Tài liệu mô tả về sự tích của các vị thần trong văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, đặc biệt là các nhân vật trong văn hóa dân gian như cửu vò tiên nông. Nó nhấn mạnh vào vai trò của các câu chuyện truyền thuyết trong việc giáo dục và hình thành giá trị văn hóa cộng đồng, cũng như là sự phản ánh niềm tin và ước mơ của người dân. Ngoài ra, tài liệu cũng giới thiệu về các lễ hội và nghi lễ gắn liền với việc tôn thờ các vị thần này.

1. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 1
CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG (CÖÛU VÒ NÖÕ PHAÄT)
(Toång hôïp taøi lieäu cuûa caùc soaïn giaû Ñöùc Nguyeân vaø Traàn
Vaên Raïng)
_________
Cöûu vò Tieân Nöông laø 9 vò Tieân Nöõ ôû Dieâu trì Cung,
taàng trôøi Taïo Hoùa Thieân, haàu caän Ñöùc Phaät Maãu vaø giuùp
vieäc cho Ñöùc Phaät Maãu.
“Döôùi quyeàn Ñöùc Phaät Maãu coù Cöûu Tieân Nöông troâng
nom veà Cô giaùo hoùa cho vaïn linh, coøn ngoaøi ra coù haèng haø
sa soá Phaät troâng nom veà Cô phoå ñoä maø Quan Theá AÂm Boà
Taùt laø Ñaáng ñöùng ñaàu.
Quan Theá AÂm Boà Taùt ngöï taïi cung Nam Haûi, ôû An
Nhaøn ñoäng. Coøn Dieâu Trì Cung thì ôû taïi Taïo HoùaThieân.”1
Cöûu Vò Tieân Nöông ñaõ laäp ñöôïc nhieàu coâng quaû trong
thôøi khai Ñaïo, daãn daét caùc nguyeân caên ñi vaøo con ñöôøng
ñaïo ñöùc vaø laøm moân ñeä cho Ñöùc Chí Toân, ñeå caùc vò nguyeân
caên trôû thaønh töôùng soaùi cho Ñöùc Chí Toân khai Ñaïo. Nhôø
coâng quaû naày, Cöûu Vò Tieân Nöông ñaéc phong vaøo haøng
Phaät vò, neân coøn goïi laø Cöûu Vò Nöõ Phaät.
Nhieäm vuï cuûa Cöûu Vò Tieân Nöông, töø Nhöùt Nöông ñeán
Cöûu Nöông, trong Cöûu Truøng Thieân nôi coõi Thieâng lieâng
nhö sau:
1
Trích thaùnh giaùo Luaät Tam Theå cuûa Ñöùc Cao Thöôïng
Phaåm vaø Baùt Nöông giaùng cô.
2 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
1. NHÖÙT NÖÔNG:
Nhöùt Nöông caàm ñôøn tyø baø, cai quaûn Vöôøn Ngaïn
Uyeån, thuoäc taàng trôøi thöù nhöùt cuûa Cöûu Truøng Thieân, ñoùn
tieáp caùc chôn hoàn qui thieân ñi vaøo Cöûu Truøng Thieân, xem
xeùt caùc nguyeân nhôn ñang coøn soáng nôi coõi traàn hay ñaõ qui
lieãu. Moãi ñoùa hoa trong Vöôøn Ngaïn Uyeån laø moät chôn linh.
Khi chôn linh taùi kieáp xuoáng traàn thì hoa nôû, khi qui lieãu thì
hoa heùo taøn. Khi chôn linh laøm ñieàu ñaïo ñöùc thì saéc hoa
töôi thaém, coøn laøm ñieàu gian aùc thì saéc hoa uû doät xaáu xí.
Trong moät kieáp giaùng traàn ôû Vieät Nam, Nhöùt Nöông coù
teân laø Hoaøng Thieàu Hoa, moät vò nöõ töôùng taøi gioûi döôùi thôøi
Hai Baø Tröng.
Do ñoù, trong leã Hoäi Yeán Dieâu Trì Cung, baøi thaøi hieán
leã Nhöùt Nöông khôûi ñaàu baèng chöõ “Hoa”:
HOA thu uû nhö maøu theïn nguyeät,
Giöõa thu ba nhö tuyeát ñoâng veà.
Non soâng traûi caùnh tieân loøe,
Möôïn caâu thi höùng vui ñeà chaøo nhau.
SÖÏ TÍCH:
Theo söï caàu cô hoïc hoûi cuûa Ñöùc Cao Thöôïng Sanh,
Nhöùt Nöông teân laø Hoaøng Thieàu Hoa, töôùng cuûa Hai Baø
Tröng.
Nhö vaäy, HOA töùc laø Hoaøng Thieàu Hoa, ngöôøi coù coâng
deïp giaëc neân ñöôïc Hai Baø Tröng phong laø Ñoâng cung Coâng
chuùa vaø ñöôïc daân toân thôø ôû chuøa Phuùc Khaùnh vaø mieáu thôø ôû
xaõ Song Quang (nay laø xaõ Hieàn Quang, huyeän Tam Noâng,
Vónh Phuù).
Hai vôï choàng Hoàng Phuï nhaø ngheøo, ôû vôùi nhau laâu maø
khoâng con. Ngaøy kia hai vôï choàng ñi kieám cuûi ôû nuùi Taûn

2. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 3
Vieân. Khi meät nhoïc, caû hai naèm nguû, ngöôøi vôï moäng thaáy
coù moät ngöôøi con gaùi xinh ñeïp töø trong nuùi ñi ra, ngaõ ñaàu
chaøo.
Ngöôøi vôï naém chaët tay naøng vaø hoûi: Naøng ôû ñaâu ñeán?
Naøng ñaùp: Con laø con gaùi cuûa Sôn Thaùnh Taûn Vieân teân
laø Thieàu Hoa. OÂng baø coù muoán nhaän con laøm con khoâng?
Baø aâu yeám ñaùp: - Neáu ta ñöôïc con, ta seõ coi con nhö
con ñeû.
Sau ñoù, baø Ñaøo thò sanh ñöôïc moät ngöôøi con gaùi ñeïp
nhö tieân, gioáng nhö ngöôøi trong moäng, neân ñaët teân laø Thieàu
Hoa. Töø khi coù naøng, vôï choàng Hoaøng Phuï ñôõ vaát vaû. Naêm
13 tuoåi, coâ neùm ñaù vaøo quaân Haùn ñeå cöùu ngöôøi. Naêm sau,
cha meï ñeàu maát caû, coâ phaûi ñi chaên traâu ôû xaõ Song Quan.
Moät hoâm, Coâ ñöùng treân goø cao nhìn xuoáng baõi soâng thaáy
quaân Haùn naém raâu moät cuï giaø loâi ñi. Coâ töùc giaän, laáy gaäy
chaïy xuoáng baõi, chôït nghe tieáng goïi, coâ thaáy moät ni coâ ñang
vaãy tay. Coâ chaïy tôùi, Ni coâ baûo:
- Con tuy coù söùc khoeû, nhöng vieäc con laøm chöa coù ích
gì cho daân toäc, ta khoâng chæ lo cho moät ngöôøi khoûi bò ñaùnh
maø phaûi lo cho caû nöôùc khoûi bò ñoâ hoä.
Thieàu Hoa tænh ngoä thöa raèng:
- Töø nay, con xin ghi nhôù lôøi Thaày. Xin Thaày cho con
laøm ñeä töû cuûa Thaày.
Ni coâ kheû ñaùp: - Ta laø ngöôøi tu haønh nhöng khoâng queân
vieäc cöùu sanh linh ra khoûi caûnh traàm luaân. Neáu con coù chí
lôùn thì theo ta veà chuøa.
Töø ñoù, vöôøn chuøa ñaõ trôû thaønh nôi reøn luyeän cuûa nhöõng
ngöôøi nghóa duõng yeâu nöôùc. Naêm 18 tuoåi, coâ töø giaõ ni coâ ñi
Meâ Linh ñaàu quaân, ñöôïc Hai Baø Tröng cho veà soâng Quan
4 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
moä nghóa só. Khi leänh khôûi nghóa ban ra, coâ daãn 500 trai gaùi
Soâng Thao keùo veà Meâ Linh, ñöôïc Hai Baø Tröng phong
chöùc Tieân phong Höõu töôùng.
Trong traän ñaùnh Luy Laâu, Coâ laäp ñöôïc nhieàu coâng lôùn.
Khi Hai Baø Tröng leân ngoâi vua, coâ ñöôïc phong laø Ñoâng
Cung Coâng Chuùa. Quaû thaät coâ ñaõ raïng danh: "Non soâng traûi
caùnh Tieân loeø".
Trong kyø Ba phoå ñoä naày, coâ laø Nhöùt Nöông Dieâu Trì
Cung coù boån phaän phoå ñoä nhôn sanh mieàn thöôïng du vaø
trung du Baéc VN theo Ñaïo môùi.
Vaøo ngaøy 27-01-1926, Nhöùt Nöông giaùng cô daïy Ñaïo
cho caùc oâng Leâ Vaên Trung, Cao Quyønh Cö, Phaïm Coâng
Taéc, Cao Hoaøi Sang vaø baø Nguyeãn Thò Hieáu nhö sau:
“Nhöùt Nöông, Em chaøo caùc anh vaø ñaïi tyû.
Caùi boâng phuø dung sôùm coøn toái maát coøn hôn moät kieáp
ngöôøi vì noù soáng ngaén nguûi döôøng aáy nhöng maø buoåi sôùm
coøn coù saéc, chôù ngöôøi ñôøi sanh ra chæ ñeå thoï khoå maø thoâi.
Chung qui, duø soáng traêm tuoåi chöa ñöôïc moät ñieàu ñaéc chí,
cheát thì heát caùi ñôøi taïm naày.
Em xin ba anh coi söï tröôøng sanh cuûa mình laøm troïng,
ngöôøi khoâng coù phaûi kieám, mình coù saün nôû boû ñi, em chæ tieác
giuøm ñoù thoâi. Ñi voâ ñöôøng chaùnh, cöù lo böôùc tôùi hoaøi thì trôû
veà cöïu vò ñaëng.”
Khi oâng Leâ Vaên Trung hoûi: - Coù duyeân luyeän ñaïo ñöôïc
cuøng chaêng? Xin em maùch baûo giuøm.
Nhöùt Nöông ñaùp: - “Ñaõ gaëp Ñaïo töùc coù duyeân phaàn.
Raùn tu luyeän! Sieâng thì thaønh, bieáng thì ñoïa, lieäu laáy maø raên
mình. Phaûi tính sôùm, moät ngaøy qua, moät ngaøy cheát, ñöøng duï
döï.
Em xin kieáu”.

3. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 5
2. NHÒ NÖÔNG:
Nhò Nöông caàm lö höông, cai quaûn Vöôøn Ñaøo Tieân cuûa
Ñöùc Phaät Maãu, thuoäc taàng trôøi thöù nhì cuûa Cöûu Truøng
Thieân, ñoùn tieáp caùc chôn hoàn qui thieân ñeán Vöôøn Ñaøo Tieân,
môû tieäc tröôøng sanh ñaõi caùc chôn hoàn, vaø ñöa caùc chôn hoàn
ñeán Ngaân Kieàu ñeå côõi Kim Quang bay leân Ngoïc Hö Cung.
Trong moät kieáp giaùng traàn ôû VN, Nhò Nöông coù teân laø
CAÅM. Do ñoù trong leã Hoäi Yeán Dieâu Trì Cung, baøi thaøi hieán
leã Nhò Nöông khôûi ñaàu baèng chöõ “CAÅM”:
CAÅM tuù vaên chöông haø khaùch ñaïo?
Thi thaàn töûu thaùnh vaán thuøy nhaân?
Tuy mang laáy tieáng hoàng quaàn,
Caûnh tieân coøn meán, coõi traàn anh thö.
SÖÏ TÍCH:
Baøi thaøi cuûa Nhò Nöông coù caâu: "Caåm Tuù vaên chöông
haø khaùch ñaïo?" Caåm Tuù hay Caåm Böûu (Cambhupura) laø
coâng trình vaên hoaù lôùn cuûa ngöôøi khaùch Ñaïo (baïn ñaïo nöôùc
ngoaøi) teân laø Jyeshthaâryaâ, ngöôøi Thuûy Chaân Laïp. Nöôùc
Thuûy Chaân Laïp (Theo truyeàn thuyeát, vò thaàn döïng nöôùc
Chaân Laïp teân Kambu, neân teân nöôùc laø Kambujaâ töùc Chaân
Laïp, Phaùp dòch Cambodge, Cambhu laø Caåm Böûu, Pura laø
thaønh thò. Teân gheùp laø thaønh thò Caåm Böûu) goàm löu vöïc
soâng Meùkong vaø Mieàn Nam VN ngaøy nay. Luùc aáy bò chia
laøm nhieàu khu vöïc do caùc vò Hoaøng thaân vaø töôùng laõnh Phuø
Nam thoáng trò.
Nöõ Vöông Jyeshthaâryaâ laø chaùu 3 ñôøi cuûa Quoác Vöông
INDRAKOLA cai trò vuøng ñaát quanh tænh Kratieù ngaøy nay,
ñoàng thôøi vôùi vua Jayavarman II (802-850). Naêm 803, Nöõ
Vöông xaây moät ngoâi thaùp ôû Cambhupura, laø ñeá ñoâ cuõ cuûa
6 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
vua Mahendravarman (600-615). Kieán truùc cuûa thaùp naày
aûnh höôûng ñaïo Baø La Moân, neùt hoa vaên trang trí treân thaùp
nhö caåm tuù (nhö gaám nhö theâu). Baø thaät xöùng ñaùng baäc anh
thö Chaân Laïp.
"Tuy mang laáy tieáng hoàng quaàn,
Caûnh tieân coøn meán, coõi traàn anh thö"
Nöõ Vöông theo Baø La Moân, toân thôø caùc ñaáng Bhrama,
Christna, Civa maø Ñaïo Cao Ñaøi taïc töôïng thôø treân noùc Baùt
Quaùi Ñaøi. Ngöôn linh cuûa Baø laø Nhò Nöông ôû cung Dieâu
Trì, coù phaän söï baûo hoä vaø phoå ñoä daân Cao Mieân
(Campuchia) theo Ñaïo môùi. Nhôø vaäy, maø vieäc phaù röøng
xaây caát Toaø Thaùnh trong buoåi ñaàu môùi thaønh töïu ñöôïc.
3. TAM NÖÔNG:
Tam Nöông caàm quaït Long Tu phieán, ñoùn tieáp caùc chö
hoàn ñeán taàng trôøi thöù ba laø Thanh Thieân, thaû thuyeàn Baùt
Nhaõ nôi beå khoå, ñöa caùc chôn hoàn coù ñuû phöôùc ñöùc qua
khoûi beán meâ sang bôø giaùc, qui hoài cöïu vò.
Trong moät kieáp giaùng traàn ôû Vieät Nam, Tam Nöông coù
teân laø TUYEÁN. Do ñoù Baøi thaøi hieán leã Tam Nöông trong Leã
Hoäi Yeán Dieâu Trì Cung coù chöõ khôûi ñaàu laø “TUYEÁN”:
TUYEÁN ñöùc naêng thaønh ñaïo,
Quaûng trí ñaéc cao huyeàn.
Bieån meâ laéc leûo con thuyeàn,
Chôû che khaùch tuïc, cöûu tuyeàn ngaên soâng.
SÖÏ TÍCH:
Tam Nöông raát quaûng trí xuaát hieän traàn gian ñeå ñoä theá,
thöôøng Coâ chæ maëc aùo traøng traéng coù vieàn kim tuyeán (gioáng
aùo Chöùc saéc Nöõ phaùi): "Tuyeán ñöùc naêng thaønh ñaïo", moãi

4. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 7
khi Coâ hieån hieän. Theá neân ngöôøi ñôøi thöôøng goïi Coâ laø Baø
Kim Tuyeán.
Ngöôøi ta coøn truyeàn laïi: Khi Nguyeãn Hoàng rôøi boû hoï
Trònh, töø Thaêng Long vaøo mieàn Trung tìm nôi ñoùng ñoâ chöa
ñöôïc, thì may thay gaëp moät baø giaø maëc aùo quaàn traéng coù
vieàn kim tuyeán treân moät ngoïn ñoài. Baø trao cho Nguyeãn
Hoaøng moät neùn höông ñang chaùy vaø daïy:
- Ngöôi haõy caàm neùn höông naày maø ñi, bao giôø höông
taét thì ñoù laø nôi ñoùng ñoâ.
Theo lôøi daïy, khi nhang taøn, quaû nhieân Nguyeãn Hoaøng
thaáy tröôùc maét moät vuøng nuùi soâng hieàn hoøa (soâng Höông
nuùi Ngöï). Theá neân Nguyeãn Hoaøng quyeát choïn laøng Phuù
Xuaân (nay laø Hueá) laøm kinh ñoâ.
Ñeå nhôù ôn baø giaø taëng nhang, Nguyeãn Hoaøng cho xaây
döïng treân ngoïn ñoài naày moät ngoâi chuøa. Ñoù laø chuøa Thieân
Muï beân soâng Höông. Trong chuøa coù thaùp Phöôùc duyeân laøm
bieåu töôïng cuûa Hueá, coù töôïng thôø Ñöùc Di Laïc; noåi tieáng
nhöùt laø tieáng chuoâng Thieân Muï (Thieân Muï laø ngöôøi ñaøn baø
ôû coõi Trôøi). Vì theá, Baø giaùng haï coù phaän söï ñoä khaùch tuïc
khoûi bieån meâ vaø cöûu tuyeàn vì giaùo lyù Cao Ñaøi daïy: Voâ Ñòa
nguïc, Voâ Quæ quan.
"Bieån meâ laéc leûo con thuyeàn,
Chôû che khaùch tuïc cöûu tuyeàn ngaên soâng".
Baø Tam Nöông ôû Cung Dieâu Trì coù phaän söï phoå ñoä
löông daân mieàn Trung vaø Nam Trung phaàn VN theo Ñaïo
môùi.
8 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
4. TÖÙ NÖÔNG:
Töù Nöông caàm Kim Baûng, höôùng daãn caùc chôn hoàn ñeán
taàng trôøi thöù tö laø Huyønh Thieân, laøm giaùm khaûo tuyeån choïn
caùc vaên taøi trong moãi khoa thi. Ai hieàn ñöùc vaø hoïc gioûi, Coâ
môùi cho ñoã ñaït.
Trong moät kieáp giaùng traàn ôû Vieät Nam, Töù Nöông coù
teân laø GAÁM. Do ñoù Baøi thaøi hieán leã Töù Nöông trong Leã Hoäi
Yeán Dieâu Trì Cung coù chöõ khôûi ñaàu laø “GAÁM”:
GAÁM loùt ngoõ chöa vöøa goùt ngoïc,
Vaøng treo nhaø, ít hoïc, khoâng öa.
Ñôïi trang nho só taøi vöøa,
Ñaèng giao khôûi phuïng chaúng ngöøa Tieân thi.
SÖÏ TÍCH:
Vaøo naêm 1655, Chuùa Nguyeãn sai Nguyeãn Höõu Tieán,
Nguyeãn Höõu Daät ñem quaân vöôït Soâng Gianh ra Baéc ñaùnh
quaân Trònh. Trònh Ñaøo thua chaïy veà An Tröôøng (nay laø
Ngheä An).
Quaân Nguyeãn thöøa thaéng ñuoåi theo cheùm gieát voâ keå,
roài chieám Ngheä An. Coâ Leâ Ngoïc Gaám sanh trong moät gia
ñình thuû coâng ngheä bò cheát trong caûnh loaïn quaân ñoù, luùc ñoù
môùi 9 tuoåi. Linh hoàn Coâ phaûng phaát vaø taù tuùc ôû Ñeàn Soøng
(Thanh Hoùa nôi thôø Baø Lieãu Haïnh).
Naêm 1705, Coâ chuyeån kieáp vaøo nhaø hoï Leâ ôû Vaên
Giang, oâng Höông Coáng Leâ Doaõn Nghi naèm moäng thaáy linh
thaàn taëng cho hoï Ñoaøn neân ñoåi töø hoï Leâ sang hoï Ñoaøn. OÂng
Nghi laäp gia ñình, sau sinh ñöôïc hai ngöôøi con ñeàu hay chöõ
laø Tieán só Ñoaøn Doaõn Luaân vaø baø Ñoaøn Thò Ñieåm. Nhö vaäy
coâ Gaám laø tieàn thaân cuûa baø Ñoaøn Thò Ñieåm.

5. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 9
Baø baåm sinh tö chaát thoâng minh, vaên hay chöõ toát, moät
giai nhaân khieâm cung ñöùc ñoä, ñöôïc vaäy laø nhôø baø laø chôn
linh cuûa Töù Nöông. Döôõng phuï Baø laø Thöôïng thö Leâ Anh
Tuaán tieán cöû Baø vaøo cung Chuùa Trònh, nhöng bình sanh Baø
khoâng öa caûnh quan quyeàn neân khöôùc töø.
Baø doác heát taâm trí vaøo vieäc trau doài vaên chöông cho
ñöôïc "Ñaèng giao khôûi phuïng". Baø môû tröôøng daïy hoïc vaø
daïy nöõ coâng (neân töôïng Töù Nöông caàm caây Kim Baûng). Baø
cheá ra hai caùi tuùi: Moät caùi theâu kieåu tam höõu (tuøng, tröôùc,
mai) vaø moät caùi theâu kieåu Baùt Quaùi, aùm chæ Baø laø Tieân nöõ.
Naêm 1927, Cha maát, Baø cuøng meï veà Höng yeân, nôi anh
baø laø Ñoaøn Doaõn Luaân ñang daïy hoïc. OÂng Luaân thöôøng
baøy nhieàu cuoäc xöôùng hoaï ñeå thöû taøi Baø. Moät hoâm, oâng laáy
chöõ trong Söû Kyù noùi veà Haùn Cao Toå ñeå baø ñoái laïi.
Baïch xaø ñöông ñaïo, Quí baït kieám nhi traûm chi.
(Con raén traéng ñoùn ñöôøng, OÂng Quí ruùt göôm ra cheùm.
Baø lieàn duøng moät caâu nguyeân vaên trong Söû kyù (saùch
cuûa Tö Maõ Thieân) thuoäc ñôøi Ngu Thuaán noùi veà oâng Haï Vuõ
ñeå ñoái laïi:
Hoaøng long phuï chaâu, Vuõ ngöôõng thieân nhi thaùn vieát.
(Con roàng vaøng ñoäi thuyeàn, oâng Vuõ nhìn trôøi maø than).
Coøn nhieàu giai thoaïi giöõa oâng Luaân vaø Baø, vaø nhieàu thi
nhaân khaùc. Nhieàu ngöôøi giaøu coù ñoã ñaït nghe tieáng muoán
caàu hoân ñeàu bò baø khöôùc töø vaø cho hoï laø boïn hoïc veït, chôù
khoâng coù thöïc taøi vaên chöông nhö Tieán só Nguyeãn Coâng
Thaùi, Nhöõ Ñình Toaûn. Thaät ñuùng vôùi hai caâu:
"Gaám loùt ngoõ chöa vöøa goùt ngoïc,
Vaøng treo nhaø ít hoïc khoâng öa".
10 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Baø chæ öôùc mong coù moät ngöôøi taøi ba laø Nguyeãn Kieàu
ñoã Tieán só luùc 21 tuoåi, vaên voõ song toaøn.
"Ñôïi troâng nho só taøi vöøa,
Ñaèng giao khôûi phuïng chaúng ngöøa tieân thi".
Nhöng maõi ñeán naêm baø 37 tuoåi, oâng Nguyeãn Kieàu môùi
xin caàu hoân vôùi baø. Naêm 1748, Nguyeãn Kieàu ñöôïc boå laøm
Tham Thò ôû Ngheä An, Baø xuoáng thuyeàn theo choàng ñeán
Ñeàn Soøng (döôùi chaân nuùi Suøng), nôi thôø baø Coâng chuùa Lieãu
Haïnh, Baø bò caûm naëng vaø maát ôû ñoù vaøo ngaøy 11-9-1748,
nhaäp vaøo chôn linh naøng Gaám. Ñoù laø ngaøy taùi hôïp maø naøng
Gaám ñaõ heïn vôùi baø Lieãu Haïnh (voán laø Nguõ Nöông Dieâu Trì
Cung). OÂng Nguyeãn Kieàu thöông tieác laøm baøi vaên teá nhö
sau:
"OÂ hoâ! Hôõi naøng!
Hueä toát, lan thôm,
Phong tö loäng laãy, cöû chæ ñoan trang,
Nöõ ñöùc troïn veïn, taøi hoïc ngôõ ngaøng.
Giaùo maùc, aáy baøn luaän;
Gaám voùc, aáy vaên chöông;
Nöõ trung hieám coù nhö naøng:
v.v.." (Hoaøng Xuaân Haõn, Chinh phuï Ngaâm bò khaûo).
Baø voán laø Töù Nöông Dieâu Trì Cung, coù phaän söï môû
kieán thöùc khieáu linh quang cho nhôn loaïi vaø naâng ñôõ ngöôøi
soáng nhö linh hoàn ñöôïc linh hoaït hay linh hieån ñeå hoïc hoûi
gioûi giang ôû taïi coõi ñôøi hoaëc coõi voâ hình.
Baø coù phaän söï phoå ñoä nhöõng nho só, nhöõng ngöôøi vaên
chöông khoa baûng thaønh thò Baéc phaàn Vieät Nam theo Ñaïo
môùi.

6. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 11
Baø Ñoaøn Thò Ñieåm ñaõ giaùng cho nhieàu Kinh Theá Ñaïo
nhö caùc baøi: Kinh tuïng khi Vua thaêng haø, Kinh tuïng khi
Thaày qui vò, Kinh Caàu Toå phuï ñaõ qui lieãu, Kinh tuïng Cha
meï ñaõ qui lieãu, Kinh caàu baø con thaân baèng coá höõu ñaõ qui
lieãu, Kinh tuïng Huynh ñeä maõn phaàn, Kinh tuïng khi choàng
qui vò, Kinh tuïng khi vôï qui lieãu. Coäng chung laø 8 baøi.
Nhaát laø taäp NÖÕ TRUNG TUØNG PHAÄN, theo theå thô
song thaát luïc baùt (gioáng nhö taùc phaåm Chinh phuï ngaâm baø
laøm khi coøn soáng) goàm 350 veá, 1400 caâu, theâm caâu keát laø
1401 caâu: "Ñôøi ñôøi danh choùi Cao Ñaøi"
5. NGUÕ NÖÔNG:
Nguõ Nöông caàm caây Nhö YÙ, tieáp daãn caùc chôn hoàn ñeán
taàng trôøi thöù naêm trong Cöûu Truøng Thieân laø taàng Xích
Thieân. Nôi ñaây, chôn hoàn ñöôïc höôùng daãn ñeán Chieáu Giaùm
Minh Caûnh Ñaøi ñeå xem roõ raøng caùc toäi phöôùc maø mình ñaõ
gaây ra trong suoát kieáp sanh nôi coõi traàn, roài ñeán Cung Ngoïc
Dieät Hình ñeå môû quyeån Kinh Voâ Töï cho chôn hoàn thaáy roõ
quaû duyeân cuûa mình.
Trong moät kieáp giaùng traàn ôû Vieät Nam, Nguõ Nöông coù
teân laø LIEÃU. Do ñoù Baøi thaøi hieán leã Nguõ Nöông trong Leã
Hoäi Yeán Dieâu Trì Cung coù chöõ khôûi ñaàu laø “LIEÃU”:
LIEÃU yeåu ñieäu coøn ghen neùt ñeïp,
Tuyeát trong ngaàn khoù pheùp so thaân.
Hiu hiu nheï goùt phong traàn,
Ñaøi sen maáy löôït gioù thaàn ñöa höông.
SÖÏ TÍCH:
Vaøo ñôøi Haäu Leâ, naêm 1557 ôû thoân Thaùi An, tình Nam
Ñònh, coù nhaø hoï Leâ, vôï maéc beänh suy nhöôïc khoâng sinh ñeû
ñöôïc.
12 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Moät hoâm, coù moät vò ñaïo só ñeán nhaø xin trò bònh, baèng
caùch cho ngöôøi choàng laø Leâ Thaùi Coâng ñaùnh thieáp leân
Thieân ñình. OÂng Leâ Thaùi Coâng tình côø thaáy coâng chuùa
Quyønh Höông lôõ tay laøm beå cheùn ngoïc, neân bò Ñöùc Ngoïc
Hoaøng Thöôïng Ñeá ñaøy xuoáng traàn. Khi xaû ñoàng tænh laïi, Leâ
Thaùi Coâng ñöôïc tin vôï sanh ñöôïc moät ngöôøi con gaùi ñeïp
nhö tieân giaùng traàn, ñaët teân laø Lieãu Haïnh.
"Lieãu yeåu ñieäu coøn ghen neùt ñeïp"
Naêm 1578, ñoät nhieân Coâ Lieãu "hiu hiu nheï goùt phong
traàn" boû xaùc phaøm trôû veà thöôïng giôùi trong khi chöa heát haïn
laøm khaùch traàn chuoäc toäi. Theá neân sau ñoù Ñöùc Thöôïng Ñeá
ra lònh Coâ xuoáng traàn laàn nöõa. Chính laàn naày Coâ gaëp Coâ
Gaám (Töù Nöông). Ñeå coâng phoå ñoä sôùm hoaøn thaønh, Coâ ñi
khaép vuøng Baéc phaàn vaø Baéc Trung phaàn VN ñeå giuùp nhôn
sanh. Coâ xuaát hieän giöõa ban ngaøy ôû vuøng Phoá Caùt (Thanh
Hoaù) vaø nhieàu nôi khaùc.
Ñeå toû loøng bieát ôn Baø, daân chuùng xaây ñeàn thôø Baø ôû
nhieàu nôi nhö: Phuû Giaày (Nam Ñònh), Ñeàn Soøng, Phoá Caùt
(Thanh Hoùa), Ñeàn Suøng Sôn (Haø Noäi).
Trieàu ñình nghe danh phong taëng Baø laø "Thöôïng ñaúng
Phuùc Thaàn" (Thaàn ban phuùc). Nhaân daân goïi Baø laø Maãu
Lieãu, leã vía vaøo ngaøy 3-3 AÂm lòch.
Ñeán cuoái ñôøi Haäu Leâ, moät vò quan naèm moäng thaáy Baø
Lieãu leân xe maây veà trôøi. (Hoaøng Troïng Mieân, Vieät Nam
vaên Hoïc toaøn thö. Saøi Goøn 1959)
Baø laø Nguõ Nöông ôû Cung Dieâu Trì, coù phaän söï phoå ñoä
nhôn sanh ñoàng baèng Baéc phaàn vaø Baéc Trung phaàn VN
theo Ñaïo Cao Ñaøi.

7. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 13
6. LUÏC NÖÔNG:
Luïc Nöông caàm phöôùn truy hoàn, töùc laø phöôùn Tieâu
Dieâu, ñoä daãn khaùch traàn, vaø tieáp ñoùn caùc chôn hoàn ñeán taàng
trôøi thöù saùu laø Kim Thieân, ñöa chôn hoàn ñeán Ñaøi Hueä
Höông xoâng thôm chôn thaàn, troãi nhaïc Thieân thieàu ñöa
chôn hoàn leân coõi Nieát Baøn.
(Painting, c.1485. Source: http://en.wikipedia.org/wiki/Joan_of_Arc)
Luïc Nöông giaùng traàn ôû nöôùc Phaùp laø Thaùnh Nöõ
Jeanne d’Arc (1412-1431), moät vò Nöõ Anh huøng cöùu nguy
nöôùc Phaùp, sau ñoù laïi giaùng sanh ôû Vieät Nam coù teân laø
HUEÄ.
14 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Do ñoù Baøi thaøi hieán leã Luïc Nöông trong Leã Hoäi Yeán
Dieâu Trì Cung coù chöõ khôûi ñaàu laø “HUEÄ”:
HUEÄ ngaøo ngaït ñöa hôi voø dòu,
Ñöùng taøi ba chaúng thieáu tö phong.
Nöông maây nhö thaû caùnh hoàng,
Tieâu dieâu phaát phöôùn, coõi toøng ñöa Tieân.
SÖÏ TÍCH:
Coâ Hoà Thò Hueä laø haäu thaân cuûa baø Jean D'Arc, theo
Thaùnh giaùo: Jean D'Arc (1412-1431) töï laø Pucelle
d'Orleùans, nöõ anh huøng nöôùc Phaùp, sanh ôû Domreny (bieân
giôùi tænh Lorraine vaø Champagne). Baø thuoäc gia ñình noâng
daân, hieáu thaûo veïn toaøn. Naêm 13 tuoåi (1428) trong luùc chaên
cöøu, Baø nghe tieáng noùi thieâng lieâng giuïc Baø cöùu Hoaøng
Thaùi töû Charles VII vaø giaûi nguy cho nöôùc Phaùp.
Quaân Anh vaây Orleùans, khi saép haï thaønh thì Baø xuaát
hieän (30-4) vôùi moät ñoäi quaân duõng caûm. Ngaøy 8-5, Baø ñaùnh
baïi quaân Anh. Nhôø ñoù, nhaân daân Phaùp vuøng daäy traøn ñaày
hy voïng, thöøa thaéng xoâng leân. Sau ñoù Baø röôùc vua Charles
VII veà Reâm (Reims) ñeå laøm leã taán phong theo tuïc leä baáy
giôø. Naêm 1430, Baø khoâng chòu ñöôïc thaùi ñoä cuûa boïn cöïu
thaàn vaø cuõng vì chaùn soáng caûnh an nhaøn sa ñoïa cuûa trieàu
ñình phong kieán, Baø laïi ra quaân giaûi vaây thaønh Compieøgne.
Baø bò quaân Burgundian baét, baùn laïi cho ngöôøi Anh.
Baø bò giam caàm khoå sôû. Sau cuøng, toân giaùo phaùp ñình
cuûa ngöôøi Anh keát aùn Baø laø taø giaùo phaûi bò hoûa thieâu vaøo
ngaøy 30-5-1431 taïi Rouen. Naêm aáy Baø môùi coù 19 tuoåi.
Baø Jeanne d'Arc laø anh huøng noâng daân Phaùp, moät bieåu
töôïng trong saïch töø theå xaùc tôùi tinh thaàn. Söï xuaát hieän cuûa

8. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 15
Baø chöùng toû raèng söù maïng cuûa boïn quyù toäc phong kieán vaø
voõ só ñaõ chaám döùt.
Naêm 1920, leã kyû nieäm Baø ñöôïc nhaân daân Phaùp toân vinh
laø quoác leã. Baø laø Luïc Nöông, coù phaän söï baûo hoä vaø phoå ñoä
daân toäc Phaùp theo Ñaïo môùi. Baø ñaõ phoå ñoä nhaø vaên Gabriel
Gobron ñaéc phong Tieáp Daãn Ñaïo Nhôn vaø nhieàu ngöôøi
khaùc.
Sau Baø Jeanne d'Arc chuyeån kieáp ñaàu thai ôû Vieät Nam
teân laø Hoà Thò Hueâ (hay Hoa) sanh naêm 1790, con cuûa oâng
Khaâm sai Hoà Vaên Vui vaø baø Hoaøng Thò, ngöôøi huyeän Bình
An, tænh Bieân Hoøa.
Laêng moä hoï Hoà hieän ôû gaàn thò traán Thuû Ñöùc. Chính Baø
ñaõ phoå ñoä oâng huyeän Thô ôû Thuû Ñöùc (sau ñaéc phong Ñaàu
Sö) vaø höôùng daãn Ñöùc Hoä phaùp haønh phaùp taïi Long Vaân
Thaùnh Tònh (gaàn caây muøa cua Thuû Ñöùc) trong buoåi ñaàu
khai Ñaïo.
Naêm Bính Daàn nieân hieäu Gia Long thöù 5 (1805), Theá
Toå Cao Hoaøng Ñeá vaø Hoaøng haäu löïa choïn Baø Hoà Thò Hueä
laøm phoái thaát cho vua Minh Maïng.
Baø coù ñuû caùc ñöùc (tö phong): Thuïc, Thuaän, Hieàn, Trinh,
heát ñaïo hieáu kính. Vua Theá Toå khen ngôïi ñaët teân laø Thaät.
Theá Toå baûo: Phi nguyeân teân laø Hueä, hoa thì chæ nghe thôm
maø thoâi, chi baèng chöõ Thaät, Thaät laø goàm coù quaû phuùc, neân
trong baøi thaøi coù hai caâu:
"Hueä ngaøo ngaït ñöa hôi vò dieäu,
Ñöùng taøi ba chaúng thieáu tö phong"
Thaùng 5-1807, Baø sinh ra Thieäu Trò ñöôïc 13 ngaøy thì
Baø baêng, luùc môùi 17 tuoåi: "Nöông maây nhö thaû caùnh hoàng".
16 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Baø laø Luïc Nöông ôû Cung Dieâu Trì coù phaän söï phoå ñoä
nhöõng ngöôøi trong Hoaøng toäc theo Ñaïo môùi, nhö baø Töø
Cung, meï cuûa vua Baûo Ñaïi. Baø Töø Cung ñöôïc aân phong
Phoái sö Nöõ phaùi. (xem theâm tieåu söû cuûa Baø Luïc nöông)
Trong ñaøn ñeâm 24-2-1934 taïi Toøa thaùnh, phoø loan Hoä
phaùp - Tieáp theá, Luïc Nöông giaùng cho bieát baø laø Jeanne
d'Arc.
Trong moät ñaøn khaùc, vaøo ngaøy 22-9-1934 phoø loan Hoä
phaùp Tieáp ñaïo. Baø Jeanne d'Arc giaùng daïy Ñaïo cho Baø
Perreux nhö sau:
Bonjour ma cheøre compatriote (Mme Perreux).
Je viens pour vous, par les prieøres sinceøres de nos
freøres en esprit".
Mme Perreux demande des explications sur la nouvelle
religion, oøu il y a des dames dignitaires.
"Oui, c'est la seule religion qui octroie aux femmes un
pouvoir spirituel aø peu preøs eùgal aø celui des hommes. Elle
mettra en vue une justice que la chreùtienteù a nieùe depuis
longtemps ……"
(Les messages spirites Taây Ninh 1962 trang 103)
[Thanh Mai dòch:]
“Xin chaøo nöõ ñoàng baøo thaân meán cuûa Ta [baø Perreux].
Ta giaùng vì caùc huynh ñeä, do lôøi caàu nguyeän thaønh taâm
cuûa caùc huynh ñeä.”
[Baø Perreux xin Thaùnh nöõ Jeanne d'Arc giaûi thích veà
neàn toân giaùo môùi coù caùc nöõ chöùc saéc.]
“Phaûi. Ñaây laø neàn toân giaùo duy nhaát ban cho phaùi nöõ
moät quyeàn naêng taâm linh ngang baèng vôùi phaùi nam. Neàn ñaïo

9. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 17
naøy cho thaáy moät söï coâng baèng maø ñaïo Thieân Chuùa ñaõ töø boû
laâu roài...”
(Thaùnh ngoân Taây Ninh 1962, trang 103)
Trong ñeâm Hoäi Yeán Dieâu Trì Cung ñaàu tieân (15-8 AÁt
Söûu, dl 1-9-1925), Luïc Nöông môøi 3 Thieân söù lieân ngaâm ñeå
daïy ñaïo.
Luïc Nöông:
Troùt ñaõ ñeo mang caùi nôï ñôøi,
Gaùnh ñôøi naëng laém khaùch traàn ôi
Cao Quyønh Cö:
Oaèn vai thaàn ñaïo non soâng vaùc,
Chòu kieáp traàn ai gioù buïi vuøi.
Phaïm Coâng Taéc:
Thöông haûi tang ñieàn xem laém luùc,
Coâng danh phuù quí nhaém troø chôi.
Cao Hoaøi Sang:
ÔÛ ñôøi môùi haún raèng ñôøi khoù,
Khoù moät ñoâi naêm, deã khoù ñôøi.
Luïc Nöông:
ÔÛ theá sao cheâ tieáng theá buoàn,
Buoàn vui hai leõ laáy chi ñong.
Cao Quyønh Cö:
Caân ñai tueá nguyeät treâu hoàn böôùm,
Teân tuoåi phong ba laém buïi hoàng.
Phaïm Coâng Taéc:
Chieác baùch daäp doàn doøng bích thuûy,
Phoàn hoa môø meät giaác huyønh löông.
18 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Cao Hoaøi Sang:
Bôø döông chöø ñaëng phong traàn raûnh.
Quaûy gaùnh thô ñaøn daïo boán phöông.
Khi taùi caàu, Luïc Nöông cho baøi thi nhö sau:
Im lìm caây coû vaãn in maøu,
Môø meät vöôøn xuaân ñieåm saéc thu.
Gioù daäy xao trôøi maây cuoán ngoïc,
Söông loàng öôùt ñaát lieãu ñeo chaâu.
Ngöïa vaøng ruoåi voù thoi ñöa saùng,
Thoû ngoïc trau göông daäm veû laøu.
Non nöôùc ñìu hiu Xuaân vaéng chuùa,
Nhìn queâ caûnh uùa giuïc côn saàu.
7. THAÁT NÖÔNG:
Thaát Nöông caàm boâng sen, höôùng daãn caùc chôn hoàn
ñeán taàng trôøi Haïo Nhieân Thieân ñeå baùi kieán Ñöùc Chuaån Ñeà
Boà Taùt.
Thaát Nöông laø vò Nöõ Tieân ñaàu tieân giaùng baøn (thuôû coøn
xaây baøn) duøng thi vaên ñeå daãn daét caùc vò nguyeân caên vaøo
cöûa Ñaïo laøm moân ñeä cho Ñöùc Chí Toân, ñeå sau naøy caùc vò
aáy trôû thaønh töôùng soaùi cho Chí Toân môû Ñaïo.
Thaát Nöông laïi ñeå loøng töø bi tình nguyeän laõnh leänh
Ngoïc Hö Cung ñeán coõi aâm quang ñeå giaùo caùc nöõ toäi hoàn, ñeå
hoï sôùm thöùc tænh maø ñöôïc taùi kieáp traû cho xong caên quaû vaø
lo tu haønh laàn veà cöïu vò.
Trong moät kieáp giaùng traàn gaàn ñaây nhöùt, Coâ coù teân laø
Vöông Thò Leã, sanh naêm 1900 taïi Chôï Lôùn, con cuûa oâng
Vöông Quan Traân vaø baø Ñoã Thò Sang (con gaùi cuûa Toång
Ñoác Phöông ). OÂng Vöông Quan Traân laøm Ñoác phuû, laø anh

10. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 19
ruoät cuûa oâng Vöông Quan Kyø, ñaéc phong Giaùo Sö Thöôïng
Kyø Thanh ôû Thaùnh Thaát Caàu Kho. Coâ Leã bò baïo beänh maát
naêm 18 tuoåi.
(AÛnh taøi lieäu tamgiaodongnguyen.com)
Baøi thaøi hieán leã Thaát Nöông trong Leã Hoäi Yeán Dieâu
Trì Cung coù chöõ khôûi ñaàu laø “LEÔ:
LEÃ baùi thöôøng haønh taâm ñaïo khôûi,
Nhaân töø taùi theá töû voâ öu.
20 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Ngaøy xuaân goïi theá haûo cöøu,
Traêm duyeân phöôùc tuïc, khoù buø buoàn Tieân.
SÖÏ TÍCH:
Coâ Vöông Thò Leã sanh naêm 1900 taïi Chôï Lôùn, con oâng
Vöông Quan Traân (anh ruoät giaùo sö Vöông Quan Kyø) vaø baø
Ñoã Thò Sang (con gaùi cuûa oâng Toång ñoác Ñoã Höõu Phöông).
Nhaø hoï Ñoã sanh con khoù nuoâi, neân phaûi ra taän Hueá
thænh lö höông cuûa Baø Cöûu Thieân Huyeàn Nöõ (töùc Phaät Maãu)
veà thôø ñeå mong phoø hoä. Nhôø ñoù coâ Vöông Thò Leã ñöôïc nuoâi
lôùn. Nhöng ñeán naêm 18 tuoåi Coâ “phuûi nôï xuoáng tuyeàn ñaøi”.
Theo lôøi cuûa Ñöùc Hoä phaùp thuaät laïi thì tieàn kieáp cuûa coâ
Leã laø moät vò coâng chuùa, con moät vò vua. Trong trieàu coù moät
vò quan yeâu coâ, nhöng vì moân ñaêng hoä ñoái khoâng laáy ñöôïc
coâ neân vò quan bò thaát tình maø cheát.
Ñeán kieáp naøy, coâ ñaàu thai vaøo gia ñình hoï Vöông, ñang
theo hoïc tröôøng Sainte Enfance ñeán trình ñoä Brevet
Eleùmentaire (Trung hoïc Phaùp), coù nhieàu danh gia voïng toäc
ñi hoûi cöôùi maø coâ khoâng chòu, sau Coâ maéc phaûi beänh ngaët
ngheøo, chaïy ñuû thaày maø khoâng heát. Thaân maãu coâ môùi
truyeàn rao ai cöùu ñöôïc coâ thì gaû cho ngöôøi aáy.
Luùc ñoù coù moät oâng thaày thuoác taây, hoïc ôû Haø Noäi
(Meùdecin Indochinois) môùi boå leân Saigon. Gia ñình coù röôùc
ñeán chöõa khoûi bònh cho coâ. Coâ bieát vò löông y naày laø oâng
quan treû thaàm yeâu coâ tröôùc kia vì “nôï ba sinh” maø hai ngöôøi
cuøng ñaàu kieáp ñeå neân nghóa vôï choàng.
Song, thaân maãu Coâ queân lôøi höùa, chæ traû tieàn cho thaày
thuoác roài thoâi. Rieâng coâ vaãn giöõ daï keo sôn roài trôû beänh cho
ñeán cheát.

11. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 21
8. BAÙT NÖÔNG:
Baùt Nöông caàm gioû Hoa Lam, daøy coâng giaùo hoùa vaø
xaây döïng Ñaïo Cao Ñaøi buoåi sô khai, coù phaän söï ñoä roãi caùc
nguyeân nhaân coøn taïi theá, nhöùt laø nöõ phaùi, tieáp ñöa caùc chôn
hoàn ñeán taàng trôøi Phi Töôûng Thieân baùi kieán Ñöùc Töø Haøng
Boà Taùt. Ai coù vieäc chi caàu khaån vôùi Baùt Nöông thì ñöôïc ñaéc
nguyeän moät caùch linh hieån.
Taïi Baùo AÂn Ñöôøng Kieâm Bieân (Nam Vang), Ñöùc Phaïm
Hoä phaùp phoø loan, Baùt Nöông giaùng cô cho baøi Phaät Maãu
Chôn Kinh ñeå cuùng Ñöùc Phaät Maãu. Ñaây laø moät baøi kinh voâ
cuøng quan troïng cuûa Ñaïo Cao Ñaøi, cho bieát quyeàn naêng cuûa
Phaät Maãu, maø töø thuôû xöa tôùi giôø chöa coù baøi kinh naøo nhö
vaäy.
Baùt Nöông cuøng Ñöùc Cao Thöôïng Phaåm luaân phieân
giaùng cô daïy veà Luaät Tam Theå vaø Dieâu Trì Cung, taïo thaønh
moät taøi lieäu hoïc ñaïo raát quyù baùu.
Baùt Nöông giaùng traàn ôû nöôùc Trung Hoa vaøo thôøi nhaø
Taây Haùn, coù teân laø Hôùn Lieân Baïch (hoï laø Hôùn, teân laø Lieân
Baïch coù nghóa laø hoa sen traéng), sau ñoù laïi giaùng traàn nôi
nöôùc Vieät Nam, sanh vaøo nhaø hoï Hoà.
Do ñoù Baøi thaøi hieán leã Baùt Nöông khôûi ñaàu baèng chöõ
HOÀ HÔÙN laø hai hoï: Hoï Hoà vaø hoï Hôùn, hoa sen traéng laø
Lieân Baïch, teân Coâ:
HOÀ HÔÙN HOA SEN TRAÉNG nôû ngaøy,
Caøng gaàn hôi ñeïp laïi caøng say.
Treâu traêng haèng thoùi daáu maøy,
Côït maây traùnh chöùc Phaät ñaøi theâm hoa.
Baùt Nöông giaùng cô daïy veà Dieâu Trì Cung:
(Phoø Loan: Thöøa söû Phöôùc, Luaät söï Nhung.
22 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Haàu Ñaøn: Luaät söï AÛnh, Hôïi, Tieáp, Tuù, Höôõng, Cao,
Tröôøng, Khoe.)
Baùt Nöông. Chò chaøo maáy em,
Ñeâm nay Chò ñeán ñaëng chæ cho maáy em ñöôïc roõ Dieâu
Trì Cung laø nôi naøo?
Nôi Ao Dieâu Trì coù moät ñaøi phaùt hieän AÂm quang, ñaøi aáy
thaâu laèng sanh quang cuûa Ngoâi Thaùi Cöïc, roài ñem Döông
quang hieäp vôùi AÂm quang maø taïo neân Chôn thaàn cho vaïn
linh trong caøn khoân vuõ truï.
Phaät Maãu laø Ñaáng naém cô sanh hoùa, thay quyeàn Chí
Toân, ñöùng ra thaâu caû Thaäp Thieân Can ñem hieäp vôùi Thaäp
Nhò Ñòa Chi maø taïo neân vaïn vaät. Nôi Cung Dieâu Trì laø nôi
taïo neân Chôn thaàn vaø theå xaùc ñoù vaäy.
Dieâu Trì Cung laø cung ñieän baèng ngoïc Dieâu ôû beân Ao
Thaát Böûu chôù chaúng chi laï. Ngoïc töôïng tröng cho söï quyù
giaù, coøn Dieâu laø chaát hôi keát tuï maø thaønh.
Döôùi quyeàn cuûa Phaät Maãu coù Cöûu Tieân Nöông troâng
nom veà cô giaùo hoùa cho vaïn linh, coøn ngoaøi ra coù haèng haø
sa soá Phaät, troâng nom veà cô phoå ñoä maø Quan AÂm Boà Taùt laø
ñaáng caàm ñaàu.
Quan AÂm Boà Taùt ngöï taïi Cung Nam Haûi ôû An Nhaøn
Ñoäng. Coøn Dieâu Trì Cung thì ôû taïi Taïo Hoùa Huyeàn Thieân.
Nôi Cung Dieâu Trì coøn coù moät coõi AÂm quang rieâng bieät
goïi laø Phong Ñoâ ñaëng giaùo hoùa caùc chôn thaàn ñaõ bò laïc neõo
treân ñöôøng traàn.
Vaäy vaén taét hôn, Dieâu Trì Cung laø cô sanh hoùa vaïn linh
vaø vaïn vaät ñoù. Chò seõ ñeán daïy theâm vaøo kyø tôùi.
Chò xin kieáu.

12. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 23
9. CÖÛU NÖÔNG:
Cöûu Nöông caàm oáng tieâu, coù phaän söï giaùc ngoä caùc
chôn hoàn bò ñoïa laïc nôi traàn theá, tieáp daãn caùc chôn hoàn leân
ñeán taàng trôøi Taïo Hoaù Thieân, taàng thöù chín trong Cöûu
Truøng Thieân ñeå baùi kieán Ñöùc Phaät Maãu.
(AÛnh taøi lieäu tamgiaodongnguyen.com)
Trong moät kieáp giaùng traàn gaàn ñaây nhöùt, Cöûu Nöông coù
teân laø Cao Thò Khieát (Kieát), sanh naêm Bính Thaân (1895) taïi
Baïc Lieâu, con cuûa oâng Ñoác Phuû söù Cao Minh Thaïnh vaø baø
24 Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG
Taøo Thò Xuùc. Coâ laø con gaùi uùt thöù 9, ngöôøi anh ruoät thöù 6 laø
oâng Cao Trieàu Phaùt. Coâ maát naêm Canh Thaân (1920) höôûng
döông ñöôïc 25 tuoåi. Moä cuûa Coâ vaãn coøn taïi Baïc Lieâu, caùch
thò xaõ Baïc Lieâu chöøng hôn 2 caây soá veà höôùng ñi Vónh Chaâu.
Moä laøm baèng ñaù xanh, raát kieân coá, xaây giöõa ñoàng ruoäng,
trong khu ñaát daønh laøm nghóa trang cuûa doøng hoïc Cao ôû
Baïc Lieâu.
Baøi thaøi hieán leã Cöûu Nöông trong Leã Hoäi Yeán Dieâu Trì
Cung:
KHIEÁT saïch duyeân traàn veïn giöõ,
Baïc Lieâu ngoâi cuõ coøn lôøi.
Chính chuyeân buoàn chaúng troïn ñôøi,
Thöông ngöôøi noi Ñaïo, Phaät Trôøi cuõng thöông.
Toùm laïi, Cöûu Vò Tieân Nöông troâng nom veà cô giaùo hoùa
vaïn linh. Taát caû caùc ngheà hay, nghieäp kheùo, veà nöõ coâng,
hoaëc veà caàm, kyø, thi, hoïa, cuøng laø trieát hoïc vaên chöông, ñeàu
thuoäc veà phaàn nhieäm cuûa Cöûu vò Tieân Nöông giaùo hoùa vaø
un ñuùc cho thaønh taøi.
Ngaøy nay, thôøi Tam kyø Phoå ñoä, Cöûu vò Tieân Nöông ñaõ
ñaéc thaønh Phaät vò, goïi laø Cöûu vò Nöõ Phaät. Nhöng khi cuùng
Ñöùc Phaät Maãu nôi Baùo AÂn Töø hay Ñieän Thôø Phaät Maãu,
chuùng ta vaãn coøn nieäm: NAM MOÂ CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG,
laø ñeå ghi nhôù coâng ñöùc cuûa Chín Coâ trong thôøi kyø khai Ñaïo
Cao Ñaøi.

13. Söï tích CÖÛU VÒ TIEÂN NÖÔNG 25
TAÛ CHÍN VÒ TIEÂN NÖÕ
Moät maøy lieãu trong ngaàn ñoùa ngoïc,
Hai maù ñaøo phaûi troïng tieát trinh.
Maûnh thaân troïn hieáu thaâm tình,
Phaûi hình thuïc nöõ, phaûi gìn caên duyeân.
Ba yeåu ñieäu thuyeàn quyeân voùc haïc,
Boán myõ mieàu ñaøi caùc traâm anh.
Khi vui boùng nguyeät roïi maønh,
Khi doøng bích thuûy, khi caønh hoa xuaân.
Naêm phaän gaùi hoàng quaàn ñaùng maët,
Saùu veïn toaøn quoác saéc thieân höông.
Vaøo ra phuïng tröôùng loan ñöôøng,
Vaøo ra ngoïc caùc caåm töôøng xem hoa.
Baûy trau chuoát thaân ngaø maët ngoïc,
Taùm chín phaàn reøn taäp nöõ nhi.
Chung lo moái Ñaïo Tam Kyø,
Giuùp nhaø Nam Vieät kòp thì Long Hoa.
BAÙT NÖÔNG
(25-4 Canh Daàn 10-6-1950. Trích Thaùnh giaùo Luaät
Tam theå Taây Ninh)