs ook voor jullie hoogbegaafde leerlingen aantrekkelijk te maken.Klik hier om te lezen of je gebaat zou kunnen zijn bijsamenwerking met Alle Dagen Pauze:http://www.alledagenpauze.nl/index.php?p=klanten www.alledagenpauze.nl 63
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________Over de auteur Linda Spaanbroek is afgestudeerd onder- wijskundige, orthopedagoog en bedrijfseconoom en gespecialiseerd in onderwijsinnovatie, motivatie en talentontwikkeling. Zij is oprichter/ eige- naar van Alle Dagen Pauze, een bureau voor coaching en training gespecialiseerdin het verhogen van motivatie en betrokkenheid.Daarnaast is zij als gastmedewerker verbonden aan deafdeling Onderwijsstudies van de Universiteit Leiden. Zijhoudt zich daar bezig met een promotieonderzoek naarwelzijn in het onderwijs, begeleidt afstudeerprojecten engeeft gastcollege’s binnen het vak InnovatieveLeeromgevingen.Eerder schreef zij samen met Loes Nijland het boek ‘AlleDagen Pauze, analyse en beproeving van het theoretisch www.alledagenpauze.nl 64
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________concept onder radicale onderwijsinnovatie’. Dit boekbeschrijft de wetenschappelijke principes die radicaleonderwijsinnovaties onderbouwen. Daarnaast bevat het debeschrijving van een onderzoek dat de positieve effectenvan een specifieke radicaal innovatieve school op het welzijnvan de kinderen aannemelijk maakt.Literatuur1 Zie http://www.psych.rochester.edu/SDT/2 Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000). Self-determination theoryand the facilitation of intrinsic motivation, socialdevelopment, and well-being. American Psychologist, 55(1),68-78.3 Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). The “what” and “why” ofgoal pursuits: human needs and the Self-Determination ofbehaviour. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.4 Zeer volledig en duidelijk beschreven in het artikelgenoemd bij voetnoot 2.5 Seifert, T.L. (2004). Understanding student motivation.Educational Research, 46 (2), 137-149.6 Covington, M.V. (2000). Goal theory, motivation and schoolachievement: an integrative review. Annual Review ofPsychology, 51, 171-200. www.alledagenpauze.nl 65
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________7 Grolnick, W. S., & Ryan, R. M. (1987). Autonomy inchildrens learning: An experimental and individual differenceinvestigation. Journal of Personality and Social Psychology,52, 890-898.8 Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). The “what” and “why” ofgoal pursuits: human needs and the Self-Determination ofbehaviour. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.9 Grolnick, W. S., & Ryan, R. M. (1987). Autonomy inchildrens learning: An experimental and individual differenceinvestigation. Journal of Personality and Social Psychology,52, 890-898.10 Covington, M.V. (2000). Goal theory, motivation andschool achievement: an integrative review. Annual Review ofPsychology, 51, 171-200.11 Idem.12 Spaanbroek, L., & Nijland, L. (2005). Alle Dagen Pauze,analyse en beproeving van het theoretisch concept onderradicale onderwijsinnovaties. Veenendaal: Universal Press.(te bestellen via de site van www.alledagenpauze.nl)13 Kohn, A. (1993). Punished by rewards. Boston/New York:Houghton Mifflin Company.14 Vansteenkiste, M., Simons, J., Lens, W., Sheldon, K. M.,& Deci, E.L. (2004). Motivating learning, performance, andpersistence: The synergistic effects of intrinsic goal contentsand autonomy-supportive contexts. Journal of Personalityand Social Psychology, 87, 246-260.15 Spaanbroek, L., & Nijland, L. (2005). Alle Dagen Pauze,analyse en beproeving van het theoretisch concept onder www.alledagenpauze.nl 66
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________radicale onderwijsinnovaties. Veenendaal: Universal Press.(te bestellen via de site van www.alledagenpauze.nl)16 Gagné, M., & Deci, E.L. (2005). Self-determination theoryand work motivation. Journal of Organizational Behavior, 26,331-362.17 Idem.18 Boekaerts, M., & Simons, P.R.J. (1995). Leren eninstructie, psychologie van de leerling en het leerproces.Assen: Van Gorcum.Boekaerts, M., & Seegers, G. (1994). Affectieve variabelen:hun effect op leermotivatie en leerprestatie. Tijdschrift voorOnderwijsresearch, 19 (4), 297-300.19 Boekaerts, M., & Simons, P.R.J. (1995). Leren eninstructie, psychologie van de leerling en het leerproces.Assen: Van Gorcum.20 Stevens, L. (1997). Overdenken en doen: eenpedagogische bijdrage aan adaptief onderwijs. Den Haag:Procesmanagement Primair Onderwijs.21 Spaanbroek, L., & Nijland, L. (2005). Alle Dagen Pauze,analyse en beproeving van het theoretisch concept onderradicale onderwijsinnovaties. Veenendaal: Universal Press.(te bestellen via de site van www.alledagenpauze.nl)22 Boekaerts, M., & Simons, P.R.J. (1995). Leren eninstructie, psychologie van de leerling en het leerproces.Assen: Van Gorcum.Webb, N.M., & Palincsar, A.S. (1996). Group Processes inthe Classroom. In D.C. Berliner & R.C. Calfee (Eds.),Handbook of Educational Psychology (pp. 841-873).London: Macmillan. www.alledagenpauze.nl 67
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________23 Kohn, A. (1993). Punished by rewards. Boston/New York:Houghton Mifflin Company.24 Rogers, C. (1973). Leren in vrijheid. Haarlem: UitgeverijDe Toorts.25 Maslow, A.H. (1962). Toward a psychology of being. 2ndedition 1968, New York: Van Nostrand Reinhold.26 Martens, R. (2004). Wat maakt leren leuk?Onderwijsinnovatie, 2004 (3), 8-11.27 Schwebel, M., & Raph, J. (1973). Piaget in the classroom.New York: Basic Books.28 Covington, M.V. (2000). Goal theory, motivation andschool achievement: an integrative review. Annual Review ofpsychology, 51, 171-200.29 Kohn, A. (1993). Punished by rewards. Boston/New York:Houghton Mifflin Company.30 Covington, M.V. (2000). Goal theory, motivation andschool achievement: an integrative review. Annual Review ofPsychology, 51, 171-200.31 Tollefson, N. (2000). Classroom applications of cognitivetheories of motivation. Educational Psychology Review, 12(1), 63-83.32 Boekaerts, M., & Simons, P.R.J. (1995). Leren eninstructie, psychologie van de leerling en het leerproces.Assen: Van Gorcum.33 Winter, M. de (1995). Kinderen als medeburgers: kinder-en jeugdparticipatie als maatschappelijkopvoedingsperspectief. Utrecht: De Tijdstroom.34 uitspraak van prof. dr. Rob Martens tijdens een persoonlijkgesprek www.alledagenpauze.nl 68
  • De zeven verborgen motivatiekrachten in uw school ______________________________________________________35 Smith, P.K. (2003). Play and peer relations. In A. Slater &G. Bremner (Eds.). An introduction to developmentalpsychology (pp. 311-333). Oxford, UK: Blackwell PublishingLtd.36 Piaget, J. (1970). Science of education and thepsychology of the child (D. Coltman, trans.). New York:Viking. (Original work published 1969)37 Frost, J.L., Wortham, S.C., & Reifel, S. (2005). Play andchild development. Upper Saddle River, NJ: PearsonEducation, Inc..38 Dolhinow, P.J., & Bishop, N. (1970). The development ofmotor skills and social relationships among primates throughplay. In J.P. Hill (Ed.), Minnesota Symposia on ChildPsychology (Vol. 4, pp. 141–198). Minneapolis: University ofMinnesota Press.Bruner, J.S. (1972). The conditions of creativity. In J.S.Bruner (Ed.), On knowing: Essays for the left hand.Cambridge, MA: Harvard University Press.Bjorklund, D.F., & Pellegrini, A.D. (2001). The Origins ofHuman Nature: Evolutionary Developmental Psychology.Washington: American Psychological Association.39 Bjorklund, D.F. (1997). The role of immaturity in humandevelopment. Psychological Bulletin, 2 (122), 153-169.40 Frost, J.L., Wortham, S.C., & Reifel, S. (2005). Play andchild development. Upper Saddle River, NJ: PearsonEducation, Inc..41 Bjorklund,D.F., & Bering, J.M. (2002).The evolved child.Applying evolutionary developmental psychology to modernschooling. Learning and Individual Differences, 12, 347-373.. www.alledagenpauze.nl 69