Guía de lectura Paz Andrade e 50 anos de letras galegas.biblioteca da deputación da coruña
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Guía de lectura Paz Andrade e 50 anos de letras galegas.biblioteca da deputación da coruña

on

  • 814 views

Guía de lectura de Valentín Paz Andrade, homenaxeado nas Letras Galegas 2012, e percorrido polos 50 últimos homenaxeados.

Guía de lectura de Valentín Paz Andrade, homenaxeado nas Letras Galegas 2012, e percorrido polos 50 últimos homenaxeados.

Statistics

Views

Total Views
814
Views on SlideShare
814
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Guía de lectura Paz Andrade e 50 anos de letras galegas.biblioteca da deputación da coruña Guía de lectura Paz Andrade e 50 anos de letras galegas.biblioteca da deputación da coruña Document Transcript

  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEAvogado, xornalista, poeta, viaxeiro, home de empresa e vinculado ápolítica. A personalidade multifacética de Valentín Paz-Andrade,empapada, ao mesmo tempo, de grande humanidade, estiveramarcada por un único obxectivo: traballar por e para Galicia. “Alén da súa personalidade xurídica, económica, xornalística, literaria, está a súa achega especificamente política á causa galeguista e democrática". Alfonso Álvarez Gándara 2
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 3
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEAnunciación de Valle Inclán, La Paz Andrade, Valentín La Anunciación de Valle Inclán / Valentín Paz-Andrade ; prólogo deEduardo Blanco-Amor. -- Buenos Aires : Losada, D.L. 1967 171 p. : il. ; 18 cm. -- (Biblioteca clásica y contemporánea ; 331) 1. Valle-Inclán, Ramón del - Crítica e interpretación I. Blanco-Amor,Eduardo, pr. II. TITULO III. SERIE 92 Valle-Inclán, Ramón 860 Valle-Inclán, Ramón 1.06 BM/1320 Nestes estudos, Valentín Paz Andrade logrou descifrarbrillantemente a mutua relación dunha infancia e unhapaisaxe, humano, natural e tradicional.O seu libro, di Eduardo Branco Amor no seu prólogo, "tenesa verosimilitude do contiguo, do sabido mediante acontigüidade vivente e sen inmediata tradición.Hai na carnazón da obra incisións críticas moi certeiras, orixinais evalerosas, que só dende o punto de vista desa proximidade racial, sociale aínda paisaxística poderían verse e desvelarse". Paz Andrade, Valentín La Anunciación de Valle Inclán / Valentín Paz-Andrade ; prólogo deEduardo Blanco Amor. -- 2ª ed. amp. -- Madrid : Akal, D.L. 1981 228 p. : il. ; 18 cm. -- (Arealonga / Xesús Alonso Montero ; 49) D.L. M. 9077-1981 ISBN 84-7339-537-9 1. Valle-Inclán, Ramón del - Crítica e interpretación I. Blanco-Amor,Eduardo, pr. II. TITULO III. SERIE 869.9 Valle Inclán, Ramón del 1.06 BM/1700 BM/2241 EL/62 R.58783 Biblioteca Eva Llorens. Ded. autógr. del autor en hoja deguarda 4
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADECapital como factor del desarrollo de Galicia, El Paz Andrade, Valentín El Capital como factor del desarrollo de Galicia / Valentín Paz-Andrade. --La Coruña : Banco del Noroeste, 1970 50 p. ; 22 cm. -- (Sección de estudios del Banco del Noroeste) 1. Desarrollo económico y social - Galicia - S. XX 2. Galicia - Situacióneconómica - S. XX I. TITULO II. SERIE 338.984.3(461.1)"19" BM/1881 Valentín Paz Andrade sinalaba con motivo dunha conferencia sobre El Capital como factor del desarrollo de Galicia“… o desenvolvemento ten que ser concibido como unha empresa de presente e de futuro na que cada compoñente ten o seu papel a desempeñar ... faise necesario combinar un factor e outro co factor capital. Os recursos naturais, sen esquecer os valores de situación, dun lado, e a poboación potencialmente activa, doutro son as pezas básicas no xadrez do proceso produtivo. Pero o alento, o ritmo e a dimensión imprímeos o capital."Castelao na luz e na sombra Paz Andrade, Valentín Castelao na luz e na sombra / Valentín Paz-Andrade. -- Sada (A Coruña) :Ediciós do Castro, D.L. 1982 613 p. : il. ; 22 cm. -- (Documentos para a Historia contemporánea deGalicia ; 2) D.L. C. 678-1982 ISBN 84-7492-129-5 1. Castelao, Alfonso R. - Crítica e interpretación I.TITULO II. SERIE 929 Castelao, Alfonso R. 869.9 Castelao, Alfonso R. 1.06 BM/545 GAL/1889 Unha das máis completas biografías do autor de Rianxo. 5
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADECen chaves de sombra Paz Andrade, Valentín Cen chaves de sombra / Valentín Paz-Andrade ; limiar de Lorenzo Varela ;ilustracións de Laxeiro. -- Sada (A Coruña) : Ediciós do Castro, 1979 133 p. : il. ; 19 cm. -- (Poesía) ISBN 84-7492-007-8 I. Laxeiro, il. II. TITULO III. SERIE 869.9-1"19" GAL/1071 Galiza un pouco cada día morre… BM/2221 Se non viramos rumbo ao navegar Poñamos vela ao vento que hoxe corre Ronsel abrindo cara un novo mar Unha reflexión certera sobre as palabrasConcepto de zona económica en el nuevo derecho dela mar, El Paz Andrade, Valentín El Concepto de zona económica en el nuevo derecho de la mar / porValentín Paz-Andrade. -- La Coruña : Servicio de Publicaciones del Club deDirigentes de Empresas de la Cámara de Comercio, D.L. 1973 16 p. ; 24 cm. -- (Ciclo de mar) D.L. C. 81-1973 1. Derecho marítimo - Estudios, ensayos y conferencias I. TITULO II.SERIE 347.79(04) FOL/21/16 Conferencia pronunciada durante o ciclo: “La mar" organizada polo Club de Dirigentes de Empresa de la Cámara de Comercio, A Coruña, 1974. 6
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEGalecidade na obra de Guimaraes Rosa, A Paz Andrade, Valentín A Galecidade na obra de Guimaraes Rosa / Valentin Paz-Andrade ;introducción de Paulo Ronai ; epílogo de Alvaro Cunqueiro. -- Sada (A Coruña) :Ediciós do Castro, D.L. 1978 230 p. ; 19 cm ISBN 84-85134-92-3 1. Rosa, João Guimarães - Crítica e interpretación I. TITULO 869.0 Guimaraes Rosa 1.06 GAL/248 BM/819 BM/2204 Ademais dunha breve biografía do escritor brasileiro, Paz- Andrade ofrece tamén unha sinopse da historia de Galicia dende as súas orixes ata a chegada de Cabral a Brasil e elabora unha lista de denominacións de liñaxes galegas que foron transferidos ás terras americanas.Galicia como tarea Paz Andrade, Valentín Galicia como tarea / V. Paz-Andrade. -- Buenos Aires : Ediciones Galicia,[1959?] (1959 imp.) 172 p. ; 23 cm 1. Galicia - Situación económica - S. XX 2. Galicia - Situaciónsocial - S. XX I. TITULO 338(461.1)"19" 308(461.1)"19" BM/3442 Biblioteca de Luis Seoane M/933 Biblioteca de José Mosquera, "O vello dos contos". Ejemp. ded. aJosé Mosquera Pérez por la Junta Directiva del Centro Gallego de Buenos Aires BM/1719 GAL/1997 Analiza a potencialidade de Galicia e os principais problemas aos que se enfrontaba na época. A emigración e o seu impacto bio-económico; a dispersión rural e a concentración urbana; a necesidade de industrialización e incluso as frontes culturais e lingüísticas. 7
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEGaliza lavra a sua imagen Paz Andrade, Valentín Galiza lavra a sua imagen / Valentín Paz-Andrade. -- Sada (A Coruña) :Ediciós do Castro, 1985 220 p. : il. ; 19 cm. -- (Ensaio) ISBN 84-7492-258-5 I. TITULO II. SERIE 869.9-4"19" GAL/1072 Ofrece un conxunto de textos que van dende a semiótica da paisaxe ata a arquitectura de Palacios, pasando por temas tan suxestivos e básicos como a lingua, o humorismo, a pintura, a poesía, a ciencia... un conxunto de textos que nos falan da grande humanidade e a exquisita pluma de Valentín Paz- Andrade.Marginación de Galicia, La Paz Andrade, Valentín La Marginación de Galicia / Valentín Paz-Andrade. -- Madrid : Siglo XXI,D.L. 1970 359 p. : 1 map. pleg. ; 21 cm D.L. M. 13882-1970 1. Galicia - Situación económica - S. XX 2. Galicia - Población - S. XX I.TITULO 338(461.1)"19" 312(461.1)"19" BM/624 O fenómeno de transposición secular, cuxa pesadumbre veu gravitando sobre as estruturas dunha rexión, e por contragolpe vedando o seu acceso ao crecemento económico integrado, constitúe a médula deste libro. 8
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEPranto matricial Paz Andrade, Valentín Pranto matricial / Valentín Paz-Andrade ; versión en castelán de María deVillarino ; dibuxos de Colmeiro, Maside, Souto e Torres. -- Buenos Aires :Ediciones Galicia del Centro Gallego, 1955 Imp. 35 p., 1 h. ; 23 cm I. Villarino, María de, trad. II. TITULO 869.9-14"19" BM/1399 Evoca dun xeito lastimoso a morte de Castelao. Obra que non podemos inserir dentro da poesía social, pero que si contén certa denuncia. Paz Andrade, Valentín Pranto matricial / V. Paz-Andrade. -- Sada (A Coruña) : Ediciós do Castro,1975 94 p. : il. ; 19 cm ISBN 84-85134-04-4 I. TITULO 869.9-14"19" GAL/1074Pranto matricial e outros poemas Paz Andrade, Valentín Pranto matricial e outros poemas / Valentín Paz Andrade. -- Ed. non venal. -- Santiago de Compostela : El Correo Gallego, D.L. 1992 92 p. ; 21 cm. -- (Biblioteca 114 ; 89) En cub. : Xunta de Galicia, Consellería de Relacións Institucionais ISBN 84-85553-100 I. TITULO 869.9-1"19" GAL/3631 9
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADEPrincipios de economía pesquera Paz Andrade, Valentín Principios de economía pesquera / por Valentín Paz-Andrade. -- Santiagode Chile : Organización de las Naciones Unidas para la Agricultura y laAlimentación, [1954?] (1954 imp.) 201 p. ; 23 cm 1. Pesca - España - Aspectos económicos 2. Pesca - Galicia - Aspectoseconómicos I. TITULO 639.2(460):338 639.2(461.1):338 BM/3462 Biblioteca de Luis Seoane O atractivo do pensamento económico e da análise do sector pesqueiro de Valentín Paz-Andrade está na reivindicación histórica da potencialidade pesqueira de Galicia, nunha secuencia que vai desde a capacidade da súa autofinanciación, a transferencia da súa frota como resposta á improductividad, o armazón recursos-tecnoloxía- financiamento como eixo do desenvolvemento da pesca en base a un modelo de equilibrio na explotación do recurso e tamén equilibrio na produción e o mercado, para configurar a Galicia como a empresa non só pesqueira, senón tamén transformadora dos produtos do mar. “A imaxe do que unha lingua foi ou deixou de ser no percurso das edás, non se debera interpor na comprensión do seu destiño.” O porvir da lingua 10
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADESementeira do vento Paz Andrade, Valentín Sementeira do vento / Valentín Paz-Andrade ; ilustracións de Laxeiro. --Vigo : Galaxia, D.L. 1968 126 p. : il. ; 19 cm. -- (Salnés. Poesía Galega ; 26) I. Laxeiro, il. II. TITULO III. SERIE 869.9-14 BM/1293 BM/3475 Biblioteca de Luis Seoane Rexos abandeirados de horizontes, peregriños dos puntos cardinales en romeiría polos sete mares,… Cantou as grandes navegación dos nosos mariñeiros, os días e os traballos das xentes de noso por tódalas direciós da Rosa dos VentosSistema económico de la pesca en Galicia Paz Andrade, Valentín Sistema económico de la pesca en Galicia / Valentín Paz-Andrade. --Buenos Aires : Citania (1958) 34 p., 4 h. de lám. ; 25 cm. -- (Martín Sarmiento) 1. Pesca - Galicia - Aspectos económicos I. TITULO II.SERIE 639.22(461.1):338 BM/1882 BM/3441 Biblioteca de Luis Seoane O estudio foi solicitado pola Agrupación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas co fin de ofrecerlle ao público un panorama da economía pesqueira galega da época. Nel analízase a produción primaria e o sector secundario así como a traxectoria industrial da pesca en Galicia e a achega dos industriais de Cataluña. 11
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 12
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADECornide, José Cornide, José Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de lacosta de Galicia / Joseph Cornide ; estudio preliminar por Valentín Paz-Andrade.-- Sada (A Coruña) : Ediciós do Castro, D.L. 1983 59 p., XXXVIII, 263 p. ; 18 cm. -- (Seminario de Estudos Galegos) Reproducción facs. de la ed. de Benito Cano, 1788 ISBN 84-7492-163-5 1. Peces - Galicia 2. Pesca - Galicia - Instrumentos y métodos I. PazAndrade, Valentín, pr. II. TITULO 597(461.1) 639.2.08(461.1) GAL/1073 BM/1392 Unha das obras ictiológicas máis importantes do Século Ilustrado, un texto que é o primeiro estudo xeral sobre ictiología sistemática de natureza descritiva publicado no noso país en 1788Villaverde, Luis Villaverde, Luis Mariscos de Galicia : como son, como viven, como sepescan y como se comen / Luís Villaverde ; prólogo y notas altexto de Valentín Paz Andrade. -- Sada (A Coruña) : Ediciones delCastro, 1974 257 p. : il. ; 17 cm ISBN 84-85134-00-1 1. Mariscos - Galicia I. Paz Andrade, Valentín, pr. II.TITULO 637/639(461.1) Cando hai 27 anos se fixo a primeira edición de BM/1781 Mariscos de Galicia, Valentín Paz Andrade tivo que GAL/2247 face-lo limiar en castelán. Se o fixese en galego diría que Luís Villaverde era un exiliado político pertencente a unha familia de republicanos na que o seu irmán Elpidio, outro exiliado, foi membro do Consello de Galicia. 13
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 14
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADECalvo, Tucho Calvo, Tucho Valentín Paz-Andrade, a memoria do século / Tucho Calvo. -- Sada (ACoruña) : Ediciós do Castro, D.L. 1998 278 p. : il. ; 21 cm. -- (Documentos ; 142) D.L. C. 1792-1998 ISBN 84-7492-904-0 1. Paz Andrade, Valentín - Entrevistas I. TITULO 929 Paz Andrade, Valentín (047.53) GAL/8039 Unha longa entrevista que lle fixo o xornalista Tucho Calvo en 1982, cando Paz-Andrade decidiu que chegara o momento de facer as súas memorias, as dunha vida moi longa e rica en experiencias, posta ao servizo de Galicia. 15
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 16
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE HOMENAJE a Valentín Paz Andrade. -- Pontevedra : DiputaciónProvincial, 1991 95 p. ; 22 cm ISBN 84-86845-71-8 1. Paz Andrade, Valentín - Homenajes I. Pontevedra (Provincia).Diputación Provincial, ed. II. TITULO 082.2 Paz Andrade, Valentín GAL/3271As cidades de Vigo e Pontevedra foron sede, do 6 ó 15de xuño de 1988, dun ciclo de conferencias destinadas ahomenaxear a figura de Valentín, no que participarondestacadas figuras do campo das ciencias e das letras.Por todos é coñecido o fecundo labor do homenaxeadocomo xornalista e poeta, home de leis e empresario.Para o recordo queda o contido das conferencias e ocoloquio que lle seguiu a algunha das intervencións. “Cada un dos seus pasos estaba tinguido de compromiso, Galicia para el era unha utopía realizable”. Manuel Rivas 17
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 18
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1963 – Rosalía DE CASTRO(Santiago de Compostela, 1837 — Padrón, 1885)Poetisa e novelista española que escribiutanto en lingua galega como en linguaespañola.Considerada na actualidade como un enteindispensable no panorama literario doséculo XIX, representa xunto conEduardo Pondal e Curros Enríquez unhadas figuras emblemáticas doRexurdimento galego, non só pola súaachega literaria en xeral e polo feito deque os seus Cantares Galegos sexanentendidos como a primeira gran obra daliteratura galega contemporánea, senón polo proceso desacralización ao que foi sometida e que acabou por convertela enencarnación e símbolo do pobo galego.Ademais, é considerada xunto con Gustavo Adolfo Bécquer, como aprecursora da poesía española moderna.O 20 de marzo de 1963, tres membros numerarios da Real AcademiaGalega, concretamente Francisco Fernández del Riego, ManuelGómez Román e Xesús Ferro Couselo, enviaron unha carta ao quepor aquel entón ostentaba o cargo de presidente da institución,Sebastián Martínez Risco, na que se sometía a consideración daXunta Xeral a proposta de celebrar o centenario da publicación daobra Cantares Galegos, de Rosalía de Castro.O 28 de abril, como consecuencia da proposta elevada aopresidente, ten lugar unha Xunta ordinaria nos salóns municipaiscuxo resultado foi a declaración do Día dás Letras Galegas o 17de maio de cada ano, quedando reflectida tal decisión na acta dasesión. 19
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1964 – A.D.R. CASTELAO(Rianxo, 1886 — Bos Aires, 1950)Polifacético novelista, debuxante,caricaturista, pintor, teórico da arte epolítico, a súa obra sempre reflectiu o seucompromiso co galeguismo e co mundo.Durante o exilio franquista, en 1944publicou Sempre en Galiza, desde entóno gran texto do nacionalismo galego. Osseus restos mortais foron repatriados elevados ao Panteón de Galegos Ilustres o28 de xuño de 1984 no medio demanifestacións nacionalistas quereprochaban ás autoridades que «os quelle exiliaron agora réndenlle honras».Os seus debuxos, complementados con agudos textos, mostran aGalicia rural, o caciquismo, os pobres, os cegos, os desamparados, opobo que sofre, dende unha visión realista, crítica pero humorística.No álbum Nós (1931) recolleu debuxos feitos entre 1916 e 1918.Nos últimos álbums habitan os horrores da Guerra Civil.Iniciouse na narrativa coa colección de relatos curtos Un ollo devidro en 1922. En Cousas, Retrincos e Os dous de sempre,establece un conxunto único na narrativa galega que culmina coacolección de ensaios Sempre en Galiza, conectando literatura,política e teoría do galeguismo. A súa visión literaria tende adesmitificar os tópicos costumistas cun humorismo sarcástico e, decando en vez, esperpéntico. Castelao é sen dúbida o galego máisdestacado do século XX.Dedicóuselle o segundo Día das Letras Galegas, en 1964. 20
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1965 – Eduardo PONDAL(Ponteceso, 1835 — A Coruña, 1917)Pondal é o máximo expoñente da literatura donacionalismo galego. Idealiza o pasado célticode Galicia, que el imaxina libre e independente ecomo apenas quedan vestixios desta época,inspírase nas fontes clásicas da invasiónromana, nos poemas ossiánicos de JamesMcPherson, nalgunhas citas do LeabharGabala e nas investigacións de ManuelMurguía e Benito Vicetto.O simbolismo do celtismo dentro da poesía de Pondal é claro: asícomo os celtas combateron heroicamente a invasión romana, osgalegos deben tomar o seu exemplo e combater igualmente aopresión castelá. Ao mesmo tempo a súa poesía incorpora unhatendencia helenista, que entronca co seu afán de crear unha líricaculta.Os mitos creados por Pondal baséanse en dous arquetipos: o Heroee o Bardo.En 1890 o músico Pascual Veiga pediralle unha letra para unha obraque pretendía presentar a un certame na Coruña. Eduardo Pondalcompón para a ocasión o poema Os Pinos, cuxas dúas primeirasestrofas formarán parte da letra da melodía. Aínda que a obra nonchega a estrearse o poema aparecerá publicado ese mesmo ano nunfolleto do certame, así como en varios xornais galegos daemigración cubana.En 1907 a composición de Veiga será estreada na Habana econsiderada dende entón Himno de Galicia. En 1981 serálegalizada como himno oficial polo Estatuto de Galicia. Dende 1935(edición da Real Academia Galega) ese poema integrouse, xunto conoutros inéditos, nas edicións de Queixumes dos Pinos. 21
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1966 – Francisco AÑÓN(Ponteceso, 1812 — Madrid, 1878)Díxose que é o poeta máis popular de Galicia,e parte desa popularidade deriva de queCurros Enríquez escolleuno como guía no seuDivino Sainete; Curros admirábao como ovello mestre e identificábase coas súas ideasprogresistas e anticlericales. Fóra dos moitospoemas de circunstancias que constitúen omáis numeroso da súa produción, preñadosde sátira e humor, a súa poesía aparecetinguida dunha profunda morriña (Recordosda infanza, 1845, retocado anos despois) eamor a Galicia, como no seu Himno a Galicia. Outro segundogrupo canta costumes e tipos populares de Galicia, onde non falta otoque irónico. O máis famoso é Alma en pena (1860). Anteriores a1862 son Ou magosto ou A leiteira. Hai tamén epigramas epoemas amorosos: Amor apresurado (1869) ou A Sabeliña.Si por algo foi coñecido Añón foi por ser o poeta dos himnos,destacando o Himno á agricultura (1873), o Hymno dos povos(en portugués) ou os poemas dedicados a Galicia. Os temasrecorrentes na súa poesía son a paisaxe, os recordos de infancia, adenuncia da situación de Galicia e a esperanza no progreso futuro.Nos primeiros poemas predominan os dous temas primeiros e nosúltimos os seguintes van cobrando protagonismo.Moitas das súas poesías perdéronse ou andan dispersas porxornais.. En 1889 publicouse a edición da Biblioteca Galega deMartínez Salazar na Coruña, no tomo XIX, baixo o título Poesíasgalegas e castelás. Xosé María Álvarez Blázquez recibiu a obrainédita de Añón que posuía o seu sobriño-neto, e con todo estematerial e o xa publicado con anterioridade, Fernando Bel Ortegafixo a súa tese doutoral (1991) na que constitúe a recompilaciónmáis completa: 39 poemas en galego, 7 en portugués e 107 encastelán. 22
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1967 – Manuel CURROS ENRÍQUEZ(Ponteceso, 1851 — Madrid, 1908)Xunto a Rosalía de Castro e EduardoPondal, o gran referente do denominado“Rexurdimento” da literatura galega definais do século XIX.A súa obra Aires da miña terraidentifícao como un gran poeta civil,capaz de conxugar a denuncia social enfavor da clase máis desfavorecida, comodemostra en poemas como “As Pragas”,“Nouturnio” ou “Mirando ó chau”,cunha poesía de exaltación dos valorestradicionais da cultura galega, como é o caso “Unha voda enEinibó”, “Ou gaiteiro de Penalta” e moi especialmente “A virxe doCristal”, onde describe de forma maxistral a lenda sobre a apariciónda imaxe da pequena virxe desta localidade, cuxo santuario se sitúana parroquia de Vilanova dos Infantes, lugar da súa nai.Pero a súa obra transcende máis aló da poesía e céntrase durantegran parte da súa vida no xornalismo.O seu concurso dende Cuba foi fundamental para, en colaboracióncon Manuel Murguía e outros intelectuais galegos dun e outro ladodo Atlántico, promover a constitución da actual Real AcademiaGalega da Lingua a través da “Asociación Iniciadora e Protectora daAcademia Galega”, da que foi elixido presidente-fundador.Perseguido pola igrexa e pola xustiza por mor da publicación devarios poemas de Aires da miña terra, a súa capacidade deconexión co pobo seríalle recoñecida nun acto de coroación como ogran poeta civil de Galicia, no que participaron os principaispersonaxes do mundo cultural e literario da Galicia. daquelmomento e que tivo lugar na cidade da Coruña no mes de outubrode 1904 con motivo da última viaxe que fixo desde a Habana. 23
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1968 – Florentino LÓPEZ CUEVILLAS(Ourense, 1886 — Ourense, 1958)Antropólogo e prehistoriador galego, aíndaque ao longo da súa vida tamén se achegouao campo literario para dedicarse,esencialmente, ao ensaio e a narrativa. Comooutros intelectuais galegos da súa época, foimembro da Xeración Nós, do Seminario deEstudos Galegos e das Irmandades da Fala,compaxinando a actividade desempeñadanestas institucións cunha discretaparticipación política en prol do galeguismo.Como fixeron o resto de compañeiros da súa xeración, contribuíu ámaduración da prosa galega, pero realmente polo que destacou foipolo seu intenso labor dentro do ámbito científico.Cuevillas acometeu a complexa tarefa de desenvolver o campo daarqueoloxía en Galicia co obxectivo de reconstruír e estudar unhaparte do tempo que ata aquel momento fora esquecida. As súasinvestigacións de campo, as máis das veces dirixidas ao estudo domegalitismo e da cultura castrexa, así como a sistematización daprehistoria galega que realizou, acabárono por coroar como a figuramáis importante que deu Galicia no referente a investigaciónprehistórica. Indirectamente, co seu traballo científico colaboroucoa normalización da lingua galega.No ano 1962 publicouse Prosas Galegas, 1920 – 1958, sendo estaunha obra póstuma na que se recollen aqueles ensaios de Cuevillas(concretamente son trinta e dous) non estritamente de investigacióncientífica, así como as súas narracións. A pesar de que algúnsensaios xa saíran á luz con anterioridade (por exemplo, o tituladoComo nasceu a cidade de Ourense, así como O Trasno na vila), estasobras supuxo unha revelación que mostrou a un inédito Cuevillascreador que convivía co investigador. 24
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1969 – Antonio NORIEGA VARELA(Mondoñedo, 1869 — Viveiro, 1947)Xornalista e poeta español en linguagalega, encadrado na literatura galegacomo un dos representantes poéticos dasIrmandades da Fala.Noriega Varela comezou o camiño dunhapoesía, denominada franciscanista,neovirxilianista ou humanista-paisaxista,que tivo posteriores imitadores como DíazCastro, Crecente Veiga, Aquilino IgrexaAlvariño e, posteriormente, incluso UxíoNovoneyra.Ademais do seu labor xornalísticoproagrarista na revista anticaciquil Guau, guau, Noriega Varelainiciou en 1904 a súa traxectoria poética coa publicación dunpoemario titulado Montañesas (a partir do cal foi coñecido polosobrenome de "poeta da montaña") que, ao longo da súa vida foiampliando e que, a partir da terceira edición, en 1920, cambiou oseu título por Do ermo. Este cambio de titulación simboliza a novaorientación estética adoptada polo poeta a partir desa data, xustocando entra en contacto cos membros das Irmandades da Fala eadopta o saudosismo portugués.A poesía de Noriega Varela presenta, así, dúas grandes tendencias:entre 1895 e 1913 escribe unha serie de composicións costumistas,na liña do ruralismo do século XIX. Fortemente influenciado porManuel Leiras Pulpeiro (epígono do Rexurdimento), estes poemascaracterízanse pola súa musicalidade de raizame popular e pola súatemática paisaxística e campesiña, a partir de mediados da décadade 1910, reflicte a influencia modernista provocada pola súa lecturade Rubén Darío e de diversos poetas portugueses do momento. Asúa poesía oriéntase cara ao culto e o refinamiento, moi lonxe dasúa anterior orientación. 25
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1970 – Marcial VALLADARES NÚÑEZ(A Estrada, 1821 — A Estrada, 1903)Erudito, lexicógrafo, xornalista e escritorespañol en lingua galega. É autor da primeiranovela moderna en lingua galega, Maxina ou afilla espúrea.Como estudioso da lingua, é autor dundicionario galego-castelán con 11.000vocábulos que recolleu entre 1850 e 1884, aoque incorporou como referencia 240 cantigas e460 textos en prosa, na súa maioría literaturapopular.Como poeta, unha das súas composicións máis sobresaíntes leva otítulo de Soidades. Está escrita en endecasílabos de tiposentimental. Apareceron despois A fonte do Pico Sacro, de acentodidáctico, en quintillas e A castañeira en Santiago, monólogo decerta calidade.Da súa autoría é tamén unha serie de cantares de tipo popular, quetitulou «Vilancosta». Como novelista veu ser, cronoloxicamente, o primeiro autor doRexurdimento. En efecto, a el débeselle Maxina ou a filla espúrea,novela inicial da narrativa en lingua galega. Trátase pois dun méritohistórico. Publicada en 1890 (pero editada xa en forma de folletín aolongo de 1880 e cuxo manuscrito data de 1870) é unha novelaromántica, de asunto contemporáneo, con episodios truculentos etrama folletinesca, que termina cun desenlace sorprendente. 26
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1971 – Gonzalo LÓPEZ ABENTE(Muxía, 1878 — Muxía, 1963)Participou nos movementos políticos e culturaisdo seu tempo, principalmente nas "Irmandadesda Fala", estando á fronte da que se constituíu enMuxía, á que representou nas AsembleasNacionalistasFoi membro das Irmandades daFala e do Seminario de Estudos Galegos. Cultivouo xornalismo, a narrativa, o teatro e a poesía.Inicia a súa traxectoria poética na liña docostumismo decimonómico (Escuma da ribeira,1913?) para logo adoptar a estética modernista a partir de Alento dáRaza (1918?), con influencias de Eduardo Pondal. Noutros libros,por exemplo en Do outono (1924), Abente exprésase como un poetaclasicista, especializado en sonetos.Ao longo da súa vida publicou unha ducia de obras en distintosxéneros. Como exemplos dalgunhas delas podemos citar: Odeputado por Beiramar (1919), De Outono (1924), Buseran a(1925), Nemancos (1929), etc.Despois da súa morte, publicáronse dous libros de poemas: Decrúa(Buenos Aires, 1966) e Monza de frores bravas para a NosaSeñora dá Barca, libro publicado pola Real Academia Galega noano 1971Dentro do impulso que as Irmandades da Fala quixeron dar aoteatro como vía de concienciación idiomática, hai que situar a súacomedia María Rosa, de corte sentimental.López Abente, xunto con Cabanillas e Victoriano Taibo, sonconsiderados como os poetas das "Irmandades da Fala". Na obra dopoeta muxián, de corte costumista, están sempre presentes o amor eas paisaxes da súa terra natal. 27
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1972 – Valentín LAMAS CARVAJAL(Ourense, 1849 — Ourense, 1906)Poeta e xornalista español en lingua galega,un dos precursores do Rexurdimento. Xuntoa Manuel Murguía foi un dos fundadores daReal Academia Galega. Foi tamén un dosiniciadores do xornalismo en galego.Tivo unha incesante actividade literaria exornalística. Fundou xornais moi popularesnaquela época: El Heraldo Gallego,publicado ata 1880, e o primeiro semanarioescrito integramente en galego, de moito ecopopular e que se publicou dende 1876 ata1890: O Tío Marcos da Portela.É aí onde publica a súa obra Catecismo do labrego en seteentregas durante 1888 e que foi un dos libros que máis se venderonen galego. Publicado co pseudónimo de Fray Marcos da Portela,trátase dunha parodia do Catecismo cristiano do pai GasparAstete. Na obra ponse de manifesto a dramática situación doscampesiños galegos, utilizando a fórmula pregunta-resposta.Converteuse na obra en galego máis difundida e unha das pezascraves da literatura social española.Foi tamén director do xornal El Eco de Orense.En 1887 publica Gallegada. Tradiciós, costumes, tipos e contosdá terriña publicadas con anterioridade en O Tío Marcos daPortela onde podemos ver a vontade populista e comprometida coadefensa dos labradores por parte de Lamas, así como a descriciónde cadros de costumes imbuídos de acentos pintorescos, picarescose cómicos.Na súa poesía —Saudades galegas (1880), A musa dás aldeas(1890)— cultivou un costumismo de raíz rural no que abunda a notasentimental e de denuncia social. 28
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1973 – Manuel LAGO GONZÁLEZ(Tui, 1865 — Santiago de Compostela, 1925)Seguiu a carreira eclesiástica no seminariodiocesano da súa cidade natal. No propioseminario exerceu despois o profesorado de SacraEscritura, de Teoloxía, de grego e hebreo. Gañoupor oposición unha canonjía na catedral de Lugo.Posteriormente accedeu á dignidade episcopal.Escribiu varios libros sobre temas relixiosos.Os seus primeiros poemas datan do ano 1880,publicando no Eco do Miño o poema Ao Aloya. Posteriormentepublicou outros poemas en xornais como La Integridad, El Norte deGalicia, Galicia Diplomática ou Galicia Católica. Nestes poemasreflicte principalmente o tema da natureza e os recordos democidade no seu pobo natal. Tamén escribiu poesías de carácterhistórico-narrativo, navideñas e marianas.Publicou gran cantidade de poesías. Unha selección delas figura naedición de «Os estudiantes ao arcebispo de Santiago» datada en1924. Dez anos despois apareceron tamén composicións da súaautoría no «Homenaxe ao arcebispo Lago González», «Fror Nova» e«O neno Xesús», saídos da súa pluma. Púxolles música o compositorTorres Creo.Foi nomeado membro de honra do Seminario de Estudos Galegos en1924. 29
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1974 – X.V. VIQUEIRA CORTÓN(Madrid, 1886 — Bergondo, 1924)Escritor en galego e castelánViqueira escribiu en castelán obras sobrefilosofía, psicoloxía e pedagoxía como«Introducción a la Psicología pedagógica»,«Elementos de Ética», «Leccioneselementales de historia de la Filosofía»,«Ética y Metafísica», «La Psicologíacontemporánea» e traducións de Teócrito,Inmanuel Kant ou David Hume.Como poeta escribe sempre en galegoexcepto uns versos titulados Badaxoz nos que canta á terra da súamuller. Foi un gran defensor de Galicia e defendeu a necesidade deincorporar o galego ao ensino pois o consideraba o signo deidentificación como pobo.A maioría da produción en galego editárona os seus amigos novolume Ensayos y Poesías en 1930. Centrouse sobre todo nosistema educativo, na súa galeguización e na súa reforma, así comona ortografía do galego que Viqueira quería que se achegase áportuguesa. O artigo publicado na Nosa Terra en 1918 «Pol-areforma dá ortografía», é considerado por algúns como o nacementodo «reintegracionismo». 30
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1975 – X. M. PINTOS VILLAR(Burgo, 1811 — Vigo, 1876)Está considerado uns dous precursores doRexurdimento literario galego. A súa obra,como acontecía por norma xeral na época, estáespallada en xornais, revistas e folletos, mais éA Gaita Galega (1853), a única obra súapublicada en vida, a composición que o sitúanun lugar importante dentro da literaturagalega por ser a primeira escrita en galegomoderno.Foi un gran defensor de Galicia e defendeu anecesidade de incorporar o galego ao ensino pois o consideraba osigno de identificación como pobo.Autor de A gaita galega (1853), en prosa e verso, dividida en setepartes, nas cales vai reconstruíndo a vida campesiña da rexión,tentando reflectir as variantes da fala popular galega. Destaca o seuidilio bucólico en verso Antonio e Margarida.Como filólogo reuniu moitos materiais léxicos ata un total de catorcemil voces, pero non chegou a publicalos. Unha copia manuscrita deao redor de 1865 consérvase na Real Academia Galega co títuloVocabulario galego-castelán. Hai noticias de que Pintos comezoueste traballo en 1853.Pintos declarábase a favor de crear unha lengua común, no canto depromocionar a lingua literaria en calquera dos dialectos galegos, oque levará a cabo a Real Academia Galega, fundada en 1906. 31
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1976 – Ramón CABANILLAS(Cambados, 1876 — Cambados, 1959)Considerado dentro da literatura galega como aligazón entre o Rexurdimento e a modernidadeliteraria do século XX, a crítica adoita encadralo bennunha xeración intermedia, a chamada XeraciónAntre Dous Séculos, como un membro máis daxeración literaria xurdida á luz das Irmandades daFala.Cualificado polos seus compañeiros xeracionais como Poeta dá Razafoi un autor de rápido recoñecemento popular e académico. No seuhaber cóntase o conducir á poesía en galego cara á modernidade e asúa obra foi considerada desde os primeiros momentos dentro docanon da literatura galega.Aínda que nos seus comezos adoptou un ton radical no contexto dasloitas agrarias dos anos 10, Cabanillas terminou por aliñarse nosector máis conservador e menos político das Irmandades, ocoñecido como Grupo Nós. O seu tradicionalismo obsérvase entrazos como a súa relixiosidade, a súa concepción ruralista deGalicia e o seu escepticismo crítico ante calquera sistema degoberno, sen facer distincións ideolóxicas esenciais entre eles.A crítica sinalou como elementos básicos da súa obra literaria osseguintes: a tradición clásica greco-latina (perceptible,especialmente, en Versos de alleas terras e tempos idos(Paráfrasis galegas) (1955) e Samos (1958)); a tradición folclóricagalega (como demostra ao antologarla en Antífona da cantiga,1951); os mestres do Rexurdimento (especialmente, Rosalía, Pondale Curros); e, especialmente, o romanticismo tardío (Heine e Rosalíade Castro) e o simbolismo e postsimbolismo. 32
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1977 – Antón VILLAR PONTE(Viveiro, 1881 — A Coruña, 1936)Escritor en galego, xornalista e político español.Foi un dos principais líderes do galeguismo depreguerra.En Foz comezaría as súas colaboraciónsxornalísticas antes de marchar a Madrid paratraballar exclusivamente como xornalista.Despois marchou a Cuba, onde permaneceríavarios anos dedicado ao xornalismo, regresandoa Galicia en 1916, onde comezou a traballarcomo redactor en La Voz de Galicia. Ese mesmo ano lidera acreación das Irmandades da Fala, coa fundación da primeiraIrmandade na Coruña, encargándose do seu órgano de expresión, oxornal A Nosa Terra.En 1929 toma parte, con Santiago Casares Quiroga, daOrganización Republicana Galega Autónoma (ORGA), sendo orepresentante máis destacado do sector galeguista do partido.Escribiu en numerosos xornais: A Nosa Terra, Nós, La Voz deGalicia, O Pobo Galego, El Noroeste... Escribiu ensaios políticostales como Nacionalismo galego: a nosa afirmación rexional.Como escritor destaca o seu teatro social e galeguista. No 1905escribiu a sua primeira obra de teatro, A patria do labrego.Con Ramón Cabanillas escribiu unha comedia pseudohistóricatitulada O mariscal (1926), sobre a execución do mariscal PedroPardo de Cela por parte dos Reis Católicos ás portas da catedral deMondoñedo, presentada como a vinganza do poder central casteláncontra os señores feudais galegos.Tan pouco recoñecido como importante, foi o pilar da Galizamoderna. 33
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1978 – Antonio LÓPEZ FERREIRO(Santiago de Compostela, 1837 — Vilanova, 1910) Moi interesado no pasado de Galiza, exerceu durante anos comocatedrático de Arqueoloxía Sagrada noSeminario compostelán e realizou un labordestacado na descuberta das reliquias doapóstolo Santiago. As súas inquedanzashistóricas levárono a compor máis decincuenta obras á volta de temas como oPriscilianismo ou os foros galegos,desenvolvendo aínda un intenso labor narevista compostelá Galicia histórica (1901-1903), redixida case integramente por elpropio.Apúntase como finalidade da súa novelística a consolidación, através da escrita literaria, dun conxunto de valores que servisencomo base na construción da consciencia histórica do ser galego.Como novelista escribiu en galego A Tecedeira de Bonaval (1894),O castelo de Pambre (1905), O niño de Pombas (1905),ambientadas nos séculos XVI, XIX e XII respectivamente, ondeencontramos reflectida a súa paixón pola historia e agromannumerosas descricións de monumentos, comentarios históricos,citas de documentos non publicados, etc.Con estas novelas é considerado como o iniciador da novelaromántica de corte histórico en galego. Son novelas de cortetradicional, divididas en capítulos. O relato está feito en terceirapersoa, coa visión tradicional do narrador omniscente. No campo daarqueoloxía destacou polas súas investigacións arqueolóxicas nacatedral. Destacou principalmente a súa obra Leccións deArqueoloxía Sacra (1889).Tamén foi relevante o seu labor como presidente da SecciónArqueolóxica da gran Exposición Rexional, celebrada en Santiago en1900. 34
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1979 – MANUEL ANTONIO(Rianxo, 1900 — Rianxo, 1930)Nunca empregou os seus apelidos paraasinar os traballos literarios.Matriculouse en 1913 nun instituto deSantiago de Compostela para estudar obacharelato. Santiago quedou na súamemoria como o lugar máxico onde comeza,xunto algúns compañeiros, a militancia nogaleguismo e no republicanismo. Nas súasestadías en Rianxo relacionouse con RafaelDieste, un rapaz da súa idade co quecompartiu o interese pola literatura e onacionalismo, e co seu primo Roxelio, que o animou a participar navida literaria e política desde pequeno.As cuestións políticas e literarias atraíanlle cada vez máis,adoptando sempre unha actitude radical e rebelde que se opuñafrontalmente ao ambiente no que pasou a infancia. No ano 1918, consó dezasete anos, enviou os seus primeiros poemas a revistas exornais, e chegou a manter unha polémica co director da revistaSuevia sobre a calidade das súas composicións. En 1919, RafaelDieste e Manuel Antonio escribíronlle a Castelao para que actuasecomo intermediario entre eles e Vicente Risco, recoñecido como oguía teórico dos membros do grupo Nós e máis daqueles mozos coninquietudess nacionalistas e literarias, pois era, sen dúbidaningunha, a persoa máis informada das novidades artísticas queaparecían en Europa. Foi tamén Risco quen introduciu a ManuelAntonio nos movementos de vangarda en Europa e en España.Esencial na súa formación teórica -e na concepción do únicopoemario que publicou en vida, De catro a catro- foi a lectura daobra de Jean Epstein La poésie de aujourd´hui un nouvel étatd´intelligence (1921), que traduciu ao galego. 35
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1980 – Alfonso X, EL SABIO(Toledo, 1221 — Sevilla, 1284)Alfonso X de Castela, chamado o Sabio foi rei deCastela entre 1252 e 1284.A educación de Alfonso foi esmerada; o monarcatiña unha gran sede de saber e un gran respectoá cultura porque a súa nai, Beatriz de Suabia, seinstruíu na culta corte siciliana. Dende a súamocidade, antes de 1252, data en que foicoroado rei, o príncipe Alfonso, ademais deescribir cantigas de escarnio en galaico-portugués e, moi probablemente, algúns himnos de loor á Virxe,auspiciou a tradución dun libro de contos exemplares (ou exempla)en castelán: Calila y Dimna.As Cantigas de Santa María é un conxunto de cancións líricas,escritas en galaico-portugués e acompañadas de notación musical eunhas vistosísimas ilustracións que se achan entre o mellor dapintura do seu tempo.As Cantigas de Santa María (mediados do século XIII-1284)constitúen o cancionero relixioso medieval da literatura en galaico-portugués, fronte ao profano que estaría constituído polas cantigasde amigo, de amor e de escarnio.Trátase dun conxunto de aproximadamente 420 composicións enhonra á Virxe María. A maioría son cantigas que relatan milagressucedidos coa intervención de María; integran tamén a obra asCantigas das Cinco Festas de Santa María, o Cinco Cantigas dasCinco Festas do Nostro Señor, o Cantar dous Sete Pesares que víuSanta María do seu fillo e unha maia. 36
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1981 – Vicente RISCO(Ourense, 1884 — Ourense, 1963) Foi un político galeguista conservador e intelectual español doséculo XX, membro da xeración Nós.Unha das figuras máis importantes ecomplexas da historia da literaturagalega. Procedente dunha familiaacomodada, dun gran nivel cultural, cuxaachega á literatura galega conformou asbases do nacionalismo galego e da novanarrativa galega. É un dos forxadores daprosa galega moderna.Fundou a revista Nos (1920), que orientou a vida cultural galega ata1936A totalidade da obra literaria de Risco vai ser un trasunto do seupensamento filosófico e político. O seu primeiro texto literario é orelato breve Do caso que lle aconteceu ó Dr. Alveiros, centradono tema do esoterismo e a maxia.As seguintes obras de Risco van estar baseadas en lendas etradicións populares, O lobo da xente (1923) e A trabe de ouro ea trabe de alquitrán (1925). De 1926 é o cadro dramático, ACoutada centrado no sentimento da terra e do regreso ás orixes,aos antepasados. En 1927 publicou en Nós algúns capítulos dunhanovela que non terminaría, Os europeos en Abrantes, unha sátiracontra algúns coñecidos da intelectualidade de Ourense.A súa única novela en lingua galega, O porco de pé, mostra a súaconcepción espiritual da historia, contraria ao materialismo e aomundo moderno. Tras a Guerra Civil publicaría algunhas obras encastelán, entre as que destaca a novela La puerta de paja.De 1928 é a obra de teatro O bufón de El-Rei. 37
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1982 – Luis AMADO CARBALLO(Pontevedra, 1901 — Pontevedra, 1927)Figura, xunto con Manuel Antonio e LuísPimentel, entre os protagonistas darenovación poética do primeiro tercio doséculo XX.Pontevedra é vila da que nunca se ausentaríapor moito tempo e cuxa paisaxe de mariñainterior é un referente continuo nos seusversos.Exerceu como mestre de escola e xornalista, profesións que llegarantiron poder dedicarse sen preocupacións económicas á súaobra de creación.Co obxectivo de traballar como xornalista, Amado Carballo partiupara Madrid en 1920, onde colaborou no xornal La Tribuna, narevista España e noutras publicacións españolas e galegas. Maisdecidiu voltar á súa cidade de orixe e, desde Pontevedra e Vigo,continuar a escribir para diferentes medios galegos (Progreso, LaConcordia, El Pueblo Gallego, A Nosa Terra, Nós, Vida Gallega,etc.).A pesar de ser recordado fundamentalmente como poeta, opontevedrés iniciou a súa andaina na literatura como narrador, coasnovelas curtas Maliaxe (1922) e mais Os pobres de Deus (1925), eo conto Un milagre do santo San Francisco.A súa obra lírica comprende dous poemarios, Proel (1927) e mais Ogalo (1928).Foi un dos poetas que máis influíu nas xeracións posteriores. Estáconsiderado como o creador da denominada escola imaxinista ouhilozoísta. 38
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1983 – Manuel LEIRAS PULPEIRO(Mondoñedo, 1854 — Mondoñedo, 1912)Republicano, foi Presidente do Comité Republicano Federal deMondoñedo Liberal. Anticlerical, o seu talantecreoulle numerosas dificultades en Mondoñedo,sede episcopal, conseguindo manter as súasconviccións con total firmeza.Rexeitou o nomeamento de membro da RealAcademia Galega por crer non merecelo, perodoou a esta institución importante material por elrecolleito.Cantou a Mondoñedo e ás súas terras, a Galicia eaos seus problemas.A pesar de os seus versos apareceren con relativa frecuencia enxornais e revistas, Leiras Pulpeiro só viu publicada en vida unhaobra, Cantares Gallegos (1911), en que se inclúen, xunto áspoesías máis coñecidas, de contido social, outras de tema costumistaou intimista, conxunto acrecentado con novas composicións enedicións xa póstumas. En 1930 publícanse as súas ObrasCompletas, Tomo I (Poesías) na editora Nós da Coruña, a cargodun anónimo compilador-transcritor, con oitenta e oito novospoemas. O resto da súa producción sería reunido en 1970 poloacadémico Xosé Luís Franco Grande baixo o título Obra completa.Alén de poemas costumistas, de grande riqueza léxica, anticlericaise algún intimista, Leiras Pulpeiro cultivou a poesía patriótica(elevando a figura do Mariscal Pardo de Cela á categoría de mitogaleguista, abandeirado das liberdades) e, a diferencia do seupaisano Noriega Varela, non dubidou en utilizar a súa pluma endefensa dos oprimidos campesiños que el tanto tratou debido á súaprofesión de médico.Os seus restos recibiron sepultura no cemiterio civil de Mondoñedo. 39
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1984 – A. COTARELO VALLEDOR(Vegadeo, 1879 — Madrid, 1950)Escritor, historiador e crítico literario español.Aínda que asturiano de nacemento, lingüística eculturalmente sempre se considerou galego.Participou no movemento das Irmandades daFala (1916) e fundou a revista Romanadas en1919.En 1929 foi elixido, xunto con Cabanillas,membro honorario da Real Académia Españolaen representación das Letras Galegas. Taménhai que destacar que foi o primeiro presidente do Seminario deEstudos Galegos.A súa contribución ao teatro galego foi moi importante, xa quedestacou como autor dramático, mostrando sobre os seuscontemporáneos unha gran superioridade técnica.Aínda que integrado no teatro realista do seu tempo, a psicoloxíados seus personaxes mostra certa complexidade, concedendoatención ás figuras secundarias. Meditaba concienzudamente odesenvolvimiento da acción e tentaba non encher as táboas conpersonaxes carentes de substantividade persoal.Algunhas das súas pezas son de temas labregos ou mariños e outrasde tipo histórico. Trebón é unha sátira dramática, editada en 1922.Ao ano seguinte apareceu unha comedia bilingüe: Sinxebra, que sedesenvolve nun pazo. En 1924 publicou Lubicán, conto dramáticode lobos e de amor. O drama mariñeiro titulado Beiramar apareceuen 1931. Seguiulle Mourenza, de tipo dramático, feita no mesmoano. A traxedia histórica Hostia sobre o suplicio de Prisciliano sedió a coñecer en 1926. Publicou ademais, algúns cantos popularesde Nadal, o Cancioneiro dá agulla e a novela case bilingüe O Pazo.Parte do seu teatro foi representado por estudantes da UniversidadeGalega, así Trebón e Lubicán estreáronse no Teatro Principal deSantiago. 40
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1985 – Antón LOSADA DIÉGUEZ(Boborás, 1884 — Pontevedra, 1929)Intelectual galeguista.Pertenecía a unha familia da nobreza rural, deideoloxía tradicionalista e ultracatólica.Dende o seu ingreso en 1917 nas Irmandades daFala, Losada desempeñou un papel relevante naconformación da ideoloxía nacionalista na Galiza.Resultará decisivo na evolución dos que chegaríana ser os componentes do Grupo Nós, atraendo a Risco, Noguerol,Otero Pedrayo e Cuevillas ás Irmandades. Chegou a presidir a IAsemblea Nacionalista en Lugo en 1918 e, dous anos máis tarde,encontraríase entre os fundadores da revista Nós —que se fixorealidade a partir dunha súa idea—. Tamén foi membro destacadodo Seminario de Estudos Galegos, ao que accedeu en 1924.Para alén dalgúns contos publicados en revistas como Nós ouAlborada —Home viaxeiro, Queixumes, Conto sinxelo,Amañecer—, pezas teatrais —A Domeadora—, poemas e un breveescrito de ton filosófico —Teoría cuasi trasdendental davelocidade—, a obra de Losada componse fundamentalmente deensaios —maiormente políticos—, que serían compilados en 1985baixo o título de Obra completa.Porén, a forte influencia que Losada exerce nos componentes daXeración Nós non se produce unicamente a través dos seus escritosensaísticos —pouco numerosos, por outra parte—, mais sobre todopor medio da conversa, do discurso e do intercambio epistolar.Defensor da entidade nacional do país galego, esixirá a súasoberanía política como afirmación imprescindible perante unEstado centralista e explotador. 41
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1986 – Aquilino IGLESIA ALVARIÑO(Abadín, 1909 — Santiago de Compostela, 1961)Profesor, escritor, poeta e tradutor enlingua galega e castelá.Foi membro da Academia Galega ecolaborador do Instituto de Estudos GalegosPadre Sarmiento. Traduciu aos galego textosde autores clásicos (Horacio, Teócrito,Tibulo), e tamén, ademais de ao ensino,dedicou a súa vida á creación poética.A súa poesía incríbese dentro da correnteiniciada por Noriega Varela que deu enchamarse humanismo paisaxista ouneovirxilianismo, que comparte con autorescomo Díaz Castro ou Crecente Veiga.Na súa obra percíbese a pegada da poesía clásica, do saudosismoportugués e, en menor medida, do imaxinismo herdado de AmadoCarballo e do creacionismo de Manuel Antonio. Os temasrecorrentes na súa poesía son a dor existencial e a paisaxe.Antes da guerra civil publicou Señardá (1930), un poemarioformado por sonetos no que o tema principal é a dor; e Corazón aovento (1933), que presenta unha maior apertura cara aovangardismo.En 1947 aparece Cómaros Verdes, primeiro libro publicado engalego tras a guerra, no que abandona a rima empregandopreferentemente o endecasílabo branco e mergúllase nunpaisaxismo no que a soidade é un tema fundamental. En Día a día(1960) domina a actitude existencial con continuas referencias aopasado, nun ton grave e reflexivo. Con Lanza de Soledá (1961)volve ao soneto e a temática céntrase na angustia humana no mediodunha "Noite" simbólica na que a contraposición luz/sombra tengran importancia. Nese mesmo ano publica tamén Nenias, poemashomenaxe a autores galegos e foráneos, modernos e antigos, quevan desde Catulo ata Rosalía. 42
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1987 –F. HERRERA GARRIDO(A Coruña, 1869 — A Coruña, 1950)Aos doce anos comezan as súas inclinacións literariascoa lectura de Cantares Galegos de Rosalía de Castro.Publica o seu primeiro poemario en Madrid en 1913Sorrisas e bágoas. O seu segundo libro de poemasestará prologado por Manuel Murguía, viúvo deRosalía de Castro, e amigo da familia Herrera desde ofalecemento desta.En 1917 comezan as súas colaboracións con diversa publicacións(Nós, A Nosa Terra, etc.).A súa primeira novela en galego Néveda chega en 1920. En 1925gana o Premio de ensaio do diario arxentino O diario Español cunensaio sobre Rosalía de Castro. En 1928 publica o seu último libro,Familia de lobos.O 4 de marzo de 1945, a Real Academia Galega, elíxea membronumerario para ocupar a vacante de Lisardo R. Barreiro. Francisca,de 76 anos, escribe o discurso de ingreso que envía o 11 de Abril de1945 ao presidente da Academia, Manuel Casás. Este, á súa vez,tarda dous anos en pasarlle o discurso a Antonio Couceiro Freijomil,para que escriba o discurso de resposta, enviándollo o 17 de xaneirode 1947. O 28 de febreiro de 1949, máis de dous anos despois derecibilo e catro desde a admisión de Francisca, Couceiro Freijomil,entrega na Academia o seu discurso de resposta e envía unha cartaa Francisca Herrera.Francisca, con 80 anos, enferma e sen sentido, non chegou a ler acarta e morreu o 4 de novembro de 1950, sen lograr ser a primeiraacadémica galega por razóns aínda descoñecidas. 43
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1988 –Ramón OTERO PEDRAYO(Ourense, 1888 — Ourense, 1976)Patriarca das letras galegas, este ourensán deprol pertencente á Xeración Nós é un dosescritores galegos máis importantes. Traballoudistintos xéneros: ensaio, novela, poesía...ademais de estudos científicos xeográficos dasúa cátedra da Universidade de Santiago deCompostela.Na Guía de Galicia, que el dirixiu, estánalgunhas das súas mellores achegas. Militantedo Partido Galeguista foi deputado nas Cortes daRepública.Entre as súas novelas destacan Os camiños da vida e O mesóndos Ermos, descrición minuciosa dos costumes e da vida ruralgalega.Iniciou a súa traxectoria coas narracións breves Pantelas, homelibre (1925), O purgatorio de don Ramiro (1926) e Escrito nanéboa (1926), aínda que o seu libro máis ambicioso foi a novelaCamiños dá vida (1928), amplo mural onde puxo ao descuberto aevolución da vida rural galega do século XIX.Pero a máis coñecida é Arredor de si que pode considerarse comoparcialmente autobiográfica e que nos permite albiscar os camiñosque percorreron os integrantes da chamada Xeración Nós ata ogaleguismo. Neste sentido "autobiográfico", Arredor de sicomplétase cos artigos Dos nosos tempos, de Florentino LópezCuevillas, e con Nos, os inadaptados de Vicente Risco, estes dousúltimos aparecidos na revista Nós.A súa prosa ten como notas distintivas a exuberancia barroca, opoder evocativo e o apasionamiento romántico, aínda que foi capazde expresar o matiz con sutileza e concisión. 44
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1989 –Celso Emilio FERREIRO(Celanova, 1912— Vigo, 1979)Pertencía a unha familia acomodada campesiña e galeguista. Aos 20anos, en 1932, organizou con Xosé VeloMosquera, entre outros, as MocidadesGaleguistas de Celanova e participou naconstitución da Federación de MocidadesGaleguistas en 1934. Pouco despois foiprocesado por un artigo publicado en Guieiro,revista que el mesmo dirixía.A publicación do poemario Longa noite depedra (1962) consolidoulle como o herdeiro dolegado de Manuel Curros Enríquez e no que se propuxo recuperar orealismo social da poesía galega do seu tempo, o que o converteu nopoeta civil de Galicia. Baseándose nunha liña satírica e combativaque ten como precedente inmediato a C. Enríquez, Ferreiro adoptaun acento de protesta, acritude e desapiadado sarcasmo, con versosacedos e directos que serviron de inspiración e guía a numerosospoetas galegos dos anos sesenta.Un ano despois da publicación de Longa noite de pedra fundou,xunto co escritor Xosé Luís Méndez-Ferrín e outros intelectuaisgallegistas a Unión do Povo Galego.Ferreiro declarouse seguidor dunha tradición belixerante e dunhacorrente de denuncia non menos perceptible dentro da lírica creadano seu idioma. Do seu desencontro coa Galicia da diáspora naceuViaxe ao país dous ananos (1968), un virulento ataque contra osemigrantes enriquecidos que explotaban aos seus paisanos enAmérica. O ton burlesco está presente en Cimiterio privado(1973), mentres que Terra de ningures (1969) componse deestampas do exilio e da recreación nostálxica da paisaxe perdida. 45
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1990 –Luis PIMENTEL(Lugo, 1895— Lugo, 1958)Poeta en lingua galega e castelá, relacionadocoa Xeración do 27.Os seus primeiros poemas publicáronse narevista Ronsel, pero o seu primeiro libro nonapareceu ata 1950.Na súa obra apréciase unha síntese demovementos vangardistas de dentro e fóra deGalicia. Foi autor de Triscos (1950) e deSombra do aire na herba (1959, póstuma) en galego. En castelánescribiu Barco sin luces (1960), obra tamén póstuma que recollepoemas de 1927.Na súa poesía obsérvanse influencias do modernismo, dos "ismos"vangardistas, do simbolismo francés e do existencialismo deposguerra. Canto á forma, destaca o verso libre, imaxesvangardistas, os paralelismos e as anáforas.Caracteriza a poética pimenteliana —afastada do esteticismodeshumanizante imperante no momento— a recreación dun clima deintimidade e recollemento a través da reflexión melancólica e, porveces, angustiada.Estilisticamente, sobresae nos seus versos a sinxeleza naconstrución, a precisión expresiva e os valores eufónicos esensitivos. Prescinde Pimentel da estrutura estrófica e da rima —oque confere ás composicións un ton de prosa poética plena desensibilidade e ecos musicais— e xustapón, por medio dunhalinguaxe coloquial e con fórmulas próximas ao impresionismo, unhaserie de imaxes aparentemente inconexas. 46
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1991 – Álvaro CUNQUEIRO(Mondoñedo, 1911— Vigo, 1981)Foi un novelista, poeta, dramaturgo,xornalista e gastrónomo considerado un dosgrandes autores galegos, tanto en galegocomo en castelán.Foi un escritor polifacético, e a súa extensaobra literaria abarca os campos xornalístico,poético, narrativo e teatral, así como traballosde tradución. Dentro dunha liña vangardistapublicou os poemarios Mar ao norde (1932)e Poemas do si e do non (1933). Cantiganova que se chama Riveira (1933) escribiuna baixo o influxo dalírica galaico-portuguesa medieval.Nas décadas de 1940 e 1950 comezou a centrarse principalmente nanarrativa, publicando tres novelas relevantes: Merlín e familia eoutras historias, As crónicas do sochantre e Se o vello Simbadvolvese ás illas. Así mesmo publicou algúns libros de relatos comoXente de aquí e de acolá e acolá e Escola de menciñeiros.Recibiu o Premio Nacional da Crítica en 1959 polas Crónicas dosochantre, tradución da obra en galego. En 1961 ingresou na RealAcademia Galega.O primeiro Cunqueiro foi fundamentalmente poeta, de maneiravangardista, neotrovadoresca e culturalista, e despois da guerracivil española dedicouse sobre todo á narrativa e ao xornalismo,deixando innumerables artigos en xornais . Da súa obra teatralsobresae O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca(1958). 47
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1992 – Fermín BOUZA BREY(Ponteareas, 1901— Santiago de Compostela, 1973)Historiador, etnógrafo e escritor escribiuprincipalmente en lingua galega.En 1919 publicou o seu primeiro artigo, Teatrode antaño en Santiago en castelán. Foi un dosfundadores do Seminario de Estudos Galegosen 1923; ao ano seguinte empezaría a escribirpor primeira vez en galego co artigo Osestudantes ao arcebispo. Foi colaborador enrevistas como Cristal, Resol ou Nós.A súa produción máis sobresaliente foi dentro do mundo científico. Asúa investigación céntrase principalmente na prehistoria earqueoloxía de Galicia, aínda que tamén atendeu campos como aepigrafía, a numismática e a etnografía.Ingresou en 1941 na Real Academia Galega, un ano máis tarde naReal Academia da Historia, e continuou o seu labor historiográficodesde o Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento. Nas súascolaboracións dos Cadernos de Estudios Galegos realizou unhaimportante aportación á bibliografía rosaliana.Nestes primeiros anos corenta compaxinou o seu traballo deinvestigador e docente na facultade compostelá de Dereito cocultivo da poesía, resultando premiado en diversos certamesliterarios.Como poeta destaca por ser o iniciador do neotrovadorismotendencia que tamén vai ser seguida por Álvaro Cunqueiro ouÁlvarez Blázquez. Neste campo é autor de Nao senlleira e Seitura. 48
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1993 – Eduardo BLANCO AMOR(Ourense, 1897— Vigo, 1979)En 1915, empezou a traballar como secretariode dirección no Diario de Ourense. Duranteesta época frecuentou os faladoiros de VicenteRisco, figura que tivo unha importanciadecisiva na súa futura defensa e promoción dacultura galega. En 1919 emigrou a BuenosAires (Arxentina), onde continuou en contactocon intelectuais galegos da emigración,tomando parte activa na Federación deSociedades Galegas, fundada en 1921.En 1927 iniciou a súa carreira literaria, coanovela Os Nonnatos, á que seguiu, ao ano seguinte, o libro depoemas Romances Galegos.Defendeu dende Arxentina a legalidade republicana cando seproduciu o estalido da guerra civil española. Durante os 20 anosseguintes utilizou en exclusiva o castelán na súa obra literaria, conobras como Los miedos (1936) ou La catedral y el niño (1948).En 1956 regresou ao galego con Cancioneiro, e en 1959 publicouunha novela de gran importancia para a renovación da narrativagalega, A Esmorga.Regresou a España en 1965, e publicou outra obra que tivo granrepercusión, o libro de contos Os biosbardos (1962). A súa últimaetapa foi moi fecunda, a pesar de ser postergado pola cultura oficial:en 1970 deu a luz unha nova edición de A Esmorga, e en 1972apareceu a extensa novela Xente ao lonxe.Nos seus últimos anos prestou gran atención ao xénero teatral, conobras como Farsas para Títeres (1973) e Teatro pra a xente(1975). 49
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1994 – LUIS SEOANE(Arxentina, 1910— A Coruña, 1979)A peripecia vital e intelectual de LuisSeoane non supón tanto o esforzo de levar acabo unha obra ampla e coherente, coma avontade de devolverlle á plástica e aopensamento galego a dignidade perdidapolos anos de illamento e atraso: unhacreatividade apaixonadamentecomprometida co seu tempo.A súa vida foi unha longa viaxe a través do século XX. Formado naépoca da ditadura de Primo de Rivera, loitador nos anos daRepública, fuxido en 1936, organizador e promotor da vida culturalno exilio, viaxeiro polo mundo e atento aos múltiples discursos queía xerando a súa época, Seoane foi testemuña de excepción desteséculo axitado e convulso. A súa obra, vasta e diversificada, o seupensamento aberto, as súas iniciativas, convérteno nun personaxedestacado no panorama da cultura galega e española doséculo XX, que axudou a construír co seu esforzo, o seu talento e oseu compromiso.En 1937 Publica o seu primeiro libro, Trece estampas da traizónDous anos máis tarde funda as coleccións "Hórreo" e "Dorna" enEMECÉ Editores e a revista Correo Literario e a Editorial NovaEn 1945 é galardoado en Nova York xunto á Histoire Naturelle deBuffon, ilustrada por PicassoEntre 1963-1979 realiza exposicións en España, Alemaña, Italia,Suíza, Brasil. Cofundador de Sargadelos e o Museo Carlos Maside.Neste tempo tamén publica Fardel deisilado , Na brétema,Sant-Yago , As cicatrices como obra poética Tres follas deruda e un allo verde (inédito).; A soldadeira (inédita) e variasobras de ensaio. 50
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1995 – Rafael DIESTE(Rianxo 1899 — Santiago de Compostela, 1981)Dieste pertenceu á chamada Xeración do 27 naliteratura española, e á do 25 ou 22 na galega.Cos seus contos e pezas de teatro, entre as quedestacan A fiestra valdeira e Dous arquivosdo Trasno, intentou modernizar o sistemaliterario galego afastándoo do ruralismo.Estivo nas Misións Pedagóxicas durante a República Española, e foio director e creador do teatro de monicreque destas.Foi un dos fundadores, xunto con Gil-Albert e Sánchez Barbudo darevista Hora de España. Participou no Congreso Internacional deescritores en defensa da cultura de Valencia. Exiliado, viviu enArxentina onde foi o director literario de varias editoriais. Deregreso a Europa, foi lector de español na Universidade deCambridge (1950-1952).Regresou a España na década de 1960. En galego escribiu o seulibro de narracións Dos arquivos do trasno (1926), e en castelán,Las Historias e invenciones de Félix Muriel (1943).Cultivou o teatro con obras como A fiestra (1927), Viaxe e fin dedon Frontán (1982), Viaxe, duelo e perdición (1945). O seu únicolibro de poemas escrito en castelán titúlase Rojo farol amante(1933).Tamén escribiu numerosos ensaios sobre arte, matemáticas efilosofía, tales como: Novo tratado do paralelismo (1955),Pequena clave ortográfica (1956), Que é un axioma?, A vontadede estilo na fala popular (1975), Testamento xeométrico (1975)e El alma e o espello (1981), entre outros.En 1970 ingresou na Real Academia Galega, lendo un discursotitulado A vontade de estilo na fala popular. 51
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1996–Xosé I. FERRO COUSELO( Valga- Pontevedra, 1906 — Ourense, 1975)Dende 1926 cursou Filosofía e Letras na secciónde Historia na Universidade compostelá.Colaborou co Seminario de Estudos Galegos,onde se relacionou con ilustres membros deste,como Xaquín Lorenzo, e decidiu non continuarcoa carreira eclesiástica.Foi un dos fundadores da revista Logos (deideoloxía galeguista e cristiá) e como delegadopor Vigo participou na fundación do PartidoGaleguista. Marchou en 1933 a Tui para ensinar no colexio Lábor efundou a revista Tude (1934). En abril do 1935 afiliouse aos gruposgalleguistas de Ultreya.En Ourense, realizou un labor de defensa do patrimonio artístico ehistórico moi importante, á fronte do Museo ArqueolóxicoProvincial. Iniciou a publicación do Boletín do Museo ArqueolóxicoProvincial de Ourense (1943-1953) e do Boletín Auriense (1972-1981).En 1951 ingresou na Real Academia Galega, dende onde apoiou,xunto con outros asinantes como Francisco del Riego, que o 17 demaio se instituíse como o Día dás Letras Galegas. En 1952 publicoua súa tese doutoral, dirixida por Armando Cotarelo Valedor, baixo otítulo de Os petroglifos de termo e as insculturas rupestres deGalicia.En el año 1972 recibió la Encomienda de Alfonso X el Sabio, porsu labor científica.Posúe unha extensa bibliografía. Entre os máis destacados podemosencontrar: Xénesis e ás primeiras dispersións dous pobos (1931-1932), Grandeza e fin dá case e torre de Marceo (1952), DeusBandua dá Veiga (1956). 52
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1997–Ánxel FOLE( Lugo, 1903 — Lugo, 1986)Escritor galego que escribiu en galego e casteláne cultivou todos os xéneros literarios, aínda quedebe a súa fama aos seus libros de contos.Comezou a dedicarse ao xornalismo, que nonabandonaría nunca de todo. En 1931 inaugurouno xornal lucense O Progreso a serie «Cartafoliode Lugo», que se mantería ao longo dos anos. En1932 funda e dirixe, tamén en Lugo, a revistaliteraria vangardista Yunque, na que sepublicaron por primeira vez os poemas galegos de García Lorca.Por mor da guerra non se chegou a publicar o seu primeiro libro derelatos Auga Lizgaira. O texto perdeuse e actualmente coñécensesoamente dous dos seus relatos, que publicara na revista Nós, e unque aparecera no Pobo Galego.Ao termo da guerra, opta por non exiliarse, como outros escritorescomo Dieste, pero viuse sometido a un total ostracismo interior. En1941 publica os seus dous primeiros libros de contos, Á lus docandil (1953) e Terra Brava (1955), e a peza teatral Pauto doDemo (1958). Os seus outros dous libros de relatos son Contos dánéboa (1972) e Historias que ninguén cre (1981).Ingresou na Real Academia Galega o 5 de outubro de 1963. En 1997emitiuse un selo de correos na súa honra cunha caricatura de SiroLópez.Na súa narrativa,presenta a xeografía dos lugares demontaña nos que viviu, así como os traballos, costumes, diversións,etc. dos seus habitantes a mediados do século XX. A lingua dos seusrelatos recolle a fala popular e inclúe abundantes vulgarismos,hipergaleguismos e dialectalismos, peculiares das zonas onde sitúaos feitos que conta. Os seus escritos achegan unha informaciónetnográfica e antropolóxica fundamental do medio rural galegoantes da chegada da mecanización. 53
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE1998–Xoán de Cangas - Martín Codax -MendinhoXoán de Cangas, Martin Codax e Mendinho representan aextraordinaria eclosión de creatividade que, na nosa lingua,estourou en Galicia no período medieval.Xoán de Cangas: foi un xograr galego do século XIV,probablemente procedente da zona do Morrazo. Consérvanse trescantigas de amigo, sobre o Santuario de San Mamede.Martín Codax: xograr galego, posiblemente de Vigo, polascontinuas referencias á devandita cidade nos seus poemas, de entremediados do século XIII e comezos do século XIV. Apenas existendatos sobre a identidade do personaxe.O corpus literario a el atribuídolimítase a 7 cantigas de amigo quefiguran nos cancioneros de líricagalaicoportuguesa e no PergamiñoVindel, no que figura o seu nomecomo autor das composicións. Odescubrimento deste pergamiño foifroito do azar: en 1914 o bibliógrafoPedro Vindel atopouno na súabiblioteca, servindo de garda interior aun exemplar do De officiis deCicerón.Mendinho: xograr galegoportugués activo durante a segundametade do século XIII (1240-1280). A súa produción estáconsiderada unha das máis importantes da lírica galaicoportuguesa.A única composición da súa autoría, pertencente ao xénero dacantiga de amigo, aparece recollida en dous dos manuscritosconservados: no Cancionero da Biblioteca Vaticana e no anteschamado Cancionero Colocci-Brancuti e hoxe coñecido comoCancionero da Biblioteca Nacional de Lisboa. 54
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 1999–Roberto BLANCO TORRES(Cuntis, 1891 — Entrimo, 1936)Deu os primeiros pasos na poesía da man dasvangardas artísticas. A súa obra poética écualificada polos críticos como dunha granbeleza e intensidade expresiva.Outra das facetas de Roberto Branco foi a dexornalista. O seu traballo nos medios impresosfoi moi extenso e variado. Ademais de sercolaborador asiduo da prensa galega dirixiuvarios xornais. As súas columnas desprenden otalante combativo que caracteriza toda a súa obra.A emigración condicionou a súa personalidade. Comprometidopoliticamente, evolucionou desde o agrarismo ata o galeguismo.O semanario Follas Novas da Habana foi a primeira publicación queaceptou os seus artigos en setembro de 1907. A finais de 1916regresou a Galicia, establecéndose na Coruña. Participa nasIrmandades da Fala e a comezos de abril de 1917 publica o seuprimeiro artigo na Nosa Terra.En decembro de 1918 participa na I Asemblea Nacionalistacelebrada en Lugo. En 1920 faise cargo da dirección del CorreoGallego de Ferrol. En 1929 publica Orballo dá media noite nosque mostra o coñecemento dos recursos da poesía vangardista efuturista, e en 1930 sale das prensas De esto y de lo otro.A sublevación militar do 18 de xullo de 1936 sorprende a BlancoTorres na aldea de Amido. Detido en setembro, foi levado á prisiónde Ourense, e o 3 de outubro de 1936 foi "paseado" polosfalanxistas, que o fusilan en Entrimo. Por orde xudicial, foienterrado nunha fosa común. 55
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2000–MANUEL MURGUÍA(Arteixo, 1833 — A Coruña. 1923)Dende ben pequeño Murguía tivo moi claras assúas preferencias, e así, o interese polaliteratura e a historia fixérono abandonar acarreira para dedicarse plenamente ao seulabor de escritor e investigador. Nestes anos, avida cultural de Santiago xiraba entorno ao"Liceo da Xuventude", onde se daban citaestudantes e intelectuais como EduardoPondal, Aurelio Aguirre e Rosalía de Castro. Aos dezasete anospublicou a súa primeira novela, «Dende o ceo».O 1 de xuño de 1854 Murguía publicou o seu primeiro texto engalego, no álbum de Elena Avendaño, unhas seguidillas tituladas«Nena dás Soidades». Murguía tamén colaboraba en xornais erevistas da época como La Iberia e Las Novedades, nas queconseguiu moito éxito -o que lle permitiu publicar folletíns con obrascomo «Dende o Ceo», «Mentres Duerme», «A miña nai Antonia»,«o Anxo da Morte» e «Os Lirios Brancos», que o fixeronaparecer, como unha das promesas literarias do momento.Murguía relacionouse en Madrid, con escritores como os irmánsValeriano e Gustavo Adolfo Bécquer, e tamén con Rosalía de Castro.Realizou unha crítica de «A Flor», o primeiro poemario de Rosalíade Castro. Co motivo do nacemento da súa primeira filla publicou «APrimeira Luz», un libro de lecturas escolares estruturado en vintetemas de historia e xeografía, que o Ministerio de Fomentorecomendou para o ensino nas escolas de Galicia. En 1862 Murguíarematou o seu «Dicionario de escritores galegos» e en 1865marchou a vivir a Lugo, onde editou a «Historia de Galicia». Con72 anos xorde en Murguía a idea de crear unha AcademiaGalega da Lingua, idea, que comunicou a outros escritores que sedaban cita nunha libraría Da coruña coñecida co nome da CovaCéltica. Tamén en Murguía xurdiu o interese por crear un dicionarioda lingua galega, porque se sentía falto de vocabulario; talvez ainexistencia deste dicionario foi determinante para que a súa obraen galego fose tan escasa. 56
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2001–Eladio RODRÍGUEZ(Leiro, 1864 — A Coruña. 1949)Foi un dos corenta membros numerariosfundadores da Real Academia Galega a calpresidiu entre 1926 e 1934. Tamén foi o autordun dicionario, o «Dicionario enciclopédicogalego-castelán», ao que lle dedicou toda asúa vida, moi valorado polo seu contidoetnográfico que foi editado póstumamente.As súas primeiras composicións poéticascoñecidas datan de 1886, A noite de SanXoán e o poema longo O pucho do Lago.Publicou composicións e artigos no xornal O Tío Marcos d’a Portela,participou nos faladoiros da Cova Céltica e na constitución da ligaGalega.A súa gran obra o Diccionario Enciclopédico Gallego-Castellanoque pacientemente foi construíndo mediante a recollida de palabrase a súa clasificación en numerosísimas cuartillas ó longo da s úavida. O texto do Diccionario, tal e como o coñecemos hoxe, non éexactamente o recollido por Eladio, pois sufriu unha reducción tantono número de entradas coma no seu contido, dado o volume domanuscrito actualmente depositado na Fundación Penzol de Vigo,onde ocupa varias caixas de cartón cheas de cuartillas, quince mil,según publicou Ramón Piñeiro na revista Insula en 1959. Asentradas publicadas no Diccionario son 45.673.Foi un gran coñecedor da lingua como se pón de manifesto noDiccionario e na súa poesía de gran riqueza léxica. Da paixón polaspalabras da conta Otero Pedrayono seu prólogo ó Diccionario: escribe que don Eladio "hastadurmindo recollía verbas" e que "comenzou de neno e rematou codevandeiro alento". 57
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2002 – FRAY MARTIN SARMIENTO(Vilafranca do Bierzo, 1695 – Madrid, 1772)Foi un relixioso que destacou pola súaconstante defensa da nosa lingua desdeunha perspectiva ilustrada. A el debemosa primeira noticia documentada daliteratura galega medieval e as primeiraspesquisas sobre o nacemento do galego.En 1725 Sarmiento estableceuse enMadrid; residencia só interrompida entrefebreiro de 1726 e maio de 1727 para setrasladar a Toledo e mais polasfrecuentes visitas a Galicia.Desde 1723 coidou a súa amizade con Frei Benito Xerónimo Feijoo eMontenegro, o Padre Feixoo, co que mantivo correspondenciafrutífera ata a súa morte. Desta etapa é Demostración Crítico-Apologética del Theatro Crítico Universal (1732), a única obra quepublicou en vida. Ademais, realizou numerosas composicións porencomenda de diferentes persoas e institucións. É o caso dasMemorias para la historia de la poesía y poetas españoles, queviu a luz de xeito póstumo en 1775. Desde a súa viaxe de setemeses a Galicia en 1745 a nosa cultura e lingua convertéronse noprincipal centro de interese do ilustrado. Así, Sarmiento foi unhadas primeiras voces en reivindicar a capacidade do galego paraexpresarse en todos os ámbitos -ensino, traballo ou liturxia- sendoconsiderado precursor da moderna filoloxía románica. Entre 1745 e1754 realizou varias viaxes a Galicia que eran verdadeirasexpedicións científicas pensadas para describir a nosa riquezapatrimonial.No ano 1748 foi elixido abade do seu Mosteiro de San Martín, deMadrid. A partir de entón, centrou o seu interese na etimoloxíagalega. Proba deste labor é o seu Onomástico etymológico de lalengua gallega. En 1994 fundouse o Instituto Padre Sarmientode Estudios Gallegos, que organiza exposicións, publicacións einvestigación en Humanidades e Ciencias Sociais. 58
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2003 – A. AVILÉS de TARAMANCOS.(Taramancos –Noia-, 1935 – A Coruña, 1992)Obtén o título de Bacharelato no institutoArcebispo Xelmírez de Santiago deCompostela no 1950 e no ano seguinteaparece a primeira composición poética deAvilés, Saloucos d´un emigrante, publicadana revista Tapal colaborando ata 1955 coapublicación dun poema todos os anos.Durante a súa estadía na Coruña, entra encontacto coa Peña Amanecer, dirixida por Pepe Guillén. Taménparticipa nos faladoiros da Casa Enrique, nos que tamén estabanUrbano Lugrís (que deixará unha fonda pegada na formación epersonalidade do poeta noiés), Álvarez Torneiro, González Garcés eoutros intelectuais da vida cultural coruñesa. Desta etapa é un brevepoemario titulado As moradías do vento.De 1959 é A frauta y-o garamelo (magnífico exemplo damusicalidade da poesía avilesiana que coloca a Avilés deTaramancos entre os máis destacados poetas de posguerra) ePequeno canto para un peito xoven. libro de poemas de amor que oautor dedicou a Fina Barrios, a súa primeira moza, e que seríarecollido no volume O tempo no espello (1982), co título "Poemasa Fina Barrios. Pequeno canto."Emigra a Colombia en 1961. Nestes anos escribe "Os poemas daausencia", composicións escritas entre 1963 e 1969 nos que amorriña e a saudade da terra e dos seres que aquí deixou se amosanna voz lírica do poeta, e que se recollerán no volume O tempo noespello. En 1982 aparece Tempo no espello, seguido dopoemario, Cantos Caucanos, En 1989 edítase As torres no ar, quesupón o punto máximo dunha escrita que liga o sentimento demorriña da terra ao amor e ao erotismo interiorizados como actosfundamentais da vida. O poeta fixo unha incursión na narrativa cunlibro de relatos titulado Nova crónica das Indias, unha homenaxeá terra que o acolleu nos anos da emigración. 59
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2004 – Xaquín LORENZO, XOCAS(Ourense, 1907 – Lobería, 1989)Estudou o Bacharelato na cidade de Ourense;máis tarde cursaría a carreira de Filosofía eLetras nas Universidades de Santiago deCompostela e Zaragoza.Entre 1926 e 1936 foi membro do Seminariode Estudos Galegos e dirixiu o MuseoEtnográfico de Santiago; ingresou nas filas doPartido Galeguista. Tamén foi membro da Real Academia Galega.Após a guerra, foi nomeado mestre interino do curso de Xeografía eHistoria do Instituto de Ourense. Mentres exerce a docencia (quecompaxinaría desde ese momento coa arqueoloxía) incorpórase aoGrupo Nós con Risco, Cuevillas e Otero Pedrayo.Principiou en 1950 un estudo de campo titulado Etnografía.Cultura material (1962) que constituíu o segundo volume daHistoria de Galiza, edición dirixida por Otero Pedrayo.Realizou un importante traballo de catalogación e escavación derestos castrexos: castros de Cameixa, Cabanca, de Terra de Lobeirae de Castromao. E ditou máis dun cento de artigos sobre etnografía, arqueoloxía ehistoria en diversas publicacións: Revista Nós, Boletín da RealAcademia Galega, Cadernos de Estudios Galegos, Boletín Auriense eoutras de fóra de Galiza; alén disto, deu á luz varias monografías:Cantigueiro popular da Limia Baixa (1973), A casa (1982), OMar e os Ríos (1982), A Nosa Señora do Viso (1983), Osoficios (1983) e Refraneiro Galego (1983).Xoaquín Lorenzo, representa sobre todo dúas cousas: O máximo custodio da nosa memoria na Etnografíada Galiza tradicional e, sobre todo, na súa cultura material, esa realidade obxectiva que el estudou aíndaviva ou en proceso de decadencia, pero que hoxe, a moitas décadas da súa recolleita, é xa un labor casearqueológico. 60
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2005 – Manuel LORENZO VARELA(A Habana, 1916 – Madrid, 1978)Unha vida no exilio e un retorno silencioso. Afigura de Xesús Manuel Lorenzo Varela pasoucase desapercibida para a cultura galega atéque a Real Academia Galega decidiu, pormaioría dedicarlle o Día das Letras GalegasIntelectual galeguista, poeta e semprevinculado ao xornalismo, Varela pertence a esaxeración de intelectuais do 36 cunha dilatadatraxectoria persoal e profesional marcada polaGuerra Civil e polos sucesivos exilios a unha e outra beira doAtlántico.No ano 1936 iniciou a súa colaboración con El Sol, a sección "Loslibros", que acolleu varias críticas literarias e algún ensaio da súaautoría. Lorenzo Varela comezou a súa defensa da legalidaderepublicana e da liberdade do pobo; posicións políticas que poríatamén de manifesto en artigos en El mono azul, Hora de España ouAhora.Despois do seu paso por un campo de concentración francés en1938 sae cara a México, onde comezou a colaborar coas revistasRomance e Taller. No ano 1942 publicou o libro de poemas Torresde amo, que recolle gran parte da súa poesía publicada en anosanteriores.En 1943 viu a luz Charles Baudelaire, unha escolma de textosrecollida polo autor. Nese mesmo ano participou, con Luís Seoane eArturo Cuadrado, na revista Correo literario. Asemade, colaboroucoa revista Sur, de Vitoria Ocampo. Publicou, no ano 1944 ElRenacimiento e, en Ediciones Resol, Catro poemas para catrograbados, destinado ao álbum de Luís Seoane María Pita e tresretratos medioevales. Tres anos despois, publicouse a segundaedición de El Renacimiento. Este mesmo 1951 edítase Catropoemas galegos, pezas para un conxunto reducido deinstrumentos. 61
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2006 – Manuel LUGRÍS FREIRE(Sada, 1863 - A Coruña, 1940)Escritor e xornalista galego comprometido ádignificación de Galicia.Da súa época de emigrado en Cuba (1883-1895) son: o seu ingreso na Xunta Directivado Centro Galego; colaborador no xornalEco de Galicia; publicación do seu primeiropoema Nostalxia, tamén A costureiradaldea e O penedo do crime; a fundaciónda primeira publicación periódica literariaescrita integramente en galego: A gaita gallega. Repinica muiñeiras,fandangos y alboradas, unha vez ao mes; o poemario Soidades, e apublicación en Eco de Galicia da obra De Galicia a Lavapiés (unhadefensa da ridiculización do pobo galego exposta nunha zarzuela daépoca).Xa en Galicia con 33 anos, en 1896, volve ó xornalismo de signoprogresista e galeguista. En 1901 publica o poemario Noitebras edurante os anos 1902 e 1903 adícase á actividade teatral. En 1905,Lugrís Freire participa na fundación da Academia Galega;institución da que chegou a ser o seu Presidente. En 1907 seguíatraballando por unha conciencia crítica común que defenda a linguae a dignidade dos galegos e a súa participación política paracombater o caciquismo existente. De entre 1907 e 1908 data a súabrillante produción de artigos xornalísticos para A Nosa Terra. Esteé un tempo de compromiso e traballo político moi activo coacreación da primeira Irmandade da Fala na Coruña para as queredactou o que foi o seu primeiro himno. No ano 1922 publica a súaGramática do idioma galego que foi a primeira escrita en linguagalega.No ano seguinte, ingresa no Seminario de Estudos Galegos. Dende oPartido Galeguista, participa en 1932 na redacción do anteproxectodefinitivo do Estatuto de Galicia.Pero o seu mellor libro poético foi Ardencias (1927), que estádedicado á mocidade galega. 62
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2007 – María MARIÑO(Noia, 1907 – Seoane do Courel, 1967)Foi unha das escritoras galegas máisimportantes do século XX.Compaxinou a súa actividade intelectualcunha vida discreta e moi apartada doscenáculos literarios.A mediados dos anos cincuenta, MaríaMariño comezou a escribir poemas,primeiro en castelán e logo en galego.Despois, no contorno do Courel,coñeceu o poeta Uxío Novoneyra quepromoveu a publicación destes versos.Palabra no tempo editouse no ano 1963 na colección Tesos cumesda editorial Celta.Sen apenas relación no mundo literario, o illamento e amarxinalidade que caracterizou en moitas ocasións o labor creativodas mulleres condicionou a recepción da súa obra, mesmo chegou asuscitar nalgún momento dúbidas sobre a súa existencia e a autoríados poemas. 37 anos despois, en 1990, e 33 logo do falecemento deMaría Mariño, os poetas Uxío Novoneyra e Antón Avilés deTaramancos promoveron unha edición dos seus últimos poemas. Ovolume, titulado Verba que comeza, foi publicado polo concello deNoia e rematado pola poeta en marzo de 1967, dous meses antes demorrer.A súa poética é radicalmente intimista, cunha linguaxe rupturista;sendo a dor existencial e a paisaxe dúas constantes na súa creación.Respecto da paisaxe é este un tema coincidente co poeta do Courelpropiciado pola serra e o seu cosmos, a ansia de ver o seu sertranscendido no ámbito da Natureza. Pero se en Novoneyra nuncaadiviñaremos se quen fala son os ecos silentes da terra ou o poeta,na nosa poetisa sempre se escoita a voz do eu empírico na súa máisintrínseca esencia do existir. 63
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2008 – X.Mª. ÁLVAREZ BLÁZQUEZ(Tui, 1915 - Vigo, 1985)É unha das figuras máis laboriosas da culturagalega, cunha grande actividade que chegadende a literatura (novela, poesía, ensaio eteatro en galego e en castelán) ata ainvestigación como arqueólogo e a súa tarefacomo editor e galerista. Dos distintos xénerosque cultivou, nomear algunha das súas obras(aínda que non están todas as que son); enpoesía: Abril, Poemas de ti e de min,Cancioneiro de Monfero, Canle segredo…;en narrativa: Os ruíns; en ensaio: Poesíasgalegas de Nicomedes Pastor Díaz, O vencello espiritual dosFisterres Atlánticos en teatro: Los pazos altivos e El zapato decristal. É un dos representantes da poesía neotrobadoresca,vangarda poética xurdida ao redor de 1930 debida á difusión enGaliza da lírica medieval galego-portuguesa.En 1950 fundou con Luís Viñas Cortegoso a Editorial Monterrey. En1962 ingresou na Real Academia Galega. En 1964 fundou, xunto aosseus irmáns Álvaro e Emilo Edicións Castrelos.Os derradeiros sesenta e os primeiros setenta do pasado século sonanos de grande actividade editorial, nos que Xosé María converte asEdicións Castrelos en símbolo e instrumento da popularización dolibro galego (destaca a súa colección O Moucho, de libros do pobopara o pobo, uns libriños de baixo prezo e gran difusión quecontaron con unha grande aceptación por parte dos lectores, comodestaca as reedicións de O catecismo do labrego de ValentínLamas Carvajal.Na investigación literaria descubriu a Égloga Belmiro e Benignode Nicomedes Pastor Díaz, e realizou contribucións á épocachamada da Decadencia (Escolma de Poesía Galega t. II). Foisempre fiel ás súas conviccións galeguistas e republicanas, cunhainclinación sentimental cara á esquerda e unha simpatía instintivapolos pobres do mundo. 64
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2009 – Ramón PIÑEIRO(Láncara, 1915 – Santiago de Compostela, 1990) Trátase dunha das figuras históricas dogaleguismo durante o século XX, clave paraconseguir a continuidade deste tras a GuerraCivil Española (motivo polo cal foi encarceradoentre 1946 e 1949).Como intelectual, foi un dos fundadores eprimeiros directores da editorial Galaxia e derevista Grial.Politicamente, ademais de formar as Mocidades Galeguistas, foimembro do Partido Galeguista e, máis tarde, xa durante a Españademocrática, foi tamén deputado independente do Parlamento deGalicia formando parte da lista do PSdeG-PSOE.Como intelectual, a súa principal actividade foi a de tentar desposuírao galeguismo do seu compoñente político para centralo no seucompoñente cultural (a esta tendencia coñeceríalla desde entóncomo piñeirismo). Neste sentido, apelou á saudade (concepto ao quededicou varios estudos ao longo da súa vida), a paisaxe e o humorcomo fundamentos da identidade dos galegos e esencia de Galicia.Nos anos 50 publica varios ensaios como Significado metafísicodá Saudade (1951), A saudade en Rosalía (1952), Para unhafilosofía de saudade (1953). Convidado por diversas universidadesparticipa en congresos, coloquios e conferencias.En 1984, estas obras foron integradas con A Filosofía e o Home eSaudade e Sociedade nun só volume baixo o título A Filosofía daSaudade.En 1951 traduce ao galego xunto con Celestino Fernández de laVega, o Cancioneiro da Poesía Céltica de Julius Pokorny. 65
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2010 – UXÍO NOVONEYRA(Folgoso do Courel, 1930 - Santiago de Compostela, 1999)Poeta e escritor galego, O Courel foi o principalreferente físico para os seus versos,considerados dos mellores no tocante ápaisaxística, dentro da literatura galega.Se ben comezou a escribir poemas en castelánna súa época de estudante en 1948, é en 1952,influenciado por Maside, Piñeiro e OteroPedrayo, cando adopta a decisión de escribir engalego, lingua que xa non deixaría nunca.Con Os Eidos (1952) comezaría un ciclo poético que continuarádurante moitos anos. Tamén é de salientar a súa Elexías do Courele outros poemas” (1966). A súa produción literaria vai continuarata o momento da súa morte.A maiores, a súa obra comprende outros poemarios e numerosospoemas publicados na prensa e en libros colectivos. Existen taméntextos (poemas, recitais, conferencias, pregóns etc.), algúns doscales publicáronse en Cadernos Ramón Piñeiro XIV (2010). Citartamén aquí a que sería a súa primeira obra en narrativa O cubil doxabaríl (1991), contos infantía ambientados na xeografía courelá.Finalmente, hai que lembrar a obra gráfica de Novoneyra, en formade gravados e augafortes de temática variadaNos seus textos, Novoneyra explicitou o seu compromisonacionalista e marxista, sen deixar de preocuparse en ningúnmomento pola forma poética e pola linguaxe.A Real Academia destacou así mesmo a "oralidade da súa poesía,que adquiría matices especiais cando o mesmo poeta recitaba osseus propios versos. Unha proba máis do seu enraizamento co poboe coa poesía popular". 66
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2011 – Lois PEREIRO(Monforte de Lemos, 1958 – A Coruña, 1996)Estudou no colexio dos Escolapios, ecomezou a escribir con 15 anos. Trasrematar o COU marchou a Madrid, ondecomezou Ciencias Políticas e Socioloxía.Logo dunha estancia en Monfortetraballando na empresa familiar, adicada aovidro, regresou a Madrid para estudarlingua inglesa, francesa e alemá. Alí fundoua revista Loia xunto a Antón Patiño, ManuelRivas e o seu irmán Xosé Manuel Pereiro.Cara a 1981 marcha a vivir á Coruña, onde se une á revista LaNaval. Neste período entrou en contacto cun grupo de poetas entreos que figuraban Xavier Seoane, Francisco Salinas Portugal ou XulioValcárcel, participando en varias antoloxías coma De amor edesamor (1984) e De amor e desamor II (1985), e colaborando enrevistas como La Naval, Trilateral, Anima+l e Luzes de Galiza. Estaúltima publicaría en 1997 os oito capítulos da novela cortaNáufragos do Paradiso.Publicou dous poemarios en vida, Poemas 1981/1991 (1992) ePoesía última de amor e enfermidade (1995).No 1996, ano da súa morte, saíu á luz Poemas para unha Loia,que recolle obras da época madrileña, publicadas na revista Loia, eque inclúe o ensaio Modesta proposición para renunciar a facerxirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia,publicado no nº 27 de Luzes de Galiza. 67
  • BIBLIOTECA PROVINICAL DA CORUÑA: LETRAS GALEGAS 2012GUIA DE LECTURA: VALENTIN PAZ ANDRADE 2012 – Valentín PAZ ANDRADE(Pontevedra, 1898 - Pontevedra, 1987)Licenciado en Dereito (1921) polaUniversidade de Santiago de Compostela,pronto desenvolveu o seu interese polaliteratura e outros campos.Na súa faciana política chegou a exercer ocargo de dirixente do Partido Galeguista,colaborando asimesmo na redacción doanteproyecto do Estatuto de Galicia. Estatrayectoria veríase truncada polo estalido daGuerra Civil, axudando a fuxir a outrosintelectuais galeguistas ou asumindo a súadefensa, chegando él mesmo a ser detido endiversas ocasións. En toda esta etapa colaboraría en Gaceta deGalicia, El Pueblo Gallego, Faro de Vigo e La Noche.Escribiu ensaios literarios, históricos e económicos, nos que reflexoua súa preocupación polo progreso de Galicia. Tamén escribiu variasobras como técnico especializado en temas pesqueiros.Como poeta formou parte de la Xeneración de 1925 e na meirandeparte da súa obra poética evidénciase unha motivación patriótica,como se pode observar en Soldado da morte (1921) Prantomatricial (1954), na que evoca a morte de Castelao e que foireeditada en 1975 en cinco linguas; Sementeira do vento (1968),en que canta a paisaxe e a xente galega, ademáis do exilio e o amorausente; Cen chaves de sombra (1979) e Cartafol de homenaxea Ramón Otero Pedrayo (1985), na que incluiu as composiciónsadicadas ao autor ourensan.Foi membro da Real Academia Galega (1964) e da Academia Gallegade las Ciencias (1985), e foi galardoado con diversos premios polasúa destacada contribución nos diversos ámbitos da vida política,social, económica e cultural galega. 68