Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Klimatske promjene u Bosni i Hercegovini - uticaji, ranjivost i mogućnosti adaptacije

Related Books

Free with a 30 day trial from Scribd

See all
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Klimatske promjene u Bosni i Hercegovini - uticaji, ranjivost i mogućnosti adaptacije

  1. 1. Klimatske promjene u Bosni i Hercegovini-uticaji, ranjivost i mogućnosti adaptacije-
  2. 2. A1B scenario SINTEX-G MODELpromjene temperatura i količine padavina na godišnjem nivou period 2001-2030. u odnosu na 1961-1990. 2
  3. 3. 3
  4. 4. A1B 2071-2100. 4
  5. 5. A2 scenario 2071-2100. 5
  6. 6. Komparativni prikaz promjena temperature dva klimatska modela A1B 2001- A1B 2071- A2 2071- S 2030 2100 2100SINTEX-5 DJF 0.6 – 0.9 1.8 – 2.4 2.4 – 3.6 MAM 0.8 – 0.9 2.4 – 2.6 3.4 – 3.8 JJA 1.1 – 1.4 3.4 – 3.6 4.6 – >4.8 SON 0.5 – 0.9 2.0 – 2.4 2.8 – 3.2 GODINA 0.8 – 1.0 2.4 – 2.8 3.4 – 3.8ECHAM5 A1B 2001- A1B 2071- A2 2071- 2030 2100 2100 DJF 0.2 – 0.5 3 – 3.8 3.2 – 4 MAM < 0.2 2.2 – 2.6 2.6 – 3.2 JJA 0.5 – 0.8 4 – 4.2 4.4 – 4.8 SON 0.9 – 1.1 3.4 – 3.8 3.8 – 4.2 GODINA 0.4 – 0.6 3.2 – 3.6 3.6 – 4.0 6
  7. 7. Komparativni prikaz promjena padavina dva klimatska modela A1B A1B 2071- A2 2071- 2001-2030 2100 2100SINTEX-5 DJF -15 – -5 -50 – -10 -5 – 30 MAM -10 – 5 -15 – 0 -30 – 0 JJA -5 – 15 -30 – 0 -50 – 0 SON -10 – 20 -50 – -15 -30 – 0 GODINA -20 – 10 -30 – -10 -15 – 0ECHAM5 A1B A1B 2071- A2 2071- 2001-2030 2100 2100 DJF 0 – 10 -15 – 5 -30 – 15 MAM 0 – 15 -5 – 15 -10 – 10 JJA -10 – 10 -50 – -20 -50 – -20 SON -10 – 5 -30 – -5 -20 – 0 GODINA -5 – 10 -15 – -5 -20 – -5 7
  8. 8. Razlike srednjih godišnjih temperatura vazduha i padavina 1981-2010. u odnosu na 1961-1990. 8
  9. 9. Percentili padavini za 2010. i 2011. 9
  10. 10. Percentili padavini za 2010. i 2011 10
  11. 11. Zaključak• Na osnovu analiza i klimatskih modela promjene klime u BiH očekuju se po modelu A1B (‘’srednji scenario’’);• Prisutan trend povećanja temperatura na čitavom području BiH;• Količine padavina karakteriše regionalna promjena ali i drugačiji način izlučivanja što uslovljava značajne promjene pluviometrijskog režima;• Međutim, povećan je intenzitet i frekvencije ekstremnih događaja od kojih izdvajamo suše i poplave (2010. i 2011);• Ovo upućuje da pojedine godine mogu imati i klimat koji se mijenja pa scenariju A2 (‘’visoki scenario’’?• Prethodne analize upućuju na neophodnost većeg korišćenja klimatskih istraživanja i klimatskih modela kod izrade strateških dokumenata ali i konrektne realizacije istih• Neophodna izrada Strategije adaptacije na klimatske promjene. 11
  12. 12. Klimatske promjene u Evropi prema IPCC (AR4)• Povećan pritisak na vodne resurse, posebno u južnoj Evropi;• Povećan rizik od klimatskih ekstrema, a naročito olujnih nepogoda, poplava, erozije, klizišta, gubitka močvarnog tla, zatim suša i degradacije zemljišta (naročito u Južnoj Evropi);• Pad kvaliteta zemljišta;• Promjene u eko-sistemima praćene gubitkom odreĎenih staništa i potencijalnim gubitkom vrsta;• Povećana produktivnost sjevernih komercijalnih šuma i smanjena produktivnost šuma u Južnoj Evropi;• Povećana opasnost od šumskih požara, posebno u oblastima Južne Evrope i Mediterana;• Pozitivni efekti na poljoprivredu u Sjevernoj Evropi, ali uglavnom negativni efekti u Južnoj Evropi. U nekim dijelovima Južne Evrope, poljoprivreda može i posredno biti ugrožena klimatskim promenama usljed povećanog pritiska na vode;• Pomjeranje agroklimatskih zona prema sjeveru i većoj nadmorskoj visini.. 12
  13. 13. • Ključni sektori za oblast Adaptacije u SNC BiH prema UNFCCC - Poljoprivreda - Vodni resursi - Ljudsko zdravlje - Šumarstvo - Biodiverzitet i osjetljivi ekosistemi - Energetika (hidro-energija) - Turizam 13
  14. 14. Poljoprivreda• - Uticaji:• Prema Scenariju A1B (2001-2030) predviĎa produženje vegetacionog perioda (dani sa temperaturom većom od 15°C) u nizijskim dijelovima sa 32 na 75 dana, kao i produženje perioda sa temperaturom iznad 20°C sa 38 na 69 dana;• Produženje bezmraznog perioda;• Smanjenje padavina u vegetacionom periodu, povećanje temperature i promjene pluviometrijskog režima uslovljavaju mnogo češću pojavu suše;• Više temperature i smanjena vlažnost zemljišta zbog smanjenja količina padavina bitno će uticati na biološke, hemijske i fizičke karakteristike zemljišta.• Pomjeranje agroklimatskih zona prema većoj nadmorskoj visini; 14
  15. 15. Poljoprivreda• Mjere adaptacije:• razvoj i unaprjeĎenje sistema navodnjavanja ‘’kap po kap’’• promjenu izbora sorti i hibrida;• razvoj višefunkcionalne poljoprivrede (polj. kulture i sirovine za biodizel);• promjene u načinu obrade zemljišta (sprječavanje erozije, gajenje specijalnih usjeva tzv. ‘’zelenog Ďubriva’’;• Selekcija i stvaranje sorti otpornih na sušu;• korištenje manjih rezervoara vode za nakupljanje kišnica sa krovova stambenih i pomoćnih objekata;• unaprjeĎenje proizvodnje u zaštićenom prostoru (plastenici i staklenici);• unaprjeĎenje sistema protivgradne zaštite;• isušivanje vlažnih i posebno teških zemljišta (utiče na kalendar sjetve);• Agroklimatska rejonizacija prema klimatskim scenarijima;• razvoj agrometeorloškog monitoringa i sistema ranog upozoravanja;• povećanje društvene svijesti o efektima klimatskih promjena na poljoprivredu i edukacija farmera;• malčovanje (nastiranje) zemljišta;• plansko Ďubrenje i ishrana biljaka; 15
  16. 16. Vodni resursi• Uticaji:• Smanjenje padavinu tokom proljeća i ljeta;• Regionalno smanjenje padavina na godišnjem nivou;• Češća pojava poplava i suša;• Povećanje temperature i smanjenje evapotranspiracije;• Očekivano smanjenje proticaja prema klimatskim modelima;• Češća pojava poplava;• Češća pojava suša; 16
  17. 17. Vodni resursi• Mjere adaptacije;• Izvrsiti detaljnu ocjenu ranjivosti vodnih resursa na klimatske promjene;• Izraditi karte ugrozenosti i karte rizika od poplava u GIS tehnici;• regulacija riječnih korita;• izgradnja više funkcionalnih akumulacija (primjer jezero Drenova);• razvoj meteorološkog monitoringa i rane prognoze dotoka velikih voda;• unaprijediti sistem hidroloških osmatranja i mjerenja;• unaprijediti sisteme za odvodnjavanje i navodnjavanje;• unaprijediti sistem odbrana od poplava;• uključiti problem uticaja klimatskih promjena u sektorsku strategiju i Akcioni plan.• Izraditi sektorski plan adaptacije;• unaprijediti istraživanja u oblasti modeliranja hidroloških procesa;• intenzivirati multidisciplinarna istraživanja uticaja klimatskih promjena na vodne resurse;• jačanje kapaciteta nadležnih institucija, lokalnih zajednica i javne svijesti o uticaju klimatskih promjena na vodne resurse i mogućnostima adaptacije; 17
  18. 18. Hidroenergija• Uticaji:• Klimatske promjene usloviće povećanu evapotranspiraciju i izraženije ekstremne minimume u režimu vodotoka.• sve učestalije padavine izrazito velikog intenziteta izazivati će naglo oticanje, često u obliku poplava.• za režim oticanja rijeka značajan je uticaj sniježnih padavina, pa je u tom smislu značajan i predviĎeni porast temperatura tokom zimske sezone DJF (decembar-januar-februar).• iz svega navedenog, može se zaključiti da prezentirani rezultati različitih scenarija vode ka još izraženijoj godišnjoj neravnomjernosti oticanja voda u BiH.• s jedne strane, generalno će se smanjiti raspoloživost vodnih resursa u vegetacionoj sezoni, kad su potrebe za vodom najveće, a s druge strane, rizik od poplava bit će sve izraženiji. 18
  19. 19. Hidroenergija• Prema podacima iz SPP FBiH i onim dobijenim od Elektroprivrede BiH i Elektroprivrede HZHB, planirana je izgradnja oko 2.300 MW termoenergetskih postrojenja na ugalj, te vjetroelektrana ukupne snage 460 MW, velikih hidroelektrana 254 MW i MHE 37 MW.• Paralelno s tim, predviĎa se izlazak iz pogona nekih termoenergetskih blokova.• Neki kapaciteti povećavaju efikasnost i/ili kapacitet prilikom revitalizacija.• Tako je npr. predviĎeno povećanje kapaciteta HE Rama sa 160 na 180 MW uz istu akumulaciju.• Prema Strategiji razvoja energetike RS-a iz 2012., planirana je izgradnja novih kapaciteta ukupne snage 920 MW i očekivane proizvodnje od 4.550 GWh/a.• Pored toga, planira se izgradnja MHE ukupne snage oko 160 MW i očekivane proizvodnje od oko 500 GWh/a. 19
  20. 20. Ljudsko zdravlje• Uticaji:• Uticaj toplijih zima na epidemije i pandemija;• Preliminarni podaci ukazuju na porast broja toplotnih udara i smrtnih slucajeva u periodima sa ekstremno visokim dnevnim temperaturama;• Povećana smrtnost od kardiovaskularnih, malignih i respiratornih bolesti u vrijeme ekstremnih vremenskih stanja;• Mogućnost širenja egzotičnih transmisivnih bolesti iz tropskih krajeva (‘’čikungunja’’ koja prenosi azijski tigrasti komarac (Aedes albopictus);• Bolesti koje se vezuju za klimatske promjene;• Lyme borelliosis• Enchephalitis uzrokovan ujedom krpelja 20
  21. 21. Tigrasti komarac (Aedes albopictus) 21
  22. 22. Ljudsko zdravlje• Mjere:• izvršiti detaljnu ocjenu ranjivosti zdravstvenog sektora od klimatskih promjena;• unaprijediti istraživanje uticaja i veza klimatskih promjena sa ljudskim zdravljem;• istraživanje i utvrĎivanje kritičnih temperatura na ljudsko zdravlje;• uključivanje klimatskih promjena u sektorske strategije zdravstva;• Uspostavljanje monitoringa vektora, transmisivnih i infektivnih bolesti;• Jačanje kapaciteta Instituta za zastitu zdravlja;• Jačanje stručnih i istraživačkih kapaciteta;• Jačanje kapaciteta nadležnih institucija i programe kontrole; 22
  23. 23. Šumarstvo• Uticaji:• Pomjeranje granice pojedinih tipova šuma u horizontalnom i vertikalnom smjeru;• Pomicanje i promjene u staništima pojedinačnih rodova flore i faune;• Povećanje učestalosti i obima šumskih požara;• Povećanje stepena rizika za rijetke, reliktne i ugrožene šumske zajednice;• Promjene u kvalitativnom i kvantitativnom sastavu biocenoza;• Povećana gradacija potkornjaka i gubara (NAO indeks);• Postoji mogućnost da klimatske promjene u dugoročnom periodu (scenario A2) dovedu do transformisanja cjelokupnog šumskog ekosistema, pomjerajući raspored i sastav šuma;• 23
  24. 24. Šumarstvo• Mjere:• Izvršiti detaljnu analizu uticaja klimatskih promjena na šumske ekosisteme;• Izvršiti detaljno kartiranje šumske vegetacije u GIS tehnici;• Razviti metode i modele promjene u strukturi šumskih ekosistema na osnovu klimatskih modela;• Unaprijediti istraživanje i monitoring;• Unaprijediti zaštitu šuma od štetočina i šumskih bolesti;• Uključiti problem klimatskih promjena u strategije šumarstva i akcione planove;• • Povećanje površine zaštićenih šumskih područja (koji su sada 1-2%) i postavljanje stalnih uzorkovanja parcela u njima za praćenje klimatskih promena.• Intenzivirati pošumljavanje sa adekvatnim izborom vrsta;• Jačati kapaciteta nadležnih institucija, lokalnih zajednica i javnosti; 24
  25. 25. Biodiverzitet i osjetljivi ekosistemi• Uticaji:• Promjene režima temperature i padavin• Indikovane promjene u morfologiji i fiziologiji vrsta;• Gubitok postojećih i pojava novih staništa;• Promjene u broju idistribuciji vrsta;• Promjene granice areala;• Promjene u funkcionisanja ekosistema;• Fragmentacija staništa; 25
  26. 26. Biodiverzitet i osjetljivi ekosistemi• Mjere:• povećati broj zaštićenih područja i poboljšati upravljanje tim područjima novim adaptivnim metodama upravljanja;• očuvanje migratornih koridora za vrste koje mogu opstati prom,jenom područja i obima pojavljivanja;• PrilagoĎavanje prostornih planova i planova upravljanja zaštićenim područjima;• Planiranje i predviĎanje promjena granica zaštićenih područja;• PrilagoĎavanje programa zaštite na nivou vrsta;• Razvijanje infrastrukture za naučnu evaluaciju stanja, prognozu i praćenje promjena u kopnenim ekosistemima i biološkoj raznovrsnosti 26
  27. 27. Biodiverzitet i osjetljivi ekosistemi• Mjere:• Uključiti problem klimatskih promjena u sadržaj sektorske strategije;• Realizacija studija procjena rizika sa gledišta biološke raznovrsnosti, naročito za osjetljive oblasti;• Razvoj naučnih instrumenata za ocjenjivanje efekata klimatskih promjena na lokalne populacije riba i divljih životinja i stanjišta;• Neophodno je iizvršiti kartiranje rasprostranjenosti i utvrĎivanje areala u BiH za ciljne indikatorske grupe flore i faune;• Neophodno je procijeniti migraciju invazivnih vrsta flore i faune;• Uspostaviti banku sjemena radi očuvanja genetičkog fonda endemičnih i rizičnih vrsta flore i faune u kojoj će se čuvati sakupljeni sjemenski materijal biljaka, te prikupljati uzorke životinjskih vrsta; 27
  28. 28. Turizam• Uticaji:• Povećanje temperature tokom zime uslovljava rjeĎe pojave snijega i kraće zadržavanje snježnog pokrivača što direktno utiče na planinski i ski- turizam;• Promenljivi i nestabilni vremenski uslovi otežaće funkcionisanje i planiranje u turizmu;• Prirodne vremenske katastrofe mogu naškoditi turističkoj infrastrukturi, prirodnom i kulturnom naslijeĎu i lokalnim zajednicama;• Klimatske promene mogu uticati na nivo komfora turista, kao i na broj aktivnosti;• Klimatske promene mogu uticati na prirodna staništa i biodiverzitet, koji su glavna atrakcija ekoturista i ljubitelja prirode;• Promena u količini padavina i hidrološki ciklus mogu uticati na dostupnost izvora slatke vode na destinaciji, što je osnovna potreba turista; 28
  29. 29. Turizam• Mjere:• uključivanje klimatskih promjena u strategije razvoja turizma;• detaljnije istraživanje o mogućim uticajima klimatskih promjena na pojedine vidove turizma;• promovisanja vidova turizma koji su pod manjim uticajem klimatskih promjena (banjski, kongresni, kulturni, vjerski..);• promovisanje održivog turizma i održivog korišćenja energije (stimulisanje izgradnje solarnih panela-naročito na području Hercegovine); 29
  30. 30. Bitni preduslovi adaptacije na klimatske promjene:• funkcionalno prilagođavanje (poljoprivreda, šumarstvo, vodoprivreda, biodiverzitet i osjetljivi ekosistemi, energetika, turizam...)• energetska efikasnost (oblast gradnje, upotreba odgovarajućih materijala, saobraćajna infrastruktura, korištenje saobraćajnih sredstava, kultura življenja...)• zakonodavni okvir i praksa planiranja prostora. 30

    Be the first to comment

    Login to see the comments

Views

Total views

2,692

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

225

Actions

Downloads

21

Shares

0

Comments

0

Likes

0

×