Downloaded 45 times
![PENGENALAN
Kerajaan Majapahit telah di tubuhkan sekitar tahun saka 1216 iaitu bersamaan dengan
1293 Masihi oleh seorang putera dari bekas kerajaan Singasari yang dikenali sebagaiNararya
Sanggraramawijaya atau lebih dikenali sebagai Raden Wijaya. Raden Wijaya menubuhkan
Majapahit setelah berjaya mengalahkan tentera Mongol yang menyerang Jawa sekitar tahun
1293 Masihi.1Dengan itu kerajaan Majapahit diasaskan oleh Raden Wijaya dengan gelaran
sebagai Prabu Kertajasa Jayawardana selapas sahaja kehancuran kerajaan Kendiri yang
dimusnahakan oleh pasukan tentera dari China dalam Dinasti Ming yang ingin menyerang
Prabu Kertanegara namun dapat dipengarui oleh kerajaan Majapahit untuk menyerang
Kendiri dan akhirnya kerajaan kendiri di musnahkan. Setelah itu Majapahit mula berkembang
dan muncul sebagai kuasa besar di Asia Tenggara.Mengikut pandangan sarjana Majapahit
mengalami tiga situasi pemerintahan.Pertama adalah zaman permulaan kedua adalah zaman
kegemilangan dan yang terakhir adalah zaman kemerosotan.2
Zaman kegemilangan adalah semasa Majapahit diperintah oleh Hayam Wuruk.Beliau
merupakan anak kepada Puteri Djajawisnuwardani dengan Kertawardana.Zaman
pemerintahan Hayam Wuruk yang dibantu oleh Mangkabuminya Patih Gajah Mada telah
mengalami zaman kegemilangan di mana seluruh pelusuk nusantara berada di bawah
naungan kerajaan Majapahit dan di Selat Melaka. Dengan bantuan kebijaksanaan dan sumpah
Mangkabuminya yang dikenali sebagai sumpah-palapa, Majapahit pada ketika itu dapat
menyatukan seluruh kerajaan di Nusantara termasuk Pahang, Palembang, dan Temasik.3 [3]
Namun beliau telah meninggal dunia semasa Majapahit diambang kemegahan, iaitu pada
tahun 1363, Gajah Mada telah jatuh sakit disebabkan usianya yang telah, berita ini
1
Ahmad Jelani Halimi, Sejarah dan Tamadun Bangsa Melayu, Utusan Publication and Distribution Sdn Bhd
,2008, Hlm, 144
2
Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara, Cetakan Ketujuh, PN Balai Pustaka
Jakarta, 1972, Hlm, 22
3
Ibid, Hlm, 50
1](https://image.slidesharecdn.com/majapahit-130105003240-phpapp02/85/Majapahit-1-320.jpg)
Uploaded bySyazwani Zambrisham
Majapahit
Kerajaan Majapahit ditubuhkan oleh Raden Wijaya pada tahun 1293 selepas mengalahkan tentera Mongol dan mengalami tiga fasa pemerintahan: permulaan, kegemilangan di bawah Hayam Wuruk, dan kemerosotan. Kematian Hayam Wuruk dan Patih Gajah Mada menyebabkan keruntuhan, dengan perang saudara antara pewaris takhta dan konflik politik yang melemahkan pemerintahan. Faktor lain seperti kelemahan raja selepas Hayam Wuruk, pertukaran pusat pemerintahan yang kerap, serta konflik dengan kerajaan luar membawa kepada kejatuhan kerajaan Majapahit.
![Tutorial minggu 11 [PERJANJIAN PANGKOR]](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/tutorialminggu11-120517132055-phpapp02-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
Majapahit
- 1. PENGENALAN Kerajaan Majapahit telah di tubuhkan sekitar tahun saka 1216 iaitu bersamaan dengan 1293 Masihi oleh seorang putera dari bekas kerajaan Singasari yang dikenali sebagaiNararya Sanggraramawijaya atau lebih dikenali sebagai Raden Wijaya. Raden Wijaya menubuhkan Majapahit setelah berjaya mengalahkan tentera Mongol yang menyerang Jawa sekitar tahun 1293 Masihi.1Dengan itu kerajaan Majapahit diasaskan oleh Raden Wijaya dengan gelaran sebagai Prabu Kertajasa Jayawardana selapas sahaja kehancuran kerajaan Kendiri yang dimusnahakan oleh pasukan tentera dari China dalam Dinasti Ming yang ingin menyerang Prabu Kertanegara namun dapat dipengarui oleh kerajaan Majapahit untuk menyerang Kendiri dan akhirnya kerajaan kendiri di musnahkan. Setelah itu Majapahit mula berkembang dan muncul sebagai kuasa besar di Asia Tenggara.Mengikut pandangan sarjana Majapahit mengalami tiga situasi pemerintahan.Pertama adalah zaman permulaan kedua adalah zaman kegemilangan dan yang terakhir adalah zaman kemerosotan.2 Zaman kegemilangan adalah semasa Majapahit diperintah oleh Hayam Wuruk.Beliau merupakan anak kepada Puteri Djajawisnuwardani dengan Kertawardana.Zaman pemerintahan Hayam Wuruk yang dibantu oleh Mangkabuminya Patih Gajah Mada telah mengalami zaman kegemilangan di mana seluruh pelusuk nusantara berada di bawah naungan kerajaan Majapahit dan di Selat Melaka. Dengan bantuan kebijaksanaan dan sumpah Mangkabuminya yang dikenali sebagai sumpah-palapa, Majapahit pada ketika itu dapat menyatukan seluruh kerajaan di Nusantara termasuk Pahang, Palembang, dan Temasik.3 [3] Namun beliau telah meninggal dunia semasa Majapahit diambang kemegahan, iaitu pada tahun 1363, Gajah Mada telah jatuh sakit disebabkan usianya yang telah, berita ini 1 Ahmad Jelani Halimi, Sejarah dan Tamadun Bangsa Melayu, Utusan Publication and Distribution Sdn Bhd ,2008, Hlm, 144 2 Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara, Cetakan Ketujuh, PN Balai Pustaka Jakarta, 1972, Hlm, 22 3 Ibid, Hlm, 50 1
- 2. menyedihkan Hayam Wurukkerana akan kehilangan seorang perdana menteri yang menjadi kemegahan kemegahanya. Setelah kehilangan Perdana Menterinya yang bijaksana maka politik kerajaan mula mengalami perubahan kerana jawatan selama ini yang dipegang oleh Mangkabuminya tidak ada waris yang mampu menandingi beliau.Maka jawatan selama ini dipegang olehnya dibahagikan kepada beberapa jabatan untuk diperintah oleh para pegawai Majapahit.Setelah itu bermulanya kelemahan kerajaan Majapahit walaupun tidak lagi menyerlah namun sudah mula berlaku kepincangan politik.Dan pada tahun 1389 masihi merupakan titik tolak kepada kemerosotan kerajaan Majapahit apabila Prabu Rajasanegara (Hayam Wuruk) telah meninggal dunia.4Faktor peperangan di antara pemerintah atau penguasa tempatan merupakan faktor utama yang telah menpercepatkan kejatuhan dan perpecahan empayar Majapahit. Namun begitu ,terdapat juga faktor-faktor lain yang turut menyumbang kepada kejatuhan kerajaan Majapahit. FAKTOR DALAMAN Peperangan di antara pemerintah atau penguasa tempatan Peperangan di antara pemerintah atau penguasa tempatan merupakan faktor terpenting yang menyebabkan kerajaan Majapahit mengalami zaman kejatuhan.Perang saudara diantara Wikramawardhana dengan Bhre Wirabhumi.Perang saudara ini dikenali sebagai Perang Paregreg yang berlaku semasa pemerintahan Wikramawardhana sekitar tahun 1319 sehingga 1429 masihi.Perang ini berlaku disebabkan perasaan tidak puas hati Bhre Wirabhumi terhadap perlantikan Wikramawardhana sebagai pemerintah Majapahit.Hal ini berlaku kerana 4 Ibid, Hlm, 80 2
- 3. beliau merasakan bahawabeliau paling layak untuk dilantik sebagai pemerintah.Disamping itu juga,telah berlaku perang saudara yang hebat iaitu sekitar tahun 1401 sehingga 1405 masihi yang telah membawa kepada kematian Bhre Wirabhumi.Perang saudara tersebut memberi kesan kepada kerajaan Majapahit dari segi politik iaitu kekuasaannya sebagai sebuah kuasa terkuat di Nusantara semakin merosot.Keadaan ini telah menyebabkan negeri- negeri berdekatannya seperti Melaka menguasainya.5 Perasan tidak puas hati Bhre Wirabhumi wujud akibat daripada wasiat Hayam Wuruk yang lebih memilih Wikramawardana yang hanya menantu HayamWuruk sedangkan beliau adalan anak kandung Hayam Wuruk dengan gundiknya . Hal ini dapat di buktikan apabila ketika Hayam Wuruk masih hidup, beliau telah mewasiatkan bahawa selepas beliau wafat takhta kerajaan akan diterajui oleh menantu beliau yakni Wirakramawardana suami kepada puteri Kasumawardani.Namun Hayam Wuruk juga meningalkan waris dari selirnya yang bernama Raja Wirabumi yang ditempatkan di sebelah timur Jawa. Maka wujud dua keluarga dari keturunan yang sama. Hal ini menyebabkan berlaku pergolakan politik di antara kuasa pusat yang diperintah oleh Wirakramawardana dan kuasa peringkat daerah yang diperintah oleh Wirabumi dan akhirnya tercetus perang saudara.6 Wirabumi tidak mengiktiraf kerajaan pusat kerana Wirakramawardana hanyalah menantu Hayam Wuruk, sedangkan beliau adalah anak dari selir dari Prabu Hayam huruk.Ini menyebabkan Wirabumi tidak tunduk kepada kerajaan yang berpusat di Majapahit.Maka berlakulah pergolakan antara dua buah keluarga berterusan maka terletuslah perang saudara pada tahun 1404 Masihi sehingga 1406 Masihi yang dikenali sebagai perang Paregreg.7Dalam perang ini Wirakramawardana banyak mendapat sokongan dalam 5 Mohd Dahlan Mansoer, Penghantar Sejarah Nusantara Awal, Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur,1979, Hlm, 190. 6 Muhammad Yamin, Tatanegara Majapahit , Jajasan Prapantia, Jakarta, 1978, Hlm 46 7 Ibid, Hlm 93. 3
- 4. mempertahankan kerajaanya sehinggalahkematian Wirabumi ketangan Raden Gadjah yang berpangkat Ratu Achirbaja.8Walaupun Wirakramawarda memperolehi kemenangan namun ia memberi impak besar kerana mulanya hilang pengaruhi pusat kepada daerah-daerah naugan Majapahit dan lahir dendam dari keluarga pihak Wirabumi.9 Kesan daripada perang saudara menyebabkan lahir perasaan dendam dari sebelah pihak yakni ahli keluarga Wirabhumi. Keadaan ini dibuktikan semasa Ratu Suhita menaiki takhta kerajaan Majapahit pada tahun 1429 masihi menyebabkan kerajaan berat sebelah kerana golongan yang dulu melawan Wirabumi kini ditindas manakala orang yang membunuh Wirabumi yakni Raden Gajah juga dibunuh.10 Kematian Mangkubumi Patih Gajah Mada dan Hayam Wuruk Kematian Mangkubumi Patih Gajah Mada merupakan salah satu faktor yang menyebabkan berlakunya kemerosotan dan kejatuhan kerajaan Majapahit.Hal ini kerana Patih Gajah Mada merupakan seorang pemimpin yang berkaliber dan cekap dalam menjalankan dasar pemerintahannya.Beliau merupakan seorang rakyat biasa yang dilahirkan di Pulau Bali dan menetap di Majapahit.Patih Gajah Mada telah dilantik menjadi pegawai pengawal istana semasa zaman pemerintahan Prabu Jayanagara sekitar tahun 1309 sehingga 1328 masihi.Kegemilangan Majapahit semasa pemerintahan Hayam Wuruk adalah didorong oleh kebijaksanaan Patih Gajah Mada yang berperanan sebagai pembantu, penasihat dan Perdana Menteri.Oleh kerana kebijaksanaan beliau telah menyebabkan banyak wilayah-wilayah yang Wilayah Gurun (Lombok),Seran (Seram),Tanjung Pura( Kalimantan), Haru (Sumatera Utara), Pahang (Tanah Melayu),Dopo,Bali,Sunda,Palembang, dan Temasik (Singapura) 8 Ibid, Hlm, 64 9 Hasan Djafar, Girindrawarddhana Beberapa Masalah Majapahit Akhir, Yayasan Dana Pendidikan Buddha Nalanda, Jakarta,1978,Hlm, 46 10 Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara, Hlm, 46 4
- 5. .Selain itu,Patih GajahMada juga merupakan seorang pemimpin yang bijak dan bercita-cita tinggi dalam menjalankan pentadbirannya.Misalnya,kerajaan di sekitar Majapahit telah mengakui kewibawaannya dan tunduk kepada Patih Gajah Mada.Patih Gajah Mada turut terkenal dengan sumpah Nusantara atau nama lainnya ialah Sumpah Palapa.11 Keadaan ini telah membawa kepada perlantikan Patih Gajah Mada sebagai Perdana Menteri atau Patih Amangku Bumi sekitar tahun 1336 masihi.Patih Gajah Mada telah meninggal dunia sekitar tahun 1364 masihi dan telah menyebabkan kekosongan jawatan yang dipegang oleh Patih Gajah Mada iaitu jawatan Patih Amangku Bumi.Jawatan tersebut mengalami kekosongan selama 3 tahun sehingga tahun 1367 masihi dan Hayam Wuruk telah melantik Gajah Enggon untuk memegang jawatan tersebut.Hayam Wuruk enggan melantik orang lain untuk memegang jawatan tersebut kerana tidak ada seorang pun yang layak.Hal ini jelaslah menunjukkan bahawa Patih Gajah Mada merupakan seseorang yang begitu penting dalam kerajaan Majapahit.Selepas kematian Patih Gajah Mada,jawatan beliau terbiar kosong kerana tidak ada sesiapa yang layak memegang jawatan tersebut.Keadaan ini menunjukkan bahawa peranan yang dimainkan oleh Patih Gajah Mada sangat penting dan Majapahit telah mengalami kemerosotan selepas kematian beliau.12 Namun setelah beliau meninggal dunia, maka jawatan beliau tidak ada yang mampu memikul dan terpaksa dibahagikan kepada beberapa jabatan ini mengambarkan tiada yang mampu menjawati kedudukan Gajah Madah.Kematian beliau menyedihkan Prabu Hayam Wuruk sebelum wafat kerana tiada yang mampu mengantikan kebijaksanaanya.Hal ini menyebabkan jawatan Gajah Madah dipimpin oleh empat orang pegawai kerajaan, iaitu Warda Menteri (menteri Sapuh), Bernama Pu Tading, Tumenggug (mantjanegera) Pu Nala, 11 D.G.E Hall, Sejarah Asia Tenggara, Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur Kementerian Pelajaran Malaysia, 1979, Hlm, 108 12 Slametmulyana,Negarakretagama dan Tafsir Sejarahnya, Bhratar Karya Aksara, Jakarta, 1979, Hlm, 40 5
- 6. Menteri Anom Patihdan Perdana Menteri.13Perkara ini mengambarkan bahawa selepas kemangkatan Gajah Madah keadaan politik kerajaan Majaphit mengalami perubahan yang begitu besar.Majapahit terpaksa berusaha mencari yang terbaik untuk mengantikan jawatan yang ditinggalkan oleh Gajah Madah dan kesan dari kejadian tersebut, maka bermulalah kemerosotan Majapahit walaupun tidak lagi nyata sehinggalah kemangkatan Prabu Hayam Wuruk.14 Kelemahan raja-raja selepas Hayam Wuruk Seterusnya kelemahan raja-raja selepas Hayam Wuruk juga merupakan salah satu faktor yang memyebabkan kerajaan Majapahit mengalami zaman kejatuhan.Selepas kemangkatan Hayam Wuruk pada tahun 1389 Masihi maka pemerintahan kerajaan diwarisi oleh kerajaan yang tidak berkelibar . Penganti takhta kerajaan sesudah Hayam Wuruk adalah Wirakramawardani yang memerintah dari tahun 1389 masihi sehinggalah tahun 1429 masihi merupakan menantu kepada Hayam Wuruk.15Semasa pemerintahan Wirakramawardani politik kerajaan mula merosot akibat ketidak puashati dari segelintir keturunan Rajasanegara yang membawa kelemahan pentadbiran kerajaan.Perang saudara mula meletus akibat Wirabumi tidak mengiktiraf kuasa Majapahit.16Perang tercetus ini mengakibatkan kepincangan politik Majapahit yang menyebabkan kawalan terhadap negeri naugan kurang diambil perhatian oleh raja Majapahit yang akhirnya membuka jalan kepada penubuhan kerajaan baru yang tidak lagi bernaung kepada pemerintahan Majapahit.Hal ini dibuktikan dengan pembebasan Palembang dari kekuasaan majapahit.Hal ini menunjukan kelemahan 13 Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara, Hlm, 79 14 Ibid, Hlm, 80 15 R. Atmodanimto, Babad Demak dalam Tefsir Sosial – Politik, Millennium Publisher,2000, Hlm, 35 16 D.G.E Hall, Sejarah Asia Tenggara, Hlm, 115 6
- 7. raja Majapahit menyebabkanbanyak negeri tidak lagi mengiktiraf kerajaan majapahit dan cuba untuk menubuhkan kerajaan sendiri. Akibat daripada perang saudara di antara Wirabumi dan Wirakramawardani menyebabkan Wirabumi dibunuh terbunuh pada tahun 1406 Masihi dan bandar Varabumi ditawan.Namun perang tersebut menyebabkan kematian pegawai China. Hal ini menyebabkan hubungan dengan kerajaan China mula regang, walaupun hati maharaja China dapat diredakan dengan wang ganti rugi yang dibayar oleh Wikramawardani untuk menebus kematian pegawai cina dalam perang tersebut.17 Pada tahun 1429 Masihi raja Wikramawardani meninggal dunia dan tampuk pemerintahan diwarisi oleh anak beliau iaitu Ratu Suhita (1429-1447 M).Semasa kerajaan Ratu Suhita berlaku satu pemberontakan yang dipimpin oleh Bhre Daha.Ini menunjukan kelemahan kerajaan yang mengakibatkan wujud pemberontakan untuk mengulingkan kerajaan.18Selepas kematian Ratu Suhita takhta pada tahun 1447 Masihi takhta kerajaan diterajui oleh Raja Kertavijaya yang merupakan saudara lelaki Ratu Suhita.Ekonomi kerajaan Majapahit semakinlembab akibat kelemahan pemerintah kerajaan Majapahit sendiri ini kerana banyak kawasan yang dulunya menjadi nadi ekonomi Majapahit mula tidak berhubung dengan bandar pentadbiran Majapahit seperti Kalimantan Timur dan Pelembang. Selepas pemrintahan Raja Kertavijaya kerajaan Majapahit diperintah oleh Seri Radjasawardana pada tahun 1451 Masihi sehingga 1453 Masihi, namun selepas kematian beliau tiada waris yang memerintah kerajaan Majapahit menyebabkan Majapahit tidak beraja. Dicatitkan bahawa ketika tahun 1453 sehingga 1456 Masihi, Majapahit tidak mempunyai Raja.Sehinggalah kemunculan Hiang Purwawisjesa.Beliau memerintah selama sepuluh tahun 17 Ibid, Hlm, 116. 18 Ibid, Hlm, 119 7
- 8. dari tahun 1465sehinggatahun 1466 Masihi.19Selepas itu kerajaan Majapahit diperintah oleh beberapa orang raja sehinggalah tiga orang raja yang terkini yang memimpin takhta kerajaan Majapahit iaitu Bera Widjaja yang berkuasa di Majapahit yang dikenali sebagai Prabu Adipati Udara dan Prabu Maharadja Adipati Unus.Pemerintahan pusat semankin lemah apabila ketenteraan Majapahit mula lumpuh kerana tidak mampu menepis serangan dari luar lagi, ini menunjukkan betapa lemahnya raja ketika ini memerintah Majapahit. Perkara ini dibuktikan semasa serangan yang dilakukan oleh Demak dalam era pemerintahan Bera Wijaya, tenteranya tidak mampu untuk menepis serangan tersebut yang menyebabkan kota Majapahit di diruntuhkan.20Hal demikian telah menyebabkan kerajaan Majapahit semakin lemah kerana peperangan tersebut melibatkan kekuatan tentera dan ekonomi yang sangat banyak. Kekerapan pertukaran pusat pemerintahan dan pentadbiran Kekerapan pertukaran pusat pemerintahan dan pentadbiran juga merupankan salah satu faktor yang kejatuhan kerajaan Majapahit..Bermula pada tahun 1451 Masihi iaitu semasa pemerintahan Rajasawardhana,beliau telah memindahkan ibu negeri Majapahit ke Fahuripan.Selepas itu,ibu negeri Majapahit telah dipindahkan ke Tumapel semasa Raja Phre Wengker memerintah dan ibu negeri Majapahit telah berpindah ke Daha pula semasa Bhre Padan Salas memerintah pada tahun 1468 Masihi.Kekerapan pertukaran tempat pemerintahan dan pentadbiran telah menyebabkan ketiadaan wilayah yang kuat untuk dijadikan sebagai pusat pemerintahan kerajaan Majapahit.Keadaan ini turut mewujudkan hanya terdapat sesetengah kawasan sahaja yang memberi sokongan kepada pemerintah Majapahit kerana tidak wujud kesepaduan.Keadaan ini akan memberi kesan kepada Majapahit iaitu pengaruh 19 Muhammad Yamin, Tatanegara Majapahit, Hlm, 66. 20 Ibid, Hlm,80 8
- 9. dari kawasan-kawasan luartelah mulai masuk ke dalam kawasan Majapahit serta mendirikan kerajaan-kerajaan baru di wilayah jajahan Majapahit.Hal ini jelaslah memberi kesan kepada kerajaan Majapahit kerana tidak sempat menguatkan kuasa di kawasan ibu negerinya.21 Pemberontakan Selepas sahaja pemerintahan Wirakramawardana tahta kerajaan diterajui oleh Ratu Suhita.Maka semasa pemerintahan baliau telah berlaku satu pemborontakan untuk mengulingkan kerajaan.Pemberontakan tersebut yang diketuai oleh Bhre Daha.Walaupun sebelum ini pemberontakan telah berlaku semasa pemerintahan Hayam Wuruk namun senang sahaja di kalahkan oleh Mangkabuminya Gajah Madah. Dalam pemerintahan Ratu Suhita pemberontakan ini membawa kesan yang besar kepada kota pemerintahan. Apabila pemberontakan berlaku di pusat pemerintahan menyebabkan kawalan ke atas daerah takluk berkurang kerana tertempu kepada masalah untuk menyelesaikan masalah pemberontakan tersebut.Hal ini menyebabkan kemerosotan kerajaan Majapahit apabila kurang penguasan keatas negeri takluk.22 FAKTOR LUARAN Pengaruh China terhadap negeri naunganMajapahit Salah satu faktor luaran yang mengundang masalah tersebut ialah kegiatan kerajaan Ming dari kerajaan China iaitu kerajaan tersebut sedang meluaskan pengaruhnya di sekitar Asia Tenggara dan Asia Selatan.Setelah kerajaan Ming berjaya meluaskan kuasanya,kerajaan 21 Marwati Djoened Poesponegoro,Sejarah Nusantara Indonesia, Hlm 442. 22 D.G.E Hall, Sejarah Asia Tenggara, Hlm, 118 9
- 10. tersebut telah mengiktiraf kerajaan-kerajaan kecil di sekitar Nusantara seperti Melaka,Palembang,Pasai,Aru(Haru),Lamburi dan Brunei.Keadaan ini membawa kepada terbentuknya pengaruh Majapahit di luar Jawa dan memberi peluang kepada kerajaan- kerajaan itu berkembang menjadi kerajaan besar dan kuat seperti Melaka.Hal ini telah mendorong pedagang bertumpu ke pelabuhan-pelabuhan baru tersebut dan meninggalkan pelabuhan Majapahit.Keadaan ini telah memberi kesan dari segi cukai yang dipungut oleh Majapahit semakin berkurang.Jelaslah bahawa kegiatan yang dijalankan oleh kerajaan Ming telah menggugat ekonomi Majapahit yang seterusnya membawa kepada kemerosotan kerajaan tersebut.23 Perkembangan agama Islam Kemunculan pengaruh agama Islam turut merupakan faktor yang menyebabkan kemerosotan dan kejatuhan Majapahit.Pengaruh agama Islam dikatakan telah berkembang semasa kemunculan bandar dan negeri Melaka sebagai pusat perniagaan laut antrabangsa dan pusat politik.Perkembangan agama Islam telah menyebabkan kerajaan Majapahit semakin mundur menjelang awal abad ke-15 masihi.Menurut Paraton,negeri Majapahit telah diserang dan dihancurkan oleh gabungan negeri Islam Jawa Timur pada tahun 1478 masihi.Tanda– tanda kelemahan agama Hindu yang terdapat di Majapahit jelas kelihatan semenjak agama Islam mula bertapak di bandar-bandar Jawa Timur.Hal ini telah menyebabkan para pujangga dan ulama agama Hindu berhijrah ke Pulau Bali.24 Perkembangan agama Islam ini juga telah mengurangkan kekuasaan kebudayaan kehinduan dalam kerajaan Majapahit dan agama Islam telah mula bertapak dan menjadi 23 Ahmad Jelani Halimi, Sejarah dan Tamadun Bangsa Melayu, Hlm, 150 24 Mohd Dahlan Mansoer, Penghantar Sejarah Nusantara Awal, Hlm 191 10
- 11. daerah-daerah agama Islamdi kawasan persisiran pantai.Kawasan–kawasan tersebut telah mula beransur menjadi negara yang kuat berpusat Gerisik,Sidayu,Tuban Djepara,Demak,Tijirebon dan Banten.Keadaan ini telah menyebabkan kerajaan Majapahit merosot kerana tidak dapat berhubung dengan pulau-pulau yang lain.Hal ini telah menyebabkan kekuasaan Majapahit terhadap kawasa-kawasan taklukkannya semakin merosot.Disamping terdapat masalah-masalah yang menyebabkan berlakunya kejatuhan dan kemerosotan Majapahit ialah terdapat perkembangan dalam bidang politik dan ekonomi terutamanya di daerah-daerah persisir utara Jawa yang disertai perkembangan agama Islam yang semakin pesat.Perkembangan pesat agama Islam ini pesat sekitar akhir abad XVsehingga awal abad XVI.25 Kemunculan dan perkembangan Kerajaan Melayu Melaka Kemunculan Melaka pada tahun 1400 masihi juga antara faktor kepada kemerosotan dan keruntuhan kerajaan Majapahit di Jawa. Melaka yang diasaskan oleh waris dari raja Palembang iaitu Parameswara merupakan anak Sang Aji telah membebaskan diri dari kongkongan kerajaan Majapahit setelah beliau berkeyakinan akan dapat mewujudkan semula kerajaan Srivijaya apabila Majapahit mula jelas kelihatan kemerosotanya, beliau merupakan wakil kerajaan Majapahit untuk memerintah Palembang disamping itu beliau adalah menantu kepada Hayam Wuruk. Parameswara yang telah melepaskan diri dari kekuasaan Majapahit dengan melakukan penyucian diri yang dikenali sebagai abheseka .Melalui penyucian 25 Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara, Hlm , 86 11
- 12. tersebut Parameswara telahmengelarkan dirinya sebagai Sri Tri Buana yang membawa 26 makna Maharaja Tiga Buana. Kemunculan kerajaan Melayu Melaka adalah ekoran daripada kegiatan yang dilakukan oleh kerajaan Ming iaitu kerajaan Ming telah mengiktiraf kerajaan-kerajaan kecil di sekitar Nusantara dan salah satu kerajaan tersebut ialah kerajaan Melayu Melaka.Keadaan ini telah memberi peluang kepada kerajaan melayu Melaka berkembang dan menjadi sebuah kerajaan yang besar dan kuat.Kewibawaan politik kerajaan Majapahit di Nusantara semakin menurun akibat daripada perang saudara yang berlaku telah membawa kepada perkembangan dan kemunculan kerajaan Melayu Melaka.Keadaan tersebut telah membawa kepada perkembangan kerajaan Melayu Melaka sebagai pusat kegiatan perniagaan laut Antarabangsa.Pada masa itu,kerajaan Melayu Melaka telah muncul sebagai sebuah kuasa politik yang besar di rantau Nusantara kerana mendapat sokongan daripada Maharaja Ming Yung-Lo dari Negara China. Melaka telah menjadi terkenal kerana mempunyai kemudahan yang selesa bagi memenuhi kehendak para pedagang seperti gudang bawah tanah dibina bagi memudahkan pedagang menyimpan barang dagangan mereka.Disamping itu juga,Melaka juga dikenali sebagai pelabuhan entrepot dan mampu memberi perlindungan keselamatan kepada pedagang yang singgah ke Melaka.Jaminan keselamatan yang diberikan oleh Melaka telah menyebabkan pedagang datang berdagang ke sana dan jumlah pedagang yang datang ke Majapahit semakin berkurang.Laporan Cheng-Ho mengandungi pujian kepada bandar semulajadi Melaka serta rajanya.Cheng-Ho menyatakan bahawa bandar serta raja Melaka layak dibantu supaya menjadi pusat perniagaan antarabangsa dan pusat kuasa politik yang baru di Lautan Selatan.Maharaja Chin,iaitu Maharaja Yung-Lo telah mengiktiraf negeri 26 Pengajian Malaysia Sejarah Tanah Melayu,International Law Book Services,2010, Hlm, 9 12
- 13. Melaka sebagai negeriyang bebas dibawah naungan China.Ekoran daripada itu telah menyebabkan Siam tidak berani mengancam Melaka dan telah menyebabkan kerajaan Majapahit kehilangan bantuan moral serta politik dari negeri China.Kemunculan Melaka sebagai pusat perniagaan laut antarabangsa dan pusat politik telah memberi peluang terhadap perkembangan agama Islam di kawasan bandar-bandar pantai utara Jawa Timur.Keadaan ini jelas menampakkan bahawa kerajaan Majapahit hampir mengalami kemerosotan. 27 Kemunculan kerajaan Islam Demak Kemunculan kerajaan Islam Demak turut merupakan salah satu faktor luaran yang menyebabkan berlakunya kemerosotan dan kejatuhan Majapahit.Setelah kemunculan pengaruh agama Islam di Jawa Timur telah melahirkan sebuah kuasa politik yang baru di daerah persisir Utara Jawa yang masih berada di dalam wilayah kekuasaan kerajaan Majapahit iaitu kerajaan Islam Demak.Menurut pendapat Prof.Dr Slametmuljana melalui buku beliau yang berjudul Runtuhnya kerajaan Hindu-Djawa dan Timbulnya Negara-Negara Islam di Nusantara pada tahun 1968 telah menyatakan bahawa kerajaan Majapahit mengalami keruntuhannya pada tahun Saka 1400 kerana telah mendapat serangan dari kerajaan Demak.28 Jelaslah bahawa tindakan kerajaan Islam Demak ingin menakluk kerajaan Majapahit disebabkan mempunyai latar belakang politik dan keagamaan yang bermotifkan “perangsabil”.Kerajaan Islam Demak telah muncul sebagai sebuah kuasa politik yang baru berlandaskan kepada ajaran agama Islam serta telah berjaya melepaskan diri dari terikat dengan Doktrin Cosmogoni yang dilandasi Hinduisme.Perbezaan agama di antara kerajaan 27 Andaya, Barbara Watson dan Leonardo Andaya, Sejarah Malaysia, Petaling Jaya, 1938, Hlm, 48 28 Hasan Djafar, Girindrawarddhanan Beberapa Masalah Majapahit Akhir, Hlm, 108 13
- 14. Islam Demak danMajapahit telah menyebabkan berlakunya penaklukkan Majapahit oleh kerajaan Islam Demak pada tahun 1519.Oleh itu,Majapahit telah berjaya ditakluk oleh kerajaan Islam Demak yang seterusnya telah membawa kepada kejatuhan kerajaan Majapahit dan telah melenyapkan kekuasaan raja-raja Dinasti Girindra yang telah berkuasa hampir selama 300 tahun di kerajaan Singhasari dan Majapahit.29 Bencana alam Faktor semula jadi seperti bencana alam turut membawa kepada membawa kepada kemerosotan dan keruntuhan Majapahit.Digambarka bahawa telah berlaku gempa bumi pada tahun saka paksa dalam gaganahut bulan 1362 bersamaan dengan 1440 Masihi.30Namun selepas beberapa tahun kejadian yang sama berlaku, iaitu selepas kematian Bhra Panjang. Digambarkan terjadinya gunung yang runtuh berlaku dalam tahun saka welut 1373 bersamaan 1451 tahun masihKejadian alam semulajadi ini mengancam kerajaan Majapahit kerana membawa banyak bencana.Kejadian letusan gunung berapi seperti yang dicatatkan telah berlaku pada tahun saka kayambara-sagareku 1403 Masihi.31Hal ini menunjukkan bahawa bencana alam yang berlaku di mengancam kestabilan politik, ekonomi dan sosial. Bencana alam ini menjadi ancaman besar kepada ekonomi dan kepercayaan masyarakat terhadap kerajaan Majapahit ketika ini.Dari segi ekonomi bencana alam seperti gunung berapi dan gempa bumi yang berlaku menyebabkan semua kegiatan penduduk terancam.Selain nyawa meraka terancam kegiatan harian mereka juga terganggu, letusan gunung berapi yang mengeluarkan banyak debu dan abus panas memusnahkan semua tenaman penduduk tempatan, hal ini menyebabkan ekonomi kerajaan majapahit merosot 29 Ibid, 30 Drs R. Pitono Hardjowardoyo, Pararaton, Bhratara, Jakarta, 1965, Hlm, 58 31 Ibid, Hlm, 59 14
- 15. disamping tiada pedagangdatang melawat pelabuhan majapahit. Dari segi kepercayaan rakyat pula, apabila berlaku bencana terhadap kawasan pemerintahan seorang raja maka raja berkenanan telah hilang kewibawaan untuk memerintah dan akan digantikan oleh raja lain.tidak lagi. Maka melalui keparcayaan tersebut rakyat tempatan mula tidak mengiktiraf kerajaan kerajaan Majapahit sehinggakan berkurangnya penduduk kerajaan Majapahit ini dibuktikan dengan lemahnya sistem pertahanan kerajaan Majapahit akibat kekurangan angota tentera sehingga tidak mampu menepis serangan dari kerajaan kecil yang baru muncul di sekitar Jawa sendiri. Namun perkara ini jika diselidik melalui ilmu geologi pusat pemerintahan kerajaan Majapahit termasuk dalam lingkaran api pasifik. Bencana alam berlaku kerana proses yang berlaku terhadap geologi kerak bumi secara semulajadi. Kejadian gempa bumi dan gunung berapai secara autometiknya akan membawa malapetaka yang besar kerana kesan letusan gunung berapi itu sendiri. Hal ini jelas menunjukkan bahawa bencana alam turut mempengaruhi kemerosotan dan keruntuhan kerajaan Majapahit sesudah pemerintahan Hayam Wuruk. Kesimpulan Kesimpulannya, peperangan di antara pemerintah atau penguasa tempatan telah menpercepatkan kejatuhan dan perpecahan empayar Majapahit.Hal ini kerana sesebuah kerajaan. itu memerlukan kekuatan dari segi politik untuk mengukuhkan penguasaan pentadbiran mereka.Jika sesebuah kerajaan itu mengalami kepincangan dalam pemerintahan,keadaan ini akan mengundang kerajaan lain untuk meluaskan kuasa ke atas wilayah–wilayah taklukan kerajaan Majapahit.Hal ini akan memudahkan perluasan kuasa kerajaan lain keatas Majapahit.Keadaan ini tidak seharusya berlaku kepada kerajaan yang 15
- 16. terkuat seperti Majapahitpada waktu itu. Namun terdapat juga faktor-faktor lain mendorong kepada kemerosotan dan kejatuhan empayar Majapahit.Faktor-faktor ini boleh dibahagikan kepada dua iaitu fakor dalaman dan faktor luaran.Perkara ini menadakan Majapahit hanya tinggal nama sahaja. Majapahit hanya tinggal nama dalam keagungan empayarnya kerana seratus tahun selepas Hayam Wuruk, kerajaan Majapahit tidak pernah lagi mengembangkan kerajaannya namun sebaliknya berlaku, iaitu kerajaan terus jatuh dan jatuh sehinggalah kehancurannya dan kemunculan Kerajaan Islam Demak. 16
- 17. BIBLIOGRAFI. Ahmad Jelani Halimi,Sejarah dan Tamadun Bangsa Melayu, Utusan Publications dan Distributors Sdn Bhd2008 Andaya, Barbara Watson dan Leonardo Andanya, Sejarah Malaysia, Petaling Jaya, 1938 D. G. E. Hall, Sejarah Asia Tenggara, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka Kementerian Pelajaran Malaysia , 1979 Hasan Djafar, Girindrawarddhana Beberapa Masalah Majapahit Akhir, Yayasan Dana Pendidikan Buddhis Nalanda Jakarta Mohd.Dahlan Mansoer, Pengantar Sejarah Nusantara Awal, Dewan Bahasa Dan Pustaka Kuala Lumpur 1979 Marwati Djoened Poesponegoro, Sejarah Nusantara Indonesia, Muhammad Yamin, Tatanegara Majapahit, Jakarta, Yayasan Prapanca, 1960 Mohd. Dahlan Mansoer, Pengantar Sejarah Nusantara Awal, Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur 1979 Muhammad Yamin, Gadjah Mada Pahlawan Persatuan Nusantara Slametmulyana, Negarakretagama dan Tafsir Sejarahnya, Bhratara Karya Aksara-Jakarta 1979 17