1. FİİLLER

2. FİİLLERİN ANLAMSAL ÖZELLİKLERİ
1. Kılış Fiilleri :
Bir eylemi anlatırlar;nesne üzerinde gerçekleşir.
“ Alnına dökülen şafağı öptümöptüm. ”
2. Durum Fiilleri :
Öznenin bir durumunun sürekliliğini anlatırlar.
“ O neden şimdi ölümü bekliyordubekliyordu. ”
3. Oluş Fiilleri :
Öznenin istemi dışında gerçekleşen ve öznedeki değişimi verir.
“Hızla yaşlanıyorduyaşlanıyordu annem. ”

3. FİİLDE ZAMAN
 Geçmiş Zaman:
Eylemin bildirdiği zaman, içinde bulunduğumuz zamandan öncedir.
“ Her şeyi iyi yanından görmeyi kim öğrettiöğretti bize. ”
 Şimdiki Zaman:
Eylem içinde bulunduğumuz zamanda gerçekleşir.
“ Sana tutunup çıkıyorumçıkıyorum kıyıya. ”
 Gelecek Zaman:
Eylem, geleceğe ilişkindir.
“ Ne zaman uyanacakuyanacak uykusundan mavi su. ”

4. FİİLDE KİP
1.Haber Kipleri (bildirme)
2.İstek Kipleri

5. HABER KİPLERİ
1. Görülen Geçmiş Zaman:
Eylem , içinde bulunduğumuz zamandan önce gerçekleşir.
-di ekiyle kurulur.
“ Yüreğimde sonrasız kurşunların açtığı
Öyle derin bir yara kanadı kanayacak. ”
2. Öğrenilen Geçmiş Zaman:
İçinde bulunduğumuz zamandan önce olur ve
başkaları tarafından anlatılır.
-miş ekiyle gösterilir.
“ Adamcağızları savaşa yollamışlar.”

6. HABER KİPLERİ
3. Şimdiki Zaman :
Eylem içinde bulunduğumuz zamanda gerçekleşir.
-yor ekiyle kurulur.
“ Genç ölüleri konuşuyoruz;konuşuyoruz;
Karanlığı omuzlayan genç ölüleri. ”
4. Gelecek Zaman :
Eylemin gelecekte yer aldığını gösterir.
-ecek ekiyle kurulur.
“ Truvasız atlarla geleceğim sana.”

7. HABER KİPLERİ
5. Geniş Zaman :
Eylemin geniş bir zaman diliminde yer aldığını belirtir.
-r ekiyle kurulur.
“ Bir gün olur türkü yakan bulunur.”

8. İSTEME KİPLERİ
1. Dilek Kipi :
Dilek anlamı verir.
-sa, -se ekleriyle kurulur.
“Sana koşsamkoşsam bir uçuruma açılıyordu yolum.”
2. İstek Kipi :
Eyleme istek, öğüt, gereklilik anlamı katar.
-e ekiyle kurulur.
“ Tekin adam değildir, dikkat edesinedesin.”

9. İSTEME KİPLERİ
3. Gereklilik Kipi :
Eylemin gerçekleşmesi gerektiğini belirtir.
-meli, -malı ekleriyle kurulur.
“ Ölsem ayıptır, sussam tehlikeli
Çok sevmelisevmeli öyleyse, çok söylemelisöylemeli.”
4. Emir Kipi :
Eylemin yapılması gerektiğini buyurarak anlatır.
“ ÖldürÖldür de hapislerde çürüçürü.”

10. BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER
1.Hikaye Birleşik Zamanı :
Bildirme ve isteme kiplerinin sonuna -di eki getirilerek kurulur.
“Bu konuya çok iyi çalışmıştıçalışmıştı.”
2. Rivayet Birleşik Zamanı :
Bildirme ve isteme kiplerinin sonuna -miş eki getirilerek
kurulur.
“ Tezgahtar olacakmışımolacakmışım , iş öğrenecekmişimöğrenecekmişim.”

11. BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER
3. Koşul Birleşik Zamanı :
Yalın zamanlı fiillerin sonuna –se eki getirilerek kurulur.
“ Sesim sözüm yeterse
Sana şah diyeceğim.”

14. ÖZNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE FİİLLER
Etken Eylemler:
Cümlede yüklemin yaptığı işi, doğrudan doğruya öznenin yaptığını
belirten eylemlerdir.
Çocuk(Özne) annesini duymuyordu. (Etken eylem, Yüklem)
İş-kılış eylemleri etken çatılı eylemlerdir:
Kır- kır - duy- çöz-bul- gör-yıka- döv- ...

15. ÖZNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE FİİLLER
Edilgen Eylemler:
Edilgen çatı ekleriyle yapılan ve gerçek öznesi belirtilmeyen veya belli
olmayan eylemlerdir. Edilgen çatı ekleri şunlardır: -(I)l- (I) n-
Oluş eylemleri edilgin çatılı eylemlerdir: büyü- uza- yat- kalk- ...
Hayâller zamana yeni baştan sunulur. (özne/ sözde özne- edilgen çatılı
eylem)
Edilgen çatılı eylemlerin özneleri sanki nesne gibidir. Bu bakımdan biz
böyle öznelere “sözde özne ”denir.

16. ÖZNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE FİİLLER
Dönüşlü Eylemler:
Dönüşlü çatı ekleriyle (-n, -l-) (Eylemden eylem yapım eki) yapılan,
yapılan işten etkilenenin de aynı kişi olduğunu gösteren eylemlerdir:
kır-ıl- yıka-n- - uza-n- yor-ul- -övün-
İşteş Eylemler:
Bir eylemin gösterdiği işi birden fazla özne tarafından karşılıklı olarak
yapıldığını gösteren eylemlerdir. İşteş çatılı eylemler -ş- Iş- ekleriyle
kurulur: koş-uş- at-ış- tan-ış- gül-üş- bul-uş- inle-ş-
Çocuklar köpeği görünce kaçıştılar...

17. NESNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE
FİİLLER
Geçişli Eylemler:
Nesne alabilen eylemlerdir. Özne bir varlığa etki edebilir. Böyle
eylemler 'neyi, kimi, ne ' sorularına cevap verirler. kır-, sev- al-
ara- ver-.... Bütün iş-kılış eylemleri geçişlidir.
Yahya Kemal'in şiirlerini seviyorum. (Nesne) (geçişli eylem)
Geçişsiz Eylemler:
Nesne almayan, eylemin hareketi doğrudan doğruya eyleme bağlı
olan eylemlerdir: yat- uyu- kalk- ağla-
gez- koş-büyü-öl-...durum ve oluş eylemleri geçişsiz eylemlerdir.

18. NESNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE FİİLLER
Oldurgan Eylemler:
Geçişsiz eylemlerin kök veya gövdelerine -DIr ,-r-, -t- yapım ekleri
getirilerek geçişli yapılan eylemlere oldurgan çatılı eylemler denir.
Hasta bir süre sonra hastanede öldü. (Geçişsiz eylem)
Doktor hastasını öl-dür-müş. Yandaki cümlede yüklem olan eylem -dIr-
ekini alarak geçişli (oldurgan) olmuştur.

19. NESNE YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE
FİİLLER
Ettirgen Eylemler:
Geçişli eylemlerin kök veya gövdelerine -Dır, -t-, r- yapım eklerini
getirmek suretiyle yapılan eylemlerdir. Taş-ıt-, geç-ir-, duy-ur- getir-
t-
Yıllarca kayıp kardeşini aradı. Geçişli eylem
Yıllarca kayıp kardeşini ara-t-tı. Oldurgan eylem (aynı zamanda
Geçişlidir)

20. İLGEÇLER (EDATLAR)
Tek başına anlamı olmayan, sözcükler ve cümleler
arasında anlam ilgileri kuran sözcüklerdir.
İlgeçler üç gruba ayrılır:
 Bağlama,
 Son çekim,
 Ünlem ilgeçleri.

21. BAĞLAMA İLGEÇLERİ
Sıralama İlgeçleri: ve, dahi, da / de, ile...
Cümle Başı İlgeçleri: fakat, ancak, çünkü, zira, şayet, eğer...
Sınava çok çalıştım. Fakat borcun yaşamaktır.
Karşılaştırma İlgeçleri: ya ya, ne ne…
Ya bu deveyi güdersin ya bu diyardan gidersin. Ne aradı ne sordu...
Denkleştirme İlgeçleri: ya, veya, yahut, ya da... Bunu sen veya o yapsın.
Kuvvetlendirme ilgeçleri: (sona gelen ilgeçler) bile, ise, ki, dahi...
Bu konuyu o bile anladı da sen anlamadın.