Download to read offline
ขันหมากกระดาษธรรมดา
- 1. I เครื่องขันหมากมีอะไรบ้างนะ? สำหรับคู่บ่ำวสำวที่กำลังจะแต่งงำนตำมประเพณีไทยคงไม่พูดถึง “ขันหมำก” ไม่ได้ หนุ่มสำวยุคใหม่อำจจะไม่ค่อยรู้เกี่ยวกับเรื่องของขันหมำกมำกนัก คณะผู้จัดทำนักเรียนชั้นมัธยมศึกษำปี ที่ 5/8 เลยมีข้อมูลเกี่ยวกับกำรจัดขันหมำกมำฝำกกัน กำรยกขัน ห มำ ก สู่ข อเ ป็ น พิธี ที่ จัดขึ้ น เ พื่ อเ ป็ น ก ำรเ คำ รพ ผู้ใ ห ญ่ฝ่ ำยเ จ้ำ ส ำ ว เป็นกำรบอกกล่ำวขออนุญำตผู้ใหญ่ฝ่ำยเจ้ำสำวว่ำจะสู่ขอไปเป็นภรรยำ ขันหมำกนั้น มีมำตั้งแต่สมัยสุ โขทัย โดยสมเ ด็จพ ระ ร่วงเ จ้ำได้ทรง บัญญัติไ ว้ว่ำ “ถ้ำช ำวไทยทำกำรรับแขกเ ป็ น สน ำ มใ หญ่มีกำรอำ วำห์ มง ค ลห รื อ วิวำห์ มง ค ล แ ล้ ว ให้ร้อยกรองดอกไม้เป็นรูปพำนขันหมำก และให้เรียกว่ำ “พานขันหมาก” พำนขันหมำกจะประกอบไปด้วย พานเชิญขันหมาก พานสินสอดทองหมั้น พานแหวน พ า น ข น ม ผ ล ไ ม้ แ ล ะ พ า น ต้ น ก ล้ ว ย ต้ น อ้ อ ย จำนวนของพำนขันหมำกที่ใช้สำหรับงำนแต่งงำนในปัจจุบันจะแปรผันตำมรูปแบบกำรจัดขบวน กำรจัดขันหมำกแบบชำววังที่นิยมทำกันมี 2แบบ คือ แบบใช้พลูจีบ และแบบที่ไม่ใช้พลูจีบ ซึ่งทั้ง 2 แบบจะใส่หมำกพลูเป็ นคู่ โดยใส่ 4คู่ หรือ 8คู่ นำมำเรียงให้สวยงำม สำเหตุที่ต้องใส่ห มำกพ ลู ก็เ ป็ น เ พ รำะ ว่ำคน สมัย ก่อน นิ ย มกิน ห มำ ก กัน จึง นิ ย มใ ช้ห มำ กพ ลูเ ป็ น กำร ต้อ น รั บ เ มื่ อ มี แ ข ก ม ำ เ ยี่ ย ม เ ยื อ น แ ต่ ล ะ บ้ ำ น ก็ จ ะ มี เ ชี่ ย น ห ม ำ ก ไ ว้ รั บ ร อ ง แ ข ก จึงเป็นที่มำกของกำรจัดขันหมำกในกำรไปสู่ขอเพื่อแสดงไมตรี ส่วนดอกไม้ที่ใส่ในพำนขันหมำก จะเป็นดอกไม้มงคล เช่น ดอกรัก หมำยถึงควำมรักที่เหนียวแน่น ดอกบำนไม่รู้โรย หมำยถึง ควำมรักที่ยั่งยืน ไม่จืดจำง ดอกดาวเรือง หมำยถึง ควำมเจริญรุ่งเรืองของบ่ำวสำว และมีของอื่นๆ ที่ใส่ในพำนขันหมำกอีก เช่น ใบเงิน ใบทอง ใบนาค เชื่อว่ำจะทำให้มีเงินมีทอง ข้ำวเปลือก ใส่ไว้เป็นพันธุ์ข้ำวเพื่อเป็นทุนเริ่มชีวิตครอบครัวเพรำะสมัยก่อนคนไทยปลูกข้ำวเป็นหลัก นอกจำกนี้ยังใส่งา ถั่วเขียว ถั่วทองถุงเงิน ถุงทองไปอีกด้วย ผลไม้ต่ำงๆ และขนมมง คลต่ำงๆ เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ทองเอก สื่ อถึง ใ ห้มีเ งิ น ทอง ร่ ำรวย ข น มจ่ ามงกุฎ สื่ อถึง กำรส่ง เ สริ มหน้ำที่กำรง ำน ข น มชั้ น สื่อถึงควำมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของคู่บ่ำวสำว ขนมเสน่ห์จันทร์ หมำยถึง ให้มีควำมรักกันไม่เสื่อมคลำย ขนมกง หมำยถึง ควำมรักที่ไม่มีวันสิ้นสุด และขนมลูกชุบ หมำยถึง ให้มีลูกหลำน ส่วนพำนต้นกล้วย ต้นอ้อย จะเป็นกำรให้บ่ำวสำวนำไปปลูกร่วมกัน หำกปลูกได้เจริญงอกง ำม ควำมรักก็จะสมบูรณ์ ตำมไปด้วย มีลูกเต็มบ้ำนมีหลำนเต็มเมือง
- 2. II สิ่งที่ต้องเตรียมในพานขันหมาก ประกอบไปด้วย ขันหมำกเอกและขันหมำกโท ขันหมากเอก ประกอบด้วย พานขันหมาก เป็นพำนของฝ่ำยชำยนำมำที่บ้ำนฝ่ำยหญิง ในพำนประกอบไปด้วย หมำกพลู ใบเงิน ใบทอง ใบนำค ข้ำวเปลือก งำ ถั่วเขียว ถุงเงิน ถุงทอง ดอกรัก ดอกดำวเรือง ดอกบำนไม่รู้โรย พำนต้นกล้วย ต้นอ้อย สมัยโบรำณต้องให้มีผลไม้เพรำะจะทำให้คู่บ่ำวสำวทำมำค้ำขำยเจริญรุ่งเรือง พ ำน เ ชิญขัน หมำก เ ป็ น พ ำน ของ ฝ่ ำยหญิง เ มื่อขบวน ขัน หมำกมำกถึง บ้ำน ฝ่ ำยห ญิ ง และผ่ำนประตูเงินประตูทองมำแล้ว ฝ่ำยหญิงก็จะลงมำเชิญขันหมำกเข้ำบ้ำน พำนแหวน ใช้สำหรับใส่แหวนหมั้นของทั้งเจ้ำบ่ำวและเจ้ำสำว พำนขนม ใส่ขนมมงคล 9 อย่ำง ได้แก่ ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ทองเอก จ่ำมงกุฎ เสน่ห์จันทร์ ลูกชุบ ขนมกง ขนมชั้น พานสินสอด ทองหมั้น ไว้สำหรับใส่เงิน ทอง เพชร นำค ของหมั้น ไว้อำจจะใส่รวมไว้ใน 1 พำน หรือถ้ำเยอะมำกๆ อำจแยกเป็น 2 พำนก็ได้เมื่อใส่เงินทองเรียบร้อยแล้ว ใส่ใบเงิน ใบทอง ใบนำค กลีบดอกไม้ พวกกุหลำบ ดำวเรือง บำนไม่รู้โรย ดอกมะลิ ดอกรัก หรือดอกไม้มงคลอื่นๆ และใส่ถุงเงิน ถุงทอง ลงไปด้วย โดยพำนนี้จะคลุมผ้ำเอำไว้ ส่วนใหญ่จะใช้ผ้ำลูกไม้คลุม พานเทียนแพ ไว้สำหรับบูชำพระรัตนตรัย กรำบไว้พ่อ แม่ ขอพรจำกสิ่งศักดิ์ สิทธิ์ และขอพรจำกผู้ใหญ่ พาน สาห รับไห ว้ ผู้ ให ญ่ สมัยก่อน จะ ใ ช้เ ฉพ ำะ พ ำน ธู ปเ ทียน แพ เ ท่ำนั้ น แต่ปัจจุบันจะใช้พำนใส่ผ้ำนุ่ง และผ้ำห่มอย่ำงละ 1 ชิ้น หรืออำจจะใช้ของอื่นไหว้ผู้ใหญ่แทน ก็ได้ แต่ไม่ต้องใช้ธูปเทียนและดอกไม้แล้ว พานรดน้าสังข์ ใช้สำหรับคู่บ่ำวสำวที่มีพิธีรดน้ำสังข์ เพื่อเป็นศิริมงคลกับชีวิตคู่ ร่มสีขำว 2 คัน ให้เถ้ำแก่ถือ ช่อดอกไม้เล็กๆ สำหรับเจ้ำบ่ำวถือ พำนขันหมำกโท ประกอบด้วย พานขนมมงคล 9 อย่าง ได้แก่ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ทองเอก จ่ำมงกุฎ เสน่ห์จันทร์ ลูกชุบ ขนมกง ขนมชั้น หรืออำจะเป็นขนมมงคลอย่ำงอื่นก็ได้ แต่จะไม่นิยมใช้ ขนมต้มแดง ต้มขำว เพรำะเป็นขนมที่ใช้ในกำรทำพิธีทำงไสยศำสตร์ พำนไก่ต้ม หมูนอนตอง พำนวุ้นเส้น 1 คู่ พำนมะพร้ำว 1คู่ พำนกล้วยหอม ต้องใส่เป็นคู่และส้ม 1 คู่ พำนส้มโอ 1 คู่
- 3. III พำนชมพู่1คู่ พำนขนมเสน่ห์จันทร์ หรือขนมเปี๊ยะ 1คู่ พำนขนม เพื่อแจกให้ญำติผู้ใหญ่ ตำมจำนวนที่ต้องกำรแจก จะใช้ขนมอะไรก็ได้ แล้วแต่ควำมเชื่อแต่ละบ้ำน พำนเครื่องเซ่นไหว้บรรพบุรุษ ประกอบด้วย ธูป 5 ดอก เทียน 2 เล่ม มะพร้ำวอ่อน 1 คู่กล้วยน้ำว้ำ 2 หวี ไก่ต้ม 1 ตัว หมูนอนตอง 1 ที่ เหล้ำ 1คู่ผ้ำขำว 1 พับ การจัดขบวนขันหมาก เ ริ่ มขบวน จะ เ ป็ น เ จ้ำบ่ำวอยู่ห น้ำสุ ดของ ขบวน ตำมด้วย เ ฒ่ำแก่และ เ ด็กผู้ชำย เมื่อเดินมำใกล้ถึงบ้ำนเจ้ำสำว เฒ่ำแก่ก็จะออกมำรับหน้ำ ถือว่ำเป็นตัวแทนเจ้ำบ่ำว โดยเจ้ำบ่ำวถือช่อดอกไม้ พวงมำลัย หรือพำนธูปเทียนแพรก็ได้ เปิดต้นด้วยขบวนรำ คนถือซองเงิน เป็น พ่อแม่หรือผู้ใหญ่ของเจ้ำบ่ำว คู่ต้นกล้วย ต้นอ้อย ขันหมำกเอก ให้ญำติผู้ใหญ่ถือ คู่ขันหมำกพลู พำนสินสอดทองหมั้น พำนแหวนหมั้น พำนธูปเทียนแพ พำนคู่ผ้ำไหว้ ขันหมำกโท ให้ญำติหรือเพื่อนเจ้ำบ่ำวถือ พำนคู่ขำหมู พำนคู่วุ้นเส้น พำนคู่มะพร้ำว พำนคู่กล้วยหอม ส้ม ชมพู่ พำนคู่ขนมมงคล 9อย่ำง พำนคู่ขนมเสน่ห์จันทร์ หรือขนมเปี๊ยะ พำนคู่ขนมกล่องที่ใช้แจกญำติๆ ข้อควรจา สมัยโบรำณมีควำมเชื่อเรื่องขนมหรือกับข้ำวที่ไม่ควรใช้ในงำนแต่งงำน หรืองำนมงคล เช่น แกง บวด ต้มยำ ต้มผัก เ พ รำะ ถือเ คล็ดเ รื่ องชื่อฟัง แล้วไม่เ ป็ น มง คล ปลำร้ำ ปลำเ จ่ำ เพรำะเกรงว่ำจะเกิดกลิ่นเหม็น ส่วนอำหำรคำวที่ไม่นิยมทำคือ ข้ำวต้ม เพรำะใช้เลี้ยงแขกในงำนศพ จ ะ เ ห็ น ว่ำ ก ว่ำ จ ะ จัด ข บ ว น ขัน ห ม ำ ก ไ ป สู่ข อ ไ ด้ มี ขั้ น ต อ น ค่อ น ข้ำ ง เ ย อ ะ ปัจจุบันอำจจะลดทอนปรับเปลี่ยนไปตำมยุคสมัย แต่อย่ำงไรก็เป็นกำรรักษำประเพณีที่ปฏิบัติกันตำมกันมำ
- 4. IV แ ล ะก็ เ ป็ น ป ร ะ เ พ ณี ที่ ส ว ย ง ำ ม เ ป็ น ก ำ ร ใ ห้ เ กี ย ร ติ ผู้ ใ ห ญ่ ท ำ ง ฝ่ ำ ย ห ญิ ง เพื่อรักษำไมตรีจิตที่ดีต่อกันไว้ให้ยั่งยืนยำวนำนด้วย