Արեգ Տոնոյան և մայրիկ Հյուսիսային դպրոցի 3.1 դասարան

1. Որդի՝ Արեգ Տոնոյան
Մայրիկ՝ Լիանա Գևորգյան
Հյուսիսային դպրոց՝ 3,1 դասարան
Դասվար ՝ Մանուշակ Աբրահամյան

2.  20-րդ դարի սկզբին՝ 1939թ ին լրանում էր «Սասունցի Դավիթ» էպոսի 1000 ամյակը։
Այդ պատճառով, Խորհրդային Հայաստանում, որոշեցին Սասունցի Դավիթ կայարանի
մոտ կանգնեցնել «Սասունցի Դավիթ» քանդակը։ Այս ամենում կար մի կարևոր
հանգամանաք՝ արձանը պետք է կառուցեին ընդամենը 18 օրում։
 Դիմեցին հայտնի քանդակագործներին՝ Արա Սարգսյանին, Սուրեն Ստեփանյանին,
Այծեմնիկ Ուրարտուին, սակայն բոլորը հրաժարվեցին, քանի որ ժամկետը շատ սեղմ
էր:
 Այդ ժամանակ հանձնաժողովի անդամներից մեկը առաջարկեց դիմել Երվանդ
Քոչարին, որը նոր էր վերադարձել Փարիզից։ Քոչարը համաձայնեց, միայն
պահանջելով, որ իրեն տրամադրեն մի օգնանական և գիպս։
 Արփի Մաղաքյանի «Երևանյան հեքիաթներ» մանկապատանեկան գրքում
օգանականի անունը Ռուդոլֆ էր։Ճ
2

3.  Եվ այսպես Երվանդ Քոչարը և Ռուդոլֆը սկսում են արձանի ստեղծման
աշխատանքները։
 Ստորև ներկայացնում ենք, Երվանդ Քոչարի հուշերը կապված Քանդակի ստեղծման
հետ․
 «1937թ․ խառն ու դժնդակ տարիներից հետո կյանքը նորմալ հունի մեջ էր մտնում։
1939թ. Հայաստանը պատրաստվում էր «Սասունցի Դավիթ» էպոսի 1000-ամյակին։
Սպասում էին հյուրերի։ Բայց… էպոսի գլխավոր հերոսի արձանը չկար։ Ես արդեն
ձեռնարկել էի պլաստիլինից մի փոքրիկ արձան։ Այդ ժամանակ ապրում էի Տերյան
փողոցի թիվ 65 համարում։ Հրաչյա Գրիգորյանը տեսել էր այդ գործը և հավանել։ Նա
Գրիգոր Հարությունյանին առաջարկում է իմ էսքիզը։ Գիշերվա ժամը 12-ին մոտ
Հրաչյա Գրիգորյանը եկավ, թե՝ գնանք կենտկոմ։ Գրիգոր Հարությունյանը միջինից
բարձր երիտասարդ մարդ էր, լուրջ և խոհուն։ Նա ուշիուշով զննեց իմ էսքիզը և հետո
ասաց, որ շտապ է հարկավոր իրականացնել արձանը, քանի որ հոբելյանին շատ քիչ
ժամանակ է մնացել։ Հարցրեց՝ կարո՞ղ եմ արդյոք հասցնել…
3

4.  Ես ինքնավստահ պատասխանեցի՝ այո, եթե միայն իմ պահանջներն առանց ուշացման
կատարվեն։ Գրիգոր Արտեմիչը կարգադրեց մյուս օրվանից սկսել գործը։ Նա ամեն օր
չորսից մինչև հինգը գալիս, հետևում էր աշխատանքին։ Հովսեփ Օրբելու հետ գնացել
էինք Գրիգոր Արտեմիչին այցելության, նա խոստովանեց, որ էսքիզը տեսնելով՝
հրամայել է անմիջապես սկսել գործը, բայց հետո կասկածել է՝ կկարողանա՞մ
ժամանակին վերջացնել… Մի հինգ օր հետո, երբ տեսել է՝ ձին արդեն ձևավորվում է,
ինքն էլ է ոգևորվել» («Մաեստրո Քոչարը» Երևան, «Անտարես»)։
 Ստորև կներկայացնենք առաջի արձանը, որը կանգնացվել է Սասունցի Դավիթ
կայարանում
4

5. 5

6.  Կայարանում տեղադրվեց Դավթի քանդակը, տոնակատարությունն անցավ
բարեհաջող, բոլոր հյուրերը գոհ մնացին։
 Ինչպես մայրիկս է պատմում, իսկ մայրիկիս տատիկս, Խորհրդային տարիներին հայտի
մարդկանց չէին սիրում։
 Արդյունքում՝ 1941 թվականի հունիսի 23-ին Երվանդ Քոչարը բանտարկվեց։ Քոչարին
բանտարկեցին, քանի որ քանդակում «մերկացրած սրով հեծյալը նայում է դեպի
«բարեկամ» Թուրքիա… Եվ այս դեպքում այլ բան չէր մնում, քան ուղղակի ջարդուփշուր
անել Քոչարի հրաշալի քանդակը, որի համար վարպետը ջանք ու եռանդ չխնայեց,
որպեսզի անքուն գիշերներ անցկացնելով ավարտի այն։
 Բանտարկությունից 2 տարի անց ազատ արձակվեց Երվանդ Քոչարը։
6

7. Լուսանկարը` Երվանդ Քոչարի թանգարան:
7

8.  1957 թվականին, խորհրդային կարգերի հիմնադրման 40-ամյակի կապակցությամբ,
քաղաքային խորհուրդը որոշեց վերականգնել արձանը:
 Նրանք աշխատում էին օր ու գիշեր։
 Աշակերտներից մեկը՝ Վահան Սողոմոնյանը, պատմում էր, որ մի օր առավոտյան
Քոչարը բարձր ձայնով գոչեց, որ նա արագ թռնի արձանի վրայից: Աշակերտը հասցրեց,
սակայն արձանը ցած ընկավ: Պարզվեց, որ ինչ-որ մեկը գիշերը երկաթե արմատուրան
կտրել էր: Փորձում էին այնպես անել, որ աշխատանքը ավարտին չհասցնեն:
8

9. Նկարի հեղինակին
չգտանք
9

10.  Արձանի բացումը կայացավ միայն երկու տարի անց: Այն հրապարակում տեղադրվեց
1959 թ. դեկտեմբերի 3-ին: Բացմանը բացակայում էին հանրապետության
ղեկավարության առաջին դեմքերը, սակայն մեծ թվով սասունցիներ էին եկել, սեղաններ
գցել եւ մինչեւ ուշ գիշեր տոնում էին արձանի տեղադրումը:
10

11.  Լիանա Գևորգյան Մայրիկ
 Արեգ Տոնոյան որդի։
 Օգտվել ենք Արփի Մաղաքյանի «Երևանյան Հեքիաթներ» մանկապատանեկան գրքից
 https://mediamax.am/ լրատվական կայքից։
11