Download to read offline
น้ำสมุนไพรข่ารักษ์ภูมิปัญญาชุมชน
- 1. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี โครงงานยอยที่ 4 1. ชื่อโครงงาน น้ําสมุนไพรข+ารักษภูมิปญญาชุมชน (Herbal Galangal Guard the way of Community) คําสําคัญ น้ําสมุนไพรข+า 2 นักเรียนผูทําโครงงาน 2.1 นางสาววิมลวรรณ กองธรรม 2.2 นางสาวอิศราภรณ บกนGอย 2.3 นายมงคล ทองเจียว 3 ครูที่ปรึกษา คนที่ ชื่อ-สกุล สอนกลุมสาระ โทรศัพท( อีเมล( 3.1 นางสาวกิตติมา สาระรักษ สังคมศึกษาฯ 080-1705406 Kittima_sararak@hotmail.com 3.2 นางอาภาพร วรรณสุข สังคมศึกษาฯ 0819352991 lekklar@hotmail.com 4 งบประมาณที่เสนอ 6,400 บาท 5 เสนอ ยื่นครั้งที่ 1 วันที่ 15 เดือน ตุลาคม พ.ศ. 2557 แกGไขครั้งที่ 2 วันที่ 10 เดือน พฤศจิกายน พ.ศ. 2557 แกGไขครั้งที่ 3 วันที่ 20 เดือน พฤศจิกายน พ.ศ. 2557
- 2. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี รายละเอียดโครงงานยอยประเภท ข (สังคมศาสตร/มนุษยศาสตร) โครงงานที่ ข 4 น้ําสมุนไพรข+ารักษภูมิปญญาชุมชน (Herbal Galangal Guard the way of Community) 1. ที่มาและความสําคัญของโครงงาน ประเทศไทยตั้งอยู+ในเขตภูมิอากาศแบบรGอนชื้น ทําใหGสภาพภูมิอากาศมีความเหมาะสมในการปลูกพืช ประกอบกับคนไทยมีวิถีการดําเนินชีวิตในรูปแบบของการพึ่งพาตนเองจึงนิยมทําการเกษตร ปลูกพืช เลี้ยงสัตว เพื่อบริโภคและใชGประโยชนในการดํารงชีวิต ซึ่งการปลูกพืชและเลี้ยงสัตวส+วนใหญ+มักทําในรูปแบบของกิจการ ครัวเรือนขนาดเล็ก ใชGบริโภคในชีวิตประจําวัน พืชที่ปลูกมักจะเป_นพืชผักสวนครัวที่ปลูกไวGในบริเวณบGาน โดย มีวัตถุประสงคเพื่อปลูกไวGสําหรับรับประทานเองภายในครอบครัว การปลูกผักสวนครัวไวGรับประทานจะทําใหG ผูGปลูกไดGรับประทานผักสดที่อุดมดGวยวิตามินและเกลือแร+ต+าง ๆ มีความปลอดภัยจากสารเคมี และยังสามารถ ลดรายจ+ายในครัวเรือนไดG ( agrimedia.agritech.doae.go.th/book/book-veg/VS%20035.pdf ) ข+า เป_นพืชผักสวนครัวชนิดหนึ่งที่คนไทยนิยมปลูก ข+า เป_นพืชที่มีลําตGนอยู+ใตGดินเรียกว+า "เหงGา" อยู+ ในวงศขิง เป_นไมGลGมลุก เป_นพืชสมุนไพรที่นํามาใชGในการประกอบอาหาร ข+าเป_นพืชที่นํามาใชGประโยชน ทางดGานอาหารมากมาย ใชGใส+ในตGมข+า ตGมยํา น้ําพริกแกงทุกชนิดใส+ข+าเป_นส+วนประกอบ ข+า มีบทบาทในการ ดับกลิ่นคาวของเนื้อและปลา นอกจากนั้น ข+ายังมีฤทธิ์ทางยาสมุนไพร เหงGาแก+แกGปวดทGอง จุกเสียด แน+น ดอกใชGทาแกGกลากเกลื้อน ผลช+วยย+อยอาหาร แกGคลื่นเหียน อาเจียน ตGนแก+นําไปเคี่ยวกับน้ํามันมะพรGาว ทาแกG ปวดเมื่อย เป_นตะคริว ใบมีรสเผ็ดรGอน แกGพยาธิ สารสกัดจากข+ามีฤทธิ์ฆ+าเชื้อแบคทีเรีย น้ํามันหอมระเหย จากข+ามีฤทธิ์ทําใหGไข+แมลงฝgอ กําจัดเชื้อราบางชนิดไดG ใชGผสมกับสะเดาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการกําจัด แมลง ข+า ลดการบีบตัวของลําไสG ขับน้ําดี ขับลม ลดการอักเสบ ยับยั้งแผลในกระเพาะอาหาร ฆ+าเชื้อแบคทีเรีย ฆ+าเชื้อรา (http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2_(%E0%B8%9E% E0%B8%B7%E0%B8%8A) และจากงานสืบคGนงานวิจัยพบว+า ข+ามีฤทธิ์ตGานการอักเสบ บรรเทาปวด และ ผลต+อระบบประสาทจากเหงGาของข+าเล็ก สารสกัด 80% เอทานอลของเหงGาข+าเล็ก (Alpinia officinarum ) เมื่อนํามาทดสอบฤทธิ์ตGานการอักเสบแบบเฉียบพลันและแบบเรื้อรังในหนูแรท โดยในกลุ+มที่ทดสอบการ อักเสบแบบเฉียบพลัน หนูแรทจะถูกเหนี่ยวนําใหGเกิดการอักเสบดGวยการฉีดสาร carrageenan เขGาใตGผิวหนัง บริเวณอุGงเทGาดGานหลัง ในขณะที่หนูกลุ+มที่ทดสอบการอักเสบแบบเรื้อรัง หนูแรทจะถูกเหนี่ยวนําใหGเกิดการ อักเสบดGวยการฉีด complete Freund's adjuvant (CFA) เขGาใตGผิวหนังบริเวณอุGงเทGาดGานหลัง จากนั้นจึงใหG สารสกัดจากเหงGาข+าเล็กโดยการปtอนเขGาทางปาก พบว+าสารสกัด 80% เอทานอล มีฤทธิ์ตGานการอักเสบ โดย สามารถลดอาการบวมที่เกิดจากสารcarrageenan และ CFA นอกจากนี้ ส+วนสกัดเอทิวอะซิเตทจากสารสกัด ดังกล+าวยังยับยั้งการสรGาง nitric oxide (NO) ในเซลล RAW 264.7 ที่ถูกเหนี่ยวนําดGวย lipopolysaccharide (LPS) และมีฤทธิ์ตGานความผิดปกติในระบบประสาทโดยมีผลลด c-Fos protein ในสมองส+วน hippocampus ของหนูแรทที่ถูกกระตุGนดGวย CFA ซึ่งแสดงใหGเห็นว+าเหงGาของข+าเล็กมีฤทธิ์ตGานการอักเสบทั้งแบบเฉียบพลัน และแบบเรื้อรัง J Ethnopharmacol 2009;126(2):258 – 64 ( http://www.medplant.mahidol.ac.th /active/shownews.asp?id=583 ) และ ข+ามีสารสําคัญที่เชื่อว+าเป_นสารออกฤทธิ์ หรือสารที่ใชGประเมิน คุณภาพของสมุนไพร Cineole, camphor และ eugenol ลดการบีบตัวของลําไสG, 1'-acetoxychavicol acetate, 1'-acetoxyeugenol acetate และ eugenol ช+วยลดการอักเสบ , 1'-acetoxychavicol
- 3. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี acetate และ 1'-acetoxyeugenol acetate ช+วยยับยั้งการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร และฆ+าเชื้อรา eugenol มีฤทธิ์ขับน้ําดี ช+วยย+อยอาหาร และฆ+าเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ข+ามีฤทธิ์ลดการบีบตัว ของลําไสG สารออกฤทธิ์ คือ cineole, camphor และ eugenol ในข+ามีฤทธิ์ลดการบีบตัวของลําไสG ฤทธิ์ขับน้ําดี สาร eugenol จากเหงGาข+ามีฤทธิ์ขับน้ําดีคือช+วยย+อยอาหารไดG ฤทธิ์ขับลมคือน้ํามันหอมระเหย จากเหงGาข+ามีฤทธิ์ขับลม ฤทธิ์ลดการอักเสบเนื่องจากข+ามีสารออกฤทธิ์ คือ 1'-acetoxychavicol acetate, 1'-acetoxyeugenol acetate และ eugenol ช+วยลดการอัก และสมุนไพรตํารับที่มีข+าเป_นส+วนประกอบมี ฤทธิ์ลดการอักเสบไดG สารสกัดข+าสามารถยับยั้งการสลายของกระดูกอ+อนจากการเหนี่ยวนําดGวย interleukin- 1 (IL-1β) โดยพบสารออกฤทธิ์คือ p-hydroxycinnamaldehyde ซึ่งแยกไดGจากสารสกัดข+าดGวยอะซีโตน มี ฤทธิ์ยับยั้งการสลาย hyaluronan (HA), sulfated glycosaminoglycans (s-GAGs) และ matrix metalloproteinase (MMPs) จากเนื้อเยื่อกระดูกอ+อน แสดงว+าสาร p-hydroxycinnamaldehyde จากข+ามี ศักยภาพที่จะพัฒนาไปใชGรักษาอาการขGออักเสบไดG นอกจากนี้ยังพบว+าสารสกัดผสมของข+าและขิงมีประสิทธิภาพในการลดการอักเสบของขGอโดย การลด chemokine mRNA และระดับของโปรตีนที่ chemokine หลั่งออกมาไดGดีกว+าสารสกัดข+าหรือขิง เดี่ยวๆ และพบว+าสารสกัดผสมข+าและขิงมีฤทธิ์ยับยั้งการแสดงออกของยีนของสารสื่อที่กระตุGนใหGเกิดการ อักเสบ (proinflammatory genes) ไดGแก+ TNF-, IL-1, COX-2, MIP-, MCP-1 และ IP-10 ฤทธิ์ยับยั้ง แผลในกระเพาะอาหารซึ่งเหงGาข+ามีสาร 1'S-1'-acetoxychavicol acetate และ 1'S-1'-acetoxyeugenol acetate ช+วยยับยั้งแผลในกระเพาะอาหาร ฤทธิ์ตGานเชื้อจุลชีพ สารสกัดข+าดGวยป‰โตรเลียมอีเธอร, ไดเอทิล อีเธอร, อะซีโตน และน้ําสามารถฆ+าเชื้อแบคทีเรีย Escherichia coli และ Salmonella typhi ที่เป_นสาเหตุ ของโรคอุจจาระร+วงไดG โดยมี eugenol และ 1'-acetoxychavicol acetate เป_นสารสําคัญในการออกฤทธิ์ฆ+า เชื้อแบคทีเรีย สาร 1'-acetoxychavicol acetate สามารถยับยั้งแบคทีเรียสายพันธุดื้อยา Enterococcus faecalis, S. typhi, Pseudomonas aeruginosa, E coli และ Bacillus cereus ไดGดGวย จากการศึกษาดังกล+าวทําใหGพบว+า ข+าเป_นพืชที่ปลูกง+าย พบไดGทั่วไปในครัวเรือน มีประโยชน ทางสมุนไพร มีสารที่ช+วยรักษาบํารุงร+างกาย และรักษาโรคต+างๆมาก จนคนในชุมชนนําข+ามาแปรรูปเป_น น้ําสมุนไพรข+าในการดูแลสุขภาพ จึงนับไดGว+าข+าเป_นพืชที่มีคุณประโยชนทางสมุนไพรชนิดหนึ่ง แต+เป_นที่ น+าสังเกตว+า คนในชุมชนมีการนําน้ําข+าที่เป_นภูมิปญญาดั้งเดิมมาใชGในการดูแลสุขภาพนGอยลง ดังนั้นหากมี การพัฒนาน้ําสมุนไพรข+าใหGน+าสนใจในการบริโภค และส+งเสริมใหGมีการใชGในดูแลสุขภาพมากขึ้น ก็จะเป_น การพึ่งพาตนเอง ลดความเสี่ยงจากการบริโภคยาแผนปจจุบันและช+วยลดค+าใชGจ+ายในครัวเรือนไดGเป_นอย+างดี
- 4. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 2. คําถามที่อยากรู อยากทราบว+ามีคนชุมชนมีใชGน้ําสมุนไพรข+าในการดูแลสุขภาพมากนGอยเท+าไรและจะถGาเราสามารถ ส+งเสริมใหGคนในชุมชนหันมาใชGประโยชนจากการใชGน้ําข+าดูแลสุขภาพมากขึ้นไดGหรือไม+ น้ําข+าเป_นภูมิปญญาทGองถิ่นในสมัยก+อนนํามาตGมกินเพื่อบํารุงสุขภาพแต+สมัยนี้ไม+นิยมดื่มเพื่อสุขภาพ เพราะว+าน้ําข+าใชGในเวลานานในการช+วยบํารุงรักษาร+างกายและน้ําข+ามีรสชาติไม+อร+อยเลยหันมาใชGยาแผน ปจจุบันแทนแต+รูGหรือไม+ว+ายาแผนปจจุบันนั้นมีโทษทําใหGมีกาสเสี่ยงในการเป_นโรคไตมาก กลุ+มของ ขGาพเจGาเลยอยากจะรณรงคใหGชาวบGานหันมาทานน้ําข+าเพื่อบํารุงสุขภาพและอนุรักษภูมิปญญาทGองถิ่นไวG สืบต+อไป 3. วิธีศึกษาขอมูล น้ําสมุนไพรข+ารักษภูมิปญญาชุมชนเป_นโครงงานที่ตGองการความรูGในการสัมภาษณคนในชุมชนว+ามี การดื่มหรือการใชGน้ําข+าเพื่อรักษาสุขภาพในชุมชนว+ามากนGอยเท+าไรแลGวก็ศึกษาเอกสารเกี่ยวกับคุณสมบัติ ในการรักษาสุขภาพไดGหรือไม+แลGวก็สัมภาษณผูGรูGว+าสูตรการผลิตน้ําข+ามีวิธีการทําอย+างไรแลGวก็ศึกษา ส+วนผสมที่เกี่ยวขGองว+ามีคุณสมบัติอย+างไรบGางและหาวิธีที่จะส+งเสริมใหGคนกับมารับประทานน้ําข+า เหมือนเดิมจากอินเทอรเน็ตดังนั้นจึงมีวิธีการดังนี้ 1. ศึกษาว+าข+ามีคุณสมบัติเพื่อรักษาสุขภาพหรือไม+ 2. สัมภาษณสูตรการผลิตน้ําข+าว+ามีวิธีการทําอย+างไร 3. ศึกษาส+วนผสมที่เกี่ยวขGองว+ามีคุณสมบัติอย+างไรบGาง 4. ศึกษาขGอมูลทางอินเทอรเน็ตและหาวิธีที่จะส+งเสริมว+าทํายังไงคนถึงจะกับมารับประทานน้ําข+ามากขึ้น 5. ศึกษาและสังเกตการดื่มหรืการใชGน้ําข+าเพื่อรักษาสุขภาพในชุมชนว+ามากนGอยเท+าไร
- 5. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 4. แผนกิจกรรม เริมต้น รับนโยบาย/โครงการ รับนโยบาย/เอกสาโครงการ เพาะพันธุ์ปัญญามาดําเนินการ ประชุมวางแผนการดําเนินงาน แบ่งงานรับผิดชอบ ศึกษาข้อมูล/สอบถาม/สัมภาษณ์ ผู้มีความรู้และประสบการณ์ ดําเนินงานตามแผนงาน ผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชน ครูสอนสังคม เอกสาร/อินเตอร์เน็ต การผลิตนํ0าสมุนไพรข่า นําเสนอ สรุปผลงานวิจัย เก็บรวบรวมข้อมูล มาสังเคราะห์เป็นผลวิจัย การให้ความรู้/แผ่นพับ/CD/ส่งเสริมการใช้ สิ0นสุด เม.ย. 2557 พ.ค. 2557 พ.ค. 2557 พ.ค. – มิ.ย. 2557 พ.ค. – มิ.ย. 2557 มิ.ย. – ก.ค. 2557 มิ.ย. – ก.ค. 2557 มิ.ย. – ธ.ค. 2557 ธ.ค. 2557 ม.ค. 2558 ม.ค. – ก.พ. 2558 ก.พ. – มี.ค. 2558 มี.ค. 2558
- 6. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 5. งบประมาณ หมวด งบประมาณ ค+าวัสดุ (หมGอ กระดาษ ขวด ซีดี หญGาหวาน ฯลฯ) 4400 ค+าใชGสอย (ค+าเดินทาง ค+าทํางาน) 2000 6. เอกสารอางอิง agrimedia.agritech.doae.go.th/book/book-veg/VS%20035.pdf เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://www.medplant.mahidol.ac.th/pubhealth/alpinia.htmlเขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2_(%E0%B8%9E% E0%B8%B7%E0%B8%8AเขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน2557 http://www.medplant.mahidol.ac.th/pubhealth/alpinia.htmlเขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://www.pendulumthai.com/smf/index.php?topic=442.0 เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://health.kapook.com/view65106.html เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://kasetpcc.wordpress.com เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://richness.exteen.com/20091120/entry เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 http://mba.sorrawut.com/wiki เขGาถึงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2557 7. การเรียนรู ไดGเรียนรูGการเขียนความสําคัญของโครงงาน ไดGศึกษาวิธีวิจัยโครงงาน ไดGเรียนรูGการเขียนสมมุติฐานของโครงงาน ไดGเรียนรูGการบริหารงบประมาณ ไดGเรียนรูGการเขียนแผนการดําเนินงาน ( Flow Chat ) ไดGหาความรูG ประสบการณ- ไดGเรียนรูGความสามัคคี ไดGรูGจักภูมิปญญาทGองถิ่น
- 7. -โครงการเพาะพันธุปญญา ป 2557-ศูนยพี่เลี้ยงมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 8. ภาคผนวก สูตรการทําน้ําข+า 1. วัตถุดิบ - ข+า - ตะไครG - หญGาหวาน - ใบเตย - เกลือ - สมุนไพรอื่นๆ 2. วัสดุ - แก‹ส - หมGอ - ทัพพี - กรวยกรอกน้ํา 3. วิธีทํา เทน้ําลงหมGอ 20 ลิตร ตั้งไฟแลGวใส+วัตถุดิบที่เตรียมไวGลงในหมGอแลGวรอใหGน้ําเดือด พอน้ําเดือดใหGชิมใหGไดGรสชาติที่ตGองการ ถGาพอดีแลGวใหGยกลงมาพักไวGใหGเย็น แลGวนําน้ําข+าที่เย็นแลGวมากรอกใส+ขวดแลGวป‰ดฝาใหGเรียบรGอย