21-1-2014

• 1909 “Circulation department”
Victoria & Albert Museum, Londen

Collectiemobiliteit

1
21-1-2014

critical
mass

collectie ontwikkeling
selectie:
• verzamelen (accessioning)
• afstoten (de‐accessioning)

Nationaal afwegingskader
Het totaal van de in Nederland aanwezige 
museale collecties: de “collectie Nederland”.

2
21-1-2014

“Denkend vanuit museale functies in plaats 
vanuit instellingen afzonderlijk en redenerend 
vanuit het geheel van instellingen en collecties 
gaat het er om de kwaliteit van de Nederlandse 
museale collecties in zijn totaliteit te verhogen”

Collectiemobiliteit
• Collectie Nederland een begrip sinds de jaren 
‘90
• Collectiemobiliteit tot de grenzen (Collectie 
Europa?)
• 2002 eerste gesprekken
• 30.000 musea in Europa (enorm veel 
mogelijkheden)

door 
. het stimuleren van collectieverkeer (ruil,
bruikleen, schenking),
. een gericht aankoopbeleid, en
. het ondersteunen van initiatieven die de 
samenhang van collecties bevorderen

Vermogen om te laten zien. Beleidsvisie op het cultureel 
rendement van de Collectie Nederland (2000)

• Optimaal rendement cultureel vermogen
• Zichtbaarheid en beheersbaarheid
• Mobiliseren en selecteren

Collection mobility
• Museum Collections on the Move, Oct. 2004
• Congres INTERCOM , Nov. 2005
• Europese Unie, Nov. 005 (Culture 2007)

3
21-1-2014

Waarom?
•
•
•
•

•

“borrowing power”
Kosten van bruikleen
Kosten van verzekeringspremies
Eisen van verzekeraar
‐ klimaat
‐ transport
‐ beveiliging
‐ risico’s internationaal terrorisme
Claims Joods kunstbezit

4
21-1-2014

Satellietmusea
“MacGuggenheim”
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o

New York 
Venetië (1951/1979)
Bilbao (1997)
Berlijn (1997)
Las Vegas (2000) met Hermitage
Taichung (Taiwan) met Hermitage
HongKong
Macau
Singapore
Rio de Janeiro (Brazilië)
Guadalajara (Mexico)
Abu Dabi

5
21-1-2014

Satellietmusea

Satellietmusea

Hermitage

Louvre

o
o
o
o
o

o
o
o
o

St Petersburg
Londen (2000)
Las Vegas (2000)
Amsterdam (2004)
Taichung

Parijs
Lens
Atlanta (High Museum of Art)
Abu Dabi

Centre Pompidou
o Parijs
o Metz
o HongKong

6
Chris Ofili: Virgin Mary

21-1-2014

Ethiek van conserveren 
en restaureren

7
21-1-2014

Het object als informatiedrager
Diachroon
idee

Conceptuele identiteit
Feitelijke identiteit
Actuele identiteit

Structurele identiteit
Functionele identiteit
Contextuele identiteit

materie
artefact

feitelijke identiteit
fysieke
kenmerken

Synchroon

functie en
betekenis

context

6 restauratieve opties, 6 definities van
authenticiteit
actuele identiteit

Restauratieve opties
idea

Uitgaande van structurele identiteit

matter
artefact

factual identity
physical
properties

function

context

actual identity

8
21-1-2014

Gericht op actuele identiteit
“Principle of equivalence” 
“Holy dirt” / “historische kwaliteit”
= conservering

9
21-1-2014

Gericht op feitelijke identiteit

Gericht op verschijningsvorm

“Principle of preference”
 Verschijningsvorm (“appearance”)
 Materie (“substance”)
= restauratie 

10
21-1-2014

“Fantasy restoration”
reconstructie

11
21-1-2014

Gericht op materie

“Over‐cleaning”
“De‐restoration” (“Entrestaurierung”)

Twee uitgangspunten
• Conservering
actuele identiteit

• Restauratie
feitelijke identiteit

12
21-1-2014

Twee “scholen” in restauratie
• Feitelijke identiteit
• Verschijningsvorm

• Feitelijke identiteit
• Materie

Platonisch‐idealistisch (Brachert)
Integral restoration (Sagoff)
Restaurateur artiste (Partalas)

Restauratieve opties

Protestants‐materialistisch (Brachert)
Purist restoration (Sagoff)
Restaurateur archeologue (Patalas)
“Resto Art” (Talley)

idea

Uitgaande van functionele identiteit

matter

• dynamisch behoud
• “antiquarian production” 

artefact
factual identity
physical
properties

function

context

actual identity

13
21-1-2014

Restauratieve opties
Uitgaande van contextuele identiteit

idea

matter
artefact

factual identity
physical
properties

function

context

actual identity

• narratieve detaillering
• biografische authenticiteit

14
21-1-2014

Restauratieve opties
idee

Uitgaande van conceptuele identiteit

materie
artefact

feitelijke identiteit
fysieke
kenmerken

functie en
betekenis

context

actuele identiteit

15

Vt2 collectiemobiliteit