1. ДОВДОАТКМ1
ТОМ ОВРЫН АВТОБУСНЫ ҮЙЛЧИЛГЭЭ
ЭРХЛЭГЧДИЙН ХОЛБОО
В118 8ЕУ1СЕ РКОУ1ВЕК8 А880С1АТЮ^
Монгол улс Улаанбаатар хот Чингэлтэй дүүрэг
Үйлдвэрчний эвлэлийн холбооны байр 3 давхар 303 тоот
Утас: 99059099, 99189682, 70128304
е р / у а г л я . № __________
танай___________________-ны № ______________________-т
г п
Санал хүргүүлэх тухай
Орон нутгийн өмчит компаниудыг нэгтгэх, нийтийн тээврийг хөгжүүлэх сангийн
хөрөнгөөр зах зээлийн үнээс 2-3 дахин үнэтэй автобус худалдан авах талаар Нийслэлийн
удирдлагаас гаргах гэж байгаа шийдвэрүүдийг тус холбооны гишүүн байгууллагуудад
танилцуулж, Нийслэлийн засаг даргын орлогч Н.Гантөмөрийн өгсөн үүргийн дагуу
тэдний саналыг нэгтгэн хүргүүлж байна.
Сүүлийн үед тус холбоог татан буугдсан мэтээр олон нийтэд худал мэдээлэл
тарааж байгаа тул тус холбооны гишүүн байгууллагууд энэхүү мэдээлэл буруу ташаа
болохыг нотолж, эв нэгдэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн болно.
Нийтийн зорчигч тээврийн үйлчилгээ үзүүүлэгч оператор компаниудын санал
хүсэлтийг судлан цаашид гаргах шийдвэртээ тусгана гэдэгт итгэж байна.
Хавсралт: 7 хуудас
Хувийг:
1. НИТХ дахь АН-ын бүлэгт
2. НИТХ дахь МАН-ын бүлэгт
3. НИТХ дахь МАХН-ын бүлэгт
г н
НИЙСЛЭЛИЙН ИРГЭДИЙН
ТӨЛӨӨЛӨГЧДИЙН ХУРЛЫН
ДАРГА Д.БАТТУЛГА ТАНАА

2. Нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газруудыг нэгтгэхийг
зөвшөөрөхгүй байгаа үндэслэл
Нийслэлийн нийтийн тээврийн салбарын хөрөнгийн 70 гаруй хувийг эзэлдэг,
нийтийн тээврээр зорчигч иргэдийн 73 хувьд өдөр тутам үйлчилгээ үзүүлж байгаа хувийн
хэвшлийнхэн болон нийтийн тээврийн салбарт ажиллаж байгаа 6000 гаруй мэргэжлийн
ажилтан, ажилчид болон тэдгээрийн эрх ашгийг хамгаалах төрийн бус байгууллагуудын
санал хүсэлтийг харгалзан үзэхгүйгээр Нийслэлийн нийтийн тээврийн салбар хариуцсан
дарга, Нийслэлийн тээврийн газрын цөөн тооны удирдах ажилтны зүгээс нийслэлийн
өмчит компаниудыг нэгтгэх, улмаар татвар төлөгчдийн мөнгөөр бүрдсэн төсвийн
хөрөнгөөр зах зээлийн үнээс 2-3 дахин үнэтэй гадаадын автобус борлуулагч болон
дотоодын автобус угсрагч компаниудын автобусыг худалдан авах тухай шийдвэр
гаргуулах гэж буй үйлдлийг дараах үндэслэлүүдээр зөвшөөрөхгүй байгаа болно. Үүнд:
А. Хууль эрхзүйн хувьд:
1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Монгол Улсын Их Хурал, Засгийн газраас төрийн
ухаалаг тогтолцоог бий болгож, хэмнэлтийн горимд шилжих, төрийн өмчит
компаниудад бий болсон шахааны бизнесийг таслан зогсоох, үрэлгэн байдлыг
арилгах, төрийн зарим чиг үүргийг хувийн хэвшлээр гүйцэтгүүлж төрийн ачааллыг
багасгахын тулд төрийн өмчит компаниудыг аль болохоор хувьчлах бодлого
баримталж байгаатай зарчмын хувьд зөрчилдөж байна.
2. Нийслэлийн удирдлага Нийслэлийн өмчит нийтийн тээврийн нэгтгэл байгуулах
асуудлыг хэлэлцэж дэмжсэн нь “Өрсөлдөөний тухай”хуулийн 13-ын 2.3 буюу
Төрийн захиргааны байгууллага, нутгийн өөрөө удирдах болон нутгийн захиргааны
байгууллага “тухайн зах зээлд өрсөлдөгч гарч ирэхийг хориглосон буюу
хязгаарласан, эсхүл түүнийг зах зээлээс шахан гаргахад чиглэсэн” үйл ажиллагаа
явуулахыг хориглоно... гэсэн заалтыг шууд зөрчих болно.
3. Монгол Улсын Засгийн газрын 2008 оны 27-р тогтоолын 3-р заалтын “в” хэсэгт
нийслэлийн өмчит компаниудыг хувьцаат компани болгон хувьчлахыг даалгасан
шийдвэртэй зөрчилдөж байна.
4. Төр, засгийн бодлого шийдвэрийн эсрэг шийдвэрийг Нийслэлийн удирдлагын
зүгээс гаргах гэж байгаа нь ашиг сонирхлын зөрчлийн илэрхийлэл тул “Нийтийн
албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын
зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай” хуульд нийцэхгүй байгаа болно.
5. Нийслэлийн нийтийн тээврийг хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөөр автобус худалдан
авах тухай захирамж гаргахаар бэлтгэж байгаа нь “Нийтийн албанд нийтийн болон
хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан
сэргийлэх тухай”, “Өрсөлдөөний тухай” “Төрийн өмч хөрөнгөөр бараа, ажил
үйлчилгээ худалдан авах тухай” хуулиудын зохих заалтуудыг зөрчиж байгаа болно.
Б. Эдийн засгийн үр ашгийн хувьд:
1. Энэхүү бэлтгэгдэж буй шийдвэр нь юуны өмнө “Эдийн засгийг эрчимжүүлэх 100
хоног”-ийн хүрээнд Засгийн газраас явуулж буй хувийн хэвшлийг идэвхжүүлэх
бодлоготой шууд зөрчилдөж байна.

3. 2. Нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газруудыг нэгтгэснээр удирдлагын зардлыг хэмнэх
мэт өнгөцхөн харагдаж байгаа боловч асар их зардал нэмж гаргах болно. Жишээ
нь: Юуны өмнө нэгтгэж байгаа бүх аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд “Автобус нэг”
компанийн ажилчдын түвшинд цалин хөлс, нийгмийн хамгааллын зардлыг
зайлшгүй хүргэх шаардлагатай болно. Тэгвэл зөвхөн олон жил нийгмийн даатгал
нь бүрэн төлөгдөж чадаагүйгээс, эрүүл мэндийн үйлчилгээ авч чаддаггүй байсан
“Цахилгаан тээвэр” компанийн ажиллагсадын цалин хөлс, нийгмийн хамгааллын
зардлыг дээрх түвшинд хүргэхэд удирдлагын төсөрхөн зардал хэмнэснээс хэдэн
арав, зуу дахин их зардал гарах үндэслэлтэй байна.
3. Төрийн өмчит компани хэдий хэр томорч, эрх мэдэл төвлөрөхийн хэрээр шатахуун,
сэлбэг зэрэгт шахааны бизнес цэцэглэн хөгжих болно. Үүнийг төрийн өмчит
томоохон компаниудын өнөөгийн жишээ ил тод харуулж байна. Жишээ нь: МИАТ,
Эрдэнэс Таван Толгой г.м. 2013 оны байдлаар төрийн өмчит 60 аж ахуйн нэгж
алдагдалтай, үүнээс томоохон 14 нэгж нь нийт 50 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай
ажилласан байна.
4. Нийслэлийн өмчит нийтийн тээврийн компаниудын санхүүгийн тайлан тэнцэлд
дүгнэлт хийхэд тэд тус бүрдээ 1-10 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажилласан
байна. Хэрэв нэгдсэн компани байгуулбал, юуны өмнө энэ өрийг цайруулах
зайлшгүй шаардлага гарна. Улс, нийслэлийн төсвөөс 2009-2013 онд монбус, дуобус
үйлдвэрлэх зориулалтаар “Цахилгаан тээвэр” компанид 10,0 тэрбум орчим
төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийсэн. Гэтэл харамсалтай нь “сахил аваад шал
дордов”гэгчээр тус компанийн алдагдал энэ хугацаанд мөн тэр хэмжээгээр
нэмэгдсэн байгаа тул тус компанийн санхүүгийн байдалд дүгнэлт хийж шалтгаан
нөхцлийг тогтоох шаардлагатай байна.
В. Улс төрийн нөхцөл байдлын хувьд:
1. Ардчилсан нам засгийн эрхэнд гараад өмчийг нийгэмчилж эхэллээ гэдгийг сөрөг
хүчин, ард иргэдээс байнга шүүмжилж байна.
2. Нийтийн ашиг сонирхолд нийцэхгүй шийдвэр гаргаж, түүнээс үүдэн хэн ч
урьдчилан тооцоолоогүй нөхцөл байдал үүсвэл түүний хариуцлагыг эрх барьж
байгаа Нам, Засгийн газар, Нийслэлийн удирдлага хүлээх болно.
3. Сонгуулийн хугацаа ойртож байх үед улс төржсөн шийдвэр гаргах нь эрх баригч
нам хүчинд сөргөөр нөлөөлөх болно.
Г. Нийтийн тээврийн салбарын хувьд:
1. Монгол Улс зах зээлийн харилцаанд шилжиж, улс орны эдийн засаг сульдаж
доройтон хямарч байсан аль хүнд хэцүү үеүдэд хувийн хэвшлийнхэн нийслэлийн
иргэдэд ядмагхан хөлсөөр өдөр тутам үүрийн таван жингээс үдшийн бүрийг
дуустал үйлчилж, нийтийн тээврийн үйлчилгээний хамаг хүндийг нуруундаа үүрч
шилжилтийн үеийн ард нь гарсан гавъяатай. Энэ хугацаанд төрийн зүгээс
нийслэлийн өмчит компаниудад парк шинэчлэлт хийх, зарим компаниудын
нийгмийн даатгалын шимтгэл, дулааны өрийг цайруулах, парк, гаражын засвар
үйлчилгээ зэрэгт нэлээдгүй хэмжээний хөрөнгө оруулж тусалж дэмжиж ирсэн
бөгөөд харин хатуу тогтоосон тарифаар үйлчилгээ үзүүлж, элэгдлээ ч бүрэн

4. байгуулж чадахгүй явж ирсэн хувийн хэвшлийнхэнд төрийн зүгээс өнөөг хүртэл
нэг ч төгрөгийн дэмжлэг үзүүлж байгаагүй болно. Одоо ханилж яваад нөхрөө
гэдгээр төр засаг жаахан мөнгөтэй болмогцоо зөвхөн төрийн өмчит компаниудад
хөрөнгө оруулалт хийж, хувийн хэвшлийнхнийг гаргуунд нь гаргахад хүрвэл
байдал огт өөрөөр эргэх болно.
2. Адил үнэ тарифаар үйлчилгээ үзүүлж байгаа мөртлөө зөвхөн төрийн компаниудад
санхүүгийн дэмжлэг үзүүлбэл хувийн хэвшил төрийн өмчит компаниудтай
шударгаар өрсөлдөх чадваргүй болж дампууран, хүссэн хүсээгүй энэ салбараас
арчигдах нь ойлгомжтой. Иймд хууль зөрчсөн нөхцөл байдал үүсээд байхад өөрийн
өмч хөрөнгөө хамгаалах, ажиллагсад нь ажлын байраа алдахгүйн төлөө эвлэлдэн
нэгдэж эрх ашгийг нь зөрчсөн шийдвэр гаргагчдын эсрэг тэмцлийн хэлбэрийг
сонгохоос өөр аргагүй байдалд хүрнэ.
3. Нийслэлийн өмчит компаниудад тогтвор суурьшилтай ажиллаж ирсэн инженер
техникийн ажилчид, жолооч, засварчин, мөнгө хураагчдын эрх ашиг нь хөндөгдөж
байгаа тул тэд эрх ашгаа хамгаалан тэмцэх болно.
НИЙСЛЭЛИЙН ӨМЧИТ КОМПАНИУДЫГ НЭГТГЭХ НЬ:
Нэг талаас хууль зөрчсөн, нөгөө талаас төр засгийн бодлогод нийцэхгүй байгаа тул
төрд ашиггүй, нийтийн тээвэр эрхлэгчид болон тэдгээрийн ажиллагсдад ашиггүй бөгөөд
тэднийг арга буюу эрх ашгаа хамгаалан тэмцэхэд хүргэх болно.
ЭНЭ НЬ: Гагцхүү нийтийн тээврийн салбарыг ашиглан бизнес хийдэг гадаад,
дотоодын компани, тэдний гар хөл бологчид, тэднээс хувь хишиг хүртэгчид, шахааны
бизнес эрхэлдэг эрх мэдэлтнүүдэд ашигтай байх тул энэхүү шийдвэрийг гаргахыг
санаачлагч түүнийг дэмжигч нь ашиг сонирхлын зөрчилтэй байгааг илэрхийлж байна.
ТОМ ОВРЫН АВТОБУСНЫ ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧДИЙН ХОЛБОО
МОНГОЛЫН НИЙТИЙН ЗОРЧИГЧ ТЭЭВРИЙН х ө г ж л и й н
КОНСОРЦИУМ
НИЙТИЙН ЗОРЧИГЧ ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧИД
Улаанбаатар хот
2014.05.19

5. Нийслэлийн нийтийи зорчигч тээврийн салбарт тулгамдсан асуудлуудыг
шийдвэрлүүлэх талаарх санал
Монгол улс зах зээлийн харилцаанд шилжсэнээс хойш тээврийн салбарын бодлого,
түүний дотор нийслэлийн нийтийн тээврийн салбарын бодлого өнөөг хүртэл
тодорхойлогдоогүй байна. Сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд нийслэлийн нийтийн тээврийн
салбар нь хувийн бизнесээ хөгжүүлэх гэсэн бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхлын зөрчлийн золиос
болсоор байна.
2012 оны сонгуулийн үр дүнгээр байгуулагдсан Засгийн газар, Нийслэлийн Иргэдийн
Төлөөлөгчдийн хурал, Засаг дарга нийтийн зорчигч тээврийг хөгжүүлэхийн төлөө онцгой
анхаарал хандуулж байгаа боловч салбар хариуцсан орлогч дарга, Нийслэлийн тээврийн газрын
зарим удирдлага нийтийн тээврийн амин чухал, тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхгүй
хойшлуулсаар даруй 2 жил боллоо. Ийм учраас нийтийн зорчигч тээвэр эрхлэгчид арга буюу
өөрсдийн санаачлагаар хуран чуулж нийтийн зорчигч тээврийн салбарын хөгжлийн гарцыг
дараах байдлаар тодорхойлсон юм.
Нийтийн зорчигч тээврийг хөгжүүлэхэд:
1. Төрийн бодлого, чиглэлд нийцсэн буюу хот байгуулалтын бодлоготой нягт уялдуулсан
тогтвортой, ухаалаг, зохистой нийтийн тээврийн тогтолцоог бий болгож хөгжүүлэх
замаар алсдаа байгальд ээлтэй, явган зорчигчид төвлөрсөн тээврийг бий болгож, иргэдэд
үйлчлэх
2. Иргэд, зорчигчдын эрх ашигт нийцсэн буюу иргэд боломжийн хөлс төлж чанартай,
баталгаатай, аюулгүй нийтийн тээврийн үйлчилгээ авах
3. Үйлчилгээ үзүүлэгч оператор компаниудын эрх ашигт нийцсэн буюу тэд алдагдалгүй
ажиллаж, зорчигчдод хэмнэлттэй, стандартад нийцсэн, чанартай, соёлтой үйлчилгээ
үзүүлэх зэргийг өөртөө багтаасан бүхэл бүтэн тогтолцооны шинэчлэл хийх
шаардлагатай.
Нийтийн зорчигч тээврийн хөгжлийн гарцыг дараах байдлаар тодорхойлсон. Үүнд:
1. Орлогын төлөө хөөцөлдөх байдлыг шийдвэрлэхэд:
• Орлогыг нэгтгэн төвлөрүүлж, шугаманд ажилласан цаг, рейс, үйлчилгээний
чанараар хуваарилах.
2. Маршрутын төвлөрлийг задлахад:
• Дамжин зорчилтыг үнэгүй болгох
• Газар дээрх метроны зураглалаар маршрутыг задлах
3. Ухаалаг тээврийн систем нэвтрүүлэх (ОР8, автобусны нэгдсэн удирдлагын систем болон
ухаалаг зогсоол г.м.)
4. Стандартын шаардлага хангасан оператор компаниудыг алдагдалгүй ажиллуулахын тулд
төрөөс санхүүгийн зохих дэмжлэг үзүүлэх гэж тус тус тодорхойлсон.

6. Нийтийн тээврийн хөгжлийн эдгээр зорилтуудыг нарийн судалгаа, нотолгоонд тулгуурлан
мэргэжлийн түвшинд төлөвлөж, хэрэгжүүлэх эдгээр чухал асуудлыг холбогдох төрийн
байгууллагаас гадна нийтийн тээврийн салбарын судалгаа, хөгжлийн байгууллага, оператор
компаниуд болон иргэд, үйлчлүүлэгчдийн оролцоогүйгээр яагаад ч шийдэж болохгүй.
Иймд Нийслэлийн Засаг даргын удирдлагын дор төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн
зарчмаар ажиллах, төрийн ба холбогдохмэргэжлийн байгууллага, автобусны оператор
компаниуд болон иргэд, үйлчлүүлэгчид, иргэний нийгмийн байгууллагын оролцоотой
“Нийтийн зорчигч тээврийн зөвлөл ”-ийг олон улсын болон гадаад орнуудын туршлагаар
байгуулан ажиллуулахыг санал болгож байна.
Бидний саналыг хүлээн авч Нийтийн зорчигч тээврийн хөгжлийн консорциум, том оврын
автобусны үйлчилгээ эрхлэгчдийн холбоотой нэн даруй санамж бичиг байгуулан үр бүтээлтэй
хамтран ажиллана гэдэгт итгэж байгаагаа илэрхийлье.
МОНГОЛЫН НИЙТИЙН ЗОРЧИГЧ ТЭЭВРИЙН ХОГЖЛИЙН КОНСОРЦИУМ
ТОМ ОВРЫН АВТОБУСНЫ ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧДИЙН ХОЛБОО
НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧИД
2014 оны 5 дугаар сарын 20

7. НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГ ДАРГА БӨГӨӨД УЛААНБААТАР ХОТЫН ЗАХИРАГЧ
Э.БАТ-ҮҮЛ ТАНАА
Нийслэлийн зорчигч тээврийг хөгжүүлэх талаар нийслэлийн удирдлагаас гаргах
шийдвэрт тухайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа компаниудын удирдлагуудын
санал хүсэлтийг тусгах ёстой гэж үздэг. Гэтэл сүүлийн үед нийтийн тээврийн
компаниудын санал хүсэлтийг огт сонсохгүй, тэдний эрх ашгийг хамгаалах төрийн бус
байгууллага болон түүний тэргүүн, гүйцэтгэх захирал нарыг компаниудыг төлөөлөх
эрхгүй гэж үзэх хандлага ажиглагдах боллоо.
Нийтийн тээврийн салбарыг хөгжүүлэхийн төлөө болон хууль ёсны эрх ашгаа
хамгаалахын төлөө бид эв санаа нэгтэй байгаа болохыг албан ёсоор мэдэгдье.
Том оврын автобусны үйлчилгээ эрхлэгндийн^хацбоо нь бид бүгдийг төлөөлөх албан
ёсны эрхтэй болохыг үүгээр МЭДЭГД5^ .0^ Ш ^ ^ ^ ^
вщ г'
1. Тэргүүн Ц.Пүрэвсамбуу
2. эн
9.
8
7.
6.
4.
5.
3.

8. 11. Монкара ХХК-ний захирал |
12. Мяралзаа ХХК-ний захирал
13. НЧБ ХХК-ний захирал
14. Тулга-Огоо ХХК-ний захиралЧ
15. Тэнүүндэлгэр ХХК-ний захирал
н.Болд
О.Ганболд
Ц.Алтантулга
1!.Энхболд
16. Тэнүүн Огоо ХХК-ний зфаятаягтр
-■аёэег
17. Трансбус ХХК-ний з^х^р.
тг*3202л 267
18. Сайхан Ирээдүй ХХК-ний захир '
19. Эмсид ХХК-ний захирал
20. Эрдэмтранс ХХК-ний
анхуяг
н.Эрдэнэбилэг
н.Болдбаатар
н.Баяр
Я.Эрдэмбилэг