Downloaded 40 times
Uploaded byPhannarith Ou, G-CISO
គោលនយោបាយសន្តិសុខព័ត៌មាននៅអង្គការរ៉ាក់
This is the sample of information security policy that we can take it as a model for your organisation.
គោលនយោបាយសន្តិសុខព័ត៌មាននៅអង្គការរ៉ាក់
- 1. កលវិទ ល័យ េបល យ BUILD BRIGHT UNIVERSITY ប នបទសីអំពី េ លនេ យសនិសុខពត័ ន េ អង រ ែថ ំសុខ ព គ រកមុ ៉ ក់ េរ បេរ ងេ យ៖ ១- េឆង ន់ទី ២- ចន សុភ ក័ ៣- អ៊ូច រិទសុវណវីរះ ៤- តំម សូ មីឌិច ៥- ែញ៉ម សុីនិត ដឹក ំេ យ : រ អ៊ូ ន់ រិទ កិច រ វ វ ក់បរ ិ ប ត ែផក វិទ ស និងបេចកវិទ របស់និស ិតជំ ន់ទី១០ ឯកេទស បេចកវិទ ប ញកុំព ូទ័រ ំសិក ២០០៩- ២០១៣
- 2. តិ រ ទំព័រ l, រែណំពីេ លនេ យសនិសុខពត៏ ន …………………..………………………..1 ll, េ លនេ យៃន រេ បីេលខសំ ត់ (Password usage policy )…………1 ១ េ លនេ យ ……………………………………………………………………..1 ២ ពំែដន …………………………………………………………………………………1 ៣ និតិវ ិធី ………………………………………………………………………………….1 ៣.១ រេ បី ស់ ……………………………………………………………..1 ៣.២ របំ ន ………………………………………………………………...2 lll, េ លនេ យៃន រ backup ទិនន័យរបស់អកេ បី ស់ ………………………...2 ១ េ លនេ យ ……………………………………………………….…………….2 ២ និតិវ ិធី ………………………………………………………………………………….3 ៣ រេ បី ស់…………………………………………………………………………..3 lV, េ លនេ យៃន រេ បី e-mail ………………………………………………4 ១ េ លនេ យ …………………………………………………………………….4 ២ ពំែដន ………………………………………………………………………………...4 ៣ និតិវ ិធី ……………………………………………………………………………….…4 ៣.១ រេ បី ស់ ……………………………………………………………..5 ៣.២ រ ម ម ……………………………………………………………5
- 3. V, េ លនេយៃន រេ បី Internet ……………………….………………6 ១ េ លនេ យ …………………………………………………………………….6 ២ រេ បី ស់ ………………………………………………………………………….6 ៣ រ ម ម ………………………………………….……………………………..6 Vl, េ លនេ យៃន រ រ រេមេ គ ……………………………………………………..7 ១ រេ បី ស់ ………………………………………………………………………….7 ២ រ ម ម …………………………………………………………………………7
- 4. 1 l, រែណ ំពីេលនេ យសនិសុខពត៏ ន េ លនេ យសនិសុខ យេ មូល ន គឹះៃន រេរ បចំសនិសុខនឹងនិតិវ ិធីៃន រេរ បចំេ យរួម ន រវ ិ គ និភ័យ វ ិ ន រសនិសុខ បតិបតិ រណ៏ នឹង រ គប់ គង។ េ លបំណងសំ ន់របស់ គឺេដីម ីផល់េ យបុគលិក មួយនូវេសចកីសេងបមួយអំពី រ អនុ តិេ យេ បី ទព សម តិពត៏ ន ក៏ដូច រពន ល់អីែដល ត់ទុក រអនុ តិ នឹងអីែដលមិនអនុ តិ។ មូល ន គឹះមូលេហតុសំ ន់ពីេ យ របេងីតេ លនេ យសនិសុខគឺេដីម ីកំ ណត់ គឹះៃនសនិសុខពត៏ នរបស់ កមហ៊ុន ឬ ប័ន នឹងេដីម ីពន ល់េ បុគលិកពីរេប ប ែដលពួក េគ នទំនួលខុស តវសំ ប់ រ រ រធន នពត៏ ន។ ll, េ លនេ យៃន រេ បេលខសំ ត់ (Password usage policy ) ១ េ លនេ យ េលខសំ ត់ តវ នេ បីេដីម ីរក បពន័ នឹងសុវតិ ពទិនន័យ។ េ លនេ យេនះ គឺេដីម ី ផល់ រែណ ំេលី រ គប់ គងេលខសំ ត់របស់ បពន័។ ២ ពំែដន េ លនេ យេនះគឺសំ ប់អនុវតន៏ចំេ ះបុគលិក ំងអស់។ គឺ រទទួលខុស ត វរបស់ កម រ រ ំងអស់េដីម ី េ លនេ យ ំងេនះ តវ នេ យដំណឹ ង ៉ ង ច ស់ នយល់ នឹង នអនុវតន៏ ម។ ៣ និតិវិធី ៣.១ រេ ប ស់ េលខសំ ត់ ចជួយ រ រ រេ បីេ យ ន រអនុ តិ បសិនេបីពួក េលខសំ ត់ ំង(strong password) ។ េ ះគឺ ន ព ថ៍កំ ំង នឹងមិន យ កុង រ យ។ បពន័នឹង ប់អកេ យ ស់បូរ េលខសំ ត់ logon ចូលប ញ របស់អកេ េរ ង ល់េ សិប (៩០) ៃថ។ េ លនេ យៃនេលខសំ ត់ថីគឺដូច ងេ ម : េលខសំ ត់ តវែត ន បែវងខីបំផុត ៦ តួអក រ។
- 5. 2 េលខសំ ត់របស់អកគួែតនេលខ នឹងនិមិតស ពិេសសដូច (!, @, #, $, %,…)។ េលខសំ ត់របស់អកគួែតមិន នផុកនូវ េ ះរបស់អក េលខ ID របស់អក ឬ ពត៏ ន ល់ខួនេផ ងៗេទ ត។ េលខសំ ត់ថីរបស់អកមិន ចដូច េ នឹងេលខសំ ត់ ស់របស់អ កពីមុនេទ។ មិន តវបន ល់ទុកេលខសំ ត់របស់អកេ យសរេសរទុកេ កែនង មួយ ែដលអកដៃទ ចេមីល េឃីញ។ មិន តវែចក យេលខសំ ត់របស់អក។ មិន តវនិ យពីេលខសំ ត់េ មុខមនុស ដៃទ។ មិន តវនិ យ ប់ពីេលខសំ ត់កុង រេ បី e-mail, chat, ឬ រទំ ក់ទំនងេអឡិច តនិចេផ ងៗេទ ត។ ៣.២ របំ ន បសិនេបី នបុគលិក ក់ តវ នរកេឃីញ ន របំ នេលី រេ បី េ លនេ យេនះ ប នែផកែដល ក់ទង នឹងែផកធន នមនុស នឹង េធីវ ិ តិ។ បសិនេបី ន របំ នធន់ធរេកីត នេឡីង រ គប់ គងនឹង ត់នូវ សកម ព ំ ច់ែដល ចរួមប ូ ល ំង រ ត់បង់ រេ បី បពន័ នឹង រ ក់វ ិន័យេផ ងៗ។ lll, េ លនេ យៃន រ backup ទិនន័យរបស់អកេ ប ស់ ១ េ លនេ យ េ លនេ យេនះគឺេដីម ី ពត៏ ន បពន័របស់អង ររួមប ូ ល ំងទិនន័យរបស់ អកេ បី ស់នឹង ចយក តលប់មកវ ិញ នកុងករណី ន រ ត់បង់ទិនន័យពីកំហុសឆង របស់ បពន័ឬក៏ និភ័យេផ ងៗ។
- 6. 3 ២និតិវិធី Data Storage Portable Hard Drive Tape Cartridge Min.3 Km. Off-Site Safe U1 U2 D1 D2 P1 D3 Portable Hard Drive D3 P2 P4 P4 Server Data Protection Flow Job # Description Media Frequency Day/Time Action Location 1 Systems, Application Data/Database and Users Data (Sharing Files) Tape (D2) Weekly SUN 04:00am IT Offsite* (P1) 2 Application Data/Database And Users Data (Sharing & Private network Drive) Tape (D2) Daily 04:00am IT IT Room** (P2) 3 Users Data (Personal Working Files in Local Drive) 2nd Partition of Local HDD (U1/U2/D3) Daily or Weekly Set by user User Local Compute r (U1/U2) 4 Users Data (Personal Working Files in Local Drive upload to Server Server Space (D1) Weekly Set by user User Server (P4) * Portable Hard Drive (D3) តវ នផល់េ បល់េ យេធី off-line backup ឬ personal backup កុងករណី ទិនន័យសំ ត់។ ៣ រេ ប ស់ ទី ំង Off-site នន័យ បអប់ែដល នសុវតិ ពេ កុង រ ឬក៏ ទីកែនងែដល នចំ យ ៉ ងតិច ៣ គីឡូែម តពីទី ំងរបស់អង រ។ Tapes សំ ប់ backup ែដលេ កុងបនប់ IT នឹង តវ នរក ទុកកុង បអប់ ែដល ន សុវតិ ពមួយ។
- 7. 4 IT department នឹងេធី មនិតិវ ិធីៃន រ backup េ យេ ងេ េល Data Protection Flow and Backup Procedures Table, Job # 1 and 2។ េហីយេធីេ យ កដ ពត៏ ន backup នឹងពិនិត េមីលប ក់ និងរក កុង ទី ំង នសុវតិ ព។ IT department នឹងេធីេ យ កដ គប់ workstations (PCs or Notebooks) ន second partition (Local Drive, D: ) មុនេពលែដលយកកំព ូទ័រ ំងេ ះេ កែនង រ រ។ local drive េនះសំ ប់ រក ទុកទិនន័យ ល់ខួនរបស់អកេ បី ស់។ បុគលិក តវែតែថរក home drive (H:) local drive (D:) របស់ខួនេហីយនឹង េហីយមិន តវរក ទុកនូវ បេភទទិនន័យ ដូច ងេ ម វ ីេដអូ ែខ ពយន សំេលង/ ត នី រូប ព ឬរូបថត ល់ខួន ែហម ឬកមវ ិធីេផ ងៗ បុគលិក ែដលមិន backup ទិនន័យ រ ររបស់ពួកេគេ េលី ៉ សុីន server នឹង ទទួលខុស តវេលី រ ត់បង់ទិនន័យេ យខួនឯង។ lV, េ លនេ យៃន រេ ប e-mail ១ េ លនេ យ េ លនេ យគឺផល់ រែណ ំេលី រេ បី ស់ e-mail េ យ នសមរម េដីម ី ព ងឹង សនិសុខ ពឯកជន ព ថ៍កំ ំង និង ពែដល ចទុកចិត នៃនពត៏ ន និង េហ រច សមន័ប ញ។ ២ ពំែដន េ លនេ យេនះគឺសំ ប់អនុវតន៏ចំេ ះបុគលិក ំងអស់។ គឺ រទទួលខុស តវរបស់ កម រ រ ំងអស់េដីម ី េ លនេ យ ំងេនះ តវ នេ យដំណឹ ង ៉ ងច ស់ នយល់ នឹង នអនុវតន៏ ម។ ៣ និតិវិធី
- 8. 5 ៣.១ រេប ស់ រេ បី ស់ បព័ន internet និង e-mail គឺេ បីសំ ប់ រទំ ក់ទំនងែដល ក់ទងនឹង រ រ។ INTERNET គឺមិនែមន កែនងែដល នសុវតិ ពេ ះេទ។ កុងេ លបំណងរក space ៃនប ញកំព ូទ័រ e-mail inbox របស់បុគលិក ធម មិនគួរេលីសពី 200 MB។ រ E-mail inbox របស់ កមអក គប់ គងមិនគួរ េលីសពី 500 MB។ គប់បុគលិក ំងអស់ មួយ e-mail accounts គួរែត គប់ គង លប់ email inbox របស់ខួន។ គប់អកេ បី e-mail គួរែតបេងីត folder ល់ខួនេ កុង Outlook េហីយេផរ e-mail របស់ពួកេគពីប ញ កំព ូទ័រេ folder ល់ខួន េ យេទ ងេពលកំណត់។ កំណត់េពល backup ៃន រ backup folder ល់ខួន គឺ តវ នបំេពញេ យ ខួនឯង។ ល់កំណត់ េអឡិច តនិច ំងអស់ (ទិនន័យ/e-mail/ឯក រ/ រូប ព…) ែដល នេ េលីបរ ិ ររបស់អង រ ត់ទុក ទព សម តិរបស់អង រ។ អក គប់ គងទុកសិទិកុង រេធី full backup / copy ៃនកំណត់ េអឡិច តនិច ល់ រគិតប៉នប៉ងចង់បំ ញ ឬេធីេ យខូចខ តដល់ពត៏ នេនះ ច ន លទផលកុងផូវច ប់។ រេ បី ស់ e-mail ល់ខួនេធី ៉ ង មិនេ យប ក់ដល់ រ រ E-mail ល់ខួន តវែត ប ន់ ប់នឹង រែណ ំកុងេ លនេ យ េនះ។ E-mail ល់ខួនគឺ តវ នរក ទុកកុង folder េផ ងមួយ។ e-mail េ កុង folder េនះ តវែតលុបេ លមួយស ហ៏មង ដូេចះេទីបមិនេធី េ យ ំងសះដល់ បព័ន។ ៣.២ រ ម ម មេផីរ e-mail ែដល ន attachment ធំេពក (e.g. photo, power point file, movie, game …) ែដលេធីេ យសះដល់ បព័ន។ ទំហំៃន e-mail នីមួយៗគួរែត នកំណត់េ យធំបំផុត តឹម 2 MB។
- 9. 6 មប ូនពត៏ នឯកជន ឬពត៏ នសំ ត់ បព័នេផីរ រ េហីយ e-mail ចេមីលេឃីញេ យអកដៃទ។ E-mail មិនគួរេផីរកុងចំនូនហួស ប ណ ឬថតចំលងេ អកទទួល ែដលមិន ំ ច់។ មិន តវច ូ នទិនន័យ ឬពត៏ នរបស់អង រេ e-mail account ងេ (ឧ ហរណ៏ : េផីរឯក រ រ រេ e-mail account ែដលេ បីេ ផះរបស់អក) េ យពុំ ន តតពិនិត មុន មួយអក គប់ គងរបស់អក។ មេ បី បព័ន e-mail របស់អង រសំ ប់ដំេណី រ រ ជីវកម ល់ខួន ម copy message ឬ attachment ែដល កមសិទិរបស់អកេ បី ស់ដៃទេ យពុំ ន រអនុ តិពីអកបេងីត។ មេផីរ e-mail េ យ រេ បី e-mail account របស់មនុស ដៃទ។ V, េ លនេ យៃន រេ ប Internet ១ េ លនេ យ បព័ន internet េ អង រគឺ តវ នេ បីសំ ប់ រ រ។ េ លនេ យេនះគឺេដីម ីផល់ រ ែណ ំេលី រេ បី ស់ internet េ យ នសមរម ។ ២ រេ ប ស់ បព័ន internet គឺ តវ នេ បីកុងេ លបំណងសំ ប់ រ រ។ មេ បី ស់ internet សំ ប់អីែដលមិន ក់ទងនឹង រ រ ដូច េវប យ ស ស, ត នី, ែហម …។ បសិនេបីអក តវែតេ បីេវប យែដលមិន ក់ទងនឹង ពំែដន រ រ សូម អក នសរេសរសុំលិខិតអនុ តិពីអង រេហីយ។ ៣ រ ម ម ម upload, download, េបីកេមីល ប ូ ន ែចក យ និងយកេធី កមសិទិ នូវសំ រះែដលខុសច ប់។
- 10. 7 ម upload,download, េបីកេមីល ប ូ ន ែចក យ និងយកេធី កមសិទិ នូវ ម ស េរ ង ស ស។ មប ូ ន រអីែដលបងូចេករេ ះ, េ យ ស ម, ប ថេមីល យ, ពមិនសមរម , គំ មកំែហង។ មេ បី internet ឬ e-mail េដីម ីេផីរ ឬទទួល software េផ ងៗែដលមិន ក់ទងនឹង រ រ រួមប ូ ល ំង game, screensaver…។ ម download program files or unauthorized software ពី internet។ មន ូ នេលខ ID, េលខសំ ត់, រ configure ប ញ ងកុង, េ ះរបស់ បព័នេ េលី internet។ Vl, េ លនេ យៃន រ រ រេមេ គ ១ រេ ប ស់ គប់កុំព ូទ័រែដល ប់េ ប ញ តវែត នកមវ ិធីកំ ត់េមេ គែដល ន លកណះ សង់ ។ កមវ ិធិកំ ត់េមេ គេនះ តវែតដំេណី រ រ គប់េពលនឹង តវែតកំណត់េ យេធី រ តតពិនិត កុងេពលែដល តឹម តវនូវ គប់េពលែដ ល ន រ executed files ។ េហយកមវ ិធិកំ ត់េមេ គេនះ តវែតែកែ បេ យ ន់សម័យ(kept up to date) គប់េពល។ េបីកុំព ូទ័រមួយ នេមេ គ កុំព ូទ័រេ ះនឹង តវ នដកេចញពីប ញ រហូតដល់ តវ ន កំ ត់េមេ គេ លអស់។ បសិនេបីបុគលិកទទួលអីមួយែដលខួនេជ េមេ គ ឬក៏សង ័យ កុំព ូទ័រមួយគឺ ន ឆងេមេ គ, ត់ / ង តវែតេធីរ យ រណ៏ នូវអីែដលេកីត នេឡីងមក ន់អង រ ប ន់េ យ រេផីរ េអឡិច តនិច ឬេត មទូរសព។ ល់រយះេពលមួយស ហ៏មង គប់កុំព ូទ័រ តវែត scan (full system scan) មួយកមវ ិធីកំ ត់េមេ គែដល ន ប់។ ២ រ ម ម
- 11. 8 មសំ ប់គប់បុគលិកចំេ ះ រប៉នប៉ងចង់បំ ញ ឬលុបេមេ គ េ យ ន រ ត់ែចង ពីអង រ។ មេបីក files េ យពុំ ន scan មុន។ ម download files ឬ program ពី បភពែដលមិន ល់។ មដំេណី រ រ programs ែដលអក នរកេឃីញពី diskettes/CD ជុំវ ិញកែនង េធី ររបស់អក បសិនេបីអកមិន កដ programs ំងេ ះ របស់អក។
- 12. ១ រេប ស់ េលខសំ ត់ ចជួយ រ រ រេ បេ យ ន រអនុ តិ បសិនេបពួក េលខសំ ត់ ំង(strong password) ។ េ ះ គឺ ន ព ថ៍កំ ំង នឹងមិន យ កុង រ យ។ បពន័នឹង ប់អកេ យ ស់បូរ េលខសំ ត់ logon ចូលប ញ របស់អក េ េរ ង ល់េ សិប (៩០) ៃថ។ េ លនេ យៃនេលខសំ ត់ ថីគឺដូច ងេ ម : េលខសំ ត់ តវែត ន បែវងខីបំផុត ៦ តួអក រ។ េលខសំ ត់របស់អកគួែត នេលខ នឹងនិមិតស ពិេសសដូច (!, @, #, $, %,…)។ េលខសំ ត់របស់អកគួែតមិន នផុកនូវ េ ះរបស់អក េលខ ID របស់អក ឬ ពត៏ ន ល់ខួនេផ ងៗេទ ត។ េលខសំ ត់ថីរបស់អកមិន ចដូច េ នឹងេលខសំ ត់ ស់ របស់អកពីមុនេទ។ េ លនេ យៃន រេ បីេលខសំ ត់ (PASSWORD USAGE POLICY )
- 13. មិន តវបនល់ទុកេលខសំ ត់របស់អកេ យសរេសរទុកេ កែនង មួយ ែដល អកដៃទ ចេមល េឃញ។ មិន តវែចក យេលខសំ ត់របស់អក។ មិន តវនិ យពីេលខសំ ត់េ មុខមនុស ដៃទ។ មិន តវនិ យ ប់ពីេលខសំ ត់កុង រេ ប e-mail, chat, ឬ រទំ ក់ទំនងេអឡិច តនិចេផ ងៗេទ ត។ ២ របំ ន បសិនេប នបុគលិក ក់ តវ នរកេឃញ ន របំ នេល រេ ប េ ល នេ យេនះ ប នែផកែដល ក់ទង នឹងែផកធន នមនុស នឹង េធវិ តិ។ បសិនេប ន របំ នធន់ធរេកត នេឡង រ គប់ គងនឹង ត់នូវ សកម ព ំ ច់ែដល ចរួមប ូ ល ំង រ ត់បង់ រេ ប បពន័ នឹង រ ក់វិន័យេផ ងៗ។
- 14. េ លនេ យៃនរ BACKUP ទិនន័យរបស់ អកេ ប ស់ PROCEDURE Data Protection Flow Data Storage Portable Hard Drive Tape Cartridge Min. 3 Km. Off-Site Safe U1 U2 D1 D2 P1 D3 Portable Hard Drive D3 P2 P4 P4 Server Portable Hard Drive (D3) Portable Hard Drive (D3)
- 15. PROCEDURES TABLE Job# DescriptionMedia Frequency Day/Time Action Location 1 Systems, Application Data/Database and Users Data (Sharing Files) Tape (D2) Weekly SUN 04:00am IT Offsite* (P1) 2 Application Data/Database And Users Data (Sharing & Private network Drive) Tape (D2) Daily 04:00am IT IT Room** (P2) 3 Users Data (Personal Working Files in Local Drive) 2nd Partition of Local HDD (U1/U2/D3) Daily or Weekly Set by user User Local Computer (U1/U2) 4 Users Data (Personal Working Files in Local Drive upload to Server Server Space (D1) Weekly Set by user User Server (P4)
- 16. * Portable HardDrive (D3) តវ នផល់េ បល់េ យេធ off-line backup ឬ personal backup កុងករណី ទិនន័យសំ ត់។ ៣ រេ ប ស់ • ទី ំង Off-site នន័យ បអប់ែដល នសុវតិ ពេ កុង រ ឬក៏ ទី កែនងែដល នចំ យ ៉ ងតិច ៣ គីឡូែម តពីទី ំងរបស់អង រ។ • Tapes សំ ប់ backup ែដលេ កុងបនប់ IT នឹង តវ នរក ទុកកុង បអប់ ែដល ន សុវតិ ពមួយ។ • IT department នឹងេធ មនិតិវិធីៃន រ backup េ យេ ងេ េល Data Protection Flow and Backup Procedures Table, Job # 1 and 2។ េហយេធេ យ កដ ពត៏ ន backup នឹងពិនិត េមលប ក់ និងរក កុង ទី ំង នសុវតិ ព។ • បុគលិក តវែតែថរក home drive (H:) local drive (D:) របស់ខួនេហយនឹង េហយមិន តវ រក ទុកនូវ បេភទទិនន័យ ដូច ងេ ម វីេដអូ ែខ ពយន សំេលង/ ត នី រូប ព ឬរូបថត ល់ខួន ែហម ឬកមវិធីេផ ងៗ • បុគលិក ែដលមិន backup ទិនន័យ រ ររបស់ពួកេគេ េល ៉ សុីន server នឹង ទទួលខុស តវេល រ ត់បង់ទិនន័យេ យខួនឯង។
- 17. េ លនេ យៃនរេ ប E-MAIL ១ រេ ប ស់ រេ ប ស់ បព័ន internet និង e-mail គឺេ បសំ ប់ រទំ ក់ទំនងែដល ក់ទងនឹង រ រ។ INTERNET គឺមិនែមន កែនងែដល នសុវតិ ពេ ះេទ។ • កុងេ លបំណងរក space ៃនប ញកំព ូទ័រ e-mail inbox របស់បុគលិក ធម មិនគួរេលសពី 200 MB។ រ E-mail inbox របស់ កមអក គប់ គងមិនគួរ េលសពី 500 MB។ • គប់បុគលិក ំងអស់ មួយ e-mail accounts គួរែត គប់ គង លប់ email inbox របស់ខួន។ គប់អកេ ប e-mail គួរែតបេងត folder ល់ខួនេ កុង Outlook េហយ េផរ e-mail របស់ពួកេគពីប ញ កំព ូទ័រេ folder ល់ខួន េ យេទ ងេពល កំណត់។ កំណត់េពល backup ៃន រ backup folder ល់ខួន គឺ តវ នបំេពញ េ យ ខួនឯង។
- 18. • ល់កំណត់ េអឡិចតនិច ំងអស់ (ទិនន័យ/e-mail/ឯក រ/ រូប ព…) ែដល នេ េលបរិ ររបស់អង រ ត់ទុក ទព សម តិរបស់អង រ។ អក គប់ គងទុកសិទិកុង រេធ full backup / copy ៃនកំណត់ េអឡិច តនិច ល់ រ គិតប៉នប៉ងចង់បំ ញ ឬេធេ យខូចខ តដល់ពត៏ នេនះ ច ន លទផល កុងផូវច ប់។ • រេ ប ស់ e-mail ល់ខួនេធ ៉ ង មិនេ យប ក់ដល់ រ រ • E-mail ល់ខួន តវែត ប ន់ ប់នឹង រែណ ំកុងេ លនេ យ េនះ។ • E-mail ល់ខួនគឺ តវ នរក ទុកកុង folder េផ ងមួយ។ e-mail េ កុង folder េនះ តវែតលុបេ លមួយស ហ៏មង ដូេចះេទបមិនេធ េ យ ំងសះដល់ បព័ន។ ២ រ ម ម • មេផរ e-mail ែដល ន attachment ធំេពក (e.g. photo, power point file, movie, game …) ែដលេធេ យសះដល់ បព័ន។ ទំហំៃន e-mail នីមួយៗគួរែត នកំណត់ េ យធំបំផុត តឹម 2 MB។ • មប ូ នពត៏ នឯកជន ឬពត៏ នសំ ត់ បព័នេផរ រ េហយ e-mail ចេមលេឃញេ យអកដៃទ។
- 19. • E-mail មិនគួរេផរកុងចំនូនហួសប ណ ឬថតចំលងេ អកទទួល ែដលមិន ំ ច់។ • មិន តវច ូ នទិនន័យ ឬពត៏ នរបស់អង រេ e-mail account ងេ (ឧ ហរណ៏ : េផរឯក រ រ រេ e-mail account ែដលេ បេ ផះរបស់អក) េ យពុំ ន តតពិនិត មុន មួយអក គប់ គងរបស់អក។ • មេ ប បព័ន e-mail របស់អង រសំ ប់ដំេណ រ រ ជីវកម ល់ខួន • ម copy message ឬ attachment ែដល កមសិទិរបស់អកេ ប ស់ដៃទេ យ ពុំ ន រអនុ តិពីអកបេងត។ • មេផរ e-mail េ យ រេ ប e-mail account របស់មនុស ដៃទ។
- 20. េ លនេ យៃនរេ ប INTERNET បព័ន internet េ អង រគឺ តវ នេ បសំ ប់ រ រ។ េ លនេ យេនះគឺេដម ី ផល់ រ ែណ ំេល រេ ប ស់ internet េ យ នសមរម ។ ១ រេ ប ស់ • បព័ន internet គឺ តវ នេ បកុងេ លបំណងសំ ប់ រ រ។ មេ ប ស់ internet សំ ប់អីែដលមិន ក់ទងនឹង រ រ ដូច េវប យ ស ស, ត នី, ែហម …។ • បសិនេបអក តវែតេ បេវប យែដលមិន ក់ទងនឹង ពំែដន រ រ សូម អក នសរេសរសុំលិខិតអនុ តិពីអង រេហយ។ ២ រ ម ម ម upload, download, េបកេមល ប ូ ន ែចក យ និងយកេធ កមសិទិ នូវសំ រះែដលខុសច ប់។
- 21. • ម upload,download, េបកេមល ប ូ ន ែចក យ និងយកេធ កមសិទិ នូវ ម ស េរ ង ស ស។ • មប ូ ន រអីែដលបងូចេករេ ះ , េ យ ស ម, ប ថេមល យ, ពមិនសមរម , គំ មកំែហង។ • មេ ប internet ឬ e-mail េដម ីេផរ ឬទទួល software េផ ងៗែដលមិន ក់ទង នឹង រ រ រួមប ូ ល ំង game, screensaver…។ • ម download program files or unauthorized software ពី internet។ • មន ូ នេលខ ID, េលខសំ ត់, រ configure ប ញ ងកុង, េ ះរបស់ បព័នេ េល internet។
- 22. េ លនេ យៃនរ រ រេមេ គ ១ រេ ប ស់ • គប់កុំព ូទ័រែដល ប់េ ប ញ តវែត នកមវិធីកំ ត់េមេ គែដល នលក ណះ សង់ ។ កមវិធិកំ ត់េមេ គេនះ តវែតដំេណ រ រ គប់ េពលនឹង តវែត កំណត់េ យេធ រ តតពិនិត កុងេពលែដល តឹម តវនូវ គប់េពលែដល ន រ executed files ។ េហយកមវិធិកំ ត់េមេ គេនះ តវែតែកែ បេ យ ន់សម័យ (kept up to date) គប់េពល។ • េបកុំព ូទ័រមួយ នេមេ គ កុំព ូទ័រេ ះនឹង តវ នដកេចញពីប ញ រហូត ដល់ តវ ន កំ ត់េមេ គេ លអស់។ • បសិនេបបុគលិកទទួលអីមួយែដលខួនេជ េមេ គ ឬក៏សង ័យ កុំព ូទ័រ មួយគឺ ន ឆងេមេ គ, ត់ / ង តវែតេធរ យ រណ៏ នូវអីែដលេកត ន េឡងមក ន់អង រ ប ន់េ យ រេផរ េអឡិច តនិច ឬេត មទូរសព។ • ល់រយះេពលមួយស ហ៏មង គប់កុំព ូទ័រ តវែត scan (full system scan) មួយ កមវិធីកំ ត់េមេ គែដល ន ប់។
- 23. ២ រម ម • មសំ ប់ គប់បុគលិកចំេ ះ រប៉នប៉ងចង់បំ ញ ឬលុបេមេ គ េ យ ន រ ត់ែចង ពីអង រ។ • មេបក files េ យពុំ ន scan មុន។ • ម download files ឬ program ពី បភពែដលមិន ល់។ • មដំេណ រ រ programs ែដលអក នរកេឃញពី diskettes/CD ជុំវិញកែនង េធ ររបស់អក បសិនេបអកមិន កដ programs ំងេ ះ របស់អក។