ប្រវត្តិសាស្រ្តកិច្ចប្រមពប្រៀងប្កុងប៉ា រី្
Lecture by Sreng Leng
Master of Social Science on Korea and South East Asia, Graduate
School of International Studies, South Korea, Seoul.
10/6/2013 1
Youth For Peace (NGOs)
• ១៩៧៩ សាធារណរដឋររជាមានិតកមពុជា
• ១៩៨៩ រដឋកមពុជា
• ១៩៨២UN បានទទួលសាា ល់ចលនាទ ាំងបីជារដ្ឋឋ ភិបាលចាំរុុះ
• កិចចរពមពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស ១៩៩១
• ១៩៩៣ រពុះរាជាណាចរកកមពុជា
10/6/2013 2
• ១៩៦៨ សាឡុត ស បានចាប់ពផតើម “តសូររដ្ឋប់អាវុធ” ជាមួយ សពមតច សីហនុ
• ១៩៧០ បានកាន់កាប់ ១/៥ ននររពទស
• ១៩៧០ រដឋររហារ
• ១៩៧៣ រាប់ជាងសសនពោន បានទមាល ក់
• ១៩៧៧ -៧៨ ពវៀតណាមបានពបើកយុទធនាការពោធា
• ១៩៨០ ជនពភៀសខ្លួនចូលចលនាតសូ
• មានបីរកុម មានគាំនិតដូចាន មិនទុកចិតតចាំព ុះ V
– ភកតីភាពចាំព ុះ សពមតច សីហនុ
– អតីតនាយករដឋមន្តនតី សឺន សាន
– របបកមពុជាររជាធិបពតយយ (សខ្ែររកហម)
10/6/2013 3
សពមេចបវរពសដ្ឋឋ ធិបតី សឺន សាន (Son Sann)
(១៩១១-២០០០)
• ១៩៧៥ -១៩៧៩ ពដ្ឋយមានចូល
រួមពីសហគមន៍ សខ្ែរពៅបរពទស
សពមតច សឺន សាន បានបពងកើត
សមាគមសខ្ែរពៅបរពទសមាន
ព្ែ ុះថា AGKE
• ជាឥសសរជនសខ្ែរមួយរូប សដលជា
វ ីរបុរសជាតិកមពុជាពរកាម
• ១៩៧០ សពមតច សឺន សាន រតូវ
បានឧតតមពសនីយ៍ លន់ នល់ឃុាំ
ឃាំងពៅកនុងផទុះ
10/6/2013 4
ការរពងកើត្រណ្ិរសជាត្ិរំព ោះប្រជារលរដ្ឋខ្មែរ
• ១៩៧៩ កងទ ័ពជាតិ រ ាំពដ្ឋុះររជាពលរដឋសខ្ែរ បានរតូវបពងកើតពឡើង(សពមតច
សឺន សាន ជាររធាន)
• ទទួលរង្វវ ន់ជាអនក កាល ហានពដើមបីពសរ ីភាព ររចាាំឆ្ន ាំ១៩៨៥ រង្វវ ន់ផតល់ ឲ្យ
ពដ្ឋយអងាការសមព័នធពសរ ីភាពននររពទស អូស្ត្សាត លីកាល ១៩៨៦
• ១៩៩០ សពមតច សឺន សាន បានយល់រពម ចូលជាសមាជិតឧតតម រកុម
ររឹកាជាតិពដើមបីសរមុុះសរមួលជាតិខ្ខ្ែរ
• បានជាប់ពឆ្ោ តជាសមាជិកសភាមណឌ លរកុង ភនាំពពញពៅឆ្ន ាំ ១៩៩៣
• បានទទួលដាំខ្ណងជាររធានសភា ធមមនុញ្ញ១៩៩៣
10/6/2013 5
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត្កមពុជា/រដ្ឋកមពុជា
• ហុន សសន ពហង សាំរ ិន(រដឋមន្តនតី
១៩៨៦-១៩៩៣)
• រតូវបានបពងកើតពឡើងពៅកមពុជា
ពដ្ឋយរណសិរសសពន្តង្វា ុះគឺជារកុម
មួយននពួកពឆវងនិយមកមពុជាសដល
មិនបានពពញចិតតជាមួយនឹងសខ្ែរ
រកហម
10/6/2013 6
FUNCINPEC (Khmer: គណរកសហ្វ៊ុន្៊ុិនរ៊ុិច្)
• Established 1978
• In 1991 PUNCINPEC signed the 1991 Paris
Peace Accords.
• Prince Norodom Ranariddh, served as co-
prime minister with Hun Senfrom 1993 to
1997
• Prince Norodom Ranariddh led the party
until October 2006 ​
10/6/2013 7
• ១៩៥០-១៩៧៩ កមពុជាសថិតពរកាមការរតួតរោបរពទស
• ពហងសាំរ ិន ជាសីម ហុន សសន អតីតទហានបានរត់ពចាលជួរ ១៩៧៨
• ពោក សឺន សាន សសវងរកការាាំរទពីបរពទស ពដើមបីពដញយួន
• U.S.A, China, Thai ទុកចិតតរកុម Pol Pot
• ១៩៩០ កមាល ាំង របស់ Pol Pot ពៅសតគាំរាមកាំខ្ហងដ ៏ធងន់ធងរ ដល់រដ្ឋឋ ភិបាល់
រកុងភនាំពពញ
10/6/2013 8
ការដកកងទ ័ពពវៀតណាម
• ១៩៨៩ កងទ ័ព ២៩,០០០ នាក់ពចញពីកមពុជា
• Why????
• ១) អាចដឹកនា ាំខ្លួនឯងបាន ផ្លល ស់ព្ែ ុះ (រដឋកមពុជា)
• ២) ជាំនួយសូពវៀតរតូវបានកាតបនថយោ៉ា ងពរចីន (១៩៨៩)
• ៣) គាំរូរបស់សូពវៀតខ្លួនឯង បានដកទ ័ពពចញពីររពទស អាហវហាា នីសាថ ន
10/6/2013 9
្ម័យអវ៊ុនតាក់និង្ម័យពប្កាយអវ៊ុនតាក់
• សពមតច សីហនុ គង់ររថាប់ពៅពរៅររពទស ១២ ឆ្ន ាំបានោងមកវ ិញ
១៩៩១
• ភាគីទ ាំង ៤ ចូលរួមបពងកើត ឧតតមរកុមររឹកាជាតិ ពរកាមរពុះរាជាធិបតីភាព
របស់ សពមតច សីហនុ
• ១៩៩២ ទហាន ១,៣០០,០០០នាក់ (UNTC)
• របបភនាំពពញ មិនអនុញ្ញញ តឲ្យ អ.ស.ប រតួតពិនិតយ នគបាលជាតិដ ៏មាន
អាំណាច
• សខ្ែររកហមពរងីកទឹកដី មិនឲ្យ អ.ស.ប ចូលរតូតពិនិតយ និងបដិពសដមិន
ឲ្យពគដកអាវុធ
10/6/2013 10
• ១៩៩២-១៩៩៣ ចាំនាយអស់២០០០ោនដុោល រ (Result Bad)
ប៉ាុសនត.....
• ទទួលបានអងាការ សិទធិមនុសសកនុងស្សុក
• បពញ្ច ញសារពត៌មានសខ្ែរ
• ពបាុះពឆ្ោ ត ១៩៩៣ (សខ្ែររកហមពធវើពហិ ការ)
១៩៩០ ចលនាសខ្ែររកហមមាន ររុសស្សីជាង៥០០០នាក់ សដលកាន់អាវុធ
10/6/2013 11
អសានររ្់ខ្មែរប្កហម
• ១៩៩៦ ពអៀង សារ ីអតីតរដឋមន្តនតីរកសួងការបរពទស បានចូលជាមួយរដ្ឋឋ ភិ
បាល
• ោម៉ាុក កាល យជាពម បញ្ញជ ការ ពោធា
• ប៉ាុល ពត មានជាំងឺ
• ១៩៩៧ សុន ពសន រតូវបានពគបញ្ញជ ឲ្យសមាល ប់ ទ ាំងកូនទ ាំងពៅ (ពដ្ឋយ
ពចាទរររពឹតតិអាំពពើកបត់)
• ប៉ាុល ពត រតូវបានចាប់ខ្លួន ពហើ យកាត់កតី ពីបទ មនុសសឃត ពលើ សុន
សសន ជាប់ពនធនាាអស់ មួយជីវ ិត (ពៅផទុះ, ១០សខ្ពរកាយបានពដកសាល ប់
ពៅពលើខ្រគ)
មិនបានកាត់ពរឿងអតីតកាល
10/6/2013 12
១៩៧៧ សនទរកថារបស់ ប៉ាុល ពត “ពបើររជាជនពយើងអាចកសាងអងារបាន
ាម នអវីខ្ដលពួកពគពធវើមិនពកើតពនាុះពឡើយ”
10/6/2013 13
រលប្រហារពៅឆ្ន ាំ ១៩៩៧
• វ ិបតតិដ ៏ធងន់ធងរ រវាង គណបកសររជាជន និង គណបកសហុនសុឺនបិច ១៩៩៦
• ពោក ហុន សសន បញ្ចូ លសខ្ែររកហម ជាកមាល ាំងពៅជុាំវ ីញខ្លួន
• ហុវន សុិនបិុុច បានពាោមចរចាដ ៏រ ឹងរូស សដលដឹកនា ាំពដ្ឋយ ោម៉ាុក,
បានបពញ្ឆ ុះកាំហឹ ង ពោក ហុន សសន
• ១៩៩៧ ពោក ហុន សសន បានពធវើពលររហារការ រខ្លួនររឆ្ាំងនឹង ហុវន
សុិនបិុុច
• បកសពួក ហុវន សុិនបិុុចជាង១០០នាក់រតូវបានសមាល ប់ ពដ្ឋយចាប់ខ្លួន និង
ពធវើទរុណកមម, លួចរលន់ក៏បានពកើតពឡើង
10/6/2013 14
១៩៩៨ ពបាុះពឆ្ោ តបកសររឆ្ាំង មិនងអនុញ្ញញ តឲ្យបពញ្ច ញពត៌មានពអឡិចរតូ
និច និងយុទធនាការពៅោមជនបទ (គាំរាម)
10/6/2013 15
វ ិបតតចុងទសវតសឆ្ន ាំ១៩៩០ មានភាពអារកក់
• អរោមរណភាពកុមារមានកាំរ ិតខ្ពស់
• ររព័នធអប់រ ាំខ្វុះខាតថវ ិការ
• ឧរកិដឋកមមសាហាវពឃពៅពកើតពឡើង ញឹកញាប់
• ពអដស៍
• ការកាប់ពឈើាម នការទប់សាក ត់
• វ ិនិពោគទុន ពីបរពទសជាប់ាាំង
10/6/2013 16
No Title Topic Goals
រកុម ១ ររវតតិកិចចរពមពរពៀង រកុង បា៉ា
រ ីស
សសវងយល់ រពឹតតការណ៍ មុនពរកាយ កិចចរពម
ពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស
រកុម ២ ពាលបាំណងកិចចរព
ពរពៀង រកុងបា៉ា រ ីស
សសវងយល់ ពីកមពុជាទទួលបានអវីពីកិចចរព
ពរពៀង រកុងបា៉ា រ ីស
រកុម ៣ រដឋធមមនុញននរពុះរាជា
ណាចរកកមពុជា
សសវងយល់ ខ្លឹមសារសាំខាន់ៗ ននរដឋធមមនុញ
និងពផទៀងផ្លទ ត់ពៅនឹងការអនុវតតន៍ (១៩៩៣
រហូតដល់ សពវនថង)
រកុម ៤ ចាប់កិចចរពមពរពៀងរកុង
បា៉ា រ ីស អាំពីបញ្ញា កមពុជា
សសវងយល់ ខ្លឹមសារសាំខាន់ៗ ននចាប់កិចចរពម
ពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស និងពផទៀងផ្លទ ត់ពៅនឹងការ
អនុវតតន៍ (១៩៩៣ រហូតដល់ សពវនថង)
10/6/2013 17

ប្រវត្តិសាស្រ្តកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស

  • 1.
    ប្រវត្តិសាស្រ្តកិច្ចប្រមពប្រៀងប្កុងប៉ា រី្ Lecture bySreng Leng Master of Social Science on Korea and South East Asia, Graduate School of International Studies, South Korea, Seoul. 10/6/2013 1 Youth For Peace (NGOs)
  • 2.
    • ១៩៧៩ សាធារណរដឋររជាមានិតកមពុជា •១៩៨៩ រដឋកមពុជា • ១៩៨២UN បានទទួលសាា ល់ចលនាទ ាំងបីជារដ្ឋឋ ភិបាលចាំរុុះ • កិចចរពមពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស ១៩៩១ • ១៩៩៣ រពុះរាជាណាចរកកមពុជា 10/6/2013 2
  • 3.
    • ១៩៦៨ សាឡុតស បានចាប់ពផតើម “តសូររដ្ឋប់អាវុធ” ជាមួយ សពមតច សីហនុ • ១៩៧០ បានកាន់កាប់ ១/៥ ននររពទស • ១៩៧០ រដឋររហារ • ១៩៧៣ រាប់ជាងសសនពោន បានទមាល ក់ • ១៩៧៧ -៧៨ ពវៀតណាមបានពបើកយុទធនាការពោធា • ១៩៨០ ជនពភៀសខ្លួនចូលចលនាតសូ • មានបីរកុម មានគាំនិតដូចាន មិនទុកចិតតចាំព ុះ V – ភកតីភាពចាំព ុះ សពមតច សីហនុ – អតីតនាយករដឋមន្តនតី សឺន សាន – របបកមពុជាររជាធិបពតយយ (សខ្ែររកហម) 10/6/2013 3
  • 4.
    សពមេចបវរពសដ្ឋឋ ធិបតី សឺនសាន (Son Sann) (១៩១១-២០០០) • ១៩៧៥ -១៩៧៩ ពដ្ឋយមានចូល រួមពីសហគមន៍ សខ្ែរពៅបរពទស សពមតច សឺន សាន បានបពងកើត សមាគមសខ្ែរពៅបរពទសមាន ព្ែ ុះថា AGKE • ជាឥសសរជនសខ្ែរមួយរូប សដលជា វ ីរបុរសជាតិកមពុជាពរកាម • ១៩៧០ សពមតច សឺន សាន រតូវ បានឧតតមពសនីយ៍ លន់ នល់ឃុាំ ឃាំងពៅកនុងផទុះ 10/6/2013 4
  • 5.
    ការរពងកើត្រណ្ិរសជាត្ិរំព ោះប្រជារលរដ្ឋខ្មែរ • ១៩៧៩កងទ ័ពជាតិ រ ាំពដ្ឋុះររជាពលរដឋសខ្ែរ បានរតូវបពងកើតពឡើង(សពមតច សឺន សាន ជាររធាន) • ទទួលរង្វវ ន់ជាអនក កាល ហានពដើមបីពសរ ីភាព ររចាាំឆ្ន ាំ១៩៨៥ រង្វវ ន់ផតល់ ឲ្យ ពដ្ឋយអងាការសមព័នធពសរ ីភាពននររពទស អូស្ត្សាត លីកាល ១៩៨៦ • ១៩៩០ សពមតច សឺន សាន បានយល់រពម ចូលជាសមាជិតឧតតម រកុម ររឹកាជាតិពដើមបីសរមុុះសរមួលជាតិខ្ខ្ែរ • បានជាប់ពឆ្ោ តជាសមាជិកសភាមណឌ លរកុង ភនាំពពញពៅឆ្ន ាំ ១៩៩៣ • បានទទួលដាំខ្ណងជាររធានសភា ធមមនុញ្ញ១៩៩៣ 10/6/2013 5
  • 6.
    សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត្កមពុជា/រដ្ឋកមពុជា • ហុន សសនពហង សាំរ ិន(រដឋមន្តនតី ១៩៨៦-១៩៩៣) • រតូវបានបពងកើតពឡើងពៅកមពុជា ពដ្ឋយរណសិរសសពន្តង្វា ុះគឺជារកុម មួយននពួកពឆវងនិយមកមពុជាសដល មិនបានពពញចិតតជាមួយនឹងសខ្ែរ រកហម 10/6/2013 6
  • 7.
    FUNCINPEC (Khmer: គណរកសហ្វ៊ុន្៊ុិនរ៊ុិច្) •Established 1978 • In 1991 PUNCINPEC signed the 1991 Paris Peace Accords. • Prince Norodom Ranariddh, served as co- prime minister with Hun Senfrom 1993 to 1997 • Prince Norodom Ranariddh led the party until October 2006 ​ 10/6/2013 7
  • 8.
    • ១៩៥០-១៩៧៩ កមពុជាសថិតពរកាមការរតួតរោបរពទស •ពហងសាំរ ិន ជាសីម ហុន សសន អតីតទហានបានរត់ពចាលជួរ ១៩៧៨ • ពោក សឺន សាន សសវងរកការាាំរទពីបរពទស ពដើមបីពដញយួន • U.S.A, China, Thai ទុកចិតតរកុម Pol Pot • ១៩៩០ កមាល ាំង របស់ Pol Pot ពៅសតគាំរាមកាំខ្ហងដ ៏ធងន់ធងរ ដល់រដ្ឋឋ ភិបាល់ រកុងភនាំពពញ 10/6/2013 8
  • 9.
    ការដកកងទ ័ពពវៀតណាម • ១៩៨៩កងទ ័ព ២៩,០០០ នាក់ពចញពីកមពុជា • Why???? • ១) អាចដឹកនា ាំខ្លួនឯងបាន ផ្លល ស់ព្ែ ុះ (រដឋកមពុជា) • ២) ជាំនួយសូពវៀតរតូវបានកាតបនថយោ៉ា ងពរចីន (១៩៨៩) • ៣) គាំរូរបស់សូពវៀតខ្លួនឯង បានដកទ ័ពពចញពីររពទស អាហវហាា នីសាថ ន 10/6/2013 9
  • 10.
    ្ម័យអវ៊ុនតាក់និង្ម័យពប្កាយអវ៊ុនតាក់ • សពមតច សីហនុគង់ររថាប់ពៅពរៅររពទស ១២ ឆ្ន ាំបានោងមកវ ិញ ១៩៩១ • ភាគីទ ាំង ៤ ចូលរួមបពងកើត ឧតតមរកុមររឹកាជាតិ ពរកាមរពុះរាជាធិបតីភាព របស់ សពមតច សីហនុ • ១៩៩២ ទហាន ១,៣០០,០០០នាក់ (UNTC) • របបភនាំពពញ មិនអនុញ្ញញ តឲ្យ អ.ស.ប រតួតពិនិតយ នគបាលជាតិដ ៏មាន អាំណាច • សខ្ែររកហមពរងីកទឹកដី មិនឲ្យ អ.ស.ប ចូលរតូតពិនិតយ និងបដិពសដមិន ឲ្យពគដកអាវុធ 10/6/2013 10
  • 11.
    • ១៩៩២-១៩៩៣ ចាំនាយអស់២០០០ោនដុោលរ (Result Bad) ប៉ាុសនត..... • ទទួលបានអងាការ សិទធិមនុសសកនុងស្សុក • បពញ្ច ញសារពត៌មានសខ្ែរ • ពបាុះពឆ្ោ ត ១៩៩៣ (សខ្ែររកហមពធវើពហិ ការ) ១៩៩០ ចលនាសខ្ែររកហមមាន ររុសស្សីជាង៥០០០នាក់ សដលកាន់អាវុធ 10/6/2013 11
  • 12.
    អសានររ្់ខ្មែរប្កហម • ១៩៩៦ ពអៀងសារ ីអតីតរដឋមន្តនតីរកសួងការបរពទស បានចូលជាមួយរដ្ឋឋ ភិ បាល • ោម៉ាុក កាល យជាពម បញ្ញជ ការ ពោធា • ប៉ាុល ពត មានជាំងឺ • ១៩៩៧ សុន ពសន រតូវបានពគបញ្ញជ ឲ្យសមាល ប់ ទ ាំងកូនទ ាំងពៅ (ពដ្ឋយ ពចាទរររពឹតតិអាំពពើកបត់) • ប៉ាុល ពត រតូវបានចាប់ខ្លួន ពហើ យកាត់កតី ពីបទ មនុសសឃត ពលើ សុន សសន ជាប់ពនធនាាអស់ មួយជីវ ិត (ពៅផទុះ, ១០សខ្ពរកាយបានពដកសាល ប់ ពៅពលើខ្រគ) មិនបានកាត់ពរឿងអតីតកាល 10/6/2013 12
  • 13.
    ១៩៧៧ សនទរកថារបស់ ប៉ាុលពត “ពបើររជាជនពយើងអាចកសាងអងារបាន ាម នអវីខ្ដលពួកពគពធវើមិនពកើតពនាុះពឡើយ” 10/6/2013 13
  • 14.
    រលប្រហារពៅឆ្ន ាំ ១៩៩៧ •វ ិបតតិដ ៏ធងន់ធងរ រវាង គណបកសររជាជន និង គណបកសហុនសុឺនបិច ១៩៩៦ • ពោក ហុន សសន បញ្ចូ លសខ្ែររកហម ជាកមាល ាំងពៅជុាំវ ីញខ្លួន • ហុវន សុិនបិុុច បានពាោមចរចាដ ៏រ ឹងរូស សដលដឹកនា ាំពដ្ឋយ ោម៉ាុក, បានបពញ្ឆ ុះកាំហឹ ង ពោក ហុន សសន • ១៩៩៧ ពោក ហុន សសន បានពធវើពលររហារការ រខ្លួនររឆ្ាំងនឹង ហុវន សុិនបិុុច • បកសពួក ហុវន សុិនបិុុចជាង១០០នាក់រតូវបានសមាល ប់ ពដ្ឋយចាប់ខ្លួន និង ពធវើទរុណកមម, លួចរលន់ក៏បានពកើតពឡើង 10/6/2013 14
  • 15.
    ១៩៩៨ ពបាុះពឆ្ោ តបកសររឆ្ាំងមិនងអនុញ្ញញ តឲ្យបពញ្ច ញពត៌មានពអឡិចរតូ និច និងយុទធនាការពៅោមជនបទ (គាំរាម) 10/6/2013 15
  • 16.
    វ ិបតតចុងទសវតសឆ្ន ាំ១៩៩០មានភាពអារកក់ • អរោមរណភាពកុមារមានកាំរ ិតខ្ពស់ • ររព័នធអប់រ ាំខ្វុះខាតថវ ិការ • ឧរកិដឋកមមសាហាវពឃពៅពកើតពឡើង ញឹកញាប់ • ពអដស៍ • ការកាប់ពឈើាម នការទប់សាក ត់ • វ ិនិពោគទុន ពីបរពទសជាប់ាាំង 10/6/2013 16
  • 17.
    No Title TopicGoals រកុម ១ ររវតតិកិចចរពមពរពៀង រកុង បា៉ា រ ីស សសវងយល់ រពឹតតការណ៍ មុនពរកាយ កិចចរពម ពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស រកុម ២ ពាលបាំណងកិចចរព ពរពៀង រកុងបា៉ា រ ីស សសវងយល់ ពីកមពុជាទទួលបានអវីពីកិចចរព ពរពៀង រកុងបា៉ា រ ីស រកុម ៣ រដឋធមមនុញននរពុះរាជា ណាចរកកមពុជា សសវងយល់ ខ្លឹមសារសាំខាន់ៗ ននរដឋធមមនុញ និងពផទៀងផ្លទ ត់ពៅនឹងការអនុវតតន៍ (១៩៩៣ រហូតដល់ សពវនថង) រកុម ៤ ចាប់កិចចរពមពរពៀងរកុង បា៉ា រ ីស អាំពីបញ្ញា កមពុជា សសវងយល់ ខ្លឹមសារសាំខាន់ៗ ននចាប់កិចចរពម ពរពៀងរកុងបា៉ា រ ីស និងពផទៀងផ្លទ ត់ពៅនឹងការ អនុវតតន៍ (១៩៩៣ រហូតដល់ សពវនថង) 10/6/2013 17