Τα ριζίτικα τραγούδιαείναι το παλαιότερο
είδος κρητικής μουσικής και προέρχονται
κυρίως από τη Δυτική Κρήτη. Με τον όρο
ριζίτικα νοούνται όλα εκείνα τα τραγούδια
αγνώστων δημιουργών, τα οποία έφτασαν
στις μέρες μας μέσω της παράδοσης από
περασμένους αιώνες.
3.
Τα τραγούδια αυτάέλαβαν την ονομασία τους
από τις ρίζες (υπώρειες) των Λευκών Ορέων.
Τα τραγουδούσαν οι κάτοικοι των χωριών τους.
Μια άλλη άποψη υποστηρίζει ότι τα τραγούδια
της ρίζας, των προγόνων, της γενιάς, τα
ονόμασε ο λαός Ριζίτικα.
4.
Τα ριζίτικα τραγούδιαδεν έχουν ονόματα,
αναφερόμαστε σε αυτά με τον πρώτο τους στίχο, ή με
κάποιον άλλο στίχο τους. Τα ριζίτικα τραγούδια δε
χορεύονται και η μουσική τους είναι σοβαρή και με
στοιχεία πόνου. Δεν υπάρχει πάντα ομοιοκαταληξία,
ο στίχος δεν είναι πάντα δεκαπεντασύλλαβος, αν και
αυτός υπερέχει στατιστικά.
5.
Το πιο γνωστόριζίτικο είναι το «Πότε θα κάμει
ξαστεριά», το οποίο αναφέρεται σε κάποια βεντέτα
του 16ου αιώνα, ανάμεσα στην οικογένεια πιθανόν
Γιάνναρη, και εκείνη των Μουσούρων, τους
οποίους αναφέρει το τραγούδι σε όλες του τις
παραλλαγές. Η παλαιότερη μορφή του τραγουδιού
ήταν η εξής:
«Χριστὲ νὰ ζώνουμουν σπαθὶ, καὶ νᾄπιανα κοντάρι
νὰ πρόβαινα 'ς τὸν Ὁμαλὸ, 'ς τὴ στράτα τῶ Μουσούρω
νὰ σύρω τἀργυρὸ σπαθὶ καὶ τὸ χρυσὸ κοντάρι
νὰ κάμω μάνες δίχως γιούς, γυναῖκες δίχως ἄντρες»
