1. Աֆրիկյան Փղեր
Փղերն աշխարհի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիներն են: Նրանք կարող
են կշռել մինչև 12 տոննա: Եվ իրենց չափերին համապատասխան նրանք նաև
մեծ ու բարի սիրտ ունեն: Իզուր չէ, որ փղերի մասին լեգենդներ են պտտվում:
Բազմաթիվ դեպքեր են հայտնի պատմության մեջ, երբ բնական աղետների
ժամանակ մարդիկ փրկվել են հենց փղերի շնորհիվ:

2. Գոյություն ունեն 2 տեսակի փղեր՝ աֆրիկական և հնդկական: Նրանք շատ
նման են իրար, միայն թե աֆրիկական փղերի ականջները, որ կարծես կաշվե
հովհարներ լինեն, ավելի մեծ են, քան հնդկական փղերինը: Փղերի
ականջների լայնությունը կարող է հասնել 4 մետրի: Ականջներով փղերը հով
են անում իրենց և պաշտպանվում միջատներից:
Սակայն ամենահետաքրքիրը փղի կնճիթն է: Կնճիթը շատ զգայուն է. փիղը
կնճիթով կարող է կատարել ինչպես նուրբ աշխատանք (օրինակ՝ գետնից
բարձրացնել մորու մեծության պտուղը, մի փունջ խոտ պոկել), այնպես էլ
դժվար ու ծանր (մի հաստ ճյուղ պոկել բարձր ծառից):

3. Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին
համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ
կեր: Իսկ դրա համար նա կեր է փնտրում օրվա 16 ժամը: Կախված
ջերմաստիճանից՝ նա խմում է 100 – 300լիտր ջուր: Խմելու ջուրը նա նույնպես
վերցնում է կնճիթով: Կնճիթն իր մեջ կարող է պահել 7,5 լիտր ջուր: Կնճիթը
ջրով լցնելով՝ փիղն այն մոտեցնում է բերանին և ներս քաշում ջուրը: Իսկ շոգ
ժամանակ կնճիթով վերից վար նաև ջրում է իրեն, ապա ավազ է ցանում
վրան, որպեսզի տզերը չխրվեն մաշկի մեջ: Փղերը նաև հրաշալի լողալ են
կարողանում: Նրանք քնում են կանգնած՝ իրար հենվելով: Միայ փոքրիկ

4. Հանդիպելիս փղերը ուրախ ողջունում են միմյանց՝ կնճիթերն իրար
փաթաթելով: Նրանք չափազանց հոգատար են միմյանց հանդեպ: Երբ փիղը
խճճվում է թակարդում կամ ընկնում փոսի մեջ, մյուս փղերը, մեկնելով իրենց
կնճիթները, օգնում են նրան դուրս գալ: Փղերն իրենց վիրավոր կամ հիվանդ
ընկերոջը չեն լքում, կողքերից զգուշորեն պահելով, նրան տանում են իրենց
հետ: Նրանք երբեք չեն լքում մորը կորցրած ձագին: Փղերն ուրախանում և
տխրում են միասին, ամբողջ խմբով: Փղերը նաև կարողանում են ծիծաղել:

5. Փղերը շրջում են հոտերով՝ ծեր ու իմաստուն մի փղի առաջնորդությամբ:
Հոտի մեջ սովորաբար լինում է 15-30 փիղ՝ իրենց ձագուկների հետ: Այսպիսի
հոտում բոլորը մտերիմ հարազատներ են: Ստացվում է, որ փղերը շրջում են
մեծ ընտանքիներով: Երբ փոքրիկ փիղը 22 ամիս մայրիկի փորիկում մնալուց
հետո լույս աշխարհ է գալիս, կշռում է մոտ 120 կգ: Բայց անկախ չափից՝ նա
շատ անպաշտպան է և մշտապես մայրիկի հոգատարության կարիքն ունի:
Փղերն ապրում են 70–80 տարի, և մինչև 20 տարեկան փիղը դեռևս ձագ է

6. Ներկայումս փղերին սպառնում է անհետացման վտանգը: Կանաչ
տարածքների ոչնչացման պատճառով փղերը զրկվել են իրենց
բնակավայրերից: Հանուն փղերի ժանիքների մարդիկ զանգվածաբար
ոչնչացրել են փղերին՝ փղոսկրից պատրաստելով զանազան
առարկաներ, թանկարժեք զարդեր: Սակայն այժմ փղերի որսն արգելված է և

7. Սակայն որքան էլ փղերը բարի են, միևնույն է, չեն սիրում, երբ իրենց
բարկացնում են: Կատաղած փիղն ահարկու է. նա կարող է ոչ միայն
ոտնատակ տալ մարդուն կամ կնճիթի հարվածով սպանել նրան, այլև
ավտոմեքենա շրջել: Փղերը նաև «զինվորներ» են եղել արևելյան
բանակներում: Պատմությունից հայտնի է պարսկական բանակի՝ փղերի

8. Վաղուց ի վեր Հնդկաստանում փղերն ընտելացվել են: Նրանք
զարմանալիորեն խելացի են ու հասկացող: Փիղը կարող է պտտեցնել
ճախարակն ու ջրհորից ջուր հանել, արմատախիլ անել ծառեր ու ծանր
գերաններ քարշ տալ և, նույնիսկ, երեխա խնամել: Շքեղ զարդարված փղերը
մասնակցում են երթերի՝ հատկապես տոնական ծիսակատարությունների
ժամանակ:
Փղերը նաև «զինվորներ» են եղել արևելյան բանակներում: Պատմությունից
հայտնի է պարսկական բանակի՝ փղերի «Մատյան գունդը»:
Հնդկական և աֆրիկական փղերն ունեն մի քանի տարբերություններ.
Հնդկական փղի մարմնի երկարությունը մինչև 6,4 մ է, կենդանի զանգվածը՝
մինչև 5 տ: Ականջները եռանկյունաձև են և շատ մեծ, մեջքը կլորավուն
է, ճակատին ունի 2 թմբիկ: Ժանիքները համեմատաբար փոքր են (էգերինը
բացակայում են): Աֆրիկական փղի ականջները մեծ են, կլորավուն, մեջքը՝
կորացած, ճակատը` կլոր, ժանիքները՝ մեծ ու զանգվածեղ:
Անցյալում գոյություն են ունեցել փղերի բազմաթիվ տեսակներ, որոնք Երկրի
վրա ապրել են ամենուրեք (բացառությամբ Ավստրալիայի): Դրանցից մի
քանիսը մարմնի չափերով գերազանցել են այս խմբի ժամանակակից
անհատներին: Սակայն դրանք վաղուց անհետացել են:
Փղի գլուխը մեծ է, բայց մարմնի զանգվածի համեմատ՝ բավականին թեթև:
Առաջային 2 ատամներից (կտրիչներից) ձևավորվում են ժանիքները: Հետին
ատամները (աղորիքները) մաշվելիս փոխարինվում են նորերով: