διαγώνισμα α λυκείου έκθεση

1. 1
ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α’ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ- Α’ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΚΘΕΣΗ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΗΜ/ΝΙΑ:………………………………………………
ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:………………………..……………….
ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Είναι πλέον κοινή παραδοχή ότι η άποψη του σύγχρονου ανθρώπου για το ποιος είναι
ο επιζητούμενος τρόπος ζωής διαμορφώνεται κυρίως από τα ΜΜΕ γενικά και ιδιαίτερα από
τα ηλεκτρονικά μέσα, όπου ακόμα και μέχρι σήμερα τον κυρίαρχο ρόλο εξακολουθεί να έχει
η τηλεόραση. Αυτό το –από άποψη ισχύος θηριώδες– μέσον λειτούργησε επί μισό και πλέον
αιώνα ως ο ισχυρός διαμορφωτής ανθρώπινων συνειδήσεων, πλασάροντας με χιλιάδες
διαφορετικές μεθόδους –άλλοτε κεκαλυμμένα και άλλοτε απροκάλυπτα– πρότυπα
πολιτικής και κοινωνικής συμπεριφοράς, ηθικής στάσης και αισθητικής άποψης,
καταναλωτικής αντίληψης και επαγγελματικής φιλοδοξίας. Από τις εμφανίσεις στο γυαλί
και τον τρόπο που συζητούν οι πολιτικοί, έως τα κουτσομπολίστικα σχόλια για τους
επώνυμους της showbiz, από τις διαφημιστικές καμπάνιες έως τις lifestyle προτάσεις,
εκπορεύεται επί δεκαετίες από την πρώην «μικρή» οθόνη –και νυν 42 ιντσών οθονάρα– το
συνολικό πρότυπο στο οποίο έπρεπε να ανταποκριθεί ο καθημερινός άνθρωπος για να έχει
δικαίωμα να ισχυρισθεί ότι συμμετέχει μαζί με την υπόλοιπη μάζα στην απόλαυση της
ζωής.
Επανειλημμένες επιστημονικές έρευνες απέδειξαν ότι η τηλεόραση επηρεάζει
καταλυτικά τα παιδιά (τους νυν και μελλοντικούς καταναλωτές και ψηφοφόρους) και τον
υπό ανάπτυξη συμπεριφορικό τους χαρακτήρα και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από
όσο τα επηρεάζουν γονείς και σχολείο.[…] Διαβάζουμε σε εργασία του Κώστα Ζημιανίτη,
διδάκτορα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών: «Η τηλεόραση συμβάλλει στην απο-
ευαισθητοποίηση και την παθητικοποίηση των μικρών τηλεθεατών, στην ισοπέδωση των
αξιών, στη δημιουργία παραπλανητικής εικόνας για την έννοια του κόσμου και με την
προβολή που δίνει σε παραβατικές συμπεριφορές, βοηθάει στην πρόκληση παράνομων ή
και εγκληματικών πράξεων (Halloran, 1975)».
Σύμφωνα πάλι με τον ίδιο, ο φιλικός και ευχάριστος τρόπος με τον οποίο
διαδραματίζει τον κοινωνικοποιητικό ρόλο η τηλεόραση, σε αντίθεση με τους αυστηρούς και
αγχωμένους τις περισσότερες φορές γονείς και δασκάλους, δύσκολα δέχεται αμφισβήτηση,
δηλαδή η τηλεόραση λειτουργεί ως μια “αυθεντία” για τα παιδιά. Έτσι παραμερίζονται η
οικογένεια και οι άλλοι “πρωτογενείς” παράγοντες κοινωνικοποίησης και αλλάζει το
σύστημα αξιών των παιδιών, όπου όλα μπορούν εύκολα να αντιστραφούν, δηλαδή το καλό
σε κακό, το δίκαιο σε άδικο, το σωστό σε λάθος κ.ο.κ. Για παράδειγμα, στα μάτια των παιδιών
πιο εύκολα ηρωοποιούνται οι επιθετικοί και βίαιοι άνθρωποι, ενώ αντίθετα οι ευγενικοί και
υποχωρητικοί θεωρούνται δειλοί, αν όχι ανίκανοι!». Να γιατί τις τελευταίες δεκαετίες –μέσα
στα μυαλά των παιδιών της τηλεόρασης–, η δύναμη και ο κυνισμός εξελίχθηκαν σε
ανυπέρβλητα ιδανικά. […]
Αυτή την καταλυτική δύναμη εξουσίας στις επιθυμίες, τις επιλογές και τις δράσεις
του σύγχρονου ανθρώπου ποιος την διαχειρίζεται; Ποιος την κατευθύνει; Ποιος την ελέγχει;
Η πιο απλή απάντηση που θα μπορούσε κάποιος να δώσει είναι: «Η αγορά». Δηλαδή όποιος
διαθέτει χρήμα να επενδύσει στο μέσον. Να λοιπόν τα συγκοινωνούντα δοχεία που μας
έχουνε παγιδεύσει στην πορεία της αέναης εκμετάλλευσής μας. Ο πολιτικός πολιτισμός

2. 2
(νομοθετώντας και αξιοποιώντας την αναγνωρισιμότητα που προσφέρει η τηλεόραση), σε
απόλυτη εναρμόνιση με τον τραπεζικό πολιτισμό (που διαφημίζει τις υπηρεσίες του και
χρηματοδοτεί το μέσον) και τον αγοραίο πολιτισμό (που προωθεί τον καταναλωτισμό και τη
νομιμοποίηση της κερδοσκοπικής ηθικής ως μέγιστης αξίας), αξιοποιούνε τον τηλεοπτικό
πολιτισμό για να διαμορφώνουνε το κοινωνικό περιβάλλον, όπου με άνεση εφαρμόζουν τις
στρατηγικές τους.
Υ.Γ. Και για εκείνους που έζησαν χρόνια παιδικά και νεανικά πριν την εποχή της
παντοδυναμίας της τηλεόρασης, αφιερώνω τον σαρκαστικό αφορισμό του Αρκά: «Η ζωή
χωρίζεται σε τρεις φάσεις: Επανάσταση, Περισυλλογή, Τηλεόραση. Ξεκινάς να αλλάξεις τον
κόσμο και καταλήγεις να αλλάζεις κανάλια…».
Κ. Σωτηρόπουλος, www.kathimerini.com.cy , διασκευή
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ 1ο
[Μονάδες 30]
ΘΕΜΑ 2ο

3. 3
δ. Να γράψετε μία συνώνυμη ή σημασιολογικά ισοδύναμη λέξη για καθεμιά από τις
λέξεις του κειμένου με την έντονη γραφή, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο
κείμενο: άποψη, ισχύος, δικαίωμα, επανειλημμένες, συμβάλλει
[Μονάδες 30]
ΘΕΜΑ 3ο
[Μονάδες 40]
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Το μυθιστόρnμα του Όργουελ1984 αναφέρεται,σ'ένα δυστοπικόμέλλον,στοοποίοτοολοκλnρωτικό
καθεστώς ιου Μεγάλου Αδελφού, παρακολουθώντας συνεχώς τους πάντες και τα πάντα μέσα από
αμέτρητες διαδραστικές τnλεοθόνες, aσκεί απόλυτο έλεγχο στις πράξεις και τις συνειδήσεις.
Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Γουίστοντ Σμιθ, υπάλλnλος στο Υπουργείο Αλήθειας, το οποίο
είναι αρμόδιο για τnν ενnμέρωσn και τnν ψυχαγωγία των πολιτών. Στο απόσπασμα πoυ ακολουθεί
περιγράφεται n δουλειά τoυ Γουίνστοντ στο συγκεκριμένο υπoυργείo.
Ο Γουίνστον σχημάτισε στο καντράν της τηλεοθόνης τις λέξεις «παλιά νούμερα» χαι ζήτησε τα
φύλλα των Τάιμς που χρειαζόταν.Μετά από μικρή καθυστέρηση, έφτασαν γλιστρώντας μέσα από τον
αεpοσωλήνα. Τα μηνύματα που είχε πάρει αναφέρονταν σε άρθρα ή ειδήσεις που, για τον ένα ή τον άλλο
λόγο, κρίθηχε αναγκαίο να αλλαχτούν ή, κατά την επίσημη έκφραση, «να διορθωθούν». Επί
παραδείγματι, στους Τάιμς της 17ης Μαρτίου φαινόταν ότι ο Μεγάλος Αδελφός στην ομιλία του της
προηγούμενης μέρας είχε προβλέψει ότι θα επικρατούσε ηρεμία στο μέτωπο των Νοτίων Ινδιών, ενώ
στη Βόρεια Αφρική θα εκδηλωνόταν σύντομα ευρασιατική επίθεση. Όμως η Ευρασιατική Ανωτάτη
Διοίκηση εξαπέλυσε την επίθεσή της στις Νότιες Ινδίες κι άφησε ήσυχη τη Βόρεια Αφρική. Έτσι έπρεπε

4. 4
να ξαναγράψει μια παράγραφο της ομιλίας του Μεγάλου Αδελφού, όπου να φαίνεται ότι ο Μεγάλος
Αδελφός προέβλεψε αυτό που έγινε στην πραγματικότητα.[…]
Μόλις τελείωνε με το κάθε μήνυμα, ο Γουίνστον συνήπτε τις φωνογραφημένες διορθώσεις στο
σχετικόφύλλο των Τάιμς και τις έσπρωχνε μέσα στον αεροσωλήνα. Μετά, με μια κίνησηόσο το δυνατόν
πιο ασυνήθιστη, τσάκωνε το μήνυμα και τις σημειώσεις που είχε κρατήσει ο ίδιος και τα έριχνε στην
τρύπα της μνήμης για να τα καταβροχθίσοuν οι φλόγες.
Το τι συνέβαινε στον αόρατο λαβύρινθο όπου οδηγούσαν οι αεροσωλήνες δεν το ήξερε με
λπτομέρειες, αλλά το ήξερε σε γενικές γραμμές. Μόλις μαζεύονταν και γινόταν η αντιπαραβολή όλων
των διορθώσεωv που ήταν απαραίτητες για κάθε αριθμό φύλλου των Τάιμς, αυτό το φύλλο
ξανατυπωνόταν, το αρχικό καταστρεφόταν και στη θέση του τοποθετούσαν στα αρχεία το διορθωμένο.
Αυτή η διαδικασία των συνεχών διορθώσεων δεν αφορούσε μόνο τις εφημερίδες, αλλά και τα βιβλία, τα
περιοδικά, τα φυλλάδια, τις αφίσες, ταέντυπα, τις ταινίες, τις ηχογραφήσεις, τα κινούμενα σχέδια, τις
φωτογραφίες. Αφορούσε κάθε είδος λογοτεχνίας ή εγγράφου που θα μπορούσε να έχει πολιτική ή
ιδεολογική σημασία. Από μέρα σε μέρα, σχεδόν από λεπτό σε λεπτό, το παρελθόν γινόταν παρόν. Έτσι,
κάθε προφητεία του Κόμματος μπορούσε να αποδειχτεί σωστή με μάρτυρες τα ντοκουμέντα. Δεν
επιτρεπόταν να καταχωρηθεί καμιάπληροφορία ή γνώμη αντίθετη προς τις ανάγκες της στιγμής. Όλη
η ιστορία ήταν από δεύτερο χέρι, σβησμένη και ξαναγραμμένη τόσες φορές, όσες κρινόταν απαραίτητο.
Από τη στιγμή που γινόταν η αλλαγή, σε καμιά. περίπτωση δεν μπορούσες ν' αποδείξεις ότι έγινε
οποιαδήποτε παραποίηση. Το μεγαλύτερο τομέα του Τμήματος Αρχείων, πολύ μεγαλύτερο απ' αυτό
όπου εργαζόταν ο Γουίνστον, τον αποτελούσαν πρόσωπα εντεταλμένα να αναζητούν και να
συγκεντρώνουνόλα τα αντίτυπα των βιβλίων, των εφημερίδων και άλλων εγγράφων που είχαν
αντικατασταθει κι έπρεπε να καταστραφούν. Ένα φύλλο των Τάιμς μπορεί να είχε ξαναγραφτεί δέκα
φορές, ή επειδή άλλαξε η πολιτική γραμμή ή επειδή ο Μεγάλος Αδελφός είχε κάνει λάθος προφητείες,
αλλά εξακολουθούσε να υπάρχει στα αρχεία με την αρχική του ημερομηνία. Δεν υπήρχε κανένα
αντίτυπο που να αντιφάσκει σε κάποιο σημείο. Τα βιβλίαεπίσης τα απέσυραν από την κυκλοφορία και
τα ξανάγραφαν πολλές φορές. Τα εξέδιδαν πάλι αμέσως χωρίςς να αναφέρουν ότι έγινε καμία
τροποποίηση. Ακόμα και οι έγγραφες οδηγίες που έπαιρνε ο Γουίνστον και που τις πετούσε μόλις
ταχτοποιούσε τα θέματα, ποτέ δεν ανέφεραν ούτε υπονοούσαν ότι έπρεπε να γίνει κανενός είδους
πλαστογραφία· πάντα ανέφεραν λάθη εκ παραδρομής, παραλείψεις, λάθη τυπογραφικά., που έπρεπε
να διορθωθούν για λόγους ακριβείας.
Αλλά, στην πραγματικοτητα, δεν ήταν πλαστογραφία, σκέφτηκε ο Γουίνστον καθώς άλλαζε τα
στοιχεία του Υπουργείου Αφθονίας. Ήταν απλώς η αντικατάσταση μιας ανοησίας από μιαν άλλη.
Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού, γιατο οποίο λειτουργούσε όλος αυτός ο μηχανισμός, δεν είχε
καμιά σχέση με την πpαγματικότητα, ούτε καν το είδος της σχέσης που περιέχεται σ' ένα άμεσο ψέμα.
Οι στατιστικές ήταν στην αρχική τους μορφή εξίσου φανταστικές όσο και μετά τη διόρθωσή τους. […]
Το ίδιο ίσχυε για όλα τα γεγονότα που δημοσιεύονταν, σημαντικά ή ασήμαντα. Το καθετί έσβηνε μέσα
σε μια σκιά, όπου τελικά ακόμα. κι η χρονολογία καταντούσε αβέβαιη.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ 1Ο

5. 5
[Μονάδες 30]
ΘΕΜΑ 2Ο
[Μονάδες 30]
ΘΕΜΑ 3Ο
[Μονάδες 40]