Luciano de Samosata - Obra completa formato para tablets y ebooks

1. ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ
ΛΟΓΟΙ
1

2. ΦΑΛΑΡΙΣ A------------------------------------------------------------4
ΦΑΛΑΡΙΣ B-----------------------------------------------------------20
ΙΠΠΙΑΣ Η ΒΑΛΑΝΕΙΟΝ--------------------------------------------28
∆ΙΟΝΥΣΟΣ-----------------------------------------------------------37
ΗΡΑΚΛΗΣ------------------------------------------------------------46
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΥ Η ΤΩΝ ΚΥΚΝΩΝ-----------------------53
ΜΥΙΑΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ-------------------------------------------------58
ΝΙΓΡΙΝΟΣ------------------------------------------------------------68
∆ΗΜΩΝΑΚΤΟΣ ΒΙΟΣ---------------------------------------------102
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ--------------------------------------------------129
ΠΑΤΡΙΟΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ--------------------------------------------154
ΜΑΚΡΟΒΙΟΙ--------------------------------------------------------162
ΑΛΗΘΩΝ ∆ΙΗΓΗΜΑΤΩΝ Α-------------------------------------180
ΑΛΗΘΩΝ ∆ΙΗΓΗΜΑΤΩΝ Β-------------------------------------225
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΡΑΙ∆ΙΩΣ ΠΙΣΤΕΥΕΙΝ ∆ΙΑΒΟΛΗΙ--------------271
∆ΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΩΝ------------------------------------------------297
ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ Η ΛΑΠΙΘΑΙ----------------------------------------307
ΚΑΤΑΠΛΟΥΣ Η ΤΥΡΑΝΝΟΣ-------------------------------------346
ΖΕΥΣ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΣ--------------------------------------------385
ΖΕΥΣ ΤΡΑΓΩΙ∆ΟΣ-------------------------------------------------406
ΟΝΕΙΡΟΣ Η ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ----------------------------------------465
ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ------------------------------------------------------516
ΙΚΑΡΟΜΕΝΙΠΠΟΣ------------------------------------------------536
ΤΙΜΩΝ Η ΜΙΣΑΝΘΡΩΠΟΣ--------------------------------------579
ΧΑΡΩΝ Η ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΝΤΕΣ------------------------------------631
ΒΙΩΝ ΠΡΑΣΙΣ-------------------------------------------------------669
ΑΝΑΒΙΟΥΝΤΕΣ Η ΑΛΙΕΥΣ---------------------------------------708
∆ΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΣ----------------------------------------766
ΠΕΡΙ ΘΥΣΙΩΝ -----------------------------------------------------816
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΠΑΙ∆ΕΥΤΟΝ ---------------------------------------831
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝΥΠΝΙΟΥ--------------------------------------------861
ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΣΙΤΟΥ -------------------------------------------------876
ΦΙΛΟΨΕΥ∆ΗΣ Η ΑΠΙΣΤΩΝ-------------------------------------933
ΘΕΩΝ ΚΡΙΣΙΣ-------------------------------------------------------983
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΠΙ ΜΙΣΘΩΙ ΣΥΝΟΝΤΩΝ-------------------------1001
ΑΝΑΧΑΡΣΙΣ Η ΠΕΡΙ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ----------------------------1058
ΜΕΝΙΠΠΟΣ Η ΝΕΚΥΟΜΑΝΤΕΙΑ------------------------------1111
ΠΕΡΙ ΠΕΝΘΟΥΣ--------------------------------------------------1140
ΡΗΤΟΡΩΝ ∆Ι∆ΑΣΚΑΛΟΣ---------------------------------------1155
ΑΛΕΧΑΝ∆ΡΟΣ Η ΨΕΥ∆ΟΜΑΝΤΙΣ-----------------------------1183
ΕΙΚΟΝΕΣ-----------------------------------------------------------1244

3. ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ-------------------------------------------1272
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΡΙΗΣ ΘΕΟΥ----------------------------------------1302
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΕΡΕΓΡΙΝΟΥ ΤΕΛΕΥΤΗΣ--------------------------1350
∆ΡΑΠΕΤΑΙ--------------------------------------------------------1386
ΤΟΞΑΡΙΣ Η ΦΙΛΙΑ------------------------------------------------1415
ΠΕΡΙ ΟΡΧΗΣΕΩΣ-------------------------------------------------1495
ΛΕΞΙΦΑΝΗΣ------------------------------------------------------1552
ΕΥΝΟΥΧΟΣ-------------------------------------------------------1576
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΗΣ --------------------------------------1588
ΨΕΥ∆ΟΛΟΓΙΣΤΗΣ Η ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΦΡΑ∆ΟΣ -------------1604
ΘΕΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ -----------------------------------------------1635
ΤΥΡΑΝΝΟΚΤΟΝΟΣ ---------------------------------------------1651
ΑΠΟΚΗΡΥΤΤΟΜΕΝΟΣ------------------------------------------1675
ΠΩΣ ∆ΕΙ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΝ-----------------------------1713
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ∆ΙΨΑ∆ΩΝ--------------------------------------------1774
ΤΑ ΠΡΟΣ ΚΡΟΝΟΝ ----------------------------------------------1782
ΗΡΟ∆ΟΤΟΣ Η ΑΕΤΙΩΝ -----------------------------------------1826
ΖΕΥΞΙΣ Η ΑΝΤΙΟΧΟΣ -------------------------------------------1834
ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΝ ΤΗ ΠΡΟΣΑΓΟΡΕΥΣΕΙ ΠΤΑΙΣΜΑΤΟΣ--------1847
ΑΠΟΛΟΓΙΑ--------------------------------------------------------1861
ΑΡΜΟΝΙ∆ΗΣ -----------------------------------------------------1878
∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΗΣΙΟ∆ΟΝ-----------------------------------1886
ΣΚΥΘΗΣ Η ΠΡΟΞΕΝΟΣ-----------------------------------------1894
ΕΡΜΟΤΙΜΟΣ Η ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΟΝ ------------------------------1908
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΙΠΟΝΤΑ, ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ ΕΙ ΕΝ ΛΟΓΟΙΣ------2026
ΠΛΟΙΟΝ Η ΕΥΧΑΙ-----------------------------------------------2035
ΝΕΚΡΙΚΟΙ ∆ΙΑΛΟΓΟΙ-------------------------------------------2080
ΕΝΑΛΙΟΙ ∆ΙΑΛΟΓΟΙ---------------------------------------------2188
ΘΕΩΝ ∆ΙΑΛΟΓΟΙ------------------------------------------------2228
ΕΤΑΙΡΙΚΟΙ ∆ΙΑΛΟΓΟΙ-------------------------------------------2302
ΨΕΥ∆ΟΣΟΦΙΣΤΗΣ Η ΣΟΛΟΙΚΙΣΤΗΣ-------------------------2378
ΠΟ∆ΑΓΡΑ---------------------------------------------------------2396

4. ΦΑΛΑΡΙΣ
1
Ἔπεμψεν ἡμᾶς, ὦ ∆ελφοί, ὁ ἡμέτερος
δυνάστης Φάλαρις ἄξοντας τῷ θεῷ τὸν
ταῦρον τοῦτον καὶ ὑμῖν διαλεξομένους τὰ
εἰκότα ὑπέρ τε αὐτοῦ ἐκείνου καὶ ὑπὲρ τοῦ
ἀναθήματος. ὧν μὲν οὖν ἕνεκα ἥκομεν,
ταῦτά ἐστιν· ἃ δέ γε πρὸς ὑμᾶς ἐπέστειλεν
τάδε·
Ἐγώ, φησίν, ὦ ∆ελφοί, καὶ παρὰ πᾶσι
μὲν τοῖς Ἕλλησι τοιοῦτος ὑπολαμβάνεσθαι
ὁποῖός εἰμι, ἀλλὰ μὴ ὁποῖον ἡ παρὰ τῶν
μισούντων καὶ φθονούντων φήμη ταῖς τῶν
ἀγνοούντων ἀκοαῖς παραδέδωκεν, ἀντὶ τῶν
πάντων ἀλλαξαίμην ἄν, μάλιστα δὲ παρ'
ὑμῖν, ὅσῳ ἱεροί τέ ἐστε καὶ πάρεδροι τοῦ
4

5. Πυθίου καὶ μόνον οὐ σύνοικοι καὶ
ὁμωρόφιοι τοῦ θεοῦ. ἡγοῦμαι γάρ, εἰ ὑμῖν
ἀπολογησαίμην καὶ πείσαιμι μάτην ὠμὸς
ὑπειλῆφθαι, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι δι' ὑμῶν
ἀπολελογημένος ἔσεσθαι. καλῶ δὲ ὧν ἐρῶ
τὸν θεὸν αὐτὸν μάρτυρα, ὃν οὐκ ἔνι δή που
παραλογίσασθαι καὶ ψευδεῖ λόγῳ
παραγαγεῖν· ἀνθρώπους μὲν γὰρ ἴσως
ἐξαπατῆσαι ῥᾴδιον, θεὸν δέ, καὶ μάλιστα
τοῦτον, διαλαθεῖν ἀδύνατον.
Ἐγὼ γὰρ οὐ τῶν ἀφανῶν ἐν Ἀκράγαντι
ὤν, ἀλλ' εἰ καί τις ἄλλος εὖ γεγονὼς καὶ
τραφεὶς ἐλευθερίως καὶ παιδείᾳ προσεσχη-
κώς, ἀεὶ διετέλουν τῇ μὲν πόλει δημοτικὸν
ἐμαυτὸν παρέχων, τοῖς δὲ συμπολιτευο-
μένοις ἐπιεικῆ καὶ μέτριον, βίαιον δὲ ἢ
σκαιὸν ἢ ὑβριστικὸν ἢ αὐθέκαστον οὐδεὶς
οὐδὲν ἐπεκάλει μου τῷ προτέρῳ ἐκείνῳ
βίῳ. ἐπειδὴ δὲ ἑώρων τοὺς τἀναντία μοι
πολιτευομένους ἐπιβουλεύοντας καὶ ἐξ
ἅπαντος τρόπου ἀνελεῖν με ζητοῦντας – δι-
5

6. ῄρητο δὲ ἡμῶν τότε ἡ πόλις – μίαν ταύτην
ἀποφυγὴν καὶ ἀσφάλειαν εὕρισκον, τὴν
αὐτὴν ἅμα καὶ τῇ πόλει σωτηρίαν, εἰ ἐπι-
θέμενος τῇ ἀρχῇ ἐκείνους μὲν ἀναστείλαιμι
καὶ παύσαιμι ἐπιβουλεύοντας, τὴν πόλιν δὲ
σωφρονεῖν καταναγκάσαιμι· καὶ ἦσαν γὰρ
οὐκ ὀλίγοι ταῦτα ἐπαινοῦντες, ἄνδρες
μέτριοι καὶ φιλοπόλιδες, οἳ καὶ τὴν
γνώμην ᾔδεσαν τὴν ἐμὴν καὶ τῆς ἐπιχειρή-
σεως τὴν ἀνάγκην· τούτοις οὖν συναγωνι-
σταῖς χρησάμενος ῥᾳδίως ἐκράτησα.
Τοὐντεῦθεν οἱ μὲν οὐκέτι ἐτάραττον, ἀλλ'
ὑπήκουον, ἐγὼ δὲ ἦρχον, ἡ πόλις δὲ ἀστα-
σίαστος ἦν. σφαγὰς δὲ ἢ ἐλάσεις ἢ δημεύ-
σεις οὐδὲ κατὰ τῶν ἐπιβεβουλευκότων εἰρ-
γαζόμην, καίτοι ἀναγκαῖον ὂν τὰ τοιαῦτα
τολμᾶν ἐν ἀρχῇ τῆς δυναστείας μάλιστα.
φιλανθρωπίᾳ γὰρ καὶ πρᾳότητι καὶ τῷ
ἡμέρῳ κἀξ ἰσοτιμίας θαυμασίως ἐγὼ ἤλπι-
ζον ἐς τὸ πείθεσθαι προσάξεσθαι τούτους.
εὐθὺς γοῦν τοῖς μὲν ἐχθροῖς ἐσπείσμην καὶ
6

7. διηλλάγμην, καὶ συμβούλοις καὶ συνεστί-
οις ἐχρώμην τοῖς πλείστοις αὐτῶν. τὴν δὲ
πόλιν αὐτὴν ὁρῶν ὀλιγωρίᾳ τῶν προε-
στώτων διεφθαρμένην, τῶν πολλῶν κλε-
πτόντων, μᾶλλον δὲ ἁρπαζόντων τὰ κοινά,
ὑδάτων τε ἐπιρροίαις ἀνεκτησάμην καὶ
οἰκοδομημάτων ἀναστάσεσιν ἐκόσμησα
καὶ τειχῶν περιβολῇ ἐκράτυνα καὶ τὰς
προσόδους, ὅσαι ἦσαν κοιναί, τῇ τῶν ἐφε-
στώτων ἐπιμελείᾳ ῥᾳδίως ἐπηύξησα καὶ
τῆς νεολαίας ἐπεμελούμην καὶ τῶν γε-
ρόντων προὐνόουν καὶ τὸν δῆμον ἐν θέαις
καὶ διανομαῖς καὶ πανηγύρεσι καὶ δημοθοι-
νίαις διῆγον, ὕβρεις δὲ παρθένων ἢ ἐφήβων
διαφθοραὶ ἢ γυναικῶν ἀπαγωγαὶ ἢ δορυ-
φόρων ἐπιπέμψεις ἢ δεσποτική τις ἀπειλὴ
ἀποτρόπαιά μοι καὶ ἀκοῦσαι ἦν. ἤδη δὲ καὶ
περὶ τοῦ ἀφεῖναι τὴν ἀρχὴν καὶ καταθέσθαι
τὴν δυναστείαν ἐσκοπούμην, ὅπως μόνον
ἀσφαλῶς παύσαιτο ἄν τις ἐννοῶν, ἐπεὶ τό
γε ἄρχειν αὐτὸ καὶ πάντα πράττειν ἐπα-
7

8. χθὲς ἤδη καὶ σὺν φθόνῳ καματηρὸν ἐδόκει
μοι εἶναι· τὸ δ' ὅπως μηκέτι τοιαύτης τινὸς
θεραπείας δεήσεται ἡ πόλις, τοῦτ' ἐζήτουν
ἔτι. κἀγὼ μὲν ὁ ἀρχαῖος περὶ ταῦτα εἶχον,
οἱ δὲ ἤδη τε συνίσταντο ἐπ' ἐμὲ καὶ περὶ
τοῦ τρόπου τῆς ἐπιβουλῆς καὶ ἀποστάσεως
ἐσκοποῦντο καὶ συνωμοσίας συνεκρότουν
καὶ ὅπλα ἤθροιζον καὶ χρήματα ἐπορίζο-
ντο καὶ τοὺς ἀστυγείτονας ἐπεκαλοῦντο
καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα παρὰ Λακεδαιμονίους
καὶ Ἀθηναίους ἐπρεσβεύοντο· ἃ μὲν γὰρ
περὶ ἐμοῦ αὐτοῦ, εἰ ληφθείην, ἐδέδοκτο
ἤδη αὐτοῖς καὶ ὅπως με αὐτοχειρίᾳ δια-
σπάσεσθαι ἠπείλουν καὶ ἃς κολάσεις ἐπε-
νόουν, δημοσίᾳ στρεβλούμενοι ἐξεῖπον. τοῦ
μὲν δὴ μηδὲν παθεῖν τοιοῦτον οἱ θεοὶ αἴτιοι
φωράσαντες τὴν ἐπιβουλήν, καὶ μάλιστά
γε ὁ Πύθιος ὀνείρατά τε προδείξας καὶ
τοὺς μηνύσοντας ἕκαστα ἐπιπέμπων.
Ἐγὼ δὲ ἐνταῦθα ἤδη ὑμᾶς, ὦ ∆ελφοί, ἐπὶ
τοῦ αὐτοῦ δέους νῦν τῷ λογισμῷ γενο-
8

9. μένους ἀξιῶ περὶ τῶν τότε πρακτέων μοι
συμβουλεῦσαι, ὅτε ἀφύλακτος ὀλίγου δεῖν
ληφθεὶς ἐζήτουν τινὰ σωτηρίαν περὶ τῶν
παρόντων. πρὸς ὀλίγον οὖν τῇ γνώμῃ ἐς
Ἀκράγαντα παρ' ἐμὲ ἀποδημήσαντες καὶ
ἰδόντες τὰς παρασκευὰς αὐτῶν καὶ τὰς
ἀπειλὰς ἀκούσαντες εἴπατε τί δεῖ ποιεῖν;
φιλανθρωπίᾳ χρῆσθαι πρὸς αὐτοὺς ἔτι καὶ
φείδεσθαι καὶ ἀνέχεσθαι ὅσον αὐτίκα μελ-
λήσοντα πείσεσθαι τὰ ὕστατα; μᾶλλον δὲ
γυμνὴν ἤδη ὑπέχειν τὴν σφαγὴν καὶ τὰ
φίλτατα ἐν ὀφθαλμοῖς ὁρᾶν ἀπολλύμενα; ἢ
τὰ μὲν τοιαῦτα πάνυ ἠλιθίου τινὸς εἶναι,
γενναῖα δὲ καὶ ἀνδρώδη διανοηθέντα καὶ
χολὴν ἔμφρονος καὶ ἠδικημένου ἀνδρὸς
ἀναλαβόντα μετελθεῖν ἐκείνους, ἐμαυτῷ δὲ
ἐκ τῶν ἐνόντων τὴν ἐς τὸ ἐπιὸν ἀσφάλειαν
παρασχεῖν; ταῦτ' οἶδ' ὅτι συνεβουλεύσατε
ἄν.
Τί οὖν ἐγὼ μετὰ τοῦτο ἐποίησα; μετα-
στειλάμενος τοὺς αἰτίους καὶ λόγου μετα-
9

10. δοὺς αὐτοῖς καὶ τοὺς ἐλέγχους παραγαγὼν
καὶ σαφῶς ἐξελέγξας ἕκαστα, ἐπεὶ μηδ'
αὐτοὶ ἔτι ἔξαρνοι ἦσαν, ἠμυνόμην ἀγανα-
κτῶν τὸ πλέον οὐχ ὅτι ἐπεβεβουλεύμην,
ἀλλ' ὅτι μὴ εἰάθην ὑπ' αὐτῶν ἐν ἐκείνῃ τῇ
προαιρέσει μεῖναι, ἣν ἐξ ἀρχῆς ἐνεστη-
σάμην. καὶ τὸ ἀπ' ἐκείνου φυλάττων μὲν
ἐμαυτὸν διατελῶ, ἐκείνων δὲ τοὺς ἀεὶ ἐπι-
βουλεύοντάς μοι κολάζων. εἶθ' οἱ ἄνθρωποι
ἐμὲ τῆς ὠμότητος αἰτιῶνται οὐκέτι λογι-
ζόμενοι παρὰ ποτέρου ἡμῶν ἦν ἡ πρώτη
τούτων ἀρχή, συνελόντες δὲ τἀν μέσῳ καὶ
ἐφ' οἷς ἐκολάζοντο τὰς τιμωρίας αὐτὰς
ᾐτιῶντο καὶ τὰς δοκούσας ἐν αὐταῖς
ὠμότητας, ὅμοιον ὡς εἴ τις παρ' ὑμῖν ἱε-
ρόσυλόν τινα ἰδὼν ἀπὸ τῆς πέτρας ῥι-
πτόμενον ἃ μὲν ἐτόλμησε μὴ λογίζοιτο, ὡς
νύκτωρ ἐς τὸ ἱερὸν παρῆλθε καὶ κατέσπασε
τὰ ἀναθήματα καὶ τοῦ ξοάνου ἥψατο, κα-
τηγοροίη δὲ ὑμῶν πολλὴν τὴν ἀγριότητα,
ὅτι Ἕλληνές τε καὶ ἱεροὶ εἶναι λέγοντες
10

11. ὑπεμείνατε ἄνθρωπον Ἕλληνα πλησίον
τοῦ ἱεροῦ – καὶ γὰρ οὐ πάνυ πόρρω τῆς
πόλεως εἶναι λέγεται ἡ πέτρα – κολάσει
τοιαύτῃ περιβαλεῖν. ἀλλ', οἶμαι, αὐτοὶ κα-
ταγελάσεσθε, ἢν ταῦτα λέγῃ τις καθ'
ὑμῶν, καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ἐπαινέσονται
ὑμῶν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβούντων ὠμότητα.
Τὸ δ' ὅλον οἱ δῆμοι οὐκ ἐξετάζοντες ὁπο-
ῖός τις ὁ τοῖς πράγμασιν ἐφεστώς ἐστιν,
εἴτε δίκαιος εἴτε ἄδικος, αὐτὸ ἁπλῶς τὸ
τῆς τυραννίδος ὄνομα μισοῦσι καὶ τὸν τύ-
ραννον, κἂν Αἰακὸς ἢ Μίνως ἢ Ῥαδάμαν-
θυς ᾖ, ὁμοίως ἐξ ἅπαντος ἀνελεῖν σπεύδου-
σιν, τοὺς μὲν πονηροὺς αὐτῶν πρὸ ὀφθαλ-
μῶν τιθέμενοι, τοὺς δὲ χρηστοὺς τῇ κοινω-
νίᾳ τῆς προσηγορίας τῷ ὁμοίῳ μίσει συ-
μπεριλαμβάνοντες. ἐγὼ γοῦν ἀκούω καὶ
παρ' ὑμῖν τοῖς Ἕλλησι πολλοὺς γενέσθαι
τυράννους σοφοὺς ὑπὸ φαύλῳ ὀνόματι δο-
κοῦντι χρηστὸν καὶ ἥμερον ἦθος ἐπιδεδειγ-
μένους, ὧν ἐνίων καὶ λόγους εἶναι βραχεῖς
11

12. ἐν τῷ ἱερῷ ὑμῶν ἀποκειμένους, ἀγάλματα
καὶ ἀναθήματα τῷ Πυθίῳ.
Ὁρᾶτε δὲ καὶ τοὺς νομοθέτας τῷ κολα-
στικῷ εἴδει τὸ πλέον νέμοντας, ὡς τῶν γε
ἄλλων οὐδὲν ὄφελος, εἰ μὴ ὁ φόβος προ-
σείη καὶ ἐλπὶς τῆς κολάσεως. ἡμῖν δὲ το-
ῦτο πολλῷ ἀναγκαιότερον τοῖς τυράννοις,
ὅσῳ πρὸς ἀνάγκην ἐξηγούμεθα καὶ μισοῦσί
τε ἅμα καὶ ἐπιβουλεύουσιν ἀνθρώποις σύ-
νεσμεν, ὅπου μηδὲ τῶν μορμολυκείων ὄφε-
λός τι ἡμῖν γίγνεται, ἀλλὰ τῷ περὶ τῆς
Ὕδρας μύθῳ τὸ πρᾶγμα ἔοικεν· ὅσῳ γὰρ
ἂν ἐκκόπτωμεν, τοσῷδε πλείους ἡμῖν ἀνα-
φύονται τοῦ κολάζειν ἀφορμαί. φέρειν δὲ
ἀνάγκη καὶ τὸ ἀναφυόμενον ἐκκόπτειν ἀεὶ
καὶ ἐπικαίειν νὴ ∆ία κατὰ τὸν Ἰόλεων, εἰ
μέλλομεν ἐπικρατήσειν· τὸν γὰρ ἅπαξ εἰς
τὰ τοιαῦτα ἐμπεσεῖν ἠναγκασμένον ὅμοιον
χρὴ τῇ ὑποθέσει καὶ αὐτὸν εἶναι, ἢ φει-
δόμενον τῶν πλησίον ἀπολωλέναι. ὅλως δέ,
τίνα οἴεσθε οὕτως ἄγριον ἢ ἀνήμερον ἄν-
12

13. θρωπον εἶναι ὡς ἥδεσθαι μαστιγοῦντα καὶ
οἰμωγῶν ἀκούοντα καὶ σφαττομένους
ὁρῶντα, εἰ μὴ ἔχοι τινὰ μεγάλην τοῦ κο-
λάζειν αἰτίαν; ποσάκις γοῦν ἐδάκρυσα μα-
στιγουμένων ἄλλων, ποσάκις δὲ θρηνεῖν
καὶ ὀδύρεσθαι τὴν ἐμαυτοῦ τύχην ἀνα-
γκάζομαι μείζω κόλασιν αὐτὸς καὶ χρονιω-
τέραν ὑπομένων; ἀνδρὶ γὰρ φύσει μὲν ἀγα-
θῷ, διὰ δὲ ἀνάγκην πικρῷ, πολὺ τοῦ κο-
λάζεσθαι τὸ κολάζειν χαλεπώτερον.
Εἰ δὲ δεῖ μετὰ παρρησίας εἰπεῖν, ἐγὼ μέν,
εἰ αἵρεσίς μοι προτεθείη, πότερα βούλομαι
κολάζειν τινὰς ἀδίκως ἢ αὐτὸς ἀποθανεῖν,
εὖ ἴστε ὡς οὐδὲν μελλήσας ἑλοίμην ἂν τε-
θνάναι μᾶλλον ἢ μηδὲν ἀδικοῦντας κο-
λάζειν. εἰ δέ τις φαίη, Βούλει, ὦ Φάλαρι,
τεθνάναι αὐτὸς ἀδίκως ἢ δικαίως κολάζειν
τοὺς ἐπιβούλους; τοῦτο βουλοίμην ἄν;
αὖθις γὰρ ὑμᾶς, ὦ ∆ελφοί, συμβούλους
καλῶ, πότερον ἄμεινον εἶναι ἀδίκως ἀπο-
θανεῖν ἢ ἀδίκως σώζειν τὸν ἐπιβεβουλευ-
13

14. κότα; οὐδεὶς οὕτως, οἶμαι, ἀνόητός ἐστιν
ὃς οὐκ ἂν προτιμήσειε ζῆν μᾶλλον ἢ
σώζων τοὺς ἐχθροὺς ἀπολωλέναι. καίτοι
πόσους ἐγὼ καὶ τῶν ἐπιχειρησάντων μοι
καὶ φανερῶς ἐληλεγμένων ὅμως ἔσωσα;
οἷον Ἄκανθον τουτονὶ καὶ Τιμοκράτη καὶ
Λεωγόραν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, παλαιᾶς συ-
νηθείας τῆς πρὸς αὐτοὺς μνημονεύσας.
Ὅταν δὲ βουληθῆτε τοὐμὸν εἰδέναι, τοὺς
εἰσφοιτῶντας εἰς Ἀκράγαντα ξένους ἐρω-
τήσατε ὁποῖος ἐγὼ περὶ αὐτούς εἰμι καὶ εἰ
φιλανθρώπως προσφέρομαι τοῖς καταίρου-
σιν, ὅς γε καὶ σκοποὺς ἐπὶ τῶν λιμένων
ἔχω καὶ πευθῆνας, τίνες ὅθεν καταπεπλεύ-
κασιν, ὡς κατ' ἀξίαν τιμῶν ἀποπέμποιμι
αὐτούς. ἔνιοι δὲ καὶ ἐξεπίτηδες φοιτῶσι
παρ' ἐμέ, οἱ σοφώτατοι τῶν Ἑλλήνων, καὶ
οὐ φεύγουσι τὴν συνουσίαν τὴν ἐμήν,
ὥσπερ ἀμέλει καὶ πρῴην ὁ σοφὸς Πυθα-
γόρας ἧκεν ὡς ἡμᾶς, ἄλλα μὲν ὑπὲρ ἐμοῦ
ἀκηκοώς· ἐπεὶ δὲ ἐπειράθη, ἀπῆλθεν ἐπαι-
14

15. νῶν με τῆς δικαιοσύνης καὶ ἐλεῶν τῆς ἀνα-
γκαίας ὠμότητος. εἶτα οἴεσθε τὸν πρὸς
τοὺς ὀθνείους φιλάνθρωπον οὕτως ἂν πι-
κρῶς τοῖς οἰκείοις προσφέρεσθαι, εἰ μή τι
διαφερόντως ἠδίκητο;
Ταῦτα μὲν οὖν ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ἀπολελόγη-
μαι ὑμῖν, ἀληθῆ καὶ δίκαια καὶ ἐπαίνου
μᾶλλον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, ἢ μίσους ἄξια.
ὑπὲρ δὲ τοῦ ἀναθήματος καιρὸς ὑμᾶς ἀκο-
ῦσαι ὅθεν καὶ ὅπως τὸν ταῦρον τοῦτον
ἐκτησάμην, οὐκ ἐκδοὺς αὐτὸς τῷ ἀνδρια-
ντοποιῷ – μὴ γὰρ οὕτω μανείην, ὡς τοιού-
των ἐπιθυμῆσαι κτημάτων – ἀλλὰ Περίλα-
ος ἦν τις ἡμεδαπός, χαλκεὺς μὲν ἀγαθός,
πονηρὸς δὲ ἄνθρωπος. οὗτος πάμπολυ τῆς
ἐμῆς γνώμης διημαρτηκὼς ᾤετο χαριε-
ῖσθαί μοι, εἰ καινήν τινα κόλασιν ἐπινοή-
σειεν, ὡς ἐξ ἅπαντος κολάζειν ἐπιθυμο-
ῦντι. καὶ δὴ κατασκευάσας τὸν βοῦν ἧκέ
μοι κομίζων κάλλιστον ἰδεῖν καὶ πρὸς τὸ
ἀκριβέστατον εἰκασμένον· κινήσεως γὰρ
15

16. αὐτῷ καὶ μυκηθμοῦ ἔδει μόνον πρὸς τὸ καὶ
ἔμψυχον εἶναι δοκεῖν. ἰδὼν δὲ ἀνέκραγον
εὐθύς, ἄξιον τὸ κτῆμα τοῦ Πυθίου, πεμ-
πτέος ὁ ταῦρος τῷ θεῷ. ὁ δὲ Περίλαος πα-
ρεστώς, Τί δ' εἰ μάθοις, ἔφη, τὴν σοφίαν
τὴν ἐν αὐτῷ καὶ τὴν χρείαν ἣν παρέχεται;
καὶ ἀνοίξας ἅμα τὸν ταῦρον κατὰ τὰ νῶτα,
Ἤν τινα, ἔφη, κολάζειν ἐθέλῃς, ἐμβιβάσας
εἰς τὸ μηχάνημα τοῦτο καὶ κατακλείσας
προστιθέναι μὲν τοὺς αὐλοὺς τούσδε πρὸς
τοὺς μυξωτῆρας τοῦ βοός, πῦρ δὲ ὑποκαί-
ειν κελεύειν, καὶ ὁ μὲν οἰμώξεται καὶ βοή-
σεται ἀλήκτοις ταῖς ὀδύναις ἐχόμενος, ἡ
βοὴ δὲ διὰ τῶν αὐλῶν μέλη σοι ἀποτελέσει
οἷα λιγυρώτατα καὶ ἐπαυλήσει θρηνῶδες
καὶ μυκήσεται γοερώτατον, ὡς τὸν μὲν κο-
λάζεσθαι, σὲ δὲ τέρπεςθαι μεταξὺ καταυ-
λούμενον. ἐγὼ δὲ ὡς τοῦτο ἤκουσα, ἐμυ-
σάχθην τὴν κακομηχανίαν τοῦ ἀνδρὸς καὶ
τὴν ἐπίνοιαν ἐμίσησα τοῦ κατασκευάσμα-
τος καὶ οἰκείαν αὐτῷ τιμωρίαν ἐπέθηκα·
16

17. καί, Ἄγε δή, ἔφην, ὦ Περίλαε, εἰ μὴ κενὴ
ἄλλως ὑπόσχεσις ταῦτά ἐστι, δεῖξον ἡμῖν
αὐτὸς εἰσελθὼν τὴν ἀλήθειαν τῆς τέχνης
καὶ μίμησαι τοὺς βοῶντας, ἵν' εἰδῶμεν εἰ
καὶ ἃ φὴς μέλη διὰ τῶν αὐλῶν φθέγγεται.
πείθεται μὲν ταῦτα ὁ Περίλαος, ἐγὼ δέ,
ἐπεὶ ἔνδον ἦν, κατακλείσας αὐτὸν πῦρ
ὑφάπτειν ἐκέλευον, Ἀπολάμβανε, εἰπών,
τὸν ἄξιον μισθὸν τῆς θαυμαστῆς σου
τέχνης, ἵν' ὁ διδάσκαλος τῆς μουσικῆς
πρῶτος αὐτὸς αὐλῇς. καὶ ὁ μὲν δίκαια ἔπα-
σχεν ἀπολαύων τῆς αὑτοῦ εὐμηχανίας· ἐγὼ
δὲ ἔτι ἔμπνουν καὶ ζῶντα τὸν ἄνδρα ἐξαι-
ρεθῆναι κελεύσας, ὡς μὴ μιάνειε τὸ ἔργον
ἐναποθανών, ἐκεῖνον μὲν ἄταφον κατὰ κρη-
μνῶν ῥίπτειν ἐκέλευσα, καθήρας δὲ τὸν
βοῦν ἀνέπεμψα ὑμῖν ἀνατεθησόμενον τῷ
θεῷ. καὶ ἐπιγράψαι γε ἐπ' αὐτῷ ἐκέλευσα
τὴν πᾶσαν διήγησιν, τοῦ ἀνατιθέντος ἐμοῦ
τοὔνομα, τὸν τεχνίτην τὸν Περίλαον, τὴν
ἐπίνοιαν τὴν ἐκείνου, τὴν δικαιοσύνην τὴν
17

18. ἐμήν, τὴν πρέπουσαν τιμωρίαν, τὰ τοῦ σο-
φοῦ χαλκέως μέλη, τὴν πρώτην πεῖραν τῆς
μουσικῆς.
Ὑμεῖς δέ, ὦ ∆ελφοί, δίκαια ποιήσετε θύ-
σαντες μὲν ὑπὲρ ἐμοῦ μετὰ τῶν πρέσβεων,
ἀναθέντες δὲ τὸν ταῦρον ἐν καλῷ τοῦ ἱε-
ροῦ, ὡς πάντες εἰδεῖεν οἷος ἐγὼ πρὸς τοὺς
πονηρούς εἰμι καὶ ὅπως ἀμύνομαι τὰς πε-
ριττὰς ἐς κακίαν ἐπιθυμίας αὐτῶν. ἱκανὸν
γοῦν καὶ τοῦτο μόνον δηλῶσαί μου τὸν
τρόπον, Περίλαος κολασθεὶς καὶ ὁ ταῦρος
ἀνατεθεὶς καὶ μηκέτι φυλαχθεὶς πρὸς ἄλ-
λων κολαζομένων αὐλήματα μηδὲ μελῳδή-
σας ἄλλο ἔτι πλὴν μόνα τὰ τοῦ τεχνίτου
μυκήματα, καὶ ὅτι ἐν μόνῳ αὐτῷ καὶ πε-
ῖραν ἔλαβον τῆς τέχνης καὶ κατέπαυσα τὴν
ἄμουσον ἐκείνην καὶ ἀπάνθρωπον ᾠδήν.
καὶ τὰ μὲν παρόντα ταῦτα παρ' ἐμοῦ τῷ
θεῷ· ἀναθήσω δὲ καὶ ἄλλα πολλάκις, ἐπει-
δάν μοι παράσχῃ μηκέτι δεῖσθαι κολάσε-
ων.
18

19. Ταῦτα μέν, ὦ ∆ελφοί, τὰ παρὰ τοῦ Φα-
λάριδος, ἀληθῆ πάντα καὶ οἷα ἐπράχθη
ἕκαστα, καὶ δίκαιοι ἂν εἴημεν πιστεύεσθαι
ὑφ' ὑμῶν μαρτυροῦντες, ὡς ἂν καὶ εἰδότες
καὶ μηδεμίαν τοῦ ψεύδεσθαι νῦν αἰτίαν
ἔχοντες. εἰ δὲ δεῖ καὶ δεηθῆναι ὑπὲρ ἀνδρὸς
μάτην πονηροῦ δοκοῦντος καὶ ἄκοντος κο-
λάζειν ἠναγκασμένου, ἱκετεύομεν ὑμᾶς
ἡμεῖς οἱ Ἀκραγαντῖνοι Ἕλληνές τε ὄντες
καὶ τὸ ἀρχαῖον ∆ωριεῖς, προσέσθαι τὸν ἄν-
δρα φίλον εἶναι ἐθέλοντα καὶ πολλὰ καὶ δη-
μοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ ἕκαστον ὑμῶν εὖ ποιῆσαι
ὡρμημένον. λάβετε οὖν αὐτοὶ τὸν ταῦρον
καὶ ἀνάθετε καὶ εὔξασθε ὑπέρ τε τῆς
Ἀκράγαντος καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ Φαλάριδος,
καὶ μήτε ἡμᾶς ἀπράκτους ἀποπέμψητε
μήτε ἐκεῖνον ὑβρίσητε μήτε τὸν θεὸν ἀπο-
στερήσητε καλλίστου τε ἅμα καὶ δικαιο-
τάτου ἀναθήματος.
19

20. 2
Οὔτε Ἀκραγαντίνων, ὦ ἄνδρες ∆ελφοί,
πρόξενος ὢν οὔτε ἰδιόξενος αὐτοῦ Φαλάρι-
δος οὔτ' ἄλλην ἔχων πρὸς αὐτὸν ἢ εὐνοίας
ἰδίαν αἰτίαν ἢ μελλούσης φιλίας ἐλπίδα,
τῶν δὲ πρέσβεων ἀκούσας τῶν ἡκόντων
παρ' αὐτοῦ ἐπιεικῆ καὶ μέτρια διεξιόντων,
καὶ τὸ εὐσεβὲς ἅμα καὶ τὸ κοινῇ συμφέρον
καὶ μάλιστα τὸ ∆ελφοῖς πρέπον προορώμε-
νος ἀνέστην παραινέσων ὑμῖν μήτε ὑβρί-
ζειν ἄνδρα δυνάστην εὐσεβοῦντα μήτε
ἀνάθημα ἤδη τῷ θεῷ καθωμολογημένον
ἀπαλλοτριοῦν, καὶ ταῦτα τριῶν τῶν μεγί-
στων ὑπόμνημα εἰς ἀεὶ γενησόμενον,
τέχνης καλλίστης καὶ ἐπινοίας κακίστης
καὶ δικαίας κολάσεως. ἐγὼ μὲν οὖν καὶ τὸ
ἐνδοιάσαι ὑμᾶς ὅλως περὶ τούτου καὶ ἡμῖν
20

21. προθεῖναι τὴν διάσκεψιν, εἰ χρὴ δέχεσθαι
τὸ ἀνάθημα ἢ ὀπίσω αὖθις ἀποπέμπειν,
ἀνόσιον ἤδη εἶναι νομίζω, μᾶλλον δὲ οὐδ'
ὑπερβολὴν ἀσεβείας ἀπολελοιπέναι· οὐδὲν
γὰρ ἀλλ' ἢ ἱεροσυλία τὸ πρᾶγμά ἐστι μα-
κρῷ τῶν ἄλλων χαλεπωτέρα, ὅσῳ τοῦ τὰ
ἤδη ἀνατεθέντα συλᾶν τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν
τοῖς ἀνατιθέναι βουλομένοις ἐπιτρέπειν
ἀσεβέστερον.
∆έομαι δὲ ὑμῶν ∆ελφὸς καὶ αὐτὸς ὢν καὶ
τὸ ἴσον μετέχων τῆς τε δημοσίας εὐκλείας,
εἰ φυλάττοιτο, καὶ τῆς ἐναντίας δόξης, εἰ
ἐκ τῶν παρόντων προσγένοιτο, μήτ' ἀπο-
κλείειν τὸ ἱερὸν τοῖς εὐσεβοῦσι μήτε τὴν
πόλιν πρὸς ἅπαντας ἀνθρώπους διαβάλλειν
ὡς τὰ πεμπόμενα τῷ θεῷ συκοφαντοῦσαν
καὶ ψήφῳ καὶ δικαστηρίῳ δοκιμάζουσαν
τοὺς ἀνατιθέντας· οὐδεὶς γὰρ ἔτι ἀναθεῖναι
τολμήσειεν ἂν εἰδὼς οὐ προσησόμενον τὸν
θεὸν ὅ τι ἂν μὴ πρότερον ∆ελφοῖς δοκῇ. ὁ
μὲν οὖν Πύθιος τὴν δικαίαν ἤδη περὶ τοῦ
21

22. ἀναθήματος ψῆφον ἤνεγκεν· εἰ γοῦν ἐμίσει
τὸν Φάλαριν ἢ τὸ δῶρον αὐτοῦ ἐμυσάττε-
το, ῥᾴδιον ἦν ἐν τῷ Ἰονίῳ μέσῳ καταδῦσαι
αὐτὸ μετὰ τῆς ἀγούσης ὁλκάδος, ὁ δὲ πολὺ
τοὐναντίον ἐν εὐδίᾳ τε διαπεραιωθῆναι, ὥς
φασι, παρέσχεν αὐτοῖς καὶ σῶς ἐς τὴν Κίρ-
ραν κατᾶραι. ᾧ καὶ δῆλον ὅτι προσίεται
τὴν τοῦ μονάρχου εὐσέβειαν. χρὴ δὲ καὶ
ὑμᾶς τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ ψηφισαμένους προ-
σθεῖναι καὶ τὸν ταῦρον τουτονὶ τῷ ἄλλῳ
κόσμῳ τοῦ ἱεροῦ· ἐπεὶ πάντων ἂν εἴη το-
ῦτο ἀτοπώτατον, πέμψαντά τινα μεγαλο-
πρεπὲς οὕτω δῶρον θεῷ τὴν καταδικάζου-
σαν ἐκ τοῦ ἱεροῦ ψῆφον λαβεῖν καὶ μισθὸν
κομίσασθαι τῆς εὐσεβείας τὸ κεκρίσθαι
μηδὲ τοῦ ἀνατιθέναι ἄξιον.
Ὁ μὲν οὖν τἀναντία μοι ἐγνωκώς, κα-
θάπερ ἐκ τοῦ Ἀκράγαντος ἄρτι καταπε-
πλευκώς, σφαγάς τινας καὶ βίας καὶ ἁρπα-
γὰς καὶ ἀπαγωγὰς ἐτραγῴδει τοῦ τυράν-
νου μόνον οὐκ αὐτόπτης γεγενῆσθαι
22

23. λέγων, ὃν ἴσμεν οὐδ' ἄχρι τοῦ πλοίου ἀπο-
δεδημηκότα. χρὴ δὲ τὰ μὲν τοιαῦτα μηδὲ
τοῖς πεπονθέναι φάσκουσιν πάνυ πιστεύειν
διηγουμένοις – ἄδηλον γὰρ εἰ ἀληθῆ λέγου-
σιν – οὐχ ὅπως αὐτοὺς ἃ μὴ ἐπιστάμεθα
κατηγορεῖν. εἰ δ' οὖν τι καὶ πέπρακται
τοιοῦτον ἐν Σικελίᾳ, τοῦτ' οὐ ∆ελφοῖς ἀνα-
γκαῖον πολυπραγμονεῖν, εἰ μὴ ἀντὶ ἱερέων
ἤδη δικασταὶ εἶναι ἀξιοῦμεν καί, δέον θύ-
ειν καὶ τἆλλα θεραπεύειν τὸν θεὸν καὶ συ-
νανατιθέναι εἰ πέμψειέ τις, σκοποῦντες κα-
θήμεθα εἴ τινες τῶν ὑπὲρ τὸν Ἰόνιον δικαί-
ως ἢ ἀδίκως τυραννοῦνται.
Καὶ τὰ μὲν τῶν ἄλλων ἐχέτω ὅπῃ βούλε-
ται· ἡμῖν δὲ ἀναγκαῖον, οἶμαι, τὰ ἡμέτερα
αὐτῶν εἰδέναι, ὅπως τε πάλαι διέκειτο καὶ
ὅπως νῦν ἔχει καὶ τί ποιοῦσι λῷον ἔσται·
ὅτι μὲν δὴ ἐν κρημνοῖς τε οἰκοῦμεν αὐτοὶ
καὶ πέτρας γεωργοῦμεν, οὐχ Ὅμηρον χρὴ
περιμένειν δηλώσοντα ἡμῖν, ἀλλ' ὁρᾶν
πάρεστι ταῦτα. καὶ ὅσον ἐπὶ τῇ γῇ, βαθεῖ
23

24. λιμῷ ἀεὶ συνῆμεν ἄν, τὸ δ' ἱερὸν καὶ ὁ Πύ-
θιος καὶ τὸ χρηστήριον καὶ οἱ θύοντες καὶ
οἱ εὐσεβοῦντες, ταῦτα ∆ελφῶν τὰ πεδία,
ταῦτα ἡ πρόσοδος, ἐντεῦθεν ἡ εὐπορία,
ἐντεῦθεν αἱ τροφαί – χρὴ γὰρ τἀληθῆ πρός
γε ἡμᾶς αὐτοὺς λέγειν – καὶ τὸ λεγόμενον
ὑπὸ τῶν ποιητῶν, ἄσπαρτα ἡμῖν καὶ ἀνή-
ροτα φύεται τὰ πάντα ὑπὸ γεωργῷ τῷ
θεῷ, ὃς οὐ μόνον τὰ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν
ἀγαθὰ γιγνόμενα παρέχει, ἀλλ' εἴ τι ἐν
Φρυξὶν ἢ Λυδοῖς ἢ Πέρσαις ἢ Ἀσσυρίοις ἢ
Φοίνιξιν ἢ Ἰταλιώταις ἢ Ὑπερβορέοις
αὐτοῖς, πάντα ἐς ∆ελφοὺς ἀφικνεῖται. καὶ
τὰ δεύτερα μετὰ τὸν θεὸν ἡμεῖς τιμώμεθα
ὑφ' ἁπάντων καὶ εὐποροῦμεν καὶ εὐδαιμο-
νοῦμεν· ταῦτα τὸ ἀρχαῖον, ταῦτα τὸ μέχρι
νῦν, καὶ μὴ παυσαίμεθά γε οὕτω βιοῦντες.
Μέμνηται δὲ οὐδεὶς πώποτε ψῆφον ὑπὲρ
ἀναθήματος παρ' ἡμῖν ἀναδοθεῖσαν οὐδὲ
κωλυθέντα τινὰ θύειν ἢ ἀνατιθέναι. καὶ διὰ
τοῦτ', οἶμαι, καὶ αὐτὸ εἰς ὑπερβολὴν ηὔξη-
24

25. ται τὸ ἱερὸν καὶ ὑπερπλουτεῖ ἐν τοῖς ἀνα-
θήμασιν. δεῖ τοίνυν μηδ' ἐν τῷ παρόντι
καινοτομεῖν μηδὲν μηδὲ παρὰ τὰ πάτρια
νόμον καθιστάναι, φυλοκρινεῖν τὰ ἀναθή-
ματα καὶ γενεαλογεῖν τὰ πεμπόμενα, ὅθεν
καὶ ἀφ' ὅτου καὶ ὁποῖα, δεξαμένους δὲ
ἀπραγμόνως ἀνατιθέναι ὑπηρετοῦντας ἀμ-
φοῖν, καὶ τῷ θεῷ καὶ τοῖς εὐσεβέσι.
∆οκεῖτε δέ μοι, ὦ ἄνδρες ∆ελφοί, ἄριστα
βουλεύσεσθαι περὶ τῶν παρόντων, εἰ λογί-
σαισθε ὑπὲρ ὅσων καὶ ἡλίκων ἐστὶν ἡ
σκέψις, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ
ἱεροῦ καὶ θυσιῶν καὶ ἀναθημάτων καὶ ἐθῶν
ἀρχαίων καὶ θεσμῶν παλαιῶν καὶ δόξης
τοῦ μαντείου, ἔπειτα ὑπὲρ τῆς πόλεως
ὅλης καὶ τῶν συμφερόντων τῷ τε κοινῷ
ἡμῶν καὶ ἰδίᾳ ἑκάστῳ ∆ελφῶν, ἐπὶ πᾶσι δὲ
τῆς παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις εὐκλείας ἢ κα-
κοδοξίας· τούτων γὰρ οὐκ οἶδα εἴ τι με-
ῖζον, εἰ σωφρονεῖτε, ἢ ἀναγκαιότερον ἡγή-
σαισθε ἄν.
25

26. Περὶ μὲν οὖν ὧν βουλευόμεθα, ταῦτά
ἐστιν, οὐ Φάλαρις τύραννος εἷς οὐδ' ὁ τα-
ῦρος οὗτος οὐδὲ χαλκὸς μόνον, ἀλλὰ
πάντες βασιλεῖς καὶ πάντες δυνάσται, ὅσοι
νῦν χρῶνται τῷ ἱερῷ, καὶ χρυσὸς καὶ ἄργυ-
ρος καὶ ὅσα ἄλλα τίμια, πολλάκις ἀνατεθη-
σόμενα τῷ θεῷ· πρῶτον μὲν γὰρ τὸ κατὰ
τὸν θεὸν ἐξετασθῆναι ἄξιον. τίνος οὖν ἕνε-
κα μὴ ὡς ἀεὶ μηδὲ ὡς πάλαι τὰ περὶ τῶν
ἀναθημάτων ποιήσωμεν; ἢ τί μεμφόμενοι
τοῖς παλαιοῖς ἔθεσιν καινοτομήσωμεν; καὶ
ὃ μηδὲ πώποτε, ἀφ' οὗ τὴν πόλιν οἰκοῦμεν
καὶ ὁ Πύθιος χρᾷ καὶ ὁ τρίπους φθέγγεται
καὶ ἡ ἱέρεια ἐμπνεῖται, γεγένηται παρ'
ἡμῖν, νῦν καταστησώμεθα, κρίνεσθαι καὶ
ἐξετάζεσθαι τοὺς ἀνατιθέντας; καὶ μὴν ἐξ
ἐκείνου μὲν τοῦ παλαιοῦ ἔθους, τοῦ ἀνέδην
καὶ πᾶσιν ἐξεῖναι, ὁρᾶτε ὅσων ἀγαθῶν
ἐμπέπλησται τὸ ἱερόν, ἁπάντων ἀνατι-
θέντων καὶ ὑπὲρ τὴν ὑπάρχουσαν δύναμιν
ἐνίων δωρουμένων τὸν θεόν. εἰ δ' ὑμᾶς
26

27. αὐτοὺς δοκιμαστὰς καὶ ἐξεταστὰς ἐπιστή-
σετε τοῖς ἀναθήμασιν, ὀκνῶ μὴ ἀπορήσω-
μεν τῶν δοκιμασθησομένων ἔτι, οὐδενὸς
ὑπομένοντος ὑπόδικον αὑτὸν καθιστάναι,
καὶ ἀναλίσκοντα καὶ καταδαπανῶντα παρ'
αὑτοῦ κρίνεσθαι καὶ ὑπὲρ τῶν ὅλων κινδυ-
νεύειν. ἢ τίνι βιωτόν, εἰ κριθήσεται τοῦ
ἀνατιθέναι ἀνάξιος;
27

28. ΙΠΠΙΑΣ Η ΒΑΛΑΝΕΙΟΝ
Τῶν σοφῶν ἐκείνους μάλιστα ἔγωγέ φημι
δεῖν ἐπαινεῖν, ὁπόσοι μὴ λόγους μόνον δε-
ξιοὺς παρέσχοντο ὑπὲρ τῶν πραγμάτων
ἑκάστων, ἀλλὰ καὶ ἔργοις ὁμοίοις τὰς τῶν
λόγων ὑποσχέσεις ἐπιστώσαντο. καὶ γὰρ
τῶν ἰατρῶν ὅ γε νοῦν ἔχων οὐ τοὺς ἄριστα
ὑπὲρ τῆς τέχνης εἰπεῖν δυναμένους μετα-
στέλλεται νοσῶν, ἀλλὰ τοὺς πρᾶξαί τι κατ'
αὐτὴν μεμελετηκότας. ἀμείνων δὲ καὶ μου-
σικός, οἶμαι, τοῦ διακρίνειν ῥυθμοὺς καὶ
ἁρμονίας ἐπισταμένου ὁ καὶ ψᾶλαι καὶ κι-
θαρίσαι αὐτὸς δυνάμενος. τί γὰρ ἄν σοι
τῶν στρατηγῶν λέγοιμι τοὺς εἰκότως ἀρί-
28

29. στους κριθέντας, ὅτι οὐ τάττειν μόνον καὶ
παραινεῖν ἦσαν ἀγαθοί, ἀλλὰ καὶ προμάχε-
σθαι τῶν ἄλλων καὶ χειρὸς ἔργα ἐπιδείκνυ-
σθαι; οἷον πάλαι μὲν Ἀγαμέμνονα καὶ
Ἀχιλλέα, τῶν κάτω δὲ τὸν Ἀλέξανδρον καὶ
Πύρρον ἴσμεν γεγονότας.
Πρὸς δὴ τί ταῦτ' ἔφην; οὐ γὰρ ἄλλως
ἱστορίαν ἐπιδείκνυσθαι βουλόμενος ἐπε-
μνήσθην αὐτῶν, ἀλλ' ὅτι καὶ τῶν μηχανι-
κῶν ἐκείνους ἄξιον θαυμάζειν, ὁπόσοι ἐν
τῇ θεωρίᾳ λαμπροὶ γενόμενοι καὶ μνημόσυ-
να ὅμως τῆς τέχνης καὶ παραδείγματα τοῖς
μετ' αὐτοὺς κατέλιπον· ἐπεὶ οἵ γε τοῖς
λόγοις μόνοις ἐγγεγυμνασμένοι σοφισταὶ
ἂν εἰκότως μᾶλλον ἢ σοφοὶ καλοῖντο. τοιο-
ῦτον ἀκούομεν τὸν Ἀρχιμήδη γενέσθαι καὶ
τὸν Κνίδιον Σώστρατον, τὸν μὲν Πτολε-
μαίῳ χειρωσάμενον τὴν Μέμφιν ἄνευ πο-
λιορκίας ἀποστροφῇ καὶ διαιρέσει τοῦ πο-
ταμοῦ, τὸν δὲ τὰς τῶν πολεμίων τριήρεις
καταφλέξαντα τῇ τέχνῃ. καὶ Θαλῆς δὲ ὁ
29

30. Μιλήσιος πρὸ αὐτῶν ὑποσχόμενος Κροίσῳ
ἄβροχον διαβιβάσειν τὸν στρατὸν ἐπινοίᾳ
κατόπιν τοῦ στρατοπέδου μιᾷ νυκτὶ τὸν
Ἅλυν περιήγαγεν, οὐ μηχανικὸς οὗτος γε-
νόμενος, σοφὸς δὲ καὶ ἐπινοῆσαι καὶ συνε-
ῖναι πιθανώτατος. τὸ μὲν γὰρ τοῦ Ἐπειοῦ
πάνυ ἀρχαῖον, ὃς οὐ μόνον τεχνήσασθαι
τοῖς Ἀχαιοῖς τὸν ἵππον, ἀλλὰ καὶ συγκατα-
βῆναι αὐτοῖς ἐς αὐτὸν λέγεται.
Ἐν δὴ τούτοις καὶ Ἱππίου τουτουὶ τοῦ
καθ' ἡμᾶς μεμνῆσθαι ἄξιον, ἀνδρὸς λόγοις
μὲν παρ' ὅντινα βούλει τῶν πρὸ αὐτοῦ γε-
γυμνασμένου καὶ συνεῖναί τε ὀξέος καὶ ἑρ-
μηνεῦσαι σαφεστάτου, τὰ δὲ ἔργα πολὺ
τῶν λόγων ἀμείνω παρεχομένου καὶ τὴν
τῆς τέχνης ὑπόσχεσιν ἀποπληροῦντος, οὐκ
ἐν τοιαύταις μὲν ὑποθέσεσιν ἐν αἷς οἱ πρὸ
αὐτοῦ πρῶτοι γενέσθαι εὐτύχησαν, κατὰ
δὲ τὸν γεωμετρικὸν λόγον ἐπὶ τῆς δοθεί-
σης, φασίν, εὐθείας τὸ τρίγωνον ἀκριβῶς
συνισταμένου. καίτοι τῶν γε ἄλλων ἕκα-
30

31. στος ἕν τι τῆς ἐπιστήμης ἔργον ἀποτε-
μόμενος ἐν ἐκείνῳ εὐδοκιμήσας εἶναί τις
ὅμως ἔδοξεν, ὁ δὲ μηχανικῶν τε ὢν τὰ
πρῶτα καὶ γεωμετρικῶν, ἔτι δὲ ἁρμονικῶν
καὶ μουσικῶν φαίνεται, καὶ ὅμως ἕκαστον
τούτων οὕτως ἐντελῶς δείκνυσιν ὡς ἓν
αὐτὸ μόνον ἐπιστάμενος. τὴν μὲν γὰρ περὶ
ἀκτίνων καὶ ἀνακλάσεων καὶ κατόπτρων
θεωρίαν, ἔτι δὲ ἀστρονομίαν, ἐν ᾗ παῖδας
τοὺς πρὸ αὐτοῦ ἀπέφηνεν, οὐκ ὀλίγου
χρόνου ἂν εἴη ἐπαινεῖν. ἃ δὲ ἔναγχος ἰδὼν
αὐτοῦ τῶν ἔργων κατεπλάγην, οὐκ ὀκνήσω
εἰπεῖν· κοινὴ μὲν γὰρ ἡ ὑπόθεσις κἀν τῷ
καθ' ἡμᾶς βίῳ πάνυ πολλή, βαλανείου κα-
τασκευή· ἡ περίνοια δὲ καὶ ἐν τῷ κοινῷ
τούτῳ σύνεσις θαυμαστή.
Τόπος μὲν ἦν οὐκ ἐπίπεδος, ἀλλὰ πάνυ
προσάντης καὶ ὄρθιος, ὃν παραλαβὼν κατὰ
θάτερα εἰς ὑπερβολὴν ταπεινόν, ἰσόπεδον
θάτερον θατέρῳ ἀπέφηνεν, κρηπῖδα μὲν βε-
βαιοτάτην ἅπαντι τῷ ἔργῳ βαλόμενος καὶ
31

32. θεμελίων θέσει τὴν τῶν ἐπιτιθεμένων
ἀσφάλειαν ἐμπεδωσάμενος, ὕψεσι δὲ πάνυ
ἀποτόμοις καὶ πρὸς ἀσφάλειαν συνεχο-
μένοις τὸ ὅλον κρατυνάμενος· τὰ δὲ ἐποι-
κοδομηθέντα τῷ τε τοῦ τόπου μεγέθει
σύμμετρα καὶ τῷ εὐλόγῳ τῆς κατασκευῆς
ἁρμοδιώτατα καὶ τὸν τῶν φώτων λόγον
φυλάττοντα. πυλὼν μὲν ὑψηλὸς ἀναβάσεις
πλατείας ἔχων, ὑπτίας μᾶλλον ἢ ὀρθίας
πρὸς τὴν τῶν ἀνιόντων εὐμάρειαν· εἰσιόντα
δὲ τοῦτον ἐκδέχεται κοινὸς οἶκος εὐμε-
γέθης, ἱκανὴν ἔχων ὑπηρέταις καὶ ἀκολού-
θοις διατριβήν, ἐν ἀριστερᾷ δὲ τὰ ἐς τρυ-
φὴν παρεσκευασμένα οἰκήματα, βαλανείῳ
δ' οὖν καὶ ταῦτα πρεπωδέστατα, χαρίεσσαι
καὶ φωτὶ πολλῷ καταλαμπόμεναι ὑποχω-
ρήσεις. εἶτ' ἐχόμενος αὐτῶν οἶκος, περιτ-
τὸς μὲν ὡς πρὸς τὸ λουτρόν, ἀναγκαῖος δὲ
ὡς πρὸς τὴν τῶν εὐδαιμονεστέρων ὑποδο-
χήν. μετὰ δὲ τοῦτον ἑκατέρωθεν διαρκεῖς
τοῖς ἀποδυομένοις ἀποθέσεις, καὶ μέσος
32

33. οἶκος ὕψει τε ὑψηλότατος καὶ φωτὶ φαι-
δρότατος, ψυχροῦ ὕδατος ἔχων τρεῖς κο-
λυμβήθρας, Λακαίνῃ λίθῳ κεκοσμημένος,
καὶ εἰκόνες ἐν αὐτῷ λίθου λευκοῦ τῆς ἀρ-
χαίας ἐργασίας, ἡ μὲν Ὑγιείας, ἡ δὲ
Ἀσκληπιοῦ.
Ἐξελθόντας δὲ ὑποδέχεται ἠρέμα χλιαι-
νόμενος οἶκος οὐκ ἀπηνεῖ τῇ θέρμῃ προα-
παντῶν, ἐπιμήκης, ἀμφιστρόγγυλος, μεθ'
ὃν ἐν δεξιᾷ οἶκος εὖ μάλα φαιδρός, ἀλείψα-
σθαι προσηνῶς παρεχόμενος, ἑκατέρωθεν
εἰσόδους ἔχων Φρυγίῳ λίθῳ κεκαλλωπι-
σμένας, τοὺς ἀπὸ παλαίστρας εἰσιόντας δε-
χόμενος. εἶτ' ἐπὶ τούτῳ ἄλλος οἶκος οἴκων
ἁπάντων κάλλιστος, στῆναί τε καὶ ἐγκαθί-
ζεσθαι προσηνέστατος καὶ ἐμβραδῦναι
ἀβλαβέστατος καὶ ἐγκυλίσασθαι ὠφελι-
μώτατος, Φρυγίου καὶ αὐτὸς εἰς ὀροφὴν
ἄκραν ἀποστίλβων. ἑξῆς δὲ ὁ θερμὸς ὑπο-
δέχεται διάδρομος Νομάδι λίθῳ διακεκολ-
λημένος. ὁ δὲ ἔνδον οἶκος κάλλιστος, φω-
33

34. τός τε πολλοῦ ἀνάμεστος καὶ ὡς πορφύρᾳ
διηνθισμένος. τρεῖς καὶ οὗτος θερμὰς πυ-
έλους παρέχεται.
Λουσαμένῳ δὲ ἔνεστί σοι μὴ τὴν διὰ τῶν
αὐτῶν οἴκων αὖθις ἐπανιέναι, ἀλλὰ ταχεῖαν
τὴν ἐπὶ τὸ ψυχρὸν δι' ἠρέμα θερμοῦ οἰκή-
ματος, καὶ ταῦτα πάντα ὑπὸ φωτὶ μεγάλῳ
καὶ πολλῇ τῇ ἔνδον ἡμέρᾳ. ὕψη πρὸς τού-
τοις ἀνάλογα καὶ πλάτη τοῖς μήκεσι σύμ-
μετρα καὶ πανταχοῦ πολλὴ χάρις καὶ
Ἀφροδίτη ἐπανθεῖ· κατὰ γὰρ τὸν καλὸν
Πίνδαρον, ἀρχομένου ἔργου πρόσωπον χρὴ
θέμεν τηλαυγές. τοῦτο δ' ἂν εἴη ἐκ τῆς
αὐγῆς μάλιστα καὶ τοῦ φέγγους καὶ τῶν
φωταγωγῶν μεμηχανημένον. ὁ γὰρ σοφὸς
ὡς ἀληθῶς Ἱππίας τὸν μὲν ψυχροδόχον
οἶκον εἰς βορρᾶν προσκεχωρηκότα ἐποίη-
σεν, οὐκ ἄμοιρον οὐδὲ τοῦ μεσημβρινοῦ
ἀέρος· τοὺς δὲ πολλοῦ τοῦ θάλπους δεο-
μένους νότῳ καὶ εὔρῳ καὶ ζεφύρῳ ὑπέθη-
κε. τί δ' ἄν σοι τὸ ἐπὶ τούτῳ λέγοιμι πα-
34

35. λαίστρας καὶ τὰς κοινὰς τῶν ἱματιοφυλα-
κούντων κατασκευὰς ταχεῖαν ἐπὶ τὸ λου-
τρὸν καὶ μὴ διὰ μακροῦ τὴν ὁδὸν ἐχούσας
τοῦ χρησίμου τε καὶ ἀβλαβοῦς ἕνεκα;
Καὶ μή με ὑπολάβῃ τις μικρὸν ἔργον προ-
θέμενον κοσμεῖν τῷ λόγῳ προαιρεῖσθαι· τὸ
γὰρ ἐν τοῖς κοινοῖς καινὰ ἐπινοῆσαι κάλ-
λους δείγματα, οὐ μικρᾶς σοφίας ἔγωγε τί-
θεμαι, οἷον καὶ τόδε τὸ ἔργον ὁ θαυμάσιος
ἡμῖν Ἱππίας ἐπεδείξατο πάσας ἔχον τὰς
βαλανείου ἀρετάς, τὸ χρήσιμον, τὸ εὔκαι-
ρον, τὸ εὐφεγγές, τὸ σύμμετρον, τὸ τῷ
τόπῳ ἡρμοσμένον, τὸ τὴν χρείαν ἀσφαλῆ
παρεχόμενον, καὶ προσέτι τῇ ἄλλῃ περι-
νοίᾳ κεκοσμημένον, ἀφόδων μὲν ἀναγκαί-
ων δυσὶν ἀναχωρήσεσιν, ἐξόδοις δὲ πολλα-
ῖς τεθυρωμένον, ὡρῶν δὲ διττὰς δηλώσεις,
τὴν μὲν δι' ὕδατος καὶ μυκήματος, τὴν δὲ
δι' ἡλίου ἐπιδεικνύμενον.
Ταῦτα ἰδόντα μὴ ἀποδοῦναι τὸν πρέπο-
ντα ἔπαινον τῷ ἔργῳ οὐκ ἀνοήτου μόνον,
35

36. ἀλλὰ καὶ ἀχαρίστου, μᾶλλον δὲ βασκάνου
μοι εἶναι ἔδοξεν. ἐγὼ μὲν οὖν εἰς δύναμιν
καὶ τὸ ἔργον καὶ τὸν τεχνίτην καὶ δημιουρ-
γὸν ἠμειψάμην τῷ λόγῳ. εἰ δὲ θεὸς πα-
ράσχοι καὶ λούσασθαί ποτε, πολλοὺς οἶδα
ἕξων τοὺς κοινωνήσοντάς μοι τῶν ἐπαί-
νων.
36

37. ΠΡΟΛΑΛΙΑ. ∆ΙΟΝΥΣΟΣ
Ὅτε ὁ ∆ιόνυσος ἐπ' Ἰνδοὺς στρατιὰν
ἤλασε – κωλύει γὰρ οὐδέν, οἶμαι, καὶ
μῦθον ὑμῖν διηγήσασθαι Βακχικόν – φασὶν
οὕτω καταφρονῆσαι αὐτοῦ τὰ πρῶτα τοὺς
ἀνθρώπους τοὺς ἐκεῖ, ὥστε καταγελᾶν
ἐπιόντος, μᾶλλον δὲ ἐλεεῖν τὴν τόλμαν
αὐτίκα μάλα συμπατηθησομένου ὑπὸ τῶν
ἐλεφάντων, εἰ ἀντιτάξαιτο· ἤκουον γάρ,
οἶμαι, τῶν σκοπῶν ἀλλόκοτα ὑπὲρ τῆς
στρατιᾶς αὐτοῦ ἀγγελλόντων, ὡς ἡ μὲν
φάλαγξ αὐτῷ καὶ οἱ λόχοι γυναῖκες εἶεν
ἔκφρονες καὶ μεμηνυῖαι, κιττῷ ἐστεμ-
μέναι, νεβρίδας ἐνημμέναι, δοράτια μικρὰ
ἔχουσαι ἀσίδηρα, κιττοποίητα καὶ ταῦτα,
καί τινα πελτάρια κοῦφα, βομβοῦντα, εἴ
37

38. τις μόνον προσάψαιτο – ἀσπίσι γὰρ εἴκα-
ζον, οἶμαι, τὰ τύμπανα – ὀλίγους δέ τινας
ἀγροίκους νεανίσκους ἐνεῖναι, γυμνούς,
κόρδακα ὀρχουμένους, οὐρὰς ἔχοντας, κε-
ράστας, οἷα τοῖς ἄρτι γεννηθεῖσιν ἐρίφοις
ὑποφύεται. καὶ τὸν μὲν στρατηλάτην αὐτὸν
ἐφ' ἅρματος ὀχεῖσθαι παρδάλεων ὑπεζευγ-
μένων, ἀγένειον ἀκριβῶς, οὐδ' ἐπ' ὀλίγον
τὴν παρειὰν χνοῶντα, κερασφόρον, βοτρύ-
οις ἐστεφανωμένον, μίτρᾳ τὴν κόμην ἀνα-
δεδεμένον, ἐν πορφυρίδι καὶ χρυσῇ ἐμβάδι·
ὑποστρατηγεῖν δὲ δύο, ἕνα μέν τινα βρα-
χύν, πρεσβύτην, ὑπόπαχυν, προγάστορα,
ῥινόσιμον, ὦτα μεγάλα ὄρθια ἔχοντα,
ὑπότρομον, νάρθηκι ἐπερειδόμενον, ἐπ'
ὄνου τὰ πολλὰ ἱππεύοντα, ἐν κροκωτῷ καὶ
τοῦτον, πάνυ πιθανόν τινα συνταγματάρ-
χην αὐτοῦ ἕτερον δὲ τεράστιον ἄνθρωπον,
τράγῳ τὰ νέρθεν ἐοικότα, κομήτην τὰ
σκέλη, κέρατα ἔχοντα, βαθυπώγωνα, ὀργί-
λον καὶ θυμικόν, θατέρᾳ μὲν σύριγγα φέρο-
38

39. ντα, τῇ δεξιᾷ δὲ ῥάβδον καμπύλην ἐπηρ-
μένον καὶ περισκιρτῶντα ὅλον τὸ στρα-
τόπεδον, καὶ τὰ γύναια δὲ φοβεῖσθαι αὐτὸν
καὶ σείειν ἠνεμωμένας τὰς κόμας, ὁπότε
προσίοι, καὶ βοᾶν εὐοῖ· τοῦτο δ' εἰκάζειν
καλεῖσθαι αὐτῶν τὸν δεσπότην. τὰς δ' οὖν
ποίμνας διηρπάσθαι ἤδη ὑπὸ τῶν γυναικῶν
καὶ διεσπάσθαι ἔτι ζῶντα τὰ θρέμματα·
ὠμοφάγους γάρ τινας αὐτὰς εἶναι.
Ταῦτα οἱ Ἰνδοὶ καὶ ὁ βασιλεῦς αὐτῶν
ἀκούοντες ἐγέλων, ὡς τὸ εἰκός, καὶ οὐδ'
ἀντεπεξάγειν ἢ παρατάττεσθαι ἠξίουν,
ἀλλ' εἴπερ ἄρα, τὰς γυναῖκας ἐπαφήσειν
αὐτοῖς, εἰ πλησίον γένοιντο, σφίσι δὲ καὶ
νικᾶν αἰσχρὸν ἐδόκει καὶ φονεύειν γύναια
μεμηνότα καὶ θηλυμίτρην ἄρχοντα καὶ με-
θύον σμικρὸν γερόντιον καὶ ἡμίτραγον
στρατιώτην ἄλλον καὶ γυμνήτας ὀρχηστάς,
πάντας γελοίους. ἐπεὶ δὲ ἤγγελτο πυρπο-
λῶν ὁ θεὸς ἤδη τὴν χώραν καὶ πόλεις
αὐτάνδρους καταφλέγων καὶ ἀνάπτων τὰς
39

40. ὕλας καὶ ἐν βραχεῖ πᾶσαν τὴν Ἰνδικὴν φλο-
γὸς ἐμπεπληκώς – ὅπλον γάρ τι ∆ιονυσια-
κὸν τὸ πῦρ, πατρῷον αὐτῷ κἀκ τοῦ κεραυ-
νοῦ – ἐνταῦθα ἤδη σπουδῇ ἀνελάμβανον τὰ
ὅπλα καὶ τοὺς ἐλέφαντας ἐπισάξαντες καὶ
ἐγχαλινώσαντες καὶ τοὺς πύργους ἀνα-
θέμενοι ἐπ' αὐτοὺς ἀντεπεξῄεσαν, κατα-
φρονοῦντες μὲν καὶ τότε, ὀργιζόμενοι δὲ
ὅμως καὶ συντρῖψαι σπεύδοντες αὐτῷ
στρατοπέδῳ τὸν ἀγένειον ἐκεῖνον στρατη-
λάτην. ἐπεὶ δὲ πλησίον ἐγένοντο καὶ εἶδον
ἀλλήλους, οἱ μὲν Ἰνδοὶ προτάξαντες τοὺς
ἐλέφαντας ἐπῆγον τὴν φάλαγγα, ὁ ∆ιόνυ-
σος δὲ τὸ μέσον μὲν αὐτὸς εἶχε, τοῦ κέρως
δὲ αὐτῷ τοῦ δεξιοῦ μὲν ὁ Σιληνός, τοῦ
εὐωνύμου δὲ ὁ Πὰν ἡγοῦντο· λοχαγοὶ δὲ
καὶ ταξίαρχοι οἱ Σάτυροι ἐγκαθειστήκε-
σαν· καὶ τὸ μὲν σύνθημα ἦν ἅπασι τὸ εὐοῖ.
εὐθὺς δὲ τὰ τύμπανα ἐπαταγεῖτο καὶ τὰ
κύμβαλα τὸ πολεμικὸν ἐσήμαινε καὶ τῶν
Σατύρων τις λαβὼν τὸ κέρας ἐπηύλει τὸ
40

41. ὄρθιον καὶ ὁ τοῦ Σιληνοῦ ὄνος ἐνυάλιόν τι
ὠγκήσατο καὶ αἱ Μαινάδες σὺν ὀλολυγῇ
ἐνεπήδησαν αὐτοῖς δράκοντας ὑπεζω-
σμέναι κἀκ τῶν θύρσων ἄκρων ἀπογυμνο-
ῦσαι τὸν σίδηρον. οἱ Ἰνδοὶ δὲ καὶ οἱ ἐλέφα-
ντες αὐτῶν αὐτίκα ἐγκλίναντες σὺν οὐδενὶ
κόσμῳ ἔφευγον οὐδ' ἐντὸς βέλους γενέσθαι
ὑπομείναντες, καὶ τέλος κατὰ κράτος ἑα-
λώκεσαν καὶ αἰχμάλωτοι ἀπήγοντο ὑπὸ
τῶν τέως καταγελωμένων, ἔργῳ μαθόντες
ὡς οὐκ ἐχρῆν ἀπὸ τῆς πρώτης ἀκοῆς κατα-
φρονεῖν ξένων στρατοπέδων.
Ἀλλὰ τί πρὸς τὸν ∆ιόνυσον ὁ ∆ιόνυσος
οὗτος; εἴποι τις ἄν. ὅτι μοι δοκοῦσι – καὶ
πρὸς Χαρίτων μή με κορυβαντιᾶν ἢ τελέως
μεθύειν ὑπολάβητε, εἰ τἀμὰ εἰκάζω τοῖς
θεοῖς – ὅμοιόν τι πάσχειν οἱ πολλοὶ πρὸς
τοὺς καινοὺς τῶν λόγων τοῖς Ἰνδοῖς ἐκεί-
νοις, οἷον καὶ πρὸς τοὺς ἐμούς· οἰόμενοι
γὰρ σατυρικὰ καὶ γελοῖά τινα καὶ κομιδῇ
κωμικὰ παρ' ἡμῶν ἀκούσεσθαι – τοιαῦτα
41

42. γὰρ πεπιστεύκασιν, οὐκ οἶδ' ὅ τι δόξαν
αὐτοῖς ὑπὲρ ἐμοῦ – οἱ μὲν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν
ἀφικνοῦνται, ὡς οὐδὲν δέον παρέχειν τὰ
ὦτα κώμοις γυναικείοις καὶ σκιρτήμασι
σατυρικοῖς καταβάντας ἀπὸ τῶν ἐλε-
φάντων, οἱ δὲ ὡς ἐπὶ τοιοῦτό τι ἥκοντες
ἀντὶ τοῦ κιττοῦ σίδηρον εὑρόντες οὐδ'
οὕτως ἐπαινεῖν τολμῶσι τῷ παραδόξῳ τοῦ
πράγματος τεθορυβημένοι. ἀλλὰ θαρρῶν
ἐπαγγέλλομαι αὐτοῖς, ὅτι ἢν καὶ νῦν ὡς
πρότερόν ποτε τὴν τελετὴν ἐθελήσωσιν
ἐπιδεῖν πολλάκις καὶ ἀναμνησθῶσιν οἱ πα-
λαιοὶ συμπόται κώμων κοινῶν τῶν τότε
καιρῶν καὶ μὴ καταφρονήσωσιν τῶν Σατύ-
ρων καὶ Σιληνῶν, πίωσι δὲ ἐς κόρον τοῦ
κρατῆρος τούτου, ἔτι βακχεύσειν καὶ αὐτο-
ὺς καὶ πολλάκις μεθ' ἡμῶν ἐρεῖν τὸ εὐοῖ.
οὗτοι μὲν οὖν – ἐλεύθερον γὰρ ἀκοή –
ποιούντων ὅ τι καὶ φίλον.
Ἐγὼ δέ, ἐπειδήπερ ἔτι ἐν Ἰνδοῖς ἐσμέν,
ἐθέλω καὶ ἄλλο ὑμῖν διηγήσασθαί τι τῶν
42

43. ἐκεῖθεν, οὐκ ἀπροσδιόνυσον οὐδ' αὐτό, οὐδ'
ὧν ποιοῦμεν ἀλλότριον. ἐν Ἰνδοῖς τοῖς Μα-
χλαίοις, οἳ τὰ λαιὰ τοῦ Ἰνδοῦ ποταμοῦ, εἰ
κατὰ ῥοῦν αὐτοῦ βλέποις, ἐπινεμόμενοι
μέχρι πρὸς τὸν Ὠκεανὸν καθήκουσι, παρὰ
τούτοις ἄλσος ἐστὶν ἐν περιφράκτῳ, οὐ
πάνυ μεγάλῳ χωρίῳ, συνηρεφεῖ δέ· κιττὸς
γὰρ πολὺς καὶ ἄμπελοι σύσκιον αὐτὸ ἀκρι-
βῶς ποιοῦσιν. ἐνταῦθα πηγαί εἰσι τρεῖς
καλλίστου καὶ διειδεστάτου ὕδατος, ἡ μὲν
Σατύρων, ἡ δὲ Πανός, ἡ δὲ Σιληνοῦ. καὶ
εἰσέρχονται εἰς αὐτὸ οἱ Ἰνδοὶ ἅπαξ τοῦ
ἔτους ἑορτάζοντες τῷ θεῷ, καὶ πίνουσι
τῶν πηγῶν, οὐχ ἁπασῶν ἅπαντες, ἀλλὰ
καθ' ἡλικίαν, τὰ μὲν μειράκια τῆς τῶν Σα-
τύρων, οἱ ἄνδρες δὲ τῆς Πανικῆς, τῆς δὲ
τοῦ Σιληνοῦ οἱ κατ' ἐμέ.
Ἃ μὲν οὖν πάσχουσιν οἱ παῖδες ἐπειδὰν
πίωσιν, ἢ οἷα οἱ ἄνδρες τολμῶσι κατεχόμε-
νοι τῷ Πανί, μακρὸν ἂν εἴη λέγειν· ἃ δ' οἱ
γέροντες ποιοῦσιν, ὅταν μεθυσθῶσιν τοῦ
43

44. ὕδατος, οὐκ ἀλλότριον εἰπεῖν· ἐπειδὰν πίῃ
ὁ γέρων καὶ κατάσχῃ αὐτὸν ὁ Σιληνός,
αὐτίκα ἐπὶ πολὺ ἄφωνός ἐστι καὶ καρηβα-
ροῦντι καὶ βεβαπτισμένῳ ἔοικεν, εἶτα
ἄφνω φωνή τε λαμπρὰ καὶ φθέγμα τορὸν
καὶ πνεῦμα λιγυρὸν ἐγγίγνεται αὐτῷ καὶ
λαλίστατος ἐξ ἀφωνοτάτου ἐστίν, οὐδ' ἂν
ἐπιστομίσας παύσειας αὐτὸν μὴ οὐχὶ συνε-
χῆ λαλεῖν καὶ ῥήσεις μακρὰς συνείρειν. συ-
νετὰ μέντοι πάντα καὶ κόσμια καὶ κατὰ
τὸν Ὁμήρου ἐκεῖνον ῥήτορα· νιφάδεσσι
γὰρ ἐοικότα χειμερίῃσι διεξέρχονται, οὐδ'
ἀποχρήσει σοι κύκνοις κατὰ τὴν ἡλικίαν
εἰκάσαι αὐτούς, ἀλλὰ τεττιγῶδές τι πυκνὸν
καὶ ἐπίτροχον συνάπτουσιν ἄχρι βαθείας
ἑσπέρας. τοὐντεῦθεν δὲ ἤδη ἀφεθείσης
αὐτοῖς τῆς μέθης σιωπῶσι καὶ πρὸς τὸ ἀρ-
χαῖον ἀνατρέχουσι. τὸ μέντοι παραδοξότα-
τον οὐδέπω εἶπον· ἢν γὰρ ἀτελῆ ὁ γέρων
μεταξὺ καταλίπῃ ὃν διεξῄει τὸν λόγον, δύ-
ντος ἡλίου κωλυθεὶς ἐπὶ πέρας αὐτὸν ἐπε-
44

45. ξελθεῖν, ἐς νέωτα πιὼν αὖθις ἐκεῖνα συ-
νάπτει ἃ πέρυσι λέγοντα ἡ μέθη αὐτὸν κα-
τέλιπεν.
Ταῦτά μοι κατὰ τὸν Μῶμον εἰς ἐμαυτὸν
ἀπεσκώφθω, καὶ μὰ τὸν ∆ί' οὐκ ἂν ἔτι ἐπα-
γάγοιμι τὸ ἐπιμύθιον· ὁρᾶτε γὰρ ἤδη καθ'
ὅ τι τῷ μύθῳ ἔοικα. ὥστε ἢν μέν τι παρα-
παίωμεν, ἡ μέθη αἰτία· εἰ δὲ πινυτὰ δόξειε
τὰ λεγόμενα, ὁ Σιληνὸς ἄρα ἦν ἵλεως.
45

46. ΠΡΟΛΑΛΙΑ. ΗΡΑΚΛΗΣ
Τὸν Ἡρακλέα οἱ Κελτοὶ Ὄγμιον ὀνο-
μάζουσι φωνῇ τῇ ἐπιχωρίῳ, τὸ δὲ εἶδος
τοῦ θεοῦ πάνυ ἀλλόκοτον γράφουσι. γέρων
ἐστὶν αὐτοῖς ἐς τὸ ἔσχατον, ἀναφαλαντίας,
πολιὸς ἀκριβῶς ὅσαι λοιπαὶ τῶν τριχῶν,
ῥυσὸς τὸ δέρμα καὶ διακεκαυμένος ἐς τὸ
μελάντατον οἷοί εἰσιν οἱ θαλαττουργοὶ
γέροντες· μᾶλλον δὲ Χάρωνα ἢ Ἰαπετόν
τινα τῶν ὑποταρταρίων καὶ πάντα μᾶλλον
ἢ Ἡρακλέα εἶναι ἂν εἰκάσειας. ἀλλὰ καὶ
τοιοῦτος ὢν ἔχει ὅμως τὴν σκευὴν τὴν
Ἡρακλέους· καὶ γὰρ τὴν διφθέραν ἐνῆπται
τὴν τοῦ λέοντος καὶ τὸ ῥόπαλον ἔχει ἐν τῇ
δεξιᾷ καὶ τὸν γωρυτὸν παρήρτηται, καὶ τὸ
τόξον ἐντεταμένον ἡ ἀριστερὰ προδείκνυ-
46

47. σιν, καὶ ὅλος Ἡρακλῆς ἐστι ταῦτά γε.
ᾤμην οὖν ἐφ' ὕβρει τῶν Ἑλληνίων θεῶν
τοιαῦτα παρανομεῖν τοὺς Κελτοὺς ἐς τὴν
μορφὴν τὴν Ἡρακλέους ἀμυνομένους
αὐτὸν τῇ γραφῇ, ὅτι τὴν χώραν ποτὲ
αὐτῶν ἐπῆλθεν λείαν ἐλαύνων, ὁπότε τὰς
Γηρυόνου ἀγέλας ζητῶν κατέδραμε τὰ
πολλὰ τῶν ἑσπερίων γενῶν. καίτοι τὸ πα-
ραδοξότατον οὐδέπω ἔφην τῆς εἰκόνος· ὁ
γὰρ δὴ γέρων Ἡρακλῆς ἐκεῖνος ἀνθρώπων
πάμπολύ τι πλῆθος ἕλκει ἐκ τῶν ὤτων
ἅπαντας δεδεμένους. δεσμὰ δέ εἰσιν οἱ σει-
ραὶ λεπταὶ χρυσοῦ καὶ ἠλέκτρου εἰργα-
σμέναι ὅρμοις ἐοικυῖαι τοῖς καλλίστοις.
καὶ ὅμως ὑφ' οὕτως ἀσθενῶν ἀγόμενοι
οὔτε δρασμὸν βουλεύουσι, δυνάμενοι ἂν
εὐμαρῶς, οὔτε ὅλως ἀντιτείνουσιν ἢ τοῖς
ποσὶν ἀντερείδουσι πρὸς τὸ ἐναντίον τῆς
ἀγωγῆς ἐξυπτιάζοντες, ἀλλὰ φαιδροὶ ἕπο-
νται καὶ γεγηθότες καὶ τὸν ἄγοντα ἐπαινο-
ῦντες, ἐπειγόμενοι ἅπαντες καὶ τῷ φθάνειν
47

48. ἐθέλειν τὸν δεσμὸν ἐπιχαλῶντες, ἐοικότες
ἀχθεσθησομένοις εἰ λυθήσονται. ὃ δὲ
πάντων ἀτοπώτατον εἶναί μοι ἔδοξεν, οὐκ
ὀκνήσω καὶ τοῦτο εἰπεῖν· οὐ γὰρ ἔχων ὁ
ζωγράφος ὅθεν ἐξάψειε ταῖς σειραῖς τὰς
ἀρχάς, ἅτε τῆς δεξιᾶς μὲν ἤδη τὸ ῥόπαλον,
τῆς λαιᾶς δὲ τὸ τόξον ἐχούσης, τρυπήσας
τοῦ θεοῦ τὴν γλῶτταν ἄκραν ἐξ ἐκείνης ἑλ-
κομένους αὐτοὺς ἐποίησεν, καὶ ἐπέστρα-
πταί γε εἰς τοὺς ἀγομένους μειδιῶν.
Ταῦτ' ἐγὼ μὲν ἐπὶ πολὺ εἱστήκειν ὁρῶν
καὶ θαυμάζων καὶ ἀπορῶν καὶ ἀγανακτῶν·
Κελτὸς δέ τις παρεστὼς οὐκ ἀπαίδευτος
τὰ ἡμέτερα, ὡς ἔδειξεν ἀκριβῶς Ἑλλάδα
φωνὴν ἀφιείς, φιλόσοφος, οἶμαι, τὰ ἐπι-
χώρια, Ἐγώ σοι, ἔφη, ὦ ξένε, λύσω τῆς
γραφῆς τὸ αἴνιγμα· πάνυ γὰρ ταραττομένῳ
ἔοικας πρὸς αὐτήν. τὸν λόγον ἡμεῖς οἱ Κελ-
τοὶ οὐχ ὥσπερ ὑμεῖς οἱ Ἕλληνες Ἑρμῆν
οἰόμεθα εἶναι, ἀλλ' Ἡρακλεῖ αὐτὸν εἰκάζο-
μεν, ὅτι παρὰ πολὺ τοῦ Ἑρμοῦ ἰσχυρότε-
48

49. ρος οὗτος. εἰ δὲ γέρων πεποίηται, μὴ θαυ-
μάσῃς· μόνος γὰρ ὁ λόγος ἐν γήρᾳ φιλεῖ
ἐντελῆ ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἀκμήν, εἴ γε ἀλη-
θῆ ὑμῶν οἱ ποιηταὶ λέγουσιν, ὅτι αἱ μὲν
τῶν ὁπλοτέρων φρένες ἠερέθονται, τὸ δὲ
γῆρας ἔχει τι λέξαι τῶν νέων σοφώτερον.
οὕτω γέ τοι καὶ τοῦ Νέστορος ὑμῖν ἀπορ-
ρεῖ ἐκ τῆς γλώττης τὸ μέλι, καὶ οἱ ἀγορη-
ταὶ τῶν Τρώων τὴν ὄπα ἀφιᾶσιν εὐανθῆ
τινα· λείρια γὰρ καλεῖται, εἴ γε μέμνημαι,
τὰ ἄνθη. ὥστε εἰ τῶν ὤτων ἐκδεδεμένους
τοὺς ἀνθρώπους πρὸς τὴν γλῶτταν ὁ
γέρων οὗτος Ἡρακλῆς ἕλκει, μηδὲ τοῦτο
θαυμάσῃς εἰδὼς τὴν ὤτων καὶ γλώττης
συγγένειαν· οὐδ' ὕβρις εἰς αὐτόν, εἰ ταύτῃ
τετρύπηται· μέμνημαι γοῦν, ἔφη, καὶ κω-
μικῶν τινων ἰαμβείων παρ' ὑμῶν μαθών,
τοῖς γὰρ λάλοις ἐξ ἄκρου ἡ γλῶττα πᾶσίν
ἐστι τετρυπημένη. τὸ δ' ὅλον καὶ αὐτὸν
ἡμεῖς τὸν Ἡρακλέα λόγῳ τὰ πάντα ἡγού-
μεθα ἐξεργάσασθαι σοφὸν γενόμενον, καὶ
49

50. πειθοῖ τὰ πλεῖστα βιάσασθαι. καὶ τά γε
βέλη αὐτοῦ οἱ λόγοι εἰσίν, οἶμαι, ὀξεῖς καὶ
εὔστοχοι καὶ ταχεῖς καὶ τὰς ψυχὰς τι-
τρώσκοντες· πτερόεντα γοῦν τὰ ἔπη καὶ
ὑμεῖς φατε εἶναι.
Τοσαῦτα μὲν ὁ Κελτός. ἐμοὶ δὲ ἡνίκα
περὶ τῆς δεῦρο παρόδου ταύτης ἐσκοπού-
μην πρὸς ἐμαυτόν, εἴ μοι καλῶς ἔχει τηλι-
κῷδε ὄντι καὶ πάλαι τῶν ἐπιδείξεων πε-
παυμένῳ αὖθις ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ψῆφον δι-
δόναι τοσούτοις δικασταῖς, κατὰ καιρὸν
ἐπῆλθεν ἀναμνησθῆναι τῆς εἰκόνος· τέως
μὲν γὰρ ἐδεδίειν, μή τινι ὑμῶν δόξαιμι κο-
μιδῇ μειρακιώδη ταῦτα ποιεῖν καὶ παρ'
ἡλικίαν νεανιεύεσθαι, κᾆτά τις Ὁμηρικὸς
νεανίσκος ἐπιπλήξειέν μοι εἰπὼν τὸ σὴ δὲ
βίη λέλυται, καὶ χαλεπὸν γῆρας κατείληφέ
σε, ἠπεδανὸς δέ νύ τοι θεράπων, βραδέες
δέ τοι ἵπποι, ἐς τοὺς πόδας τοῦτο ἀπο-
σκώπτων. ἀλλ' ὅταν ἀναμνησθῶ τοῦ γέρο-
ντος ἐκείνου Ἡρακλέους, πάντα ποιεῖν
50

51. προάγομαι καὶ οὐκ αἰδοῦμαι τοιαῦτα τολ-
μῶν ἡλικιώτης ὢν τῆς εἰκόνος. ὥστε ἰσχὺς
μὲν καὶ τάχος καὶ κάλλος καὶ ὅσα σώμα-
τος ἀγαθὰ χαιρέτω, καὶ ὁ Ἔρως ὁ σός, ὦ
Τήϊε ποιητά, ἐσιδών με ὑποπόλιον τὸ
γένειον χρυσοφαέννων εἰ βούλεται πτερύ-
γων ταρσοῖς παραπετέσθω, καὶ ὁ Ἱππο-
κλείδης οὐ φροντιεῖ. τῷ λόγῳ δὲ νῦν ἂν
μάλιστα ἀνηβᾶν καὶ ἀνθεῖν καὶ ἀκμάζειν
καθ' ὥραν εἴη καὶ ἕλκειν τῶν ὤτων ὅσους
ἂν πλείστους δύνηται, καὶ τοξεύειν πολ-
λάκις, ὡς οὐδέν γε δέος μὴ κενωθεὶς λάθοι
ὁ γωρυτὸς αὐτῷ.
Ὁρᾷς ὅπως παραμυθοῦμαι τὴν ἡλικίαν
καὶ τὸ γῆρας τὸ ἐμαυτοῦ. καὶ διὰ τοῦτο
ἐτόλμησα πάλαι νενεωλκημένον τὸ ἀκάτιον
κατασπάσας καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἐπι-
σκευάσας αὖθις ἀφεῖναι ἐς μέσον τὸ πέλα-
γος. εἴη δ', ὦ θεοί, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν
ἐμπνεῦσαι δεξιά, ὡς νῦν γε μάλιστα πλησι-
στίου τε καὶ ἐσθλοῦ ἑταίρου ἀνέμου δεόμε-
51

52. θα, ἵνα, εἰ ἄξιοι φαινοίμεθα, καὶ ἡμῖν τὸ
Ὁμηρικὸν ἐκεῖνο ἐπιφθέγξηταί τίς,
οἵην ἐκ ῥακέων ὁ γέρων ἐπιγουνίδα φαί-
νει.
52

53. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΥ
Η ΤΩΝ ΚΥΚΝΩΝ
Ἠλέκτρου πέρι καὶ ὑμᾶς δηλαδὴ ὁ μῦθος
πέπεικεν, αἰγείρους ἐπὶ τῷ Ἠριδανῷ πο-
ταμῷ δακρύειν αὐτὸ θρηνούσας τὸν Φαέθο-
ντα, καὶ ἀδελφάς γε εἶναι τὰς αἰγείρους
ἐκείνας τοῦ Φαέθοντος, εἶτα ὀδυρομένας
τὸ μειράκιον ἀλλαγῆναι ἐς τὰ δένδρα, καὶ
ἀποστάζειν ἔτι αὐτῶν δάκρυον δῆθεν τὸ
ἤλεκτρον. τοιαῦτα γὰρ ἀμέλει καὶ αὐτὸς
ἀκούων τῶν ποιητῶν ᾀδόντων ἤλπιζον, εἴ
ποτε γενοίμην ἐπὶ τῷ Ἠριδανῷ, ὑπελθὼν
μίαν τῶν αἰγείρων ἐκπετάσας τὸ προκόλ-
πιον ὑποδέξεσθαι τῶν δακρύων ὀλίγα, ὡς
ἤλεκτρον ἔχοιμι. καὶ δὴ οὐ πρὸ πολλοῦ
κατ' ἄλλο μέν τι χρέος, ἧκον δὲ ὅμως ἐς τὰ
χωρία ἐκεῖνα, καὶ – ἔδει γὰρ ἀναπλεῖν
κατὰ τὸν Ἠριδανόν – οὔτ' αἰγείρους εἶδον
53

54. πάνυ περισκοπῶν οὔτε τὸ ἤλεκτρον, ἀλλ'
οὐδὲ τοὔνομα τοῦ Φαέθοντος ᾔδεσαν οἱ
ἐπιχώριοι. ἀναζητοῦντος γοῦν ἐμοῦ καὶ
διαπυνθανομένου, πότε δὴ ἐπὶ τὰς αἰγεί-
ρους ἀφιξόμεθα τὰς τὸ ἤλεκτρον, ἐγέλων
οἱ ναῦται καὶ ἠξίουν σαφέστερον λέγειν ὅ
τι καὶ θέλοιμι· κἀγὼ τὸν μῦθον διηγούμην
αὐτοῖς, Φαέθοντα γενέσθαι Ἡλίου παῖδα,
καὶ τοῦτον ἐς ἡλικίαν ἐλθόντα αἰτῆσαι
παρὰ τοῦ πατρὸς ἐλάσαι τὸ ἅρμα, ὡς ποιή-
σειε καὶ αὐτὸς μίαν ἡμέραν, τὸν δὲ δοῦναι,
τὸν δὲ ἀπολέσθαι ἐκδιφρευθέντα, καὶ τὰς
ἀδελφὰς αὐτοῦ πενθούσας ἐνταῦθά που,
ἔφην, παρ' ὑμῖν, ἵναπερ καὶ κατέπεσεν, ἐπὶ
τῷ Ἠριδανῷ, αἰγείρους γενέσθαι καὶ δα-
κρύειν ἔτι ἐπ' αὐτῷ τὸ ἤλεκτρον. Τίς τα-
ῦτά σοι, ἔφασκον, διηγήσατο ἀπατεὼν καὶ
ψευδολόγος ἄνθρωπος; ἡμεῖς δὲ οὔτε ἡνίο-
χον τινα ἐκπίπτοντα εἴδομεν οὔτε τὰς
αἰγείρους ἃς φὴς ἔχομεν. εἰ δὲ ἦν τι τοιο-
ῦτον, οἴει ἡμᾶς δυοῖν ὀβολοῖν ἕνεκα ἐρέτ-
54

55. τειν ἂν ἢ ἕλκειν τὰ πλοῖα πρὸς ἐναντίον τὸ
ὕδωρ, οἷς ἐξῆν πλουτεῖν ἀναλέγοντας τῶν
αἰγείρων τὰ δάκρυα; τοῦτο λεχθὲν οὐ με-
τρίως μου καθίκετο, καὶ ἐσιώπησα αἰσχυν-
θείς, ὅτι παιδίου τινος ὡς ἀληθῶς ἔργον
ἐπεπόνθειν πιστεύσας τοῖς ποιηταῖς ἀπίθα-
να οὕτως ψευδομένοις, ὡς μηδὲν ὑγιὲς
ἀρέσκεσθαι αὐτοῖς.
Μιᾶς μὲν δὴ ταύτης ἐλπίδος οὐ μικρᾶς
ἐψευσμένος ἠνιώμην καθάπερ ἐκ τῶν χει-
ρῶν τὸ ἤλεκτρον ἀπολωλεκώς, ὅς γε ἤδη
ἀνέπλαττον ὅσα καὶ οἷα χρήσομαι αὐτῷ.
ἐκεῖνο δὲ καὶ πάνυ ἀληθὲς ᾤμην εὑρήσειν
παρ' αὐτοῖς, κύκνους πολλοὺς ᾄδοντας ἐπὶ
ταῖς ὄχθαις τοῦ ποταμοῦ. καὶ αὖθις
ἠρώτων τοὺς ναύτας – ἀνεπλέομεν γὰρ ἔτι
– Ἀλλ' οἵ γε κύκνοι πηνίκα ὑμῖν τὸ λιγυρὸν
ἐκεῖνο ᾄδουσιν ἐφεστῶτες τῷ ποταμῷ ἔν-
θεν καὶ ἔνθεν; φασὶ γοῦν Ἀπόλλωνος πα-
ρέδρους αὐτοὺς ὄντας, ᾠδικοὺς ἀνθρώπους,
ἐνταῦθά που ἐς τὰ ὄρνεα μεταπεσεῖν καὶ
55

56. διὰ τοῦτο ᾄδειν ἔτι οὐκ ἐκλαθομένους τῆς
μουσικῆς. οἱ δὲ σὺν γέλωτι, Σύ, ἔφησαν, ὦ
ἄνθρωπε, οὐ παύσῃ τήμερον καταψευδόμε-
νος τῆς χώρας ἡμῶν καὶ τοῦ ποταμοῦ;
ἡμεῖς δὲ ἀεὶ πλέοντες καὶ ἐκ παίδων σχε-
δὸν ἐργαζόμενοι ἐν τῷ Ἠριδανῷ ὀλίγους
μὲν κύκνους ἐνίοτε ὁρῶμεν ἐν τοῖς ἕλεσι
τοῦ ποταμοῦ, καὶ κρώζουσιν οὗτοι πάνυ
ἄμουσον καὶ ἀσθενές, ὡς τοὺς κόρακας ἢ
τοὺς κολοιοὺς Σειρῆνας εἶναι πρὸς αὐτούς,
ᾀδόντων δὲ ἡδὺ καὶ οἷον σὺ φὴς οὐδὲ ὄναρ
ἀκηκόαμεν· ὥστε θαυμάζομεν πόθεν ταῦτα
εἰς ὑμᾶς ἀφίκετο περὶ ἡμῶν.
Πολλὰ τοιαῦτα ἐξαπατηθῆναι ἔστι πι-
στεύοντας τοῖς πρὸς τὸ μεῖζον ἕκαστα ἐξη-
γουμένοις. ὥστε κἀγὼ νῦν δέδια ὑπὲρ
ἐμαυτοῦ μὴ ὑμεῖς ἄρτι ἀφιγμένοι, καὶ το-
ῦτο πρῶτον ἀκροασόμενοι ἡμῶν, ἤλεκτρά
τινα καὶ κύκνους ἐλπίσαντες εὑρήσειν παρ'
ἡμῖν, ἔπειτα μετ' ὀλίγον ἀπέλθητε καταγε-
λῶντες τῶν ὑποσχομένων ὑμῖν τοιαῦτα
56

57. πολλὰ κειμήλια ἐνεῖναι τοῖς λόγοις. ἀλλὰ
μαρτύρομαι, ὡς ἐμοῦ τοιαῦτα μεγαλαυχου-
μένου περὶ τῶν ἐμῶν οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἄλ-
λος πω ἀκήκοεν, οὐδ' ἂν ἀκούσειέν ποτε.
ἄλλοις μὲν γὰρ οὐκ ὀλίγοις ἐντύχοις ἂν
Ἠριδανοῖς τισι καὶ οἷς οὐκ ἤλεκτρον, ἀλλὰ
χρυσὸς αὐτὸς ἀποστάζει τῶν λόγων, πολὺ
τῶν κύκνων τῶν ποιητικῶν λιγυρωτέροις·
τὸ δὲ ἐμὸν ὁρᾶτε ἤδη ὁποῖον ἁπλοϊκὸν καὶ
ἄμυθον, οὐδέ τις ᾠδὴ πρόσεστιν. ὥστε ὅρα
μὴ τοιοῦτό τι πάθῃς μείζω περὶ ἡμῶν ἐλ-
πίσας, οἷόν τι πάσχουσιν οἱ τὰ ἐν τῷ ὕδατι
ὁρῶντες· οἰόμενοι γὰρ τηλικαῦτα εἶναι
αὐτὰ οἷα διεφαίνετο αὐτοῖς ἄνωθεν, εὐρυνο-
μένης τῆς σκιᾶς πρὸς τὴν αὐγήν, ἐπειδὰν
ἀνασπάσωσι, πολλῷ μικρότερα εὑρίσκο-
ντες ἀνιῶνται. ἤδη οὖν σοι προλέγω, ἐκ-
χέας τὸ ὕδωρ καὶ ἀποκαλύψας τἀμὰ μηδὲν
μέγα προσδοκήσῃς ἀνιμήσεσθαι, ἢ σαυτὸν
αἰτιάσῃ τῆς ἐλπίδος.
57

58. ΜΥΙΑΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ
Ἡ μυῖα ἔστι μὲν οὐ τὸ σμικροτάτον τῶν
ὀρνέων, ὅσον ἐμπίσι καὶ κώνωψι καὶ τοῖς
ἔτι λεπτοτέροις παραβάλλειν, ἀλλὰ τοσο-
ῦτον ἐκείνων μεγέθει προὔχει ὅσον αὐτὴ
μελίττης ἀπολείπεται. ἐπτέρωται δὲ οὐ
κατὰ τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις, ὡς τοῖς μὲν
ἁπανταχόθεν κομᾶν τοῦ σώματος, τοῖς δὲ
ὠκυπτέροις χρῆσθαι, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀκρί-
δας καὶ τέττιγας καὶ μελίττας ἐστὶν ὑμε-
νόπτερος, τοσοῦτον ἁπαλώτερα ἔχουσα τὰ
πτερὰ ὅσον τῆς Ἑλληνικῆς ἐσθῆτος ἡ Ἰνδι-
κὴ λεπτοτέρα καὶ μαλακωτέρα· καὶ μὴν δι-
ήνθισται κατὰ τοὺς ταῶνας, εἴ τις ἀτενὲς
βλέποι ἐς αὐτήν, ὁπόταν ἐκπετάσασα πρὸς
58

59. τὸν ἥλιον πτερύσσηται. ἡ δὲ πτῆσις οὔτε
κατὰ τὰς νυκτερίδας εἰρεσίᾳ συνεχεῖ τῶν
πτερῶν οὔτε κατὰ τὰς ἀκρίδας μετὰ πηδή-
ματος οὔτε ὡς οἱ σφῆκες μετὰ ῥοιζήματος,
ἀλλ' εὐκαμπὴς πρὸς ὅ τι ἂν μέρος ὁρμήσῃ
τοῦ ἀέρος. καὶ μὴν κἀκεῖνο πρόσεστιν
αὐτῇ, τὸ μὴ καθ' ἡσυχίαν, ἀλλὰ μετ' ᾠδῆς
πέτεσθαι οὐκ ἀπηνοῦς οἵα κωνώπων καὶ
ἐμπίδων, οὐδὲ τὸ βαρύβρομον τῶν μελιτ-
τῶν ἢ τῶν σφηκῶν τὸ φοβερὸν καὶ ἀπειλη-
τικὸν ἐνδεικνυμένης, ἀλλὰ τοσοῦτόν ἐστι
λιγυρωτέρα, ὅσον σάλπιγγος καὶ κυμ-
βάλων αὐλοὶ μελιχρότεροι. τὸ δὲ ἄλλο
σῶμα ἡ μὲν κεφαλὴ λεπτότατα τῷ αὐχένι
συνέχεται καὶ ἔστιν εὐπεριάγωγος, οὐ συ-
μπεφυκυῖα ὡς ἡ τῶν ἀκρίδων· ὀφθαλμοὶ δὲ
προπετεῖς, πολὺ τοῦ κέρατος ἔχοντες·
στέρνον εὐπαγές, καὶ ἐμπεφύκασιν αὐτῇ τῇ
ἐντομῇ οἱ πόδες οὐ κατὰ τοὺς σφῆκας πάνυ
ἐσφιγμένῃ. ἡ γαστὴρ δὲ ὠχύρωται καὶ
αὐτῇ καὶ θώρακι ἔοικεν ζώνας πλατείας
59

60. καὶ φολίδας ἔχουσα. ἀμύνεται μέντοι οὐ
κατὰ τοὐρροπύγιον ὡς σφὴξ καὶ μέλιττα,
ἀλλὰ τῷ στόματι καὶ τῇ προβοσκίδι, ἣν
κατὰ τὰ αὐτὰ τοῖς ἐλέφασι καὶ αὐτὴ ἔχου-
σα προνομεύει τε καὶ ἐπιλαμβάνεται καὶ
προσφῦσα κατέχει κοτυληδόνι κατὰ τὸ
ἄκρον ἐοικυῖαν. ἐκ δὲ αὐτῆς ὀδοὺς προκύ-
πτει, ᾧ κεντοῦσα πίνει τοῦ αἵματος – πίνει
μὲν γὰρ καὶ γάλακτος, ἡδὺ δὲ αὐτῇ καὶ τὸ
αἷμα – οὐ μετὰ μεγάλης ὀδύνης τῶν κε-
ντουμένων. ἑξάπους δὲ οὖσα τοῖς μὲν τέσ-
σαρσι βαδίζει μόνοις, τοῖς δὲ προσθίοις
δυσὶ καὶ ὅσα χερσὶ χρῆται. ἴδοις ἂν οὖν
αὐτὴν ἐπὶ τεττάρων βεβηκυῖαν ἔχουσάν τι
ἐν τοῖν χεροῖν μετέωρον ἐδώδιμον, ἀνθρω-
πίνως πάνυ καὶ καθ' ἡμᾶς.
Γίνεται δὲ οὐκ εὐθὺς τοιαύτη, ἀλλὰ
σκώληξ τὸ πρῶτον ἤτοι ἐξ ἀνθρώπων ἢ
ἄλλων ζῴων ἀποθανόντων· εἶτα κατ' ὀλί-
γον πόδας τε ἐκφέρει καὶ φύει τὰ πτερὰ
καὶ ἐξ ἑρπετοῦ ὄρνεον γίνεται καὶ κυοφορεῖ
60

61. δὲ καὶ ἀποτίκτει σκώληκα μικρὸν τὴν μυ-
ῖαν ὕστερον. σύντροφος δὲ ἀνθρώποις
ὑπάρχουσα καὶ ὁμοδίαιτος καὶ ὁμοτράπε-
ζος ἁπάντων γεύεται πλὴν ἐλαίου· θάνατος
γὰρ αὐτῇ τοῦτο πιεῖν. καὶ μέντοι ὠκύμο-
ρος οὖσα – πάνυ γὰρ ἐς στενὸν ὁ βίος αὐτῇ
συμμεμέτρηται – τῷ φωτὶ χαίρει μάλιστα
κἀν τούτῳ πολιτεύεται· νυκτὸς δὲ εἰρήνην
ἄγει καὶ οὔτε πέτεται οὔτε ᾄδει, ἀλλ'
ὑπέπτηχε καὶ ἀτρεμεῖ. σύνεσιν δὲ οὐ μι-
κρὰν αὐτῆς εἰπεῖν ἔχω, ὁπόταν τὸν ἐπίβου-
λον καὶ πολέμιον αὐτῇ τὸν ἀράχνην διαδι-
δράσκῃ· λοχῶντά τε γὰρ ἐπιτηρεῖ καὶ ἀντί-
ον αὐτῷ ὁρᾷ ἐκκλίνουσα τὴν ὁρμήν, ὡς μὴ
ἁλίσκοιτο σαγηνευθεῖσα καὶ περιπεσοῦσα
ταῖς τοῦ θηρίου πλεκτάναις. τὴν μὲν γὰρ
ἀνδρίαν καὶ τὴν ἀλκὴν αὐτῆς οὐχ ἡμᾶς χρὴ
λέγειν, ἀλλ' ὃς μεγαλοφωνότατος τῶν ποι-
ητῶν Ὅμηρος· τὸν γὰρ ἄριστον τῶν
ἡρώων ἐπαινέσαι ζητῶν οὐ λέοντι ἢ παρ-
δάλει ἢ ὑῒ τὴν ἀλκὴν αὐτοῦ εἰκάζει, ἀλλὰ
61

62. τῷ θάρσει τῆς μυίας καὶ τῷ ἀτρέστῳ καὶ
λιπαρεῖ τῆς ἐπιχειρήσεως· οὐδὲ γὰρ
θράσος ἀλλὰ θάρσος φησὶν αὐτῇ προσεῖναι.
καὶ γὰρ εἰργομένη, φησίν, ὅμως οὐκ ἀφί-
σταται, ἀλλ' ἐφίεται τοῦ δήγματος. οὕτω
δὲ πάνυ ἐπαινεῖ καὶ ἀσπάζεται τὴν μυῖαν,
ὥστε οὐχ ἅπαξ οὐδ' ἐν ὀλίγοις μέμνηται
αὐτῆς, ἀλλὰ πολλάκις· οὕτω κοσμεῖ τὰ ἔπη
μνημονευομένη. ἄρτι μὲν τὴν ἀγελαίαν
πτῆσιν αὐτῆς ἐπὶ τὸ γάλα διέρχεται, ἄρτι
δὲ τὴν Ἀθηνᾶν, ὁπότε τοῦ Μενέλεω τὸ
βέλος ἀποκρούεται, ὡς μὴ ἐπὶ τὰ και-
ριώτατα ἐμπέσοι, εἰκάζων μητρὶ κηδομένῃ
κοιμωμένου αὐτῇ τοῦ βρέφους, τὴν μυῖαν
αὖθις ἐπεισάγει τῷ παραδείγματι. καὶ μὴν
καὶ ἐπιθέτῳ καλλίστῳ αὐτὰς ἐκόσμησεν
ἀδινὰς προσειπὼν καὶ τὴν ἀγέλην αὐτῶν
ἔθνη καλῶν.
Οὕτω δὲ ἰσχυρά ἐστιν, ὥσθ' ὁπόταν τι
δάκνῃ, τιτρώσκει οὐκ ἀνθρώπου δέρμα
μόνον, ἀλλὰ καὶ βοὸς καὶ ἵππου, καὶ ἐλέφα-
62

63. ντα λυπεῖ ἐς τὰς ῥυτίδας αὐτοῦ παρεισδυο-
μένη καὶ τῇ αὑτῆς προνομαίᾳ κατὰ λόγον
τοῦ μεγέθους ἀμύσσουσα. μίξεως δὲ καὶ
ἀφροδισίων καὶ γάμων πολλὴ αὐταῖς ἡ
ἐλευθερία, καὶ ὁ ἄρρην οὐ κατὰ τοὺς ἀλε-
κτρυόνας ἐπιβὰς εὐθὺς ἀπεπήδησεν, ἀλλ'
ἐποχεῖται τῇ θηλείᾳ ἐπὶ πολύ, κἀκείνη
φέρει τὸν νυμφίον, καὶ συμπέτονται τὴν
ἐναέριον ἐκείνην μῖξιν τῇ πτήσει μὴ δια-
φθείρουσαι. ἀποτμηθεῖσα δὲ τὴν κεφαλὴν
μυῖα ἐπὶ πολὺ ζῇ τῷ σώματι καὶ ἔμπνους
ἐστίν.
Ὃ δὲ μέγιστον ἐν τῇ φύσει αὐτῶν ὑπάρ-
χει, τοῦτο δὴ βούλομαι εἰπεῖν. καί μοι δο-
κεῖ ὁ Πλάτων μόνον αὐτὸ παριδεῖν ἐν τῷ
περὶ ψυχῆς καὶ ἀθανασίας αὐτῆς λόγῳ.
ἀποθανοῦσα γὰρ μυῖα τέφρας ἐπιχυθείσης
ἀνίσταται καὶ παλιγγενεσία τις αὐτῇ καὶ
βίος ἄλλος ἐξ ὑπαρχῆς γίνεται, ὡς ἀκρι-
βῶς πεπεῖσθαι πάντας, ὅτι κἀκείνων
ἀθάνατός ἐστιν ἡ ψυχή, εἴ γε καὶ ἀπελθο-
63

64. ῦσα ἐπανέρχεται πάλιν καὶ γνωρίζει καὶ
ἐπανίστησι τὸ σῶμα καὶ πέτεσθαι τὴν μυ-
ῖαν ποιεῖ, καὶ ἐπαληθεύει τὸν περὶ Ἑρμοτί-
μου τοῦ Κλαζομενίου μῦθον, ὅτι πολλάκις
ἀφιεῖσα αὐτὸν ἡ ψυχὴ ἀπεδήμει καθ' ἑαυ-
τήν, εἶτα ἐπανελθοῦσα ἐπλήρου αὖθις τὸ
σῶμα καὶ ἀνίστα τὸν Ἑρμότιμον.
Ἀργὸς δὲ αὐτὴ καὶ ἄνετος οὖσα τὰ ὑπὸ
τῶν ἄλλων πονούμενα καρποῦται καὶ πλή-
ρης αὐτῇ πανταχοῦ τράπεζα· καὶ γὰρ αἱ
αἶγες αὐτῇ ἀμέλγονται, καὶ ἡ μέλιττα οὐχ
ἥκιστα μυίαις καὶ ἀνθρώποις ἐργάζεται,
καὶ οἱ ὀψοποιοὶ ταύτῃ τὰ ὄψα ἡδύνουσι,
καὶ βασιλέων αὐτῶν προγεύεται καὶ ταῖς
τραπέζαις ἐμπεριπατοῦσα συνεστιᾶται
αὐτοῖς καὶ συναπολαύει πάντων. νεοττιὰν
δὲ ἢ καλιὰν οὐκ ἐν ἑνὶ τόπῳ κατεστήσατο,
ἀλλὰ πλάνητα τὴν πτῆσιν κατὰ τοὺς Σκύ-
θας ἐπανῃρημένη, ὅπου ἂν τύχῃ ὑπὸ τῆς
νυκτὸς καταληφθεῖσα, ἐκεῖ καὶ ἑστίαν καὶ
εὐνὴν ποιεῖται. ὑπὸ σκότῳ μέντοι, ὡς
64

65. ἔφην, οὐδὲν ἐργάζεται οὐδὲ ἀξιοῖ λανθάνειν
τι πράττουσα, οὐδὲ ἡγεῖταί τι αἰσχρὸν
ποιεῖν, ὃ ἐν φωτὶ δρώμενον αἰσχυνεῖ αὐτήν.
Φησὶν δὲ ὁ μῦθος καὶ ἄνθρωπόν τινα
Μυῖαν τὸ ἀρχαῖον γενέσθαι πάνυ καλήν,
λάλον μέντοι γε καὶ στωμύλον καὶ ᾠδικήν,
καὶ ἀντερασθῆναί γε τῇ Σελήνῃ κατὰ τὸ
αὐτὸ ἀμφοτέρας τοῦ Ἐνδυμίωνος. εἶτ'
ἐπειδὴ κοιμώμενον τὸ μειράκιον συνεχὲς
ἐπήγειρεν ἐρεσχηλοῦσα καὶ ᾄδουσα καὶ
κωμάζουσα ἐπ' αὐτόν, τὸν μὲν ἀγανα-
κτῆσαι, τὴν δὲ Σελήνην ὀργισθεῖσαν εἰς το-
ῦτο τὴν Μυῖαν μεταβαλεῖν· καὶ διὰ τοῦτο
πᾶσι νῦν τοῖς κοιμωμένοις αὐτὴν τοῦ
ὕπνου φθονεῖν μεμνημένην ἔτι τοῦ Ἐνδυμί-
ωνος, καὶ μάλιστα τοῖς νέοις καὶ ἁπαλοῖς·
καὶ τὸ δῆγμα δὲ αὐτὸ καὶ ἡ τοῦ αἵματος
ἐπιθυμία οὐκ ἀγριότητος, ἀλλ' ἔρωτός ἐστι
σημεῖον καὶ φιλανθρωπίας· ὡς γὰρ δυνατὸν
ἀπολαύει καὶ τοῦ κάλλους τι ἀπανθίζεται.
Ἐγένετο κατὰ τοὺς παλαιοὺς καὶ γυνή
65

66. τις ὁμώνυμος αὐτῇ, ποιήτρια, πάνυ καλὴ
καὶ σοφή, καὶ ἄλλη ἑταίρα τῶν Ἀττικῶν
ἐπιφανής, περὶ ἧς καὶ ὁ κωμικὸς ποιητὴς
ἔφη, ἡ Μυῖα ἔδακνεν αὐτὸν ἄχρι τῆς καρδί-
ας· οὕτως οὐδὲ ἡ κωμικὴ χάρις ἀπηξίωσεν
οὐδὲ ἀπέκλεισε τῆς σκηνῆς τὸ τῆς μυίας
ὄνομα, οὐδ' οἱ γονεῖς ᾐδοῦντο τὰς θυγα-
τέρας οὕτω καλοῦντες. ἡ μὲν γὰρ τρα-
γῳδία καὶ σὺν μεγάλῳ ἐπαίνῳ μέμνηται
τῆς μυίας, ὡς ἐν τούτοις,
δεινόν γε τὴν μὲν μυῖαν ἀλκίμῳ σθένει
πηδᾶν ἐπ' ἀνδρῶν σώμαθ', ὡς πλησθῇ
φόνου,
ἄνδρας δ' ὁπλίτας πολέμιον ταρβεῖν
δόρυ.
πολλὰ δ' ἂν εἶχον εἰπεῖν καὶ περὶ Μυίας
τῆς Πυθαγορικῆς, εἰ μὴ γνώριμος ἦν ἅπα-
σιν ἡ κατ' αὐτὴν ἱστορία.
66

67. Γίγνονται δὲ καὶ μέγισταί τινες μυῖαι, ἃς
στρατιώτιδας οἱ πολλοὶ καλοῦσιν, οἱ δὲ κύ-
νας, τραχύταται τὸν βόμβον καὶ τὴν
πτῆσιν ὠκύταται, αἵ γε καὶ μακροβιώτα-
ταί εἰσιν καὶ τοῦ χειμῶνος ὅλου ἄσιτοι δια-
καρτεροῦσιν ὑπεπτηχυῖαι τοῖς ὀρόφοις
μάλιστα, ἐφ' ὧν κἀκεῖνο θαυμάζειν ἄξιον,
ὅτι ἀμφότερα, καὶ τὰ θηλειῶν καὶ τὰ ἀρ-
ρένων, δρῶσιν καὶ βαινόμεναι καὶ βαίνο-
ντες ἐν τῷ μέρει κατὰ τὸν Ἑρμοῦ καὶ
Ἀφροδίτης παῖδα τὸν μικτὸν τὴν φύσιν καὶ
διττὸν τὸ κάλλος. πολλὰ δ' ἔτι ἔχων εἰπεῖν
καταπαύσω τὸν λόγον, μὴ καὶ δόξω κατὰ
τὴν παροιμίαν ἐλέφαντα ἐκ μυίας ποιεῖν.
67

68. ΝΙΓΡΙΝΟΣ
ΠΡΟΣ ΝΙΓΡΙΝΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ
Λουκιανὸς Νιγρίνῳ εὖ πράττειν. Ἡ μὲν
παροιμία φησίν, Γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, ὡς
γελοῖον ὂν εἴ τις ἐκεῖ κομίζοι γλαῦκας, ὅτι
πολλαὶ παρ' αὐτοῖς εἰσιν. ἐγὼ δ' εἰ μὲν δύ-
ναμιν λόγων ἐπιδείξασθαι βουλόμενος
ἔπειτα Νιγρίνῳ γράψας βιβλίον ἔπεμπον,
εἰχόμην ἂν τῷ γελοίῳ γλαῦκας ὡς ἀληθῶς
ἐμπορευόμενος· ἐπεὶ δὲ μόνην σοι δηλῶσαι
τὴν ἐμὴν γνώμην ἐθέλω, ὅπως τε νῦν ἔχω
καὶ ὅτι μὴ παρέργως εἴλημμαι πρὸς τῶν
σῶν λόγων, ἀποφεύγοιμ' ἂν εἰκότως καὶ τὸ
τοῦ Θουκυδίδου λέγοντος ὅτι ἡ ἀμαθία μὲν
θράσος, ὀκνηροὺς δὲ τὸ λελογισμένον
ἀπεργάζεται· δῆλον γὰρ ὡς οὐχ ἡ ἀμαθία
68

69. μοι μόνη τῆς τοιαύτης τόλμης, ἀλλὰ καὶ ὁ
πρὸς τοὺς λόγους ἔρως αἴτιος. ἔρρωσο.
ΝΙΓΡΙΝΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Ὡς σεμνὸς ἡμῖν σφόδρα καὶ μετέωρος
ἐπανελήλυθας. οὐ τοίνυν προσβλέπειν ἡμᾶς
ἔτι ἀξιοῖς οὔθ' ὁμιλίας μεταδίδως οὔτε κοι-
νωνεῖς τῶν ὁμοίων λόγων, ἀλλ' ἄφνω μετα-
βέβλησαι καὶ ὅλως ὑπεροπτικῷ τινι ἔοι-
κας. ἡδέως δ' ἂν παρὰ σοῦ πυθοίμην, ὅθεν
οὕτως ἀτόπως ἔχεις καὶ τί τούτων αἴτιον.
Τί γὰρ ἄλλο γε, ὦ ἑταῖρε, ἢ εὐτυχία;
Πῶς λέγεις;
Ὁδοῦ πάρεργον ἥκω σοι εὐδαίμων τε καὶ
μακάριος γεγενημένος καὶ τοῦτο δὴ τὸ ἀπὸ
τῆς σκηνῆς ὄνομα, τρισόλβιος.
Ἡράκλεις, οὕτως ἐν βραχεῖ;
Καὶ μάλα.
Τί δαὶ τὸ μέγα τοῦτό ἐστιν ἐφ' ὅτῳ καὶ
69

70. κομᾷς; ἵνα μὴ ἐν κεφαλαίῳ μόνῳ εὐφραι-
νώμεθα, ἔχωμεν δέ τι καὶ ἀκριβὲς εἰδέναι
τὸ πᾶν ἀκούσαντες.
Οὐ θαυμαστὸν εἶναί σοι δοκεῖ πρὸς ∆ιός,
ἀντὶ μὲν δούλου με ἐλεύθερον, ἀντὶ δὲ
πένητος ὡς ἀληθῶς πλούσιον, ἀντὶ δὲ ἀνο-
ήτου τε καὶ τετυφωμένου γενέσθαι με-
τριώτερον;
Μέγιστον μὲν οὖν· ἀτὰρ οὔπω μανθάνω
σαφῶς ὅ τι καὶ λέγεις.
Ἐστάλην μὲν εὐθὺ τῆς πόλεως βουλόμε-
νος ἰατρὸν ὀφθαλμῶν θεάσασθαί τινα· τὸ
γάρ μοι πάθος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ μᾶλλον
ἐπετείνετο.
Οἶδα τούτων ἕκαστα, καὶ ηὐξάμην σέ τινι
σπουδαίῳ ἐπιτυχεῖν.
∆όξαν οὖν μοι διὰ πολλοῦ προσειπεῖν Νι-
γρῖνον τὸν Πλατωνικὸν φιλόσοφον, ἕωθεν
ἐξαναστὰς ὡς αὐτὸν ἀφικόμην καὶ κόψας
τὴν θύραν τοῦ παιδὸς εἰσαγγείλαντος ἐκλή-
θην· καὶ παρελθὼν εἴσω καταλαμβάνω τὸν
70

71. μὲν ἐν χερσὶ βιβλίον ἔχοντα, πολλὰς δὲ
εἰκόνας παλαιῶν φιλοσόφων ἐν κύκλῳ κει-
μένας. προὔκειτο δὲ ἐν μέσῳ καὶ πινάκιόν
τισι τῶν ἀπὸ γεωμετρίας σχημάτων κατα-
γεγραμμένον καὶ σφαῖρα καλάμου πρὸς τὸ
τοῦ παντὸς μίμημα ὡς ἐδόκει πεποιημένη.
σφόδρα οὖν με φιλοφρόνως ἀσπασάμενος
ἠρώτα ὅ τι πράττοιμι. κἀγὼ πάντα διηγη-
σάμην αὐτῷ, καὶ δῆτα ἐν μέρει καὶ αὐτὸς
ἠξίουν εἰδέναι ὅ τι τε πράττοι καὶ εἰ αὖθις
αὐτῷ ἐγνωσμένον εἴη στέλλεσθαι τὴν ἐπὶ
τῆς Ἑλλάδος.
Ὁ δὲ ἀπ' <ἀρχῆς> ἀρξάμενος, ὦ ἑταῖρε,
περὶ τούτων λέγειν καὶ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην
διηγεῖσθαι τοσαύτην τινά μου λόγων ἀμ-
βροσίαν κατεσκέδασεν, ὥστε καὶ τὰς Σει-
ρῆνας ἐκείνας, εἴ τινες ἄρα ἐγένοντο, καὶ
τὰς ἀηδόνας καὶ τὸν Ὁμήρου λωτὸν
ἀρχαῖον ἀποδεῖξαι· οὕτω θεσπέσια ἐφθέγ-
ξατο. προήχθη γὰρ αὐτήν τε φιλοσοφίαν
ἐπαινέσαι καὶ τὴν ἀπὸ ταύτης ἐλευθερίαν
71

72. καὶ τῶν δημοσίᾳ νομιζομένων ἀγαθῶν κα-
ταγελάσαι, πλούτου καὶ δόξης καὶ βασιλεί-
ας καὶ τιμῆς, ἔτι τε χρυσοῦ καὶ πορφύρας,
καὶ τῶν πάνυ περιβλέπτων τοῖς πολλοῖς,
τέως δὲ κἀμοὶ δοκούντων. ἅπερ ἔγωγε ἀτε-
νεῖ καὶ ἀναπεπταμένῃ τῇ ψυχῇ δεξάμενος
αὐτίκα μὲν οὐδὲ εἶχον εἰκάσαι ὅπερ ἐπε-
πόνθειν, ἀλλὰ παντοῖος ἐγιγνόμην· καὶ
ἄρτι μὲν ἐλυπούμην, ἐληλεγμένων μοι τῶν
φιλτάτων, πλούτου τε καὶ ἀργυρίου καὶ
δόξης, καὶ μόνον οὐκ ἐδάκρυον ἐπ' αὐτοῖς
καθῃρημένοις, ἄρτι δὲ αὐτὰ μὲν ἐδόκει μοι
ταπεινὰ καὶ καταγέλαστα· ἔχαιρον δ' αὖ
ὥσπερ ἐκ ζοφεροῦ τινος ἀέρος τοῦ βίου
τοῦ πρόσθεν ἐς αἰθρίαν τε καὶ μέγα φῶς
ἀναβλέπων· ὥστε δή, τὸ καινότατον, τοῦ
ὀφθαλμοῦ μὲν καὶ τῆς περὶ αὐτὸν ἀσθενεί-
ας ἐπελανθανόμην, τὴν δὲ ψυχὴν ὀξυδερ-
κέστερος κατὰ μικρὸν ἐγιγνόμην· ἐλελή-
θειν γὰρ τέως αὐτὴν τυφλώττουσαν περι-
φέρων. προϊὼν δὲ ἐς τόδε περιήχθην, ὅπερ
72

73. ἀρτίως ἡμῖν ἐπεκάλεις· γαῦρός τε γὰρ ὑπὸ
τοῦ λόγου καὶ μετέωρός εἰμι καὶ ὅλως μι-
κρὸν οὐκέτι οὐδὲν ἐπινοῶ· δοκῶ γάρ μοι
ὅμοιόν τι πεπονθέναι πρὸς φιλοσοφίαν,
οἷόνπερ καὶ οἱ Ἰνδοὶ πρὸς τὸν οἶνον λέγο-
νται παθεῖν, ὅτε πρῶτον ἔπιον αὐτοῦ· θερ-
μότεροι γὰρ ὄντες φύσει πιόντες ἰσχυρὸν
οὕτω ποτὸν αὐτίκα μάλα ἐξεβακχεύθησαν
καὶ διπλασίως ὑπὸ τοῦ ἀκράτου ἐξεμάνη-
σαν. οὕτω σοι καὶ αὐτὸς ἔνθεος καὶ μεθύων
ὑπὸ τῶν λόγων περιέρχομαι.
Καὶ μὴν τοῦτό γε οὐ μεθύειν, ἀλλὰ νήφειν
τε καὶ σωφρονεῖν ἐστιν. ἐγὼ δὲ βουλοίμην
ἄν, εἰ οἷόν τε, αὐτῶν ἀκοῦσαι τῶν λόγων·
οὐδὲ γὰρ οὐδὲ φθονεῖν αὐτῶν οἶμαι θέμις,
ἄλλως τε εἰ καὶ φίλος καὶ περὶ τὰ ὅμοια
ἐσπουδακὼς ὁ βουλόμενος ἀκούειν εἴη.
Θάρρει, ὦγαθέ· τοῦτο γάρ τοι τὸ τοῦ
Ὁμήρου, “σπεύδοντα καὶ αὐτὸν” παρακα-
λεῖς, καὶ εἴ γε μὴ ἔφθης, αὐτὸς ἂν ἐδεήθην
ἀκοῦσαί μου διηγουμένου· μάρτυρα γάρ σε
73

74. παραστήσασθαι πρὸς τοὺς πολλοὺς ἐθέλω,
ὅτι οὐκ ἀλόγως μαίνομαι· ἄλλως τε καὶ
ἡδύ μοι τὸ μεμνῆσθαι αὐτῶν πολλάκις, καὶ
ταύτην ἤδη μελέτην ἐποιησάμην· ἐπεὶ κἄν
τις μὴ παρὼν τύχῃ, καὶ οὕτω δὶς ἢ τρὶς
τῆς ἡμέρας ἀνακυκλῶ πρὸς ἐμαυτὸν τὰ
εἰρημένα. καὶ ὥσπερ οἱ ἐρασταὶ τῶν παιδι-
κῶν οὐ παρόντων ἔργ' ἄττα καὶ λόγους
εἰρημένους αὐτοῖς διαμνημονεύουσι καὶ
τούτοις ἐνδιατρίβοντες ἐξαπατῶσι τὴν
νόσον, ὡς παρόντων σφίσι τῶν ἀγαπω-
μένων – ἔνιοι γοῦν αὐτοῖς καὶ προσλαλεῖν
οἴονται καὶ ὡς ἄρτι λεγομένων πρὸς αὐτο-
ὺς ὧν τότε ἤκουσαν ἥδονται καὶ προσάψα-
ντες τὴν ψυχὴν τῇ μνήμῃ τῶν παρεληλυ-
θότων σχολὴν οὐκ ἄγουσιν [ἐν] τοῖς ἐν πο-
σὶν ἀνιᾶσθαι – οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς φιλοσο-
φίας οὐ παρούσης τοὺς λόγους οὓς τότε
ἤκουσα συναγείρων καὶ πρὸς ἐμαυτὸν ἀνα-
τυλίττων οὐ μικρὰν ἔχω παραμυθίαν, καὶ
ὅλως καθάπερ ἐν πελάγει καὶ νυκτὶ πολλῇ
74

75. φερόμενος, ἐς πυρσόν τινα τοῦτον ἀπο-
βλέπω, πᾶσι μὲν παρεῖναι τοῖς ὑπ' ἐμοῦ
πραττομένοις τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον οἰόμενος,
ἀεὶ δὲ ὥσπερ ἀκούων αὐτοῦ τὰ αὐτὰ πρός
με λέγοντος· ἐνίοτε δέ, καὶ μάλιστα ὅταν
ἐνερείσω τὴν ψυχήν, καὶ τὸ πρόσωπον
αὐτοῦ μοι φαίνεται καὶ τῆς φωνῆς ὁ ἦχος
ἐν ταῖς ἀκοαῖς παραμένει· καὶ γάρ τοι
κατὰ τὸν κωμικὸν ὡς ἀληθῶς ἐγκατέλιπέν
τι κέντρον τοῖς ἀκούουσιν.
Παῦε, ὦ θαυμάσιε, μικρὸν ἀνακρουόμενος
καὶ λέγε ἐξ ἀρχῆς ἀναλαβὼν ἤδη τὰ εἰρη-
μένα· ὡς οὐ μετρίως με ἀποκναίεις πε-
ριάγων.
Εὖ λέγεις, καὶ οὕτω χρὴ ποιεῖν. ἀλλ' ἐκε-
ῖνο, ὦ ἑταῖρε – ἤδη τραγικοὺς ἢ καὶ νὴ ∆ία
κωμικοὺς φαύλους ἑώρακας ὑποκριτάς,
τῶν συριττομένων λέγω τούτων καὶ δια-
φθειρόντων τὰ ποιήματα καὶ τὸ τελευταῖον
ἐκβαλλομένων, καίτοι τῶν δραμάτων πολ-
λάκις εὖ ἐχόντων τε καὶ νενικηκότων;
75

76. Πολλοὺς οἶδα τοιούτους. ἀλλὰ τί τοῦτο;
∆έδοικα μή σοι μεταξὺ δόξω γελοίως
αὐτὰ μιμεῖσθαι, τὰ μὲν ἀτάκτως συνείρων,
ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτὸν ὑπ' ἀσθενείας τὸν νοῦν
διαφθείρων, κᾆτα προαχθῇς ἠρέμα καὶ
αὐτοῦ καταγνῶναι τοῦ δράματος. καὶ τὸ
μὲν ἐμόν, οὐ πάνυ ἄχθομαι, ἡ δὲ ὑπόθεσις
οὐ μετρίως με λυπήσειν ἔοικε συνεκπί-
πτουσα καὶ τὸ ἐμὸν μέρος ἀσχημονοῦσα.
τοῦτ' οὖν παρ' ὅλον μέμνησό μοι τὸν λόγον,
ὡς ὁ μὲν ποιητὴς ἡμῖν τῶν τοιούτων ἁμαρ-
τημάτων ἀνεύθυνος καὶ τῆς σκηνῆς πόρρω
ποι κάθηται, οὐδὲν αὐτῷ μέλον τῶν ἐν θε-
άτρῳ πραγμάτων. ἐγὼ δ' ἐμαυτοῦ σοι πε-
ῖραν παρέχω, ὁποῖός τίς εἰμι τὴν μνήμην
ὑποκριτής, οὐδὲν ἀγγέλου τὰ ἄλλα τραγι-
κοῦ διαφέρων. ὥστε κἂν ἐνδεέστερόν τι
δοκῶ λέγειν, ἐκεῖνο μὲν ἔστω πρόχειρον,
ὡς ἄμεινον ἦν καὶ ἄλλως ὁ ποιητὴς ἴσως
διεξῄει· ἐμὲ δὲ κἂν ἐκσυρίττῃς, οὐ πάνυ τι
λυπήσομαι.
76

77. Ὡς εὖ γε νὴ τὸν Ἑρμῆν καὶ κατὰ τὸν τῶν
ῥητόρων νόμον πεπροοιμίασταί σοι· ἔοικας
γοῦν κἀκεῖνα προσθήσειν, ὡς δι' ὀλίγου τε
ὑμῖν ἡ συνουσία ἐγένετο καὶ ὡς οὐδ' αὐτὸς
ἥκεις πρὸς τὸν λόγον παρεσκευασμένος καὶ
ὡς ἄμεινον εἶχεν αὐτοῦ ταῦτα λέγοντος
ἀκούειν· σὺ γὰρ ὀλίγα καὶ ὅσα οἷόν τε ἦν,
τυγχάνεις τῇ μνήμῃ συγκεκομισμένος. οὐ
ταῦτ' ἐρεῖν ἔμελλες; οὐδὲν οὖν αὐτῶν ἔτι
σοι δεῖ πρὸς ἐμέ· νόμισον δὲ τούτου γε ἕνε-
κα πάντα σοι προειρῆσθαι· ὡς ἐγὼ καὶ
βοᾶν καὶ κροτεῖν ἕτοιμος. ἢν δὲ διαμέλλῃς,
μνησικακήσω γε παρὰ τὸν ἀγῶνα καὶ ὀξύ-
τατα συρίξομαι.
Καὶ ταῦτα μέν, ἃ σὺ διῆλθες, ἐβουλόμην
ἂν εἰρῆσθαί μοι, κἀκεῖνα δέ, ὅτι οὐχ ἑξῆς
οὐδὲ ὡς ἐκεῖνος ἔλεγε, ῥῆσίν τινα περὶ
πάντων ἐρῶ· πάνυ γὰρ τοῦθ' ἡμῖν ἀδύνα-
τον· οὐδ' αὖ ἐκείνῳ περιθεὶς τοὺς λόγους,
μὴ καὶ κατ' ἄλλο τι γένωμαι τοῖς
ὑποκριταῖς ἐκείνοις ὅμοιος, οἳ πολλάκις ἢ
77

78. Ἀγαμέμνονος ἢ Κρέοντος ἢ καὶ Ἡρα-
κλέους αὐτοῦ πρόσωπον ἀνειληφότες, χρυ-
σίδας ἠμφιεσμένοι καὶ δεινὸν βλέποντες
καὶ μέγα κεχηνότες μικρὸν φθέγγονται καὶ
ἰσχνὸν καὶ γυναικῶδες καὶ τῆς Ἑκάβης ἢ
Πολυξένης πολὺ ταπεινότερον. ἵν' οὖν μὴ
καὶ αὐτὸς ἐλέγχωμαι πάνυ μεῖζον τῆς
ἐμαυτοῦ κεφαλῆς προσωπεῖον περικείμε-
νος καὶ τὴν σκευὴν καταισχύνων, ἀπὸ γυ-
μνοῦ σοι βούλομαι τοὐμοῦ προσώπου προ-
σλαλεῖν, ἵνα μὴ συγκατασπάσω που πεσὼν
τὸν ἥρωα ὃν ὑποκρίνομαι.
Οὗτος ἁνὴρ οὐ παύσεται τήμερον πρός με
πολλῇ τῇ σκηνῇ καὶ τῇ τραγῳδίᾳ χρώμε-
νος.
Καὶ μὴν παύσομαί γε· πρὸς ἐκεῖνα δὲ ἤδη
τρέψομαι. ἡ μὲν ἀρχὴ τῶν λόγων ἔπαινος
ἦν Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἀθήνησιν ἀνθρώπων,
ὅτι φιλοσοφίᾳ καὶ πενίᾳ σύντροφοί εἰσιν
καὶ οὔτε τῶν ἀστῶν οὔτε τῶν ξένων
οὐδένα τέρπονται ὁρῶντες, ὃς ἂν τρυφὴν
78

79. εἰσάγειν εἰς αὐτοὺς βιάζηται, ἀλλὰ εἰ καί
τις ἀφίκηται παρ' αὐτοὺς οὕτω διακείμε-
νος, ἠρέμα τε μεθαρμόττουσι καὶ παραπαι-
δαγωγοῦσι καὶ πρὸς τὸ καθαρὸν τῆς διαί-
της μεθιστᾶσιν.
Ἐμέμνητο γοῦν τινος τῶν πολυχρύσων, ὃς
ἐλθὼν Ἀθήναζε μάλ' ἐπίσημος καὶ φορτι-
κὸς ἀκολούθων ὄχλῳ καὶ ποικίλῃ ἐσθῆτι
καὶ χρυσῷ αὐτὸς μὲν ᾤετο ζηλωτὸς εἶναι
πᾶσι τοῖς Ἀθηναίοις καὶ ὡς ἂν εὐδαίμων
ἀποβλέπεσθαι· τοῖς δ' ἄρα δυστυχεῖν
ἐδόκει τὸ ἀνθρώπιον, καὶ παιδεύειν ἐπεχεί-
ρουν αὐτὸν οὐ πικρῶς οὐδ' ἄντικρυς ἀπα-
γορεύοντες ἐν ἐλευθέρᾳ τῇ πόλει καθ' ὅντι-
να τρόπον βούλεται μὴ βιοῦν· ἀλλ' ἐπεὶ κἀν
τοῖς γυμνασίοις καὶ λουτροῖς ὀχληρὸς ἦν
θλίβων τοῖς οἰκέταις καὶ στενοχωρῶν τοὺς
ἀπαντῶτας, ἡσυχῇ τις ἂν ὑπεφθέγξατο
προσποιούμενος λανθάνειν, ὥςπερ οὐ πρὸς
αὐτὸν ἐκεῖνον ἀποτείνων, ∆έδοικε μὴ πα-
79

80. ραπόληται μεταξὺ λουόμενος· καὶ μὴν
εἰρήνη γε μακρὰ κατέχει τὸ βαλανεῖον·
οὐδὲν οὖν δεῖ στρατοπέδου. ὁ δὲ ἀκούων ἃ
ἦν μεταξὺ ἐπαιδεύετο. τὴν δὲ ἐσθῆτα τὴν
ποικίλην καὶ τὰς πορφυρίδας ἐκείνας
ἀπέδυσαν αὐτὸν ἀστείως πάνυ τὸ ἀνθηρὸν
ἐπισκώπτοντες τῶν χρωμάτων, Ἔαρ ἤδη,
λέγοντες, καί, Πόθεν ὁ ταὼς οὗτος; καί,
Τάχα τῆς μητρός ἐστιν αὐτοῦ· καὶ τὰ τοια-
ῦτα. καὶ τὰ ἄλλα δὲ οὕτως ἀπέσκωπτον, ἢ
τῶν δακτυλίων τὸ πλῆθος ἢ τῆς κόμης τὸ
περίεργον ἢ τῆς διαίτης τὸ ἀκόλαστον·
ὥστε κατὰ μικρὸν ἐσωφρονίσθη καὶ παρὰ
πολὺ βελτίων ἀπῆλθε δημοσίᾳ πεπαιδευ-
μένος.
Ὅτι δ' οὐκ αἰσχύνονται πενίαν ὁμολογο-
ῦντες, ἐμέμνητο πρός με φωνῆς τινος, ἣν
ἀκοῦσαι πάντων ἔφη κοινῇ προεμένων ἐν
τῷ ἀγῶνι τῶν Παναθηναίων· ληφθέντα μὲν
γάρ τινα τῶν πολιτῶν ἄγεσθαι παρὰ τὸν
ἀγωνοθέτην, ὅτι βαπτὸν ἔχων ἱμάτιον ἐθε-
80

81. ώρει, τοὺς δὲ ἰδόντας ἐλεῆσαί τε καὶ πα-
ραιτεῖσθαι καὶ τοῦ κήρυκος ἀνειπόντος, ὅτι
παρὰ τὸν νόμον ἐποίησεν <ἐν> τοιαύτῃ
ἐσθῆτι θεώμενος, ἀναβοῆσαι μιᾷ φωνῇ
πάντας ὥσπερ ἐσκεμμένους, συγγνώμην
ἀπονέμειν αὐτῷ τοιαῦτά γε ἀμπεχομένῳ·
μὴ γὰρ ἔχειν αὐτὸν ἕτερα.
Ταῦτά τε οὖν ἐπῄνει καὶ προσέτι τὴν ἐλευ-
θερίαν τὴν ἐκεῖ καὶ τῆς διαίτης τὸ ἀνεπί-
φθονον, ἡσυχίαν τε καὶ ἀπραγμοσύνην, ἃ
δὴ ἄφθονα παρ' αὐτοῖς ἐστιν. ἀπέφαινε
γοῦν φιλοσοφίᾳ συνῳδὸν τὴν παρὰ τοῖς
τοιούτοις διατριβὴν καὶ καθαρὸν ἦθος φυ-
λάξαι δυναμένην, σπουδαίῳ τε ἀνδρὶ καὶ
πλούτου καταφρονεῖν πεπαιδευμένῳ καὶ
τῷ πρὸς τὰ φύσει καλὰ ζῆν προαιρουμένῳ
τὸν ἐκεῖ βίον ὡς μάλιστα ἡρμοσμένον.
ὅστις δὲ πλούτου ἐρᾷ καὶ χρυσῷ κεκήληται
καὶ πορφύρᾳ καὶ δυναστείᾳ μετρεῖ τὸ
εὔδαιμον, ἄγευστος μὲν ἐλευθερίας, ἀπεί-
ρατος δὲ παρρησίας, ἀθέατος δὲ ἀληθείας,
81

82. κολακείᾳ τὰ πάντα καὶ δουλείᾳ σύντροφος,
ἢ ὅστις ἡδονῇ πᾶσαν τὴν ψυχὴν ἐπιτρέψας
ταύτῃ μόνῃ λατρεύειν διέγνωκε, φίλος μὲν
περιέργων τραπεζῶν, φίλος δὲ πότων καὶ
ἀφροδισίων, ἀνάπλεως γοητείας καὶ
ἀπάτης καὶ ψευδολογίας, ἢ ὅστις ἀκούων
τέρπεται κρουμάτων τε καὶ τερετισμάτων
καὶ διεφθορότων ᾀσμάτων, τοῖς δὴ τοιού-
τοις πρέπειν τὴν ἐνταῦθα διατριβήν· με-
σταὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν φιλτάτων πᾶσαι μὲν
ἀγυιαί, πᾶσαι δὲ ἀγοραί· πάρεστι δὲ
πάσαις πύλαις τὴν ἡδονὴν καταδέχεσθαι,
τοῦτο μὲν δι' ὀφθαλμῶν, τοῦτο δὲ δι' ὤτων
τε καὶ ῥινῶν, τοῦτο δὲ καὶ διὰ λαιμοῦ καὶ
δι' ἀφροδισίων· ὑφ' ἧς δὴ ῥεούσης ἀενάῳ
τε καὶ θολερῷ ῥεύματι πᾶσαι μὲν ἀνευρύ-
νονται ὁδοί· συνεισέρχεται γὰρ μοιχεία καὶ
φιλαργυρία καὶ ἐπιορκία καὶ τὸ τοιοῦτο
φῦλον τῶν ἡδονῶν, παρασύρεται δὲ τῆς ψυ-
χῆς ὑποκλυζομένης πάντοθεν αἰδὼς καὶ
ἀρετὴ καὶ δικαιοσύνη· τῶν δὲ ἔρημος ὁ
82

83. χῶρος γενόμενος δίψης ἀεὶ πιμπλάμενος
ἀνθεῖ πολλαῖς τε καὶ ἀγρίαις ἐπιθυμίαις.
Τοιαύτην ἀπέφαινε τὴν πόλιν καὶ τοσού-
των διδάσκαλον ἀγαθῶν. ἐγὼ γοῦν, ἔφη,
ὅτε τὸ πρῶτον ἐπανῄειν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος,
πλησίον που γενόμενος ἐπιστήσας ἐμαυτὸν
λόγον ἀπῄτουν τῆς δεῦρο ἀφίξεως, ἐκεῖνα
δὴ τὰ τοῦ Ὁμήρου λέγων,
τίπτ' αὖτ', ὦ δύστηνε, λιπὼν φάος ἠελί-
οιο,
τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν εὐτυχίαν ἐκείνην καὶ
τὴν ἐλευθερίαν, ἤλυθες, ὄφρα ἴδῃς τὸν
ἐνταῦθα θόρυβον, συκοφάντας καὶ προσα-
γορεύσεις ὑπερηφάνους καὶ δεῖπνα καὶ
κόλακας καὶ μιαιφονίας καὶ διαθηκῶν
προσδοκίας καὶ φιλίας ἐπιπλάστους; ἢ τί
καὶ πράξειν διέγνωκας μήτ' ἀπαλλάττε-
σθαι μήτε χρῆσθαι τοῖς καθεστῶσι δυνάμε-
νος;
83

84. Οὕτω δὴ βουλευσάμενος καὶ καθάπερ ὁ
Ζεὺς τὸν Ἕκτορα ὑπεξαγαγὼν ἐμαυτὸν ἐκ
βελέων, φασίν,
ἔκ τ' ἀνδροκτασίης ἔκ θ' αἵματος ἔκ τε
κυδοιμοῦ,
τὸ λοιπὸν οἰκουρεῖν εἱλόμην καὶ βίον τινὰ
τοῦτον γυναικώδη καὶ ἄτολμον τοῖς πολλο-
ῖς δοκοῦντα προτιθέμενος αὐτῇ φιλοσοφίᾳ
καὶ Πλάτωνι καὶ ἀληθείᾳ προσλαλῶ, καὶ
καθίσας ἐμαυτὸν ὥσπερ ἐν θεάτρῳ μυριάν-
δρῳ σφόδρα που μετέωρος ἐπισκοπῶ τὰ
γιγνόμενα, τοῦτο μὲν πολλὴν ψυχαγωγίαν
καὶ γέλωτα παρέχειν δυνάμενα, τοῦτο δὲ
καὶ πεῖραν ἀνδρὸς ὡς ἀληθῶς βεβαίου λα-
βεῖν.
Εἰ γὰρ χρὴ καὶ κακῶν ἔπαινον εἰπεῖν, μὴ
ὑπολάβῃς μεῖζόν τι γυμνάσιον ἀρετῆς ἢ
τῆς ψυχῆς δοκιμασίαν ἀληθεστέραν τῆσδε
τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐνταῦθα διατριβῆς· οὐ
84

85. γὰρ μικρὸν ἀντισχεῖν τοσαύταις μὲν ἐπιθυ-
μίαις, τοσούτοις δὲ θεάμασι τε καὶ ἀκού-
σμασι πάντοθεν ἕλκουσι καὶ ἀντιλαμβανο-
μένοις, ἀλλὰ ἀτεχνῶς δεῖ τὸν Ὀδυσσέα μι-
μησάμενον παραπλεῖν αὐτὰ μὴ δεδεμένον
τὼ χεῖρε – δειλὸν γάρ – μηδὲ τὰ ὦτα κηρῷ
φραξάμενον, ἀλλ' ἀκούοντα καὶ λελυμένον
καὶ ἀληθῶς ὑπερήφανον. ἔνεστι δὲ καὶ φι-
λοσοφίαν θαυμάσαι παραθεωροῦντα τὴν
τοσαύτην ἄνοιαν, καὶ τῶν τῆς τύχης ἀγα-
θῶν καταφρονεῖν ὁρῶντα ὥσπερ ἐν σκηνῇ
καὶ πολυπροσώπῳ δράματι τὸν μὲν ἐξ
οἰκέτου δεσπότην προϊόντα, τὸν δ' ἀντὶ
πλουσίου πένητα, τὸν δὲ σατράπην ἐκ
πένητος ἢ βασιλέα, τὸν δὲ φίλον τούτου,
τὸν δὲ ἐχθρόν, τὸν δὲ φυγάδα· τοῦτο γάρ
τοι καὶ τὸ δεινότατόν ἐστιν, ὅτι καίτοι
μαρτυρομένης τῆς Τύχης παίζειν τὰ τῶν
ἀνθρώπων πράγματα καὶ ὁμολογούσης μη-
δὲν αὐτῶν εἶναι βέβαιον, ὅμως ταῦθ' ὁση-
μέραι βλέποντες ὀρέγονται καὶ πλούτου
85

86. καὶ δυναστείας καὶ μεστοὶ περιίασι πάντες
οὐ γινομένων ἐλπίδων.
Ὃ δὲ δὴ ἔφην, ὅτι καὶ γελᾶν ἐν τοῖς γι-
γνομένοις ἔνεστι καὶ ψυχαγωγεῖσθαι, το-
ῦτο ἤδη σοι φράσω. πῶς γὰρ οὐ γελοῖοι
μὲν πλουτοῦντες αὐτοὶ καὶ τὰς πορφυρίδας
προφαίνοντες καὶ τοὺς δακτύλους προτεί-
νοντες καὶ πολλὴν κατηγοροῦντες ἀπειρο-
καλίαν, τὸ δὲ καινότατον, τοὺς ἐντυγχάνο-
ντας ἀλλοτρίᾳ φωνῇ προσαγορεύοντες,
ἀγαπᾶν ἀξιοῦντες, ὅτι μόνον αὐτοὺς προ-
σέβλεψαν, οἱ δὲ σεμνότεροι καὶ προσκυνε-
ῖσθαι περιμένοντες, οὐ πόρρωθεν οὐδ' ὡς
Πέρσαις νόμος, ἀλλὰ δεῖ προσελθόντα καὶ
ὑποκύψαντα καὶ πόρρωθεν τὴν ψυχὴν τα-
πεινώσαντα καὶ τὸ πάθος αὐτῆς ἐμφανίσα-
ντα τῇ τοῦ σώματος ὁμοιότητι, τὸ στῆθος
ἢ τὴν δεξιὰν καταφιλεῖν, ζηλωτὸν καὶ πε-
ρίβλεπτον τοῖς μηδὲ τούτου τυγχάνουσιν· ὁ
δ' ἕστηκεν παρέχων ἑαυτὸν εἰς πλείω
χρόνον ἐξαπατώμενον. ἐπαινῶ δέ γε ταύ-
86

87. της αὐτοὺς τῆς ἀπανθρωπίας, ὅτι μηδὲ
τοῖς στόμασιν ἡμᾶς προσίενται.
Πολὺ δὲ τούτων οἱ προσιόντες αὐτοὶ καὶ
θεραπεύοντες γελοιότεροι, νυκτὸς μὲν ἐξα-
νιστάμενοι μέσης, περιθέοντες δὲ ἐν κύκλῳ
τὴν πόλιν καὶ πρὸς τῶν οἰκετῶν ἀπο-
κλειόμενοι, κύνες καὶ κόλακες καὶ τὰ τοια-
ῦτα ἀκούειν ὑπομένοντες. γέρας δὲ τῆς πι-
κρᾶς ταύτης αὐτοῖς περιόδου τὸ φορτικὸν
ἐκεῖνο δεῖπνον καὶ πολλῶν αἴτιον συμφο-
ρῶν, ἐν ᾧ πόσα μὲν ἐμφαγόντες, πόσα δὲ
παρὰ γνώμην ἐμπιόντες, πόσα δὲ ὧν οὐκ
ἐχρῆν ἀπολαλήσαντες ἢ μεμφόμενοι τὸ τε-
λευταῖον ἢ δυσφοροῦντες ἀπίασιν ἢ δια-
βάλλοντες τὸ δεῖπνον ἢ ὕβριν ἢ μικρολογί-
αν ἐγκαλοῦντες. πλήρεις δὲ αὐτῶν ἐμού-
ντων οἱ στενωποὶ καὶ πρὸς τοῖς χαμαιτυ-
πείοις μαχομένων· καὶ μεθ' ἡμέραν οἱ πλεί-
ονες αὐτῶν κατακλιθέντες ἰατροῖς πα-
ρέχουσιν ἀφορμὰς περιόδων· ἔνιοι μὲν γάρ,
τὸ καινότατον, οὐδὲ νοσεῖν σχολάζουσιν.
87

88. Ἐγὼ μέντοι γε πολὺ τῶν κολακευομένων
ἐξωλεστέρους τοὺς κόλακας ὑπείληφα, καὶ
σχεδὸν αὐτοὺς ἐκείνοις καθίστασθαι τῆς
ὑπερηφανίας αἰτίους· ὅταν γὰρ αὐτῶν τὴν
περιουσίαν θαυμάσωσιν καὶ τὸν χρυσὸν
ἐπαινέσωσιν καὶ τοὺς πυλῶνας ἕωθεν
ἐμπλήσωσιν καὶ προσελθόντες ὥσπερ δε-
σπότας προσείπωσιν, τί καὶ φρονήσειν
ἐκείνους εἰκός ἐστιν; εἰ δέ γε κοινῷ δόγμα-
τι κἂν πρὸς ὀλίγον ἀπέσχοντο τῆσδε τῆς
ἐθελοδουλείας, οὐκ ἂν οἴει τοὐναντίον
αὐτοὺς ἐλθεῖν ἐπὶ τὰς θύρας τῶν πτωχῶν
δεομένους τοὺς πλουσίους, μὴ ἀθέατον
αὐτῶν μηδ' ἀμάρτυρον τὴν εὐδαιμονίαν κα-
ταλιπεῖν μηδ' ἀνόνητόν τε καὶ ἄχρηστον
τῶν τραπεζῶν τὸ κάλλος καὶ τῶν οἴκων τὸ
μέγεθος; οὐ γὰρ οὕτω τοῦ πλουτεῖν ἐρῶσιν
ὡς τοῦ διὰ τὸ πλουτεῖν εὐδαιμονίζεσθαι.
καὶ οὕτω δὲ ἔχει, μηδὲν ὄφελος εἶναι περι-
καλλοῦς οἰκίας τῷ οἰκοῦντι μηδὲ χρυσοῦ
καὶ ἐλέφαντος, εἰ μή τις αὐτὰ θαυμάζοι.
88

89. ἐχρῆν οὖν ταύτῃ καθαιρεῖν αὐτῶν καὶ
ἀπευωνίζειν τὴν δυναστείαν ἐπιτειχίσα-
ντας τῷ πλούτῳ τὴν ὑπεροψίαν· νῦν δὲ λα-
τρεύοντες εἰς ἀπόνοιαν ἄγουσιν.
Καὶ τὸ μὲν ἄνδρας ἰδιώτας καὶ ἀναφανδὸν
τὴν ἀπαιδευσίαν ὁμολογοῦντας τὰ τοιαῦτα
ποιεῖν, μετριώτερον ἂν εἰκότως νομισθείη·
τὸ δὲ καὶ τῶν φιλοσοφεῖν προσποιουμένων
<πολλοὺς> πολλῷ ἔτι τούτων γελοιότερα
δρᾶν, τοῦτ' ἤδη τὸ δεινότατόν ἐστι. πῶς
γὰρ οἴει τὴν ψυχὴν διατεθεῖσθαί μοι, ὅταν
ἴδω τούτων τινά, μάλιστα τῶν προβεβη-
κότων, ἀναμεμιγμένον κολάκων ὄχλῳ καὶ
τῶν ἐπ' ἀξίας τινὰ δορυφοροῦντα καὶ τοῖς
ἐπὶ τὰ δεῖπνα παραγγέλλουσι κοινολογού-
μενον, ἐπισημότερον δὲ τῶν ἄλλων ἀπὸ
τοῦ σχήματος ὄντα καὶ φανερώτερον; καὶ ὃ
μάλιστα ἀγανακτῶ, ὅτι μὴ καὶ τὴν σκευὴν
μεταλαμβάνουσι, τὰ ἄλλα γε ὁμοίως ὑπο-
κρινόμενοι τοῦ δράματος. ἃ μὲν γὰρ ἐν τοῖς
συμποσίοις ἐργάζονται, τίνι τῶν καλῶν
89

90. εἰκάσομεν; οὐκ ἐμφοροῦνται μὲν ἀπειροκα-
λώτερον, μεθύσκονται δὲ φανερώτερον,
ἐξανίστανται δὲ πάντων ὕστατοι, πλείω δὲ
ἀποφέρειν τῶν ἄλλων ἀξιοῦσιν; οἱ δὲ
ἀστειότεροι πολλάκις αὐτῶν καὶ ᾆσαι προ-
ήχθησαν.
Καὶ ταῦτα μὲν οὖν γελοῖα ἡγεῖτο· μάλιστα
δὲ ἐμέμνητο τῶν ἐπὶ μισθῷ φιλοσοφού-
ντων καὶ τὴν ἀρετὴν ὤνιον ὥσπερ ἐξ ἀγο-
ρᾶς προτιθέντων· ἐργαστήρια γοῦν ἐκάλει
καὶ καπηλεῖα τὰς τούτων διατριβάς· ἠξίου
γὰρ τὸν πλούτου καταφρονεῖν διδάξοντα
πρῶτον αὑτὸν παρέχειν ὑψηλότερον λημ-
μάτων. ἀμέλει καὶ πράττων ταῦτα διε-
τέλει, οὐ μόνον προῖκα τοῖς ἀξιοῦσι συνδια-
τρίβων, ἀλλὰ καὶ τοῖς δεομένοις ἐπαρκῶν
καὶ πάσης περιουσίας καταφρονῶν, τοσού-
του δέων ὀρέγεσθαι τῶν οὐδὲν προση-
κόντων, ὥστε μηδὲ τῶν ἑαυτοῦ φθειρο-
μένων ποιεῖσθαι πρόνοιαν, ὅς γε καὶ ἀγρὸν
οὐ πόρρω τῆς πόλεως κεκτημένος οὐδὲ
90

91. ἐπιβῆναι αὐτοῦ πολλῶν ἐτῶν ἠξίωσεν, ἀλλ'
οὐδὲ τὴν ἀρχὴν αὑτοῦ εἶναι διωμολόγει,
ταῦτ' οἶμαι διειληφώς, ὅτι τούτων μὲν φύ-
σει οὐδενός ἐσμεν κύριοι, νόμῳ δὲ καὶ δια-
δοχῇ τὴν χρῆσιν αὐτῶν εἰς ἀόριστον παρα-
λαμβάνοντες ὀλιγοχρόνιοι δεσπόται νομι-
ζόμεθα, κἀπειδὰν ἡ προθεσμία παρέλθῃ,
τηνικαῦτα παραλαβὼν ἄλλος ἀπολαύει τοῦ
ὀνόματος.
Οὐ μικρὰ δὲ οὐδὲ ἐκεῖνα παρέχει τοῖς ζη-
λοῦν ἐθέλουσι παραδείγματα, τῆς τροφῆς
τὸ ἀπέριττον καὶ τῶν γυμνασίων τὸ σύμμε-
τρον καὶ τοῦ προσώπου τὸ αἰδέσιμον καὶ
τῆς ἐσθῆτος τὸ μέτριον, ἐφ' ἅπασι δὲ τού-
τοις τῆς διανοίας τὸ ἡρμοσμένον καὶ τὸ
ἥμερον τοῦ τρόπου. παρῄνει δὲ τοῖς συνο-
ῦσι μήτ' ἀναβάλλεσθαι τὸ ἀγαθόν, ὅπερ
τοὺς πολλοὺς ποιεῖν προθεσμίας ὁριζο-
μένους ἑορτὰς ἢ πανηγύρεις, ὡς ἀπ' ἐκεί-
νων ἀρξομένους τοῦ μὴ ψεύσασθαι καὶ τοῦ
τὰ δέοντα ποιῆσαι· ἠξίου γὰρ ἀμέλλητον
91

92. εἶναι τὴν πρὸς τὸ καλὸν ὁρμήν. δῆλος δὲ ἦν
καὶ τῶν τοιούτων κατεγνωκὼς φιλοσόφων,
οἳ ταύτην ἄσκησιν ἀρετῆς ὑπελάμβανον, ἢν
πολλαῖς ἀνάγκαις καὶ πόνοις τοὺς νέους
ἀντέχειν καταγυμνάσωσιν, τοῦτο μὲν ψυ-
χρολουτεῖν οἱ πολλοὶ κελεύοντες, ἄλλοι δὲ
μαστιγοῦντες, οἱ δὲ χαριέστεροι καὶ σιδή-
ρῳ τὰς ἐπιφανείας αὐτῶν καταξύοντες.
ἡγεῖτο γὰρ χρῆναι πολὺ πρότερον ἐν ταῖς
ψυχαῖς τὸ στέρρον τοῦτο καὶ ἀπαθὲς κατα-
σκευάσαι, καὶ τὸν ἄριστα παιδεύειν ἀν-
θρώπους προαιρούμενον τοῦτο μὲν ψυχῆς,
τοῦτο δὲ σώματος, τοῦτο δὲ ἡλικίας τε καὶ
τῆς πρότερον ἀγωγῆς ἐστοχάσθαι, ἵνα μὴ
τὰ παρὰ δύναμιν ἐπιτάττων ἐλέγχηται·
πολλοὺς γοῦν καὶ τελευτᾶν ἔφασκεν οὕτως
ἀλόγως ἐπιταθέντας· ἕνα δὲ καὶ αὐτὸς
εἶδον, ὃς καὶ γευσάμενος τῶν παρ' ἐκείνοις
κακῶν, ἐπειδὴ τάχιστα λόγων ἀληθῶν ἐπή-
κουσεν, ἀμεταστρεπτὶ φεύγων ὡς αὐτὸν
ἀφίκετο καὶ δῆλος ἦν ῥᾷον διακείμενος.
92

93. Ἤδη δὲ τούτων ἀποστὰς τῶν ἄλλων
αὖθις ἀνθρώπων ἐμέμνητο καὶ τὰς ἐν τῇ
πόλει ταραχὰς διεξῄει καὶ τὸν ὠθισμὸν καὶ
τὰ θέατρα καὶ τὸν ἱππόδρομον καὶ τὰς τῶν
ἡνιόχων εἰκόνας καὶ τὰ τῶν ἵππων ὀνόμα-
τα καὶ τοὺς ἐν τοῖς στενωποῖς περὶ τούτων
διαλόγους· πολλὴ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἡ ἱππο-
μανία καὶ πολλῶν ἤδη σπουδαίων εἶναι δο-
κούντων ἐπείληπται.
Μετὰ δὲ ταῦτα ἑτέρου δράματος ἥπτετο
τῶν ἀμφὶ τὴν νέκυιάν τε καὶ διαθήκας κα-
λινδουμένων, προστιθεὶς ὅτι μίαν φωνὴν οἱ
Ῥωμαίων παῖδες ἀληθῆ παρ' ὅλον τὸν βίον
προΐενται, τὴν ἐν ταῖς διαθήκαις λέγων,
ἵνα μὴ ἀπολαύσωσι τῆς σφετέρας ἀληθεί-
ας. ἃ δὲ καὶ μεταξὺ λέγοντος αὐτοῦ γελᾶν
προήχθην, ὅτι καὶ συγκατορύττειν ἑαυτοῖς
ἀξιοῦσι τὰς ἀμαθίας καὶ τὴν ἀναλγησίαν
ἔγγραφον ὁμολογοῦσιν, οἱ μὲν ἐσθῆτας
ἑαυτοῖς κελεύοντες συγκαταφλέγεσθαι τῶν
παρὰ τὸν βίον τιμίων, οἱ δὲ καὶ παραμένειν
93

94. τινὰς οἰκέτας τοῖς τάφοις, ἔνιοι δὲ καὶ
στέφειν τὰς στήλας ἄνθεσιν, εὐήθεις ἔτι
καὶ παρὰ τὴν τελευτὴν διαμένοντες.
εἰκάζειν οὖν ἠξίου, τί πέπρακται τούτοις
παρὰ τὸν βίον, εἰ τοιαῦτα περὶ τῶν μετὰ
τὸν βίον ἐπισκήπτουσι· τούτους γὰρ εἶναι
τοὺς τὸ πολυτελὲς ὄψον ὠνουμένους καὶ
τὸν οἶνον ἐν τοῖς συμποσίοις μετὰ κρόκων
τε καὶ ἀρωμάτων ἐκχέοντας, τοὺς μέσου
χειμῶνος ἐμπιπλαμένους ῥόδων καὶ τὸ
σπάνιον αὐτῶν καὶ παράκαιρον ἀγα-
πῶντας, τὸ δ' ἐν καιρῷ καὶ κατὰ φύσιν ὡς
εὐτελὲς ὑπερηφανοῦντας, τούτους εἶναι
τοὺς καὶ τὰ μύρα πίνοντας· ὃ καὶ μάλιστα
διέσυρεν αὐτῶν, ὅτι μηδὲ χρῆσθαι ἴσασιν
ταῖς ἐπιθυμίαις, ἀλλὰ κἀν ταύταις παρανο-
μοῦσι καὶ τοὺς ὅρους συγχέουσι, πάντοθεν
τῇ τρυφῇ παραδόντες αὑτῶν τὰς ψυχὰς πα-
τεῖν, καὶ τοῦτο δὴ τὸ ἐν ταῖς τραγῳδίαις τε
καὶ κωμῳδίαις λεγόμενον, ἤδη καὶ παρὰ
θύραν εἰσβιαζόμενοι. σολοικισμὸν οὖν
94

95. ἐκάλει τοῦτο τῶν ἡδονῶν.
Ἀπὸ δὲ τῆς αὐτῆς γνώμης κἀκεῖνα ἔλεγεν,
ἀτεχνῶς τοῦ Μώμου τὸν λόγον μιμησάμε-
νος· ὡς γὰρ ἐκεῖνος ἐμέμφετο τοῦ ταύρου
τὸν δημιουργὸν θεὸν οὐ προθέντα τῶν
ὀφθαλμῶν τὰ κέρατα, οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς
ᾐτιᾶτο τῶν στεφανουμένων, ὅτι μὴ ἴσασι
τοῦ στεφάνου τὸν τόπον· εἰ γάρ τοι, ἔφη,
τῇ πνοῇ τῶν ἴων τε καὶ ῥόδων χαίρουσιν,
ὑπὸ τῇ ῥινὶ μάλιστα ἐχρῆν αὐτοὺς στέφε-
σθαι παρ' αὐτὴν ὡς οἷόν τε τὴν ἀναπνοήν,
ἵν' ὡς πλεῖστον ἀνέσπων τῆς ἡδονῆς.
Καὶ μὴν κἀκείνους διεγέλα τοὺς θαυ-
μάσιόν τινα τὴν σπουδὴν περὶ τὰ δεῖπνα
ποιουμένους χυμῶν τε ποικιλίαις καὶ πεμ-
μάτων περιεργίαις· καὶ γὰρ αὖ καὶ τούτους
ἔφασκεν ὀλιγοχρονίου τε καὶ βραχείας ἡδο-
νῆς ἔρωτι πολλὰς πραγματείας ὑπομένειν·
ἀπέφαινε γοῦν τεσσάρων δακτύλων αὐτοῖς
εἵνεκα πάντα πονεῖσθαι τὸν πόνον, ἐφ'
ὅσους ὁ μήκιστος ἀνθρώπου λαιμός ἐστιν·
95

96. οὔτε γὰρ πρὶν ἐμφαγεῖν ἀπολαύειν τι τῶν
ἐωνημένων, οὔτε βρωθέντων ἡδίω γε-
νέσθαι τὴν ἀπὸ τῶν πολυτελεστέρων πλη-
σμονήν· λοιπὸν οὖν εἶναι τὴν ἐν τῇ παρόδῳ
γιγνομένην ἡδονὴν τοσούτων ὠνεῖσθαι
χρημάτων. εἰκότα δὲ πάσχειν ἔλεγεν
αὐτοὺς ὑπ' ἀπαιδευσίας τὰς ἀληθεστέρας
ἡδονὰς ἀγνοοῦντας, ὧν ἁπασῶν φιλοσοφία
χορηγός ἐστιν τοῖς πονεῖν προαιρουμένοις.
Περὶ δὲ τῶν ἐν τοῖς βαλανείοις δρωμένων
πολλὰ μὲν διεξῄει, τὸ πλῆθος τῶν ἑπο-
μένων τὰς ὕβρεις τοὺς ἐπικειμένους τοῖς
οἰκέταις καὶ μικροῦ δεῖν ἐκφερομένους, ἓν
δέ τι καὶ μάλιστα μισεῖν ἐῴκει, πολὺ δ' ἐν
τῇ πόλει τοῦτο καὶ τοῖς βαλανείοις ἐπιχω-
ριάζον· προϊόντας γάρ τινας τῶν οἰκετῶν
δεῖ βοᾶν καὶ παραγγέλλειν προορᾶσθαι
τοῖν ποδοῖν, ἢν ὑψηλόν τι ἢ κοῖλον μέλλω-
σιν ὑπερβαίνειν, καὶ ὑπομιμνήσκειν
αὐτούς, τὸ καινότατον, ὅτι βαδίζουσιν. δει-
νὸν οὖν ἐποιεῖτο, εἰ στόματος μὲν ἀλλοτρί-
96

97. ου δειπνοῦντες μὴ δέονται μηδὲ χειρῶν,
μηδὲ τῶν ὤτων ἀκούοντες, ὀφθαλμῶν δὲ
ὑγιαίνοντες ἀλλοτρίων δέονται προοψο-
μένων καὶ ἀνέχονται φωνὰς ἀκούοντες δυ-
στυχέσιν ἀνθρώποις πρεπούσας καὶ πεπη-
ρωμένοις· ταῦτα γὰρ αὐτὰ πάσχουσιν ἐν
ταῖς ἀγοραῖς ἡμέρας μέσης καὶ οἱ τὰς
πόλεις ἐπιτετραμμένοι.
Ταῦτά τε καὶ πολλὰ ἕτερα τοιαῦτα διελ-
θὼν κατέπαυσε τὸν λόγον. ἐγὼ δὲ τέως
μὲν ἤκουον αὐτοῦ τεθηπώς, μὴ σιωπήσῃ
πεφοβημένος· ἐπειδὴ δὲ ἐπαύσατο, τοῦτο
δὴ τὸ τῶν Φαιάκων πάθος ἐπεπόνθειν· πο-
λὺν γὰρ δὴ χρόνον ἐς αὐτὸν ἀπέβλεπον κε-
κηλημένος· εἶτα πολλῇ συγχύσει καὶ ἰλίγ-
γῳ κατειλημμένος τοῦτο μὲν ἱδρῶτι κατερ-
ρεόμην, τοῦτο δὲ φθέγξασθαι βουλόμενος
ἐξέπιπτόν τε καὶ ἀνεκοπτόμην, καὶ ἥ τε
φωνὴ ἐξέλειπε καὶ ἡ γλῶττα διημάρτανε,
καὶ τέλος ἐδάκρυον ἀπορούμενος· οὐ γὰρ
ἐξ ἐπιπολῆς οὐδ' ὡς ἔτυχεν ἡμῶν ὁ λόγος
97

98. καθίκετο, βαθεῖα δὲ καὶ καίριος ἡ πληγὴ
ἐγένετο, καὶ μάλα εὐστόχως ἐνεχθεὶς ὁ
λόγος αὐτήν, εἰ οἷόν τε εἰπεῖν, διέκοψε τὴν
ψυχήν. εἰ γάρ τι δεῖ κἀμὲ ἤδη φιλοσόφων
προσάψασθαι λόγων, ὧδε περὶ τούτων
ὑπείληφα· δοκεῖ μοι ἀνδρὸς εὐφυοῦς ψυχὴ
μάλα σκοπῷ τινι ἁπαλῷ προσεοικέναι. το-
ξόται δὲ πολλοὶ μὲν ἀνὰ τὸν βίον καὶ με-
στοὶ τὰς φαρέτρας ποικίλων τε καὶ παντο-
δαπῶν λόγων, οὐ μὴν πάντες εὔστοχα το-
ξεύουσιν, ἀλλ' οἱ μὲν αὐτῶν σφόδρα τὰς
νευρὰς ἐπιτείναντες εὐτονώτερον τοῦ δέο-
ντος ἀφιᾶσιν· καὶ ἅπτονται μὲν καὶ οὗτοι
τῆς ὁδοῦ, τὰ δὲ βέλη αὐτῶν οὐ μένει ἐν τῷ
σκοπῷ, ἀλλ' ὑπὸ τῆς σφοδρότητος διελ-
θόντα καὶ παροδεύσαντα κεχηνυῖαν μόνον
τῷ τραύματι τὴν ψυχὴν ἀπέλιπεν. ἄλλοι δὲ
πάλιν τούτοις ὑπεναντίως· ὑπὸ γὰρ ἀσθε-
νείας τε καὶ ἀτονίας οὐδὲ ἐφικνεῖται τὰ
βέλη αὐτοῖς ἄχρι πρὸς τὸν σκοπόν, ἀλλ'
ἐκλυθέντα καταπίπτει πολλάκις ἐκ μέσης
98

99. τῆς ὁδοῦ· ἢν δέ ποτε καὶ ἐφίκηται, ἄκρον
μὲν ἐπιλίγδην ἅπτεται, βαθεῖαν δὲ οὐκ ἐρ-
γάζεται πληγήν· οὐ γὰρ ἀπ' ἰσχυρᾶς ἐμβο-
λῆς ἀπεστέλλετο. ὅστις δὲ ἀγαθὸς τοξότης
καὶ τούτῳ ὅμοιος, πρῶτον μὲν ἀκριβῶς
ὄψεται τὸν σκοπόν, εἰ μὴ σφόδρα μαλακός,
εἰ μὴ στερρότερος τοῦ βέλους. γίγνονται
γὰρ δὴ καὶ ἄτρωτοι σκοποί. ἐπειδὰν δὲ τα-
ῦτα ἴδῃ, τηνικαῦτα χρίσας τὸ βέλος οὔτε
ἰῷ, καθάπερ τὰ Σκυθῶν χρίεται, οὔτε ὀπῷ,
καθάπερ τὰ Κουρήτων, ἀλλ' ἠρέμα δηκτι-
κῷ τε καὶ γλυκεῖ φαρμάκῳ, τούτῳ χρίσας
εὐτέχνως ἐτόξευσε· τὸ δὲ ἐνεχθὲν εὖ μάλα
ἐντόνως καὶ διακόψαν ἄχρι τοῦ διελθεῖν
μένει τε καὶ πολὺ τοῦ φαρμάκου ἀφίησιν, ὃ
δὴ σκιδνάμενον ὅλην ἐν κύκλῳ τὴν ψυχὴν
περιέρχεται. τοῦτό τοι καὶ ἥδονται καὶ δα-
κρύουσι μεταξὺ ἀκούοντες, ὅπερ καὶ αὐτὸς
ἔπασχον, ἡσυχῇ ἄρα τοῦ φαρμάκου τὴν ψυ-
χὴν περιθέοντος. ἐπῄει δ' οὖν μοι πρὸς
αὐτὸν τὸ ἔπος ἐκεῖνο λέγειν· “βάλλ' οὕτως,
99

100. αἴ κέν τι φόως γένηαι.” ὥσπερ γὰρ οἱ τοῦ
Φρυγίου αὐλοῦ ἀκούοντες οὐ πάντες μαίνο-
νται, ἀλλ' ὁπόσοι αὐτῶν τῇ Ῥέᾳ λαμβάνο-
νται, οὗτοι δὲ πρὸς τὸ μέλος ὑπομιμνήσκο-
νται τοῦ πάθους, οὕτω δὴ καὶ φιλοσόφων
ἀκούοντες οὐ πάντες ἔνθεοι καὶ τραυματίαι
ἀπίασιν, ἀλλ' οἷς ὑπῆν τι ἐν τῇ φύσει φιλο-
σοφίας συγγενές.
Ὡς σεμνὰ καὶ θαυμάσια καὶ θεῖά γε, ὦ
ἑταῖρε, διελήλυθας, ἐλελήθεις δέ με πολλῆς
ὡς ἀληθῶς τῆς ἀμβροσίας καὶ τοῦ λωτοῦ
κεκορεσμένος· ὥστε καὶ μεταξὺ σοῦ λέγο-
ντος ἔπασχόν τι ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ παυσα-
μένου ἄχθομαι καὶ ἵνα δὴ καὶ κατὰ σὲ
εἴπω, τέτρωμαι· καὶ μὴ θαυμάσῃς· οἶσθα
γὰρ ὅτι καὶ οἱ πρὸς τῶν κυνῶν τῶν λυσ-
σώντων δηχθέντες οὐκ αὐτοὶ μόνοι λυσ-
σῶσιν, ἀλλὰ κἄν τινας ἑτέρους [καὶ αὐτοὶ]
ἐν τῇ μανίᾳ τὸ αὐτὸ τοῦτο διαθῶσιν, καὶ
οὗτοι ἔκφρονες γίγνονται· συμμεταβαίνει
γάρ τι τοῦ πάθους ἅμα τῷ δήγματι καὶ πο-
100

101. λυγονεῖται ἡ νόσος καὶ πολλὴ γίγνεται τῆς
μανίας διαδοχή.
Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἐρᾶν ὁμολογεῖς;
Πάνυ μὲν οὖν, καὶ προσέτι δέομαί γέ σου
κοινήν τινα τὴν θεραπείαν ἐπινοεῖν.
Τὸ τοῦ ἄρα Τηλέφου ἀνάγκη ποιεῖν.
Ποῖον αὖ λέγεις;
Ἐπὶ τὸν τρώσαντα ἐλθόντας ἰᾶσθαι παρα-
καλεῖν.
101

102. ∆ΗΜΩΝΑΚΤΟΣ ΒΙΟΣ
Ἔμελλεν ἄρα μηδὲ ὁ καθ' ἡμᾶς βίος τὸ
παντάπασιν ἄμοιρος ἔσεσθαι ἀνδρῶν λόγου
καὶ μνήμης ἀξίων, ἀλλὰ καὶ σώματος ἀρε-
τὴν ὑπερφυᾶ καὶ γνώμην ἄκρως φιλόσοφον
ἐκφαίνειν· λέγω δὲ εἴς τε τὸν Βοιώτιον
Σώστρατον ἀναφέρων, ὃν Ἡρακλέα οἱ
Ἕλληνες ἐκάλουν καὶ ᾤοντο εἶναι, καὶ
μάλιστα εἰς ∆ημώνακτα τὸν φιλόσοφον,
οὓς καὶ εἶδον αὐτὸς καὶ ἰδὼν ἐθαύμασα, θα-
τέρῳ δὲ τῷ ∆ημώνακτι καὶ ἐπὶ μήκιστον
συνεγενόμην. περὶ μὲν οὖν Σωστράτου ἐν
ἄλλῳ βιβλίῳ γέγραπταί μοι καὶ δεδήλωται
μέγεθός τε αὐτοῦ καὶ ἰσχύος ὑπερβολὴ καὶ
ἡ ὕπαιθρος ἐν τῷ Παρνασσῷ δίαιτα καὶ ἡ
102

103. ἐπίπονος εὐνὴ καὶ τροφαὶ ὄρειοι καὶ ἔργα
οὐκ ἀπῳδὰ τοῦ ὀνόματος ὅσα ἢ λῃστὰς
αἴρων ἔπραξεν ἢ ὁδοποιῶν τὰ ἄβατα ἢ γε-
φυρῶν τὰ δύσπορα. περὶ δὲ ∆ημώνακτος
ἤδη δίκαιον λέγειν ἀμφοῖν ἕνεκα, ὡς ἐκε-
ῖνος τε διὰ μνήμης εἴη τοῖς ἀρίστοις τό γε
κατ' ἐμὲ καὶ οἱ γενναιότατοι τῶν νέων καὶ
πρὸς φιλοσοφίαν ὁρμῶντες ἔχοιεν μὴ πρὸς
τὰ ἀρχαῖα μόνα τῶν παραδειγμάτων σφᾶς
αὐτοὺς ῥυθμίζειν, ἀλλὰ κἀκ τοῦ ἡμετέρου
βίου κανόνα προτίθεσαι καὶ ζηλοῦν ἐκεῖνον
ἄριστον ὧν οἶδα ἐγὼ φιλοσόφων γενόμε-
νον.
Ἦν δὲ τὸ μὲν γένος Κύπριος, οὐ τῶν ἀφα-
νῶν ὅσα εἰς ἀξίωμα πολιτικὸν καὶ κτῆσιν.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάντων τούτων ὑπεράνω
γενόμενος καὶ ἀξιώσας ἑαυτὸν τῶν καλλί-
στων πρὸς φιλοσοφίαν ὥρμησεν οὐκ Ἀγα-
θοβούλου μὰ ∆ί' οὐδὲ ∆ημητρίου πρὸ
αὐτοῦ οὐδὲ Ἐπικτήτου ἐπεγειράντων,
ἀλλὰ πᾶσι μὲν συνεγένετο τούτοις καὶ ἔτι
103

104. Τιμοκράτει τῷ Ἡρακλεώτῃ σοφῷ ἀνδρὶ
φωνήν τε καὶ γνώμην μάλιστα κεκοσμη-
μένῳ· ἀλλ' ὅ γε ∆ημῶναξ οὐχ ὑπὸ τούτων
τινός, ὡς ἔφην, παρακληθείς, ἀλλ' ὑπ'
οἰκείας πρὸς τὰ καλὰ ὁρμῆς καὶ ἐμφύτου
πρὸς φιλοσοφίαν ἔρωτος ἐκ παίδων εὐθὺς
κεκινημένος ὑπερεῖδεν μὲν τῶν ἀνθρωπεί-
ων ἀγαθῶν ἁπάντων, ὅλον δὲ παραδοὺς
ἑαυτὸν ἐλευθερίᾳ καὶ παρρησίᾳ διετέλεσεν
αὐτός τε ὀρθῷ καὶ ὑγιεῖ καὶ ἀνεπιλήπτῳ
βίῳ χρώμενος καὶ τοῖς ὁρῶσι καὶ ἀκούουσι
παράδειγμα παρέχων τὴν ἑαυτοῦ γνώμην
καὶ τὴν ἐν τῷ φιλοσοφεῖν ἀλήθειαν. οὐ μὴν
ἀνίπτοις γε ποσίν, τὸ τοῦ λόγου, πρὸς τα-
ῦτα ᾖξεν, ἀλλὰ καὶ ποιηταῖς σύντροφος
ἐγένετο καὶ τῶν πλείστων ἐμέμνητο καὶ
λέγειν ἤσκητο καὶ τὰς ἐν φιλοσοφίᾳ προαι-
ρέσεις οὐκ ἐπ' ὀλίγον οὐδὲ κατὰ τὴν παροι-
μίαν ἄκρῳ τῷ δακτύλῳ ἁψάμενος ἠπίστα-
το, καὶ τὸ σῶμα δὲ ἐγεγύμναστο καὶ πρὸς
καρτερίαν διεπεπόνητο, καὶ τὸ ὅλον ἐμεμε-
104

105. λήκει αὐτῷ μηδενὸς ἄλλου προσδεᾶ εἶναι·
ὥστε ἐπεὶ καὶ ἔμαθεν οὐκέτι ἑαυτῷ διαρ-
κῶν, ἑκὼν ἀπῆλθε τοῦ βίου πολὺν ὑπὲρ
αὑτοῦ λόγον τοῖς ἀρίστοις τῶν Ἑλλήνων
καταλιπών.
Φιλοσοφίας δὲ εἶδος οὐχ ἓν ἀποτεμόμε-
νος, ἀλλὰ πολλὰς ἐς ταὐτὸ καταμίξας οὐ
πάνυ τι ἐξέφαινε τίνι αὐτῶν ἔχαιρεν· ἐῴκει
δὲ τῷ Σωκράτει μᾶλλον ᾠκειῶσθαι, εἰ καὶ
τῷ σχήματι καὶ τῇ τοῦ βίου ῥᾳστώνῃ τὸν
Σινωπέα ζηλοῦν ἔδοξεν, οὐ παραχαράττων
τὰ εἰς τὴν δίαιταν, ὡς θαυμάζοιτο καὶ ἀπο-
βλέποιτο ὑπὸ τῶν ἐντυγχανόντων, ἀλλ'
ὁμοδίαιτος ἅπασι καὶ πεζὸς ὢν καὶ οὐδ' ἐπ'
ὀλίγον τύφῳ κάτοχος συνῆν καὶ συνεπολι-
τεύετο, τὴν μὲν τοῦ Σωκράτους εἰρωνείαν
οὐ προσιέμενος, χάριτος δὲ Ἀττικῆς με-
στὰς ἀποφαίνων τὰς συνουσίας, ὡς τοὺς
προσομιλήσαντας ἀπιέναι μήτε καταφρο-
νήσαντας ὡς ἀγεννοῦς μήτε τὸ σκυθρωπὸν
τῶν ἐπιτιμήσεων ἀποφεύγοντας, παντοί-
105

106. ους δὲ ὑπ' εὐφροσύνης γενομένους καὶ κο-
σμιωτέρους παρὰ πολὺ καὶ φαιδροτέρους
καὶ πρὸς τὸ μέλλον εὐέλπιδας. οὐδεπώποτε
γοῦν ὤφθη κεκραγὼς ἢ ὑπερδιατεινόμενος
ἢ ἀγανακτῶν, οὐδ' εἰ ἐπιτιμᾶν τῳ δέοι,
ἀλλὰ τῶν μὲν ἁμαρτημάτων καθήπτετο,
τοῖς δὲ ἁμαρτάνουσι συνεγίνωσκεν, καὶ τὸ
παράδειγμα παρὰ τῶν ἰατρῶν ἠξίου λαμ-
βάνειν τὰ μὲν νοσήματα ἰωμένων, ὀργῇ δὲ
πρὸς τοὺς νοσοῦντας οὐ χρωμένων· ἡγεῖτο
γὰρ ἀνθρώπου μὲν εἶναι τὸ ἁμαρτάνειν,
θεοῦ δὲ ἢ ἀνδρὸς ἰσοθέου τὰ πταισθέντα
ἐπανορθοῦν.
Τοιούτῳ δὴ βίῳ χρώμενος εἰς ἑαυτὸν μὲν
οὐδενὸς ἐδεῖτο, φίλοις δὲ συνέπραττε τὰ
εἰκότα, καὶ τοὺς μὲν εὐτυχεῖν δοκοῦντας
αὐτῶν ὑπεμίμνησκεν ὡς ἐπ' ὀλιγοχρονίοις
τοῖς δοκοῦσιν ἀγαθοῖς ἐπαιρομένους, τοὺς
δὲ ἢ πενίαν ὀδυρομένους ἢ φυγὴν δυσχε-
ραίνοντας ἢ γῆρας ἢ νόσον αἰτιωμένους
σὺν γέλωτι παρεμυθεῖτο, οὐχ ὁρῶντας ὅτι
106

107. μετὰ μικρὸν αὐτοῖς παύσεται μὲν τὰ ἀνι-
ῶντα, λήθη δέ τις ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ
ἐλευθερία μακρὰ πάντας ἐν ὀλίγῳ καταλή-
ψεται. ἔμελεν δὲ αὐτῷ καὶ ἀδελφοὺς στα-
σιάζοντας διαλλάττειν καὶ γυναιξὶ πρὸς
τοὺς γεγαμηκότας εἰρήνην πρυτανεύειν·
καί που καὶ δήμοις ταραττομένοις ἐμμε-
λῶς διελέχθη καὶ τοὺς πλείστους αὐτῶν
ἔπεισεν ὑπουργεῖν τῇ πατρίδι τὰ μέτρια.
Τοιοῦτός τις ἦν ὁ τρόπος τῆς φιλοσοφίας
αὐτοῦ, πρᾶος καὶ ἥμερος καὶ φαιδρός·
μόνον αὐτὸν ἠνία φίλου νόσος ἢ θάνατος,
ὡς ἂν καὶ τὸ μέγιστον τῶν ἐν ἀνθρώποις
ἀγαθῶν τὴν φιλίαν ἡγούμενον. καὶ διὰ το-
ῦτο φίλος μὲν ἦν ἅπασι καὶ οὐκ ἔστιν ὅντι-
να οὐκ οἰκεῖον ἐνόμιζεν, ἄνθρωπόν γε ὄντα,
πλέον δὲ ἢ ἔλαττον ἔχαιρε συνὼν ἐνίοις
αὐτῶν, μόνοις ἐξιστάμενος ὁπόσοι ἂν
ἐδόκουν αὐτῷ ὑπὲρ τὴν τῆς θεραπείας ἐλ-
πίδα διαμαρτάνειν. καὶ πάντα ταῦτα μετὰ
Χαρίτων καὶ Ἀφροδίτης αὐτῆς ἔπραττέν
107

108. τε καὶ ἔλεγεν, ὡς ἀεί, τὸ κωμικὸν ἐκεῖνο,
τὴν πειθὼ τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ ἐπικα-
θῆσθαι.
Τοιγαροῦν καὶ Ἀθηναίων ὅ τε σύμπας
δῆμος καὶ οἱ ἐν τέλει ὑπερφυῶς ἐθαύμαζον
αὐτὸν καὶ διετέλουν ὥς τινα τῶν κρειτ-
τόνων προσβλέποντες. καίτοι ἐν ἀρχῇ προ-
σέκρουε τοῖς πολλοῖς αὐτῶν καὶ μῖσος οὐ
μεῖον τοῦ πρὸ αὑτοῦ παρὰ τοῖς πλήθεσιν
ἐκτήσατο ἐπί τε τῇ παρρησίᾳ καὶ ἐλευθε-
ρίᾳ, καί τινες ἐπ' αὐτὸν συνέστησαν Ἄνυ-
τοι καὶ Μέλητοι τὰ αὐτὰ κατηγοροῦντες
ἅπερ κἀκείνου οἱ τότε, ὅτι οὔτε θύων ὤφθη
πώποτε οὔτε ἐμυήθη μόνος ἁπάντων ταῖς
Ἐλευσινίαις· πρὸς ἅπερ ἀνδρείως μάλα
στεφανωσάμενος καὶ καθαρὸν ἱμάτιον ἀνα-
λαβὼν καὶ παρελθὼν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τὰ
μὲν ἐμμελῶς, τὰ δὲ καὶ τραχύτερον ἢ κατὰ
τὴν ἑαυτοῦ προαίρεσιν ἀπελογήσατο· πρὸς
μὲν γὰρ τὸ μὴ τεθυκέναι πώποτε τῇ Ἀθη-
νᾷ, Μὴ θαυμάσητε, ἔφη, ὦ ἄνδρες Ἀθηνα-
108

109. ῖοι, εἰ μὴ πρότερον αὐτῇ ἔθυσα, οὐδὲν γὰρ
δεῖσθαι αὐτὴν τῶν παρ' ἐμοῦ θυσιῶν ὑπε-
λάμβανον. πρὸς δὲ θάτερον, τὸ τῶν μυστη-
ρίων, ταύτην ἔφη ἔχειν αἰτίαν τοῦ μὴ κοι-
νωνῆσαι σφίσι τῆς τελετῆς, ὅτι, ἄν τε φα-
ῦλα ᾖ τὰ μυστήρια, οὐ σιωπήσεται πρὸς
τοὺς μηδέπω μεμυημένους, ἀλλ' ἀποτρέψει
αὐτοὺς τῶν ὀργίων, ἄν τε καλά, πᾶσιν
αὐτὰ ἐξαγορεύσει ὑπὸ φιλανθρωπίας· ὥστε
τοὺς Ἀθηναίους ἤδη λίθους ἐπ' αὐτὸν ἐν
ταῖν χεροῖν ἔχοντας πράους αὐτῷ καὶ ἵλε-
ως γενέσθαι αὐτίκα καὶ τὸ ἀπ' ἐκείνου ἀρ-
ξαμένους τιμᾶν καὶ αἰδεῖσθαι καὶ τὰ τελευ-
ταῖα θαυμάζειν, καίτοι εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῶν
πρὸς αὐτοὺς λόγων τραχυτέρῳ ἐχρήσατο
τῷ προοιμίῳ· Ἄνδρες γὰρ ἔφη Ἀθηναῖοι,
ἐμὲ μὲν ὁρῶντες ἐστεφανωμένον ὑμεῖς ἤδη
κἀμὲ καταθύσατε, τὸ γὰρ πρότερον οὐκ
ἐκαλλιερήσατε.
Βούλομαι δὲ ἔνια παραθέσθαι τῶν
εὐστόχως τε ἅμα καὶ ἀστείως ὑπ' αὐτοῦ
109

110. λελεγμένων· ἄρξασθαι δὲ ἀπὸ Φαβωρίνου
καλὸν καὶ ὧν πρὸς ἐκεῖνον εἶπεν. ἐπεὶ γὰρ
ὁ Φαβωρῖνος ἀκούσας τινὸς ὡς ἐν γέλωτι
ποιοῖτο τὰς ὁμιλίας αὐτοῦ καὶ μάλιστα
τῶν ἐν αὐταῖς μελῶν τὸ ἐπικεκλασμένον
σφόδρα ὡς ἀγεννὲς καὶ γυναικεῖον καὶ φι-
λοσοφίᾳ ἥκιστα πρέπον, προσελθὼν ἠρώτα
τὸν ∆ημώνακτα, τίς ὢν χλευάζοι τὰ αὐτοῦ·
Ἄνθρωπος, ἔφη, οὐκ εὐαπάτητα ἔχων τὰ
ὦτα. ἐγκειμένου δὲ τοῦ σοφιστοῦ καὶ ἐρω-
τῶντος, τίνα δὲ καὶ ἐφόδια ἔχων, ὦ ∆η-
μῶναξ, ἐκ παιδείας εἰς φιλοσοφίαν ἥκεις;
Ὄρχεις, ἔφη.
Ἄλλοτε δέ ποτε ὁ αὐτὸς προσελθὼν
ἠρώτα τὸν ∆ημώνακτα, τίνα αἵρεσιν
ἀσπάζεται μᾶλλον ἐν φιλοσοφίᾳ· ὁ δέ, Τίς
γάρ σοι εἶπεν ὅτι φιλοσοφῶ; καὶ ἀπιὼν ἤδη
παρ' αὐτοῦ μάλα ἡδὺ ἐγέλασεν· τοῦ δὲ ἐρω-
τήσαντος, ἐφ' ὅτῳ γελᾷ, ἐκεῖνος ἔφη, Γελο-
ῖόν μοι εἶναι ἔδοξεν, εἰ σὺ ἀπὸ τοῦ πώγω-
νος ἀξιοῖς κρίνεσθαι τοὺς φιλοσοφοῦντας
110

111. αὐτὸς πώγωνα οὐκ ἔχων.
Τοῦ δὲ Σιδωνίου ποτὲ σοφιστοῦ Ἀθήνη-
σιν εὐδοκιμοῦντος καὶ λέγοντος ὑπὲρ
αὑτοῦ ἔπαινόν τινα τοιοῦτον, ὅτι πάσης φι-
λοσοφίας πεπείραται – οὐ χεῖρον δὲ αὐτὰ
εἰπεῖν ἃ ἔλεγεν· Ἐὰν Ἀριστοτέλης με καλῇ
ἐπὶ τὸ Λύκειον, ἕψομαι· ἂν Πλάτων ἐπὶ
τὴν Ἀκαδημίαν, ἀφίξομαι· ἂν Ζήνων, ἐν τῇ
Ποικίλῃ διατρίψω· ἂν Πυθαγόρας καλῇ,
σιωπήσομαι. ἀναστὰς οὖν ἐκ μέσων τῶν
ἀκροωμένων, Οὗτος, ἔφη προσειπὼν τὸ
ὄνομα, καλεῖ σε Πυθαγόρας.
Πύθωνος δέ τινος τῶν ἐν Μακεδονίᾳ
εὐπαρύφων νεανίσκου ὡραίου ἐρεσχηλο-
ῦντος αὐτὸν καὶ προτείνοντος ἐρώτημά τι
σοφιστικὸν καὶ κελεύοντος εἰπεῖν τοῦ συλ-
λογισμοῦ τὴν λύσιν, Ἕν, ἔφη, οἶδα,
τέκνον, ὅτι περαίνει. ἀγανακτήσαντος δὲ
ἐκείνου ἐπὶ τῷ τῆς ἀμφιβολίας σκώμματι
καὶ συναπειλήσαντος, Αὐτίκα σοι μάλα τὸν
ἄνδρα δείξω, ὁ δὲ σὺν γέλωτι ἠρώτησεν,
111

112. Καὶ γὰρ ἄνδρα ἔχεις;
Ἐπεὶ δέ τις ἀθλητὴς καταγελασθεὶς ὑπ'
αὐτοῦ, ὅτι ἐσθῆτα ὤφθη ἀνθινὴν ἀμπε-
χόμενος Ὀλυμπιονίκης ὤν, ἐπάταξεν
αὐτὸν εἰς τὴν κεφαλὴν λίθῳ καὶ αἷμα ἐρ-
ρύη, οἱ μὲν παρόντες ἠγανάκτουν ὡς αὐτὸς
ἕκαστος τετυπτημένος καὶ ἐβόων πρὸς τὸν
ἀνθύπατον ἰέναι, ὁ δὲ ∆ημῶναξ, Μηδαμῶς,
ἔφη, ὦ ἄνδρες, πρὸς τὸν ἀνθύπατον, ἀλλ'
ἐπὶ τὸν ἰατρόν.
Ἐπεὶ δέ ποτε καὶ χρυσοῦν δακτύλιον ὁδῷ
βαδίζων εὗρεν, γραμματεῖον ἐν ἀγορᾷ προ-
θεὶς ἠξίου τὸν ἀπολέσαντα, ὅστις εἴη τοῦ
δακτυλίου δεσπότης, ἥκειν καὶ εἰπόντα ὁλ-
κὴν αὐτοῦ καὶ λίθον καὶ τύπον ἀπολαμ-
βάνειν· ἧκεν οὖν τις μειρακίσκος ὡραῖος
αὐτὸς ἀπολωλεκέναι λέγων. ἐπεὶ δὲ οὐδὲν
ὑγιὲς ἔλεγεν, Ἄπιθι, ἔφη, ὦ παῖ, καὶ τὸν
ἑαυτοῦ δακτύλιον φύλαττε, τοῦτον γὰρ οὐκ
ἀπολώλεκας.
Τῶν δὲ ἀπὸ τῆς Ῥωμαίων βουλῆς τις
112

113. Ἀθήνησιν υἱὸν αὐτῷ δείξας πάνυ ὡραῖον,
θηλυδρίαν δὲ καὶ διακεκλασμένον, Προσα-
γορεύει σε, ἔφη, ὁ ἐμὸς υἱὸς οὑτοσί, καὶ ὁ
∆ημῶναξ, Καλός, ἔφη, καὶ σοῦ ἄξιος καὶ
τῇ μητρὶ ὅμοιος.
Τὸν δὲ Κυνικὸν τὸν ἐν ἄρκτου δέρματι
φιλοσοφοῦντα οὐχ Ὁνωρᾶτον, ὥσπερ ὠνο-
μάζετο, ἀλλ' Ἀρκεσίλαον καλεῖν ἠξίου.
Ἐρωτήσαντος δέ τινος, τίς αὐτῷ ὅρος
εὐδαιμονίας εἶναι δοκεῖ, μόνον εὐδαίμονα
ἔφη τὸν ἐλεύθερον· ἐκείνου δὲ φήσαντος
πολλοὺς ἐλευθέρους εἶναι, Ἀλλ' ἐκεῖνον νο-
μίζω τὸν μήτε ἐλπίζοντά τι μήτε δεδιότα·
ὁ δέ, Καὶ πῶς ἄν, ἔφη, τοῦτό τις δύναιτο;
ἅπαντες γὰρ ὡς τὸ πολὺ τούτοις δεδου-
λώμεθα. Καὶ μὴν εἰ κατανοήσεις τὰ τῶν
ἀνθρώπων πράγματα, εὕροις ἂν αὐτὰ οὔτε
ἐλπίδος οὔτε φόβου ἄξια, παυσομένων
πάντως καὶ τῶν ἀνιαρῶν καὶ τῶν ἡδέων.
Περεγρίνου δὲ τοῦ Πρωτέως ἐπιτιμῶντος
αὐτῷ, ὅτι ἐγέλα τὰ πολλὰ καὶ τοῖς ἀν-
113

114. θρώποις προσέπαιζε, καὶ λέγοντος, ∆η-
μῶναξ, οὐ κυνᾷς, ἀπεκρίνατο, Περεγρῖνε,
οὐκ ἀνθρωπίζεις.
Καὶ μὴν καὶ φυσικόν τινα περὶ τῶν ἀντι-
πόδων διαλεγόμενον ἀναστήσας καὶ ἐπὶ
φρέαρ ἀγαγὼν καὶ δείξας αὐτῷ τὴν ἐν τῷ
ὕδατι σκιὰν ἤρετο, Τοιούτους ἄρα τοὺς
ἀντίποδας εἶναι λέγεις;
Ἀλλὰ καὶ μάγου τινὸς εἶναι λέγοντος καὶ
ἐπῳδὰς ἔχειν ἰσχυράς, ὡς ὑπ' αὐτῶν ἅπα-
ντας ἀναπεισθῆναι παρέχειν αὐτῷ ὁπόσα
βούλεται, Μὴ θαύμαζε, ἔφη· καὶ γὰρ αὐτὸς
ὁμότεχνός εἰμί σοι, καὶ εἰ βούλει, ἕπου
πρὸς τὴν ἀρτόπωλιν καὶ ὄψει με διὰ μιᾶς
ἐπῳδῆς καὶ μικροῦ τοῦ φαρμάκου πείθοντα
αὐτὴν δοῦναί μοι τῶν ἄρτων, αἰνιττόμενος
τὸ νόμισμα ὡς τὰ ἴσα τῇ ἐπῳδῇ δυνάμενον.
Ἐπεὶ δὲ Ἡρῴδης ὁ πάνυ ἐπένθει τὸν Πο-
λυδεύκη πρὸ ὥρας ἀποθανόντα καὶ ἠξίου
ὄχημα ζεύγνυσθαι αὐτῷ καὶ ἵππους παρί-
στασθαι ὡς ἀναβησομένῳ καὶ δεῖπνον πα-
114

115. ρασκευάζεσθαι, προσελθών, Παρὰ Πολυ-
δεύκους, ἔφη, κομίζω σοί τινα ἐπιστολήν.
ἡσθέντος δὲ ἐκείνου καὶ οἰηθέντος ὅτι κατὰ
τὸ κοινὸν καὶ αὐτὸς τοῖς ἄλλοις συντρέχει
τῷ πάθει αὐτοῦ, καὶ εἰπόντος, Τί οὖν, ὦ
∆ημῶναξ, Πολυδεύκης ἀξιοῖ; Αἰτιᾶταί σε,
ἔφη, ὅτι μὴ ἤδη πρὸς αὐτὸν ἄπει.
Ὁ δ' αὐτὸς υἱὸν πενθοῦντι καὶ ἐν σκότῳ
ἑαυτὸν καθείρξαντι προσελθὼν ἔλεγεν
μάγος τε εἶναι καὶ δύνασθαι αὐτῷ ἀναγα-
γεῖν τοῦ παιδὸς τὸ εἴδωλον, εἰ μόνον αὐτῷ
τρεῖς τινας ἀνθρώπους ὀνομάσειε μηδένα
πώποτε πεπενθηκότας· ἐπὶ πολὺ δὲ ἐκείνου
ἐνδοιάσαντος καὶ ἀποροῦντος – οὐ γὰρ
εἶχέν τινα, οἶμαι, εἰπεῖν τοιοῦτον – Εἶτ',
ἔφη, ὦ γελοῖε, μόνος ἀφόρητα πάσχειν νο-
μίζεις μηδένα ὁρῶν πένθους ἄμοιρον;
Καὶ μὴν κἀκείνων καταγελᾶν ἠξίου τῶν
ἐν ταῖς ὁμιλίαις πάνυ ἀρχαίοις καὶ ξένοις
ὀνόμασι χρωμένων· ἑνὶ γοῦν ἐρωτηθέντι
ὑπ' αὐτοῦ λόγον τινὰ καὶ ὑπεραττικῶς
115

116. ἀποκριθέντι, Ἐγὼ μέν σε, ἔφη, ὦ ἑταῖρε,
νῦν ἠρώτησα, σὺ δέ μοι ὡς ἐπ' Ἀγαμέμνο-
νος ἀποκρίνῃ.
Εἰπόντος δέ τινος τῶν ἑταίρων, Ἀπίωμεν,
∆ημῶναξ, εἰς τὸ Ἀσκληπιεῖον καὶ προσευ-
ξώμεθα ὑπὲρ τοῦ υἱοῦ, Πάνυ, ἔφη, κωφὸν
ἡγῇ τὸν Ἀσκληπιόν, εἰ μὴ δύναται κἀντε-
ῦθεν ἡμῶν εὐχομένων ἀκούειν.
Ἰδὼν δέ ποτε δύο τινὰς φιλοσόφους κομι-
δῇ ἀπαιδεύτως ἐν ζητήσει ἐρίζοντας καὶ
τὸν μὲν ἄτοπα ἐρωτῶντα, τὸν δὲ οὐδὲν
πρὸς λόγον ἀποκρινόμενον, Οὐ δοκεῖ ὑμῖν,
ἔφη, ὦ φίλοι, ὁ μὲν ἕτερος τούτων τράγον
ἀμέλγειν, ὁ δὲ αὐτῷ κόσκινον ὑποτιθέναι;
Ἀγαθοκλέους δὲ τοῦ Περιπατητικοῦ
μέγα φρονοῦντος ὅτι μόνος αὐτός ἐστιν καὶ
πρῶτος τῶν διαλεκτικῶν, ἔφη, Καὶ μήν, ὦ
Ἀγαθόκλεις, εἰ μὲν πρῶτος, οὐ μόνος, εἰ δὲ
μόνος, οὐ πρῶτος.
Κεθήγου δὲ τοῦ ὑπατικοῦ, ὁπότε διὰ τῆς
Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἀσίαν ἀπῄει πρεσβεύσων
116

117. τῷ πατρί, πολλὰ καταγέλαστα καὶ λέγο-
ντος καὶ ποιοῦντος, ἐπειδὴ τῶν ἑταίρων τις
ὁρῶν ταῦτα ἔλεγεν αὐτὸν μέγα κάθαρμα
εἶναι, Μὰ τὸν ∆ί', ἔφη ὁ ∆ημῶναξ, οὐδὲ
μέγα.
Καὶ Ἀπολλώνιον δέ ποτε τὸν φιλόσοφον
ἰδὼν μετὰ πολλῶν τῶν μαθητῶν ἐξελαύνο-
ντα – ἤδη δὲ ἀπῄει μετάπεμπτος ὡς ἐπὶ
παιδείᾳ τῷ βασιλεῖ συνεσόμενος – Προσέρ-
χεται, ἔφη, Ἀπολλώνιος καὶ οἱ Ἀργοναῦται
αὐτοῦ.
Ἄλλου δέ ποτε ἐρομένου εἰ ἀθάνατος
αὐτῷ ἡ ψυχὴ δοκεῖ εἶναι, Ἀθάνατος, ἔφη,
ἀλλ' ὡς πάντα.
Περὶ μέντοι Ἡρῴδου ἔλεγεν ἀληθεύειν
τὸν Πλάτωνα φάμενον, οὐ μίαν ἡμᾶς ψυ-
χὴν ἔχειν· οὐ γὰρ εἶναι τῆς αὐτῆς ψυχῆς
Ῥήγιλλαν καὶ Πολυδεύκη ὡς ζῶντας ἑστι-
ᾶν καὶ τὰ τοιαῦτα μελετᾶν.
Ἐτόλμησε δέ ποτε καὶ Ἀθηναίους ἐρω-
τῆσαι δημοσίᾳ τῆς προρρήσεως ἀκούσας,
117

118. διὰ τίνα αἰτίαν ἀποκλείουσι τοὺς βαρ-
βάρους, καὶ ταῦτα τοῦ τὴν τελετὴν αὐτοῖς
καταστησαμένου Εὐμόλπου βαρβάρου καὶ
Θρᾳκὸς ὄντος.
Ἐπεὶ δέ ποτε πλεῖν μέλλοντι αὐτῷ διὰ
χειμῶνος ἔφη τις τῶν φίλων, Οὐ δέδοικας
μὴ ἀνατραπέντος τοῦ σκάφους ὑπὸ ἰχθύων
καταβρωθῇς; Ἀγνώμων ἂν εἴην, ἔφη,
ὀκνῶν ὑπὸ ἰχθύων κατεδεσθῆναι τοσούτους
αὐτὸς ἰχθῦς καταφαγών.
Ῥήτορι δέ τινι κάκιστα μελετήσαντι συ-
νεβούλευεν ἀσκεῖν καὶ γυμνάζεσθαι· τοῦ δὲ
εἰπόντος, Ἀεὶ ἐπ' ἐμαυτοῦ λέγω, Εἰκότως
τοίνυν, ἔφη, τοιαῦτα λέγεις μωρῷ ἀκροατῇ
χρώμενος.
Καὶ μάντιν δέ ποτε ἰδὼν δημοσίᾳ ἐπὶ μι-
σθῷ μαντευόμενον, Οὐχ ὁρῶ, ἔφη, ἐφ' ὅτῳ
τὸν μισθὸν ἀπαιτεῖς· εἰ μὲν γὰρ ὡς ἀλ-
λάξαι τι δυνάμενος τῶν ἐπικεκλωσμένων,
ὀλίγον αἰτεῖς ὁπόσον ἂν αἰτῇς, εἰ δὲ ὡς
δέδοκται τῷ θεῷ πάντα ἔσται, τί σου δύνα-
118

119. ται ἡ μαντική;
Πρεσβύτου δέ τινος Ῥωμαίου εὐσωματο-
ῦντος τὴν ἐνόπλιον αὐτῷ μάχην πρὸς πάτ-
ταλον ἐπιδειξαμένου καὶ ἐρομένου, Πῶς
σοι, ∆ημῶναξ, μεμαχῆσθαι ἔδοξα; Καλῶς,
ἔφη, ἂν ξύλινον τὸν ἀνταγωνιστὴν ἔχῃς.
Καὶ μὴν καὶ πρὸς τὰς ἀπόρους τῶν ἐρω-
τήσεων πάνυ εὐστόχως παρεσκεύαστο·
ἐρομένου γάρ τινος ἐπὶ χλευασμῷ, Εἰ χιλί-
ας μνᾶς ξύλων καύσαιμι, ὦ ∆ημῶναξ,
πόσαι μναῖ ἂν καπνοῦ γένοιντο; Στῆσον,
ἔφη, τὴν σποδόν, καὶ τὸ λοιπὸν πᾶν καπνὸς
ἔσται.
Πολυβίου δέ τινος, κομιδῇ ἀπαιδεύτου
ἀνθρώπου καὶ σολοίκου, εἰπόντος, Ὁ βασι-
λεύς με τῇ Ῥωμαίων πολιτείᾳ τετίμηκεν·
Εἴθε σε, ἔφη, Ἕλληνα μᾶλλον ἢ Ῥωμαῖον
πεποιήκει.
Ἰδὼν δέ τινα τῶν εὐπαρύφων ἐπὶ τῷ
πλάτει τῆς πορφύρας μέγα φρονοῦντα, κύ-
ψας αὐτοῦ πρὸς τὸ οὖς καὶ τῆς ἐσθῆτος λα-
119

120. βόμενος καὶ δείξας, Τοῦτο μέντοι πρὸ σοῦ
πρόβατον ἐφόρει καὶ ἦν πρόβατον.
Ἐπεὶ μέντοι λουόμενος ὤκνησεν ἐς τὸ
ὕδωρ ζέον ἐμβῆναι, καὶ ᾐτιάσατό τις ὡς
ἀποδειλιάσαντα, Εἰπέ μοι, ἔφη, ὑπὲρ πα-
τρίδος αὐτὸ πείσεσθαι ἔμελλον;
Ἐρομένου δέ τινος, Ποῖα νομίζεις εἶναι
τὰ ἐν Ἅιδου; Περίμεινον, ἔφη, κἀκεῖθέν
σοι ἐπιστελῶ.
Ἀδμήτῳ δέ τινι ποιητῇ φαύλῳ λέγοντι
γεγραφέναι μονόστιχον ἐπίγραμμα, ὅπερ
ἐν ταῖς διαθήκαις κεκέλευκεν ἐπιγραφῆναι
αὑτοῦ τῇ στήλῃ – οὐ χεῖρον δὲ καὶ αὐτὸ
εἰπεῖν,
Γαῖα λάβ' Ἀδμήτου ἔλυτρον, βῆ δ' εἰς
θεὸν
αὐτός –
γελάσας εἶπεν, Οὕτω καλόν ἐστιν, ὦ
Ἄδμητε, τὸ ἐπίγραμμα, ὥστε ἐβουλόμην
120

121. αὐτὸ ἤδη ἐπιγεγράφθαι.
Ἰδὼν δέ τις ἐπὶ τῶν σκελῶν αὐτοῦ οἷα
τοῖς γέρουσιν ἐπιεικῶς γίνεται, ἤρετο, Τί
τοῦτο, ὦ ∆ημῶναξ; ὁ δὲ μειδιάσας, Χάρων
με ἔδακεν, ἔφη.
Καὶ μέντοι καὶ Λακεδαιμόνιόν τινα ἰδὼν
τὸν αὑτοῦ οἰκέτην μαστιγοῦντα, Παῦσαι,
ἔφη, ὁμότιμον σαυτοῦ τὸν δοῦλον ἀποφαί-
νων.
∆ανάης δέ τινος πρὸς τὸν ἀδελφὸν δίκην
ἐχούσης, Κρίθητι, ἔφη, οὐ γὰρ εἶ ∆ανάη ἡ
Ἀκρισίου θυγάτηρ.
Μάλιστα δὲ ἐπολέμει τοῖς οὐ πρὸς ἀλή-
θειαν ἀλλὰ πρὸς ἐπίδειξιν φιλοσοφοῦσιν·
ἕνα γοῦν ἰδὼν Κυνικὸν τρίβωνα μὲν καὶ
πήραν ἔχοντα, ἀντὶ δὲ τῆς βακτηρίας ὕπε-
ρον, καὶ κεκραγότα καὶ λέγοντα ὅτι Ἀντι-
σθένους καὶ Κράτητος καὶ ∆ιογένους ἐστὶ
ζηλωτής, Μὴ ψεύδου, ἔφη, σὺ γὰρ Ὑπε-
ρείδου μαθητὴς ὢν τυγχάνεις.
Ἐπεὶ μέντοι πολλοὺς τῶν ἀθλητῶν ἑώρα
121

122. κακομαχοῦντας καὶ παρὰ τὸν νόμον τὸν
ἐναγώνιον ἀντὶ τοῦ παγκρατιάζειν δάκνο-
ντας, Οὐκ ἀπεικότως, ἔφη, τοὺς νῦν ἀθλη-
τὰς οἱ παρομαρτοῦντες λέοντας καλοῦσιν.
Ἀστεῖον δὲ κἀκεῖνο αὐτοῦ καὶ δηκτικὸν
ἅμα τὸ πρὸς τὸν ἀνθύπατον εἰρημένον· ἦν
μὲν γὰρ τῶν πιττουμένων τὰ σκέλη καὶ τὸ
σῶμα ὅλον· Κυνικοῦ δέ τινος ἐπὶ λίθον ἀνα-
βάντος καὶ αὐτὸ τοῦτο κατηγοροῦντος
αὐτοῦ καὶ εἰς κιναιδίαν διαβάλλοντος, ἀγα-
νακτήσας καὶ κατασπασθῆναι τὸν Κυνικὸν
κελεύσας ἔμελλεν ἢ ξύλοις συντρίψειν ἢ
καὶ φυγῇ ζημιώσειν· ἀλλ' ὅ γε ∆ημῶναξ
παρατυχὼν παρῃτεῖτο συγγνώμην ἔχειν
αὐτῷ κατά τινα πάτριον τοῖς Κυνικοῖς
παρρησίαν θρασυνομένῳ. εἰπόντος δὲ τοῦ
ἀνθυπάτου, Νῦν μέν σοι ἀφίημι αὐτόν, ἂν
δὲ ὕστερον τοιοῦτόν τι τολμήσῃ, τί παθεῖν
ἄξιός ἐστιν; καὶ ὁ ∆ημῶναξ, ∆ρωπακι-
σθῆναι τότε αὐτὸν κέλευσον.
Ἄλλῳ δέ τινι στρατοπέδων ἅμα καὶ
122

123. ἔθνους τοῦ μεγίστου τὴν ἀρχὴν ἐμπιστευ-
θέντι ἐκ βασιλέως ἐρομένῳ, πῶς ἄριστα
ἄρξει; Ἀοργήτως, ἔφη, καὶ ὀλίγα μὲν λα-
λῶν, πολλὰ δὲ ἀκούων.
Ἐρομένῳ δέ τινι εἰ καὶ αὐτὸς πλακοῦντας
ἐσθίοι, Οἴει οὖν, ἔφη, τοῖς μωροῖς τὰς με-
λίσσας τιθέναι τὰ κηρία;
Πρὸς δὲ τῇ Ποικίλῃ ἀνδριάντα ἰδὼν τὴν
χεῖρα ἀποκεκομμένον, ὀψὲ ἔφη Ἀθηναίους
εἰκόνι χαλκῇ τετιμηκέναι τὸν Κυνέγειρον.
Καὶ μὴν καὶ Ῥουφῖνον τὸν Κύπριον –
λέγω δὴ τὸν χωλὸν τὸν ἐκ τοῦ περιπάτου –
ἰδὼν ἐπὶ πολὺ τοῖς περιπάτοις ἐνδιατρίβο-
ντα, Οὐδέν ἐστιν, ἔφη, ἀναισχυντότερον
χωλοῦ Περιπατητικοῦ.
Ἐπεὶ δέ ποτε ὁ Ἐπίκτητος ἐπιτιμῶν ἅμα
συνεβούλευεν αὐτῷ ἀγαγέσθαι γυναῖκα καὶ
παιδοποιήσασθαι – πρέπειν γὰρ καὶ τοῦτο
φιλοσόφῳ ἀνδρὶ ἕτερον ἀντ' αὐτοῦ καταλι-
πεῖν τῇ φύσει – ἐλεγκτικώτατα πρὸς
αὐτὸν ἀπεκρίνατο, Οὐκοῦν, ὦ Ἐπίκτητε,
123

124. δός μοι μίαν τῶν σαυτοῦ θυγατέρων.
Καὶ μὴν τὸ πρὸς Ἑρμῖνον τὸν Ἀριστοτε-
λικὸν ἄξιον ἀπομνημονεῦσαι· εἰδὼς γὰρ
αὐτὸν παγκάκιστον μὲν ὄντα καὶ μυρία
κακὰ ἐργαζόμενον, τὸν Ἀριστοτέλη δ'
ἐπαινοῦντα καὶ διὰ στόματος αὐτοῦ τὰς
δέκα κατηγορίας ἔχοντα, Ἑρμῖνε, ἔφη,
ἀληθῶς ἄξιος εἶ δέκα κατηγοριῶν.
Ἀθηναίων δὲ σκεπτομένων κατὰ ζῆλον
τὸν πρὸς Κορινθίους καταστήσασθαι θέαν
μονομάχων, προελθὼν εἰς αὐτούς, Μὴ
πρότερον ταῦτα, ὦ Ἀθηναῖοι, ψηφίσησθε,
ἂν μὴ τοῦ Ἐλέου τὸν βωμὸν καθέλητε.
Ἐπεὶ δὲ εἰς Ὀλυμπίαν ποτὲ ἐλθόντι
αὐτῷ Ἠλεῖοι εἰκόνα χαλκῆν ἐψηφίσαντο,
Μηδαμῶς τοῦτο, ἔφη, ὦ ἄνδρες Ἠλεῖοι,
μὴ δόξητε ὀνειδίζειν τοῖς προγόνοις ὑμῶν,
ὅτι μήτε Σωκράτους μήτε ∆ιογένους
εἰκόνα ἀνατεθείκασιν.
Ἤκουσα δὲ αὐτοῦ ποτε καὶ πρὸς τὸν ...
τὸν τῶν νόμων ἔμπειρον ταῦτα λέγοντος,
124

125. ὅτι κινδυνεύουσιν ἄχρηστοι εἶναι οἱ νόμοι,
ἄν τε πονηροῖς ἄν τε ἀγαθοῖς γράφωνται·
οἱ μὲν γὰρ οὐ δέονται νόμων, οἱ δὲ ὑπὸ
νόμων οὐδὲν βελτίους γίγνονται.
Τῶν δὲ Ὁμήρου στίχον ἕνα ᾖδεν μάλιστα
– κάτθαν' ὁμῶς ὅ τ' ἀεργὸς ἀνὴρ ὅ τε πολ-
λὰ ἐοργώς.
Ἐπῄνει δὲ καὶ τὸν Θερσίτην ὡς Κυνικόν
τινα δημηγόρον.
Ἐρωτηθεὶς δέ ποτε, τίς αὐτῷ ἀρέσκοι τῶν
φιλοσόφων, ἔφη, Πάντες μὲν θαυμαστοί·
ἐγὼ δὲ Σωκράτη μὲν σέβω, θαυμάζω δὲ
∆ιογένη καὶ φιλῶ Ἀρίστιππον.
Ἐβίου δὲ ἔτη ὀλίγου δέοντα τῶν ἑκατὸν
ἄνοσος, ἄλυπος, οὐδένα ἐνοχλήσας τι ἢ
αἰτήσας, φίλοις χρήσιμος, ἐχθρὸν οὐδένα
οὐδεπώποτε ἐσχηκώς· καὶ τοσοῦτον ἔρωτα
ἔσχον πρὸς αὐτὸν Ἀθηναῖοί τε αὐτοὶ καὶ
ἅπασα ἡ Ἑλλάς, ὥστε παριόντι ὑπεξανί-
στασθαι μὲν τοὺς ἄρχοντας, σιωπὴν δὲ γί-
νεσθαι παρὰ πάντων. τὸ τελευταῖον δὲ ἤδη
125

126. ὑπέργηρως ὢν ἄκλητος εἰς ἣν τύχοι παρι-
ὼν οἰκίαν ἐδείπνει καὶ ἐκάθευδε, τῶν ἐνοι-
κούντων θεοῦ τινα ἐπιφάνειαν ἡγουμένων
τὸ πρᾶγμα καί τινα ἀγαθὸν δαίμονα εἰσε-
ληλυθέναι αὐτοῖς εἰς τὴν οἰκίαν. παριόντα
δὲ αἱ ἀρτοπώλιδες ἀνθεῖλκον πρὸς αὑτὰς
ἑκάστη ἀξιοῦσα παρ' αὐτῆς λαμβάνειν τῶν
ἄρτων, καὶ τοῦτο εὐτυχίαν ἑαυτῆς ἡ δεδω-
κυῖα ᾤετο. καὶ μὴν καὶ οἱ παῖδες ὀπώρας
προσέφερον αὐτῷ πατέρα ὀνομάζοντες.
στάσεως δέ ποτε Ἀθήνησι γενομένης
εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ φανεὶς
μόνον σιωπᾶν ἐποίησεν αὐτούς· ὁ δὲ ἰδὼν
ἤδη μετεγνωκότας οὐδὲν εἰπὼν καὶ αὐτὸς
ἀπηλλάγη.
Ὅτε δὲ συνῆκεν οὐκέθ' οἷός τε ὢν αὑτῷ
ἐπικουρεῖν, εἰπὼν πρὸς τοὺς παρόντας τὸν
ἐναγώνιον τῶν κηρύκων πόδα
Λήγει μὲν ἀγὼν τῶν καλλίστων
ἄθλων ταμίας, καιρὸς δὲ καλεῖ
126

127. μηκέτι μέλλειν,
καὶ πάντων ἀποσχόμενος ἀπῆλθεν τοῦ βίου
φαιδρὸς καὶ οἷος ἀεὶ τοῖς ἐντυγχάνουσιν
ἐφαίνετο. ὀλίγον δὲ πρὸ τῆς τελευτῆς ἐρο-
μένου τινός, Περὶ ταφῆς τί κελεύεις; Μὴ
πολυπραγμονεῖτε, ἔφη· ἡ γὰρ ὀδμή με
θάψει. φαμένου δὲ ἐκείνου, Τί οὖν; οὐκ
αἰσχρὸν ὀρνέοις καὶ κυσὶ βορὰν προτεθῆναι
τηλικούτου ἀνδρὸς σῶμα; Καὶ μὴν οὐδὲν
ἄτοπον, ἔφη, τοῦτο, εἰ μέλλω καὶ ἀποθα-
νὼν ζῴοις τισὶ χρήσιμος ἔσεσθαι. οἱ μέντοι
Ἀθηναῖοι καὶ ἔθαψαν αὐτὸν δημοσίᾳ μεγα-
λοπρεπῶς καὶ ἐπὶ πολὺ ἐπένθησαν, καὶ τὸν
θᾶκον τὸν λίθινον, ἐφ' οὗ εἰώθει ὁπότε
κάμνοι ἀναπαύεσθαι, προσεκύνουν καὶ
ἐστεφάνουν ἐς τιμὴν τοῦ ἀνδρός, ἡγούμενοι
ἱερὸν εἶναι καὶ τὸν λίθον, ἐφ' οὗ ἐκαθέζετο.
ἐπὶ μὲν γὰρ τὴν ἐκφορὰν οὐκ ἔστιν ὅστις
οὐκ ἀπήντησεν, καὶ μάλιστα τῶν φιλο-
σόφων· οὗτοι μέντοι ὑποδύντες ἐκόμιζον
127

128. αὐτὸν ἄχρι πρὸς τὸν τάφον.
Ταῦτα ὀλίγα πάνυ ἐκ πολλῶν ἀπεμνη-
μόνευσα, καὶ ἔστιν ἀπὸ τούτων τοῖς ἀναγι-
νώσκουσι λογίζεσθαι ὁποῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ
ἐγένετο.
128

129. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ
Εἶτα Ἀλέξανδρος μὲν ἐπεθύμησεν ἐν τῷ
Κύδνῳ λούσασθαι καλόν τε καὶ διαυγῆ τὸν
ποταμὸν ἰδὼν καὶ ἀσφαλῶς βαθὺν καὶ προ-
σηνῶς ὀξὺν καὶ νήξασθαι ἡδὺν καὶ θέρους
ὥρᾳ ψυχρόν, ὥστε καὶ ἐπὶ προδήλῳ τῇ
νόσῳ ἣν ἐνόσησεν ἀπ' αὐτοῦ, δοκεῖ μοι οὐκ
ἂν τοῦ λουτροῦ ἀποσχέσθαι· οἶκον δέ τις
ἰδὼν μεγέθει μέγιστον καὶ κάλλει κάλλι-
στον καὶ φωτὶ φαιδρότατον καὶ χρυσῷ
στιλπνότατον καὶ γραφαῖς ἀνθηρότατον
οὐκ ἂν ἐπιθυμήσειε λόγους ἐν αὐτῷ δια-
θέσθαι, εἰ τύχοι περὶ τούτους διατρίβων,
καὶ ἐνευδοκιμῆσαι καὶ ἐλλαμπρύνασθαι καὶ
βοῆς ἐμπλῆσαι καὶ ὡς ἔνι μάλιστα καὶ
αὐτὸς μέρος τοῦ κάλλους αὐτοῦ γενέσθαι,
ἀλλὰ περισκοπήσας ἀκριβῶς καὶ θαυμάσας
129

130. μόνον ἄπεισι κωφὸν αὐτὸν καὶ ἄλογον κα-
ταλιπών, μήτε προσειπὼν μήτε προσομι-
λήσας, ὥσπερ τις ἄναυδος ἢ φθόνῳ σιωπᾶν
ἐγνωκώς; Ἡράκλεις, οὐ φιλοκάλου τινὸς
οὐδὲ περὶ τὰ εὐμορφότατα ἐρωτικοῦ τὸ ἔρ-
γον, ἀγροικία δὲ πολλὴ καὶ ἀπειροκαλία
καὶ προσέτι γε ἀμουσία, τῶν ἡδίστων
αὑτὸν ἀπαξιοῦν καὶ τῶν καλλίστων ἀποξε-
νοῦν καὶ μὴ συνιέναι ὡς οὐχ ὁ αὐτὸς περὶ
τὰ θεάματα νόμος ἰδιώταις τε καὶ πεπαι-
δευμένοις ἀνδράσιν, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπόχρη
τὸ κοινὸν τοῦτο, ἰδεῖν μόνον καὶ περι-
βλέψαι καὶ τὼ ὀφθαλμὼ περιενεγκεῖν καὶ
πρὸς τὴν ὀροφὴν ἀνακῦψαι καὶ τὴν χεῖρα
ἐπισεῖσαι καὶ καθ' ἡσυχίαν ἡσθῆναι δέει
τοῦ μὴ ἂν δυνηθῆναι ἄξιόν τι τῶν βλεπο-
μένων εἰπεῖν, ὅστις δὲ μετὰ παιδείας ὁρᾷ
τὰ καλά, οὐκ ἄν, οἶμαι, ἀγαπήσειεν ὄψει
μόνῃ καρπωσάμενος τὸ τερπνὸν οὐδ' ἂν
ὑπομείναι ἄφωνος θεατὴς τοῦ κάλλους γε-
νέσθαι, πειράσεται δὲ ὡς οἷόν τε καὶ ἐνδια-
130

131. τρῖψαι καὶ λόγῳ ἀμείψασθαι τὴν θέαν. ἡ δὲ
ἀμοιβὴ οὐκ ἔπαινος τοῦ οἴκου μόνον – το-
ῦτο μὲν γὰρ ἴσως ἐκείνῳ τῷ νησιώτῃ μει-
ρακίῳ ἔπρεπε, τὴν Μενελάου οἰκίαν ὑπε-
ρεκπεπλῆχθαι καὶ πρὸς τὰ ἐν οὐρανῷ καλὰ
τὸν ἐλέφαντα καὶ τὸν χρυσὸν αὐτῆς ἀπει-
κάζειν, ἅτε μηδὲν ἐν γῇ καλόν τι ἄλλο ἑω-
ρακότι – ἀλλὰ καὶ τὸ εἰπεῖν ἐν αὐτῷ καὶ
τοὺς βελτίστους συγκαλέσαντα λόγων ἐπί-
δειξιν ποιήσασθαι μέρος τοῦ ἐπαίνου καὶ
τοῦτο γένοιτο ἄν.
Καὶ τὸ πρᾶγμα ὑπερήδιστον, οἶμαι,
οἴκων ὁ κάλλιστος ἐς ὑποδοχὴν λόγων ἀνα-
πεπταμένος καὶ ἐπαίνου καὶ εὐφημίας με-
στὸς ὤν, ἠρέμα καὶ αὐτὸς ὥσπερ τὰ ἄντρα
συνεπηχῶν καὶ τοῖς λεγομένοις παρακο-
λουθῶν καὶ παρατείνων τὰ τελευταῖα τῆς
φωνῆς καὶ τοῖς ὑστάτοις τῶν λόγων ἐμ-
βραδύνων, μᾶλλον δὲ ὡς ἄν τις εὐμαθὴς
ἀκροατὴς διαμνημονεύων τὰ εἰρημένα καὶ
τὸν λέγοντα ἐπαινῶν καὶ ἀντίδοσιν οὐκ
131

132. ἄμουσον ποιούμενος πρὸς αὐτά· οἷόν τι
πάσχουσι πρὸς τὰ αὐλήματα τῶν ποιμένων
αἱ σκοπιαὶ ἐπαυλοῦσαι, τῆς φωνῆς ἐπα-
νιούσης κατὰ τὸ ἀντίτυπον καὶ πρὸς αὑτὴν
ἀναστρεφούσης· οἱ δὲ ἰδιῶται νομίζουσι
παρθένον τινὰ εἶναι τὴν ἀμειβομένην τοὺς
ᾄδοντας ἢ βοῶντας, ἐν μέσοις που τοῖς
κρημνοῖς κατοικοῦσαν καὶ λαλοῦσαν ἐκ
τῶν πετρῶν ἔνδοθεν.
Ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ καὶ συνεξαίρεσθαι οἴκου
πολυτελείᾳ ἡ τοῦ λέγοντος γνώμη καὶ
πρὸς τοὺς λόγους ἐπεγείρεσθαι, καθάπερ
τι καὶ ὑποβαλλούσης τῆς θέας· σχεδὸν γὰρ
εἰσρεῖ τι διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἐπὶ τὴν ψυχὴν
καλόν, εἶτα πρὸς αὑτὸ κοσμῆσαν ἐκπέμπει
τοὺς λόγους. ἢ τῷ μὲν Ἀχιλλεῖ πιστεύομεν
τὴν ὄψιν τῶν ὅπλων ἐπιτεῖναι κατὰ τῶν
Φρυγῶν τὴν ὀργήν, καὶ ἐπεὶ ἐνέδυ αὐτὰ
πειρώμενος, ἐπαρθῆναι καὶ πτερωθῆναι
πρὸς τὴν τοῦ πολέμου ἐπιθυμίαν, λόγου δὲ
σπουδὴν μὴ ἐπιτείνεσθαι πρὸς κάλλη χωρί-
132

133. ων; καίτοι Σωκράτει μὲν ἀπέχρησε πλάτα-
νος εὐφυὴς καὶ πόα εὐθαλὴς καὶ πηγὴ
διαυγὴς μικρὸν ἀπὸ τοῦ Ἰλισσοῦ, κἀντα-
ῦθα καθεζόμενος Φαίδρου τε τοῦ Μυρρι-
νουσίου κατειρωνεύετο καὶ τὸν Λυσίου τοῦ
Κεφάλου λόγον διήλεγχε καὶ τὰς Μούσας
ἐκάλει, καὶ ἐπίστευεν ἥξειν αὐτὰς ἐπὶ τὴν
ἐρημίαν συλληψομένας τῶν περὶ τοῦ ἔρω-
τος λόγων, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο γέρων ἄν-
θρωπος παρακαλῶν παρθένους συνᾳσο-
μένας τὰ παιδεραστικά. ἐς δὲ οὕτω καλὸν
χωρίον οὐκ ἂν οἰόμεθα καὶ ἀκλήτους αὐτὰς
ἐλθεῖν;
Καὶ μὴν οὐ κατά γε σκιὰν μόνην οὐδὲ
κατὰ πλατάνου κάλλος ἡ ὑποδοχή, οὐδ' ἂν
τὴν ἐπὶ τῷ Ἰλισσῷ καταλιπὼν τὴν βασι-
λέως λέγῃς τὴν χρυσῆν· ἐκείνης μὲν γὰρ ἐν
τῇ πολυτελείᾳ μόνῃ τὸ θαῦμα, τέχνη δὲ ἢ
κάλλος ἢ τέρψις ἢ τὸ σύμμετρον ἢ τὸ
εὔρυθμον οὐ συνείργαστο οὐδὲ κατεμέμι-
κτο τῷ χρυσῷ, ἀλλ' ἦν βαρβαρικὸν τὸ θέα-
133

134. μα, πλοῦτος μόνον καὶ φθόνος τῶν ἰδόντων
καὶ εὐδαιμονισμὸς τῶν ἐχόντων· ἔπαινος
δὲ οὐδαμοῦ προσῆν. οὐδὲ γὰρ ἔμελε τοῖς
Ἀρσακίδαις τῶν καλῶν οὐδὲ πρὸς τὸ τερ-
πνὸν ἐποιοῦντο τὰς ἐπιδείξεις οὐδ' ἐφρόντι-
ζον εἰ ἐπαινέσονται οἱ θεαταί, ἀλλ' ὅπως
ἐκπλαγήσονται. οὐ φιλόκαλοι γάρ, ἀλλὰ
φιλόπλουτοί εἰσιν οἱ βάρβαροι. τούτου δὲ
τοῦ οἴκου τὸ κάλλος οὐ κατὰ βαρβαρικούς
τινας ὀφθαλμοὺς οὐδὲ κατὰ Περσικὴν ἀλα-
ζονείαν ἢ βασιλικὴν μεγαλαυχίαν οὐδὲ
πένητος μόνον, ἀλλὰ εὐφυοῦς θεατοῦ δε-
όμενον καὶ ὅτῳ μὴ ἐν τῇ ὄψει ἡ κρίσις,
ἀλλά τις καὶ λογισμὸς ἐπακολουθεῖ τοῖς
βλεπομένοις.
Τὸ γὰρ τῆς τε ἡμέρας πρὸς τὸ κάλλιστον
ἀποβλέπειν – κάλλιστον δὴ αὐτῆς καὶ πο-
θεινότατον ἡ ἀρχή – καὶ τὸν ἥλιον ὑπερκύ-
ψαντα εὐθὺς ὑποδέχεσθαι καὶ τοῦ φωτὸς
ἐμπίπλασθαι ἐς κόρον ἀναπεπταμένων τῶν
θυρῶν [καθ' ὃ καὶ τὰ ἱερὰ βλέποντα ἐποί-
134

135. ουν οἱ παλαιοί], καὶ τὸ τοῦ μήκους πρὸς τὸ
πλάτος καὶ ἀμφοῖν πρὸς τὸ ὕψος εὔρυθμον
καὶ τῶν φωταγωγῶν τὸ ἐλεύθερον καὶ
πρὸς ὥραν ἑκάστην εὖ ἔχον, πῶς οὐχ ἡδέα
ταῦτα πάντα καὶ ἐπαίνων ἄξια;
Ἔτι δὲ θαυμάσειεν ἄν τις καὶ τῆς ὀροφῆς
ἐν τῷ εὐμόρφῳ τὸ ἀπέριττον κἀν τῷ
εὐκόσμῳ τὸ ἀνεπίληπτον καὶ τὸ τοῦ χρυ-
σοῦ ἐς τὸ εὐπρεπὲς σύμμετρον, ἀλλὰ μὴ
παρὰ τὰς χρείας ἐπίφθονον, ἀλλ' ὁπόσον ἂν
καὶ γυναικὶ σώφρονι καὶ καλῇ ἀρκέσῃ ἐπι-
σημότερον ἐργάσασθαι τὸ κάλλος, ἢ περὶ
τῇ δειρῇ λεπτός τις ὅρμος ἢ περὶ τῷ δα-
κτύλῳ σφενδόνη εὔφορος ἢ ἐν τοῖν ὤτοιν
ἐλλόβια ἢ πόρπη τις ἢ ταινία τὸ ἄφετον
τῆς κόμης συνδέουσα, τοσοῦτον τῇ εὐμορ-
φίᾳ προστιθεῖσα ὅσον τῇ ἐσθῆτι ἡ πορφύ-
ρα· αἱ δέ γε ἑταῖραι, καὶ μάλιστα αἱ ἀμορ-
φότεραι αὐτῶν, καὶ τὴν ἐσθῆτα ὅλην πορ-
φυρᾶν καὶ τὴν δειρὴν χρυσῆν πεποίηνται,
τῷ πολυτελεῖ θηρώμεναι τὸ ἐπαγωγὸν καὶ
135

136. τὸ ἐνδέον τῷ καλῷ προσθέσει τοῦ ἔξωθεν
τερπνοῦ παραμυθούμεναι· ἡγοῦνται γὰρ
καὶ τὴν ὠλένην αὐταῖς στιλπνοτέραν φανε-
ῖσθαι συναπολάμπουσαν τῷ χρυσῷ καὶ τοῦ
ποδὸς τὸ μὴ εὐπερίγραφον λήσειν ὑπὸ χρυ-
σῷ σανδάλῳ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἐρα-
σμιώτερον γενήσεσθαι τῷ φαεινοτάτῳ συ-
νορώμενον. ἀλλ' ἐκεῖναι μὲν οὕτως· ἡ δέ γε
σώφρων χρυσῷ μὲν τὰ ἀρκοῦντα καὶ μόνον
τὰ ἀναγκαῖα προσχρῆται, τὸ δ' αὑτῆς κάλ-
λος οὐκ ἂν αἰσχύνοιτο, οἶμαι, καὶ γυμνὴ
δεικνύουσα.
Καὶ τοίνυν ἡ τοῦδε τοῦ οἴκου ὀροφή, μᾶλ-
λον δὲ κεφαλή, εὐπρόσωπος μὲν καὶ καθ'
ἑαυτήν, τῷ χρυσῷ δὲ ἐς τοσοῦτον κε-
κόσμηται, ἐς ὅσον καὶ οὐρανὸς ἐν νυκτὶ
ὑπὸ τῶν ἀστέρων ἐκ διαστήματος περιλα-
μπόμενος καὶ ἐκ διαλείμματος ἀνθῶν τῷ
πυρί. εἰ δέ γε πῦρ ἦν τὸ πᾶν, οὐ καλὸς ἄν,
ἀλλὰ φοβερὸς ἡμῖν ἔδοξεν. ἴδοι δ' ἄν τις
οὐδ' ἀργὸν ἐνταῦθα τὸν χρυσὸν οὐδὲ μόνου
136

137. τοῦ τέρποντος εἵνεκα τῷ λοιπῷ κόσμῳ συ-
νεσπαρμένον, ἀλλὰ καὶ αὐγήν τινα ἡδεῖαν
ἀπολάμπει καὶ τὸν οἶκον ὅλον ἐπιχρώννυσι
τῷ ἐρυθήματι· ὁπόταν γὰρ τὸ φῶς προσπε-
σὸν ἐφάψηται καὶ ἀναμιχθῇ τῷ χρυσῷ,
κοινόν τι ἀπαστράπτουσι καὶ διπλασίαν
τοῦ ἐρυθήματος ἐκφαίνουσι τὴν αἰθρίαν.
Τὰ μὲν δὴ ὑψηλὰ καὶ κορυφαῖα τοῦ οἴκου
τοιάδε, Ὁμήρου τινὸς δεόμενα ἐπαινέτου,
ἵνα αὐτὸν ἢ ὑψώροφον ὡς τὸν Ἑλένης
θάλαμον ἢ αἰγλήεντα ὡς τὸν Ὄλυμπον
εἴποι· τὸν δὲ ἄλλον κόσμον καὶ τὰ τῶν τοί-
χων γράμματα καὶ τῶν χρωμάτων τὰ κάλ-
λη καὶ τὸ ἐναργὲς ἑκάστου καὶ τὸ ἀκριβὲς
καὶ τὸ ἀληθὲς ἔαρος ὄψει καὶ λειμῶνι δὲ
εὐανθεῖ καλῶς ἂν ἔχοι παραβαλεῖν· πλὴν
παρ' ὅσον ἐκεῖνα μὲν ἀπανθεῖ καὶ μαραίνε-
ται καὶ ἀλλάττεται καὶ ἀποβάλλει τὸ κάλ-
λος, τουτὶ δὲ τὸ ἔαρ ἀΐδιον καὶ λειμὼν
ἀμάραντος καὶ ἄνθος ἀθάνατον, ἅτε μόνης
τῆς ὄψεως ἐφαπτομένης καὶ δρεπομένης τὸ
137

138. ἡδὺ τῶν βλεπομένων.
Τὰ δὴ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα τις οὐκ ἂν
ἡσθείη βλέπων ἤ τις οὐκ ἂν προθυμηθείη
καὶ παρὰ τὴν δύναμιν ἐν αὐτοῖς λέγειν,
εἰδὼς αἴσχιστον ὂν ἀπολειφθῆναι τῶν ὁρω-
μένων; ἐπαγωγότατον γάρ τι ἡ ὄψις τῶν
καλῶν, οὐκ ἐπ' ἀνθρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ
ἵππος ἥδιον ἂν οἶμαι δράμοι κατὰ πρανοῦς
πεδίου καὶ μαλακοῦ, προσηνῶς δεχομένου
τὴν βάσιν καὶ ἡρέμα ὑπείκοντος τῷ ποδὶ
καὶ μὴ ἀντιτυποῦντος τῇ ὁπλῇ· ἅπαντι
γοῦν τότε χρῆται τῷ δρόμῳ καὶ ὅλον ἐπι-
δοὺς ἑαυτὸν τῷ τάχει ἁμιλλᾶται καὶ πρὸς
τοῦ πεδίου τὸ κάλλος. ὁ δὲ ταὼς ἦρος ἀρ-
χομένου πρὸς λειμῶνά τινα ἐλθών, ὁπότε
καὶ τὰ ἄνθη πρόεισιν οὐ ποθεινότερα
μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἀνθηρότε-
ρα καὶ τὰς βαφὰς καθαρώτερα, τότε καὶ
οὗτος ἐκπετάσας τὰ πτερὰ καὶ ἀναδείξας
τῷ ἡλίῳ καὶ τὴν οὐρὰν ἐπάρας καὶ πάντο-
θεν αὑτῷ περιστήσας ἐπιδείκνυται τὰ ἄνθη
138

139. τὰ αὑτοῦ καὶ τὸ ἔαρ τῶν πτερῶν ὥσπερ
αὐτὸν προκαλοῦντος τοῦ λειμῶνος ἐς τὴν
ἅμιλλαν· ἐπιστρέφει γοῦν ἑαυτὸν καὶ πε-
ριάγει καὶ ἐμπομπεύει τῷ κάλλει· ὅτε δὴ
καὶ θαυμασιώτερος φαίνεται πρὸς τὴν
αὐγὴν ἀλλαττομένων αὐτῷ τῶν χρωμάτων
καὶ μεταβαινόντων ἠρέμα καὶ πρὸς ἕτερον
εὐμορφίας εἶδος τρεπομένων. πάσχει δὲ
αὐτὸ μάλιστα ἐπὶ τῶν κύκλων, οὓς ἐπ'
ἄκροις ἔχει τοῖς πτεροῖς, ἴριδός τινος ἕκα-
στον περιθεούσης· ὃ γὰρ τέως χαλκὸς ἦν,
τοῦτο ἐγκλίναντος ὀλίγον χρυσὸς ὤφθη,
καὶ τὸ ὑπὸ τῷ ἡλίῳ κυαναυγές, εἰ σκια-
σθείη, χλοαυγές ἐστιν· οὕτω μετακοσμε-
ῖται πρὸς τὸ φῶς ἡ πτέρωσις. ὅτι μὲν γὰρ
καὶ ἡ θάλαττα ἱκανὴ προκαλέσασθαι καὶ
εἰς ἐπιθυμίαν ἐπισπάσασθαι ἐν γαλήνῃ φα-
νεῖσα, ἴστε, κἂν μὴ εἴπω· ὅτε, εἰ καὶ πα-
ντάπασιν ἠπειρώτης καὶ ἀπειρόπλους τις
εἴη, πάντως ἂν ἐθελήσειε καὶ αὐτὸς ἐμ-
βῆναι καὶ περιπλεῦσαι καὶ πολὺ ἀπὸ τῆς
139

140. γῆς ἀποσπάσαι, καὶ μάλιστα εἰ βλέποι τὴν
μὲν αὔραν κούφως ἐπουριάζουσαν τὴν
ὀθόνην, τὴν δὲ ναῦν προσηνῶς τε καὶ λείως
ἐπ' ἄκρων ἠρέμα διολισθάνουσαν τῶν κυ-
μάτων.
Καὶ τοίνυν καὶ τοῦδε τοῦ οἴκου τὸ κάλλος
ἱκανὸν καὶ παρορμῆσαι ἐς λόγους καὶ λέγο-
ντα ἐπεγεῖραι καὶ πάντα τρόπον εὐδοκι-
μῆσαι παρασκευάσαι. ἐγὼ μὲν δὴ τούτοις
πείθομαι καὶ ἤδη πέπεισμαι καὶ ἐς τὸν
οἶκον ἐπὶ λόγοις παρελήλυθα ὥσπερ ὑπὸ
ἴυγγος ἢ Σειρῆνος τῷ κάλλει ἑλκόμενος,
ἐλπίδα οὐ μικρὰν ἔχων, εἰ καὶ τέως ἡμῖν
ἄμορφοι ἦσαν οἱ λόγοι, καλοὺς αὐτοὺς φα-
νεῖσθαι καθάπερ ἐσθῆτι καλῇ κεκοσμη-
μένους.
Ἕτερος δέ τις οὐκ ἀγεννὴς λόγος, ἀλλὰ
καὶ πάνυ γενναῖος, ὥς φησι, καὶ μεταξύ
μου λέγοντος ὑπέκρουε καὶ διακόπτειν
ἐπειρᾶτο τὴν ῥῆσιν καὶ ἐπειδὴ πέπαυμαι,
οὐκ ἀληθῆ ταῦτα λέγειν φησί με, ἀλλὰ θαυ-
140

141. μάζειν, εἰ φάσκοιμι ἐπιτηδειότερον εἶναι
πρὸς λόγων ἐπίδειξιν οἴκου κάλλος γραφῇ
καὶ χρυσῷ κεκοσμημένον· αὐτὸ γάρ που
τοὐναντίον ἀποβαίνειν. μᾶλλον δέ, εἰ δοκεῖ,
αὐτὸς παρελθὼν ὁ λόγος ὑπὲρ ἑαυτοῦ κα-
θάπερ ἐν δικασταῖς ὑμῖν εἰπάτω, ὅπῃ λυσι-
τελέστερον ἡγεῖται τῷ λέγοντι εὐτέλειαν
οἴκου καὶ ἀμορφίαν. ἐμοῦ μὲν ἀκηκόατε
ἤδη λέγοντος, ὥστε οὐδὲν δέομαι δὶς περὶ
τῶν αὐτῶν εἰπεῖν, ὁ δὲ παρελθὼν ἤδη λε-
γέτω, κἀγὼ σιωπήσομαι καὶ πρὸς ὀλίγον
αὐτῷ μεταστήσομαι.
Ἄνδρες τοίνυν δικασταί, φησὶν ὁ λόγος, ὁ
μὲν προειπὼν ῥήτωρ πολλὰ καὶ μεγάλα
τόνδε τὸν οἶκον ἐπῄνεσε καὶ τῷ ἑαυτοῦ
λόγῳ ἐκόσμησεν, ἐγὼ δὲ τοσούτου δέω
ψόγον αὐτοῦ διεξελεύσεσθαι, ὥστε καὶ τὰ
ὑπ' ἐκείνου παραλελειμμένα προσθήσειν
μοι δοκῶ· ὅσῳ γὰρ ἂν ὑμῖν καλλίων φαίνη-
ται, τοσῷδε ὑπεναντίος τῇ τοῦ λέγοντος
χρείᾳ δειχθήσεται.
141

142. Καὶ πρῶτόν γε ἐπειδὴ γυναικῶν καὶ
κόσμου καὶ χρυσοῦ ἐκεῖνος ἐμνημόνευσεν,
κἀμοὶ ἐπιτρέψατε χρήσασθαι τῷ παραδείγ-
ματι· φημὶ γὰρ οὖν καὶ γυναιξὶ καλαῖς οὐχ
ὅπως συλλαμβάνειν ἐς τὸ εὐμορφότερον,
ἀλλὰ καὶ ἐναντιοῦσθαι τὸν κόσμον τὸν πο-
λύν, ὁπόταν τῶν ἐντυγχανόντων ἕκαστος
ὑπὸ τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν λίθων τῶν πολυτε-
λῶν ἐκπλαγεὶς ἀντὶ τοῦ ἐπαινεῖν ἢ χρόαν ἢ
βλέμμα ἢ δειρὴν ἢ πῆχυν ἢ δάκτυλον, ὁ δὲ
ταῦτ' ἀφεὶς ἐς τὴν σαρδὼ ἢ τὸν σμάραγδον
ἢ τὸν ὅρμον ἢ τὸ ψέλιον ἀποβλέπῃ, ὥστε
ἄχθοιτο ἂν εἰκότως παρορωμένη διὰ τὸν
κόσμον, οὐκ ἀγόντων σχολὴν ἐπαινεῖν
αὐτὴν τῶν θεατῶν, ἀλλὰ πάρεργον αὐτῆς
ποιουμένων τὴν θέαν. ὅπερ ἀνάγκη, οἶμαι,
παθεῖν καὶ τὸν ἐν οὕτω καλοῖς ἔργοις
λόγους δεικνύοντα· λανθάνει γὰρ ἐν τῷ με-
γέθει τῶν καλῶν τὸ λεχθὲν καὶ ἀμαυροῦται
καὶ συναρπάζεται, καθάπερ εἰ λύχνον τις
εἰς πυρκαϊὰν μεγάλην φέρων ἐμβάλλοι ἢ
142

143. μύρμηκα ἐπ' ἐλέφαντος ἢ καμήλου δεικνύ-
οι. τοῦτό τε οὖν φυλακτέον τῷ λέγοντι, καὶ
προσέτι μὴ καὶ τὴν φωνὴν αὐτὴν ἐπιταράτ-
τηται ἐν οὕτως εὐφώνῳ καὶ ἠχήεντι οἴκῳ
λέγων· ἀντιφθέγγεται γὰρ καὶ ἀντιφωνεῖ
καὶ ἀντιλέγει, μᾶλλον δὲ ἐπικαλύπτει τὴν
βοήν, οἷόν τι καὶ σάλπιγξ δρᾷ τὸν αὐλόν, εἰ
συναυλοῖεν, ἢ τοὺς κελευστὰς ἡ θάλαττα,
ὁπόταν πρὸς κύματος ἦχον ἐπᾴδειν τῇ
εἰρεσίᾳ θέλωσιν· ἐπικρατεῖ γὰρ ἡ μεγαλο-
φωνία καὶ κατασιωπᾷ τὸ ἧττον.
Καὶ μὴν κἀκεῖνο, ὅπερ ἔφη ὁ ἀντίδικος,
ὡς ἄρα ἐπεγείρει ὁ καλὸς οἶκος τὸν λέγο-
ντα καὶ προθυμότερον παρασκευάζει, ἐμοὶ
δοκεῖ τὸ ἐναντίον ποιεῖν· ἐκπλήττει γὰρ
καὶ φοβεῖ καὶ τὸν λογισμὸν διαταράττει
καὶ δειλότερον ἐργάζεται ἐνθυμούμενον ὡς
ἁπάντων ἐστὶν αἴσχιστον ἐν εὐμόρφῳ χω-
ρίῳ μὴ ὁμοίους φαίνεσθαι τοὺς λόγους.
ἐλέγχων γὰρ οὗτός γε ὁ φανερώτατος,
ὥσπερ ἂν εἴ τις πανοπλίαν καλὴν ἐνδὺς
143

144. ἔπειτα φεύγοι πρὸ τῶν ἄλλων, ἐπισημότε-
ρος ὢν δειλὸς ἀπὸ τῶν ὅπλων. τοῦτο δέ
μοι δοκεῖ λογισάμενος καὶ ὁ τοῦ Ὁμήρου
ῥήτωρ ἐκεῖνος εὐμορφίας ἐλάχιστον φρο-
ντίσαι, μᾶλλον δὲ καὶ παντελῶς ἀΐδρει
φωτὶ ἑαυτὸν ἀπεικάσαι, ἵνα αὐτῷ παραδο-
ξότερον φαίνηται τῶν λόγων τὸ κάλλος ἐκ
τῆς πρὸς τὸ ἀμορφότερον ἐξετάσεως. ἄλ-
λως τε ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὴν τοῦ λέγοντος
αὐτοῦ διάνοιαν ἀσχολεῖσθαι περὶ τὴν θέαν
καὶ τῆς φροντίδος τὸ ἀκριβὲς ἐκλύειν τῆς
ὄψεως ἐπικρατούσης καὶ πρὸς αὑτὴν κα-
λούσης καὶ τῷ λόγῳ προσέχειν οὐκ ἐώσης.
ὥστε τίς μηχανὴ μὴ οὐχὶ πάντως ἔλαττον
ἐρεῖν αὐτὸν τῆς ψυχῆς διατριβούσης περὶ
τὸν τῶν ὁρωμένων ἔπαινον;
Ἐῶ γὰρ λέγειν ὅτι καὶ οἱ παρόντες αὐτοὶ
καὶ πρὸς τὴν ἀκρόασιν παρειλημμένοι ἐπει-
δὰν εἰς τοιοῦτον οἶκον παρέλθωσιν, ἀντὶ
ἀκροατῶν θεαταὶ καθίστανται, καὶ οὐχ
οὕτω ∆ημόδοκος ἢ Φήμιος ἢ Θάμυρις ἢ
144

145. Ἀμφίων ἢ Ὀρφεύς τις λέγων ἐστίν, ὥστε
ἀποσπάσαι τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπὸ τῆς
θέας· ἀλλ' οὖν ἕκαστος, ἐπειδὰν μόνον
ὑπερβῇ τὸν οὐδόν, ἀθρόῳ τῷ κάλλει περι-
χυθεὶς λόγων μὲν ἐκείνων ἢ ἀκροάσεως ἄλ-
λης οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἀΐοντι ἔοικεν, ὅλος δὲ
πρὸς τοῖς ὁρωμένοις ἐστίν, εἰ μὴ τύχοι τις
παντελῶς τυφλὸς ὢν ἢ ἐν νυκτὶ ὥσπερ ἡ ἐξ
Ἀρείου πάγου βουλὴ ποιοῖτο τὴν ἀκρόασιν.
ὅτι γὰρ οὐκ ἀξιόμαχον λόγων ἰσχὺς ὄψει
ἀνταγωνίσασθαι καὶ ὁ Σειρήνων μῦθος πα-
ρατεθεὶς τῷ περὶ τῶν Γοργόνων διδάξειεν
ἄν· ἐκεῖναι μὲν γὰρ ἐκήλουν τοὺς παρα-
πλέοντας μελῳδοῦσαι καὶ κολακεύουσαι
τοῖς ᾄσμασιν καὶ καταπλεύσαντας ἐπὶ
πολὺ κατεῖχον, καὶ ὅλως τὸ ἔργον αὐτῶν
ἐδεῖτό τινος διατριβῆς, καί πού τις αὐτὰς
καὶ παρέπλευσε καὶ τοῦ μέλους παρήκου-
σε· τὸ δὲ τῶν Γοργόνων κάλλος, ἅτε
βιαιότατόν τε ὂν καὶ τοῖς καιριωτάτοις τῆς
ψυχῆς ὁμιλοῦν, εὐθὺς ἐξίστη τοὺς ἰδόντας
145

146. καὶ ἀφώνους ἐποίει, ὡς δὲ ὁ μῦθος βούλε-
ται καὶ λέγεται, λίθινοι ἐγίγνοντο ὑπὸ θαύ-
ματος. ὥστε καὶ ὃν ὑπὲρ τοῦ ταὼ λόγον
εἶπε πρὸς ὑμᾶς μικρὸν ἔμπροσθεν, ὑπὲρ
ἐμαυτοῦ εἰρῆσθαι νομίζω· καὶ γὰρ ἐκείνου
ἐν τῇ ὄψει, οὐκ ἐν τῇ φωνῇ τὸ τερπνόν. καὶ
εἴ γέ τις παραστησάμενος τὴν ἀηδόνα ἢ
τὸν κύκνον ᾄδειν κελεύοι, μεταξὺ δὲ
ᾀδόντων παραδείξειε τὸν ταὼ σιωπῶντα,
εὖ οἶδ' ὅτι ἐπ' ἐκεῖνον μεταβήσεται ἡ ψυχὴ
μακρὰ χαίρειν φράσασα τοῖς ἐκείνων
ᾄσμασιν· οὕτως ἄμαχόν τι ἔοικεν εἶναι ἡ
δι' ὄψεως ἡδονή. καὶ ἔγωγε, εἰ βούλεσθε,
μάρτυρα ὑμῖν παραστήσομαι σοφὸν ἄνδρα,
ὃς αὐτίκα μοι μαρτυρήσει ὡς πολὺ ἐπικρα-
τέστερά ἐστι τῶν ἀκουομένων τὰ ὁρώμενα.
καί μοι σὺ ἤδη ὁ κῆρυξ προσκάλει αὐτὸν
Ἡρόδοτον Λύξου Ἁλικαρνασόθεν· κἀπειδὴ
καλῶς ποιῶν ὑπήκουσε, μαρτυρείτω πα-
ρελθών· ἀναδέξασθε δὲ αὐτὸν Ἰαστὶ πρὸς
ὑμᾶς λέγοντα ὥσπερ αὐτῷ ἔθος.
146

147. Ἀληθέα τάδε ὁ λόγος ὑμῖν, ἄνδρες δικα-
σταί, μυθέεται καί οἱ πείθεσθε ὅσα ἂν λέγῃ
τουτέων πέρι ὄψιν ἀκοῆς προτιμέων· ὦτα
γὰρ τυγχάνει ἐόντα ἀπιστότερα ὀφθαλμῶν.
Ἀκούετε τοῦ μάρτυρος ἅ φησιν, ὡς τὰ
πρῶτα τῇ ὄψει ἀπέδωκεν; εἰκότως. τὰ μὲν
γὰρ ἔπεα πτεροεντά ἐστι καὶ οἴχεται ἅμα
τῷ προελθεῖν ἀποπτάμενα, ἡ δὲ τῶν ὁρω-
μένων τέρψις ἀεὶ παρεστῶσα καὶ παρα-
μένουσα πάντως τὸν θεατὴν ὑπάγεται.
Πῶς οὖν οὐ χαλεπὸς τῷ λέγοντι ἀνταγω-
νιστὴς οἶκος οὕτω καλὸς καὶ περίβλεπτος
ὤν; μᾶλλον δὲ τὸ μέγιστον οὐδέπω φημί·
ὑμεῖς γὰρ αὐτοὶ οἱ δικασταὶ καὶ μεταξὺ λε-
γόντων ἡμῶν ἐς τὴν ὀροφὴν ἀπεβλέπετε
καὶ τοὺς τοίχους ἐθαυμάζετε καὶ τὰς γρα-
φὰς ἐξητάζετε πρὸς ἑκάστην ἀποστρε-
φόμενοι. καὶ μηδὲν αἰσχυνθῆτε· συγγνώμη
γάρ, εἴ τι ἀνθρώπινον πεπόνθατε, ἄλλως τε
καὶ πρὸς οὕτω καλὰς καὶ ποικίλας τὰς
147

148. ὑποθέσεις. τῆς γὰρ τέχνης τὸ ἀκριβὲς καὶ
τῆς ἱστορίας μετὰ τοῦ ἀρχαίου τὸ ὠφέλι-
μον ἐπαγωγὸν ὡς ἀληθῶς καὶ πεπαιδευ-
μένων θεατῶν δεόμενον. καὶ ἵνα μὴ πάντα
ἐκεῖσε ἀποβλέπητε ἡμᾶς ἀπολιπόντες,
φέρε ὡς οἷόν τε γράψωμαι αὐτὰ ὑμῖν τῷ
λόγῳ· ἡσθήσεσθε γάρ, οἶμαι, ἀκούοντες ἃ
καὶ ὁρῶντες θαυμάζετε. καὶ ἴσως ἄν με καὶ
δι' αὐτὸ ἐπαινέσαιτε καὶ τοῦ ἀντιδίκου
προτιμήσαιτε, ὡς καὶ αὐτὸν ἐπιδείξαντα
καὶ διπλασιάσαντα ὑμῖν τὴν ἡδονήν. τὸ χα-
λεπὸν δὲ τοῦ τολμήματος ὁρᾶτε, ἄνευ χρω-
μάτων καὶ σχημάτων καὶ τόπου συστήσα-
σθαι τοσαύτας εἰκόνας· ψιλὴ γάρ τις ἡ γρα-
φὴ τῶν λόγων. Ἐν δεξιᾷ μὲν οὖν εἰσιόντι
Ἀργολικῷ μύθῳ ἀναμέμικται πάθος Αἰθιο-
πικόν· ὁ Περσεὺς τὸ κῆτος φονεύει καὶ τὴν
Ἀνδρομέδαν καθαιρεῖ, καὶ μετὰ μικρὸν γα-
μήσει καὶ ἄπεισιν αὐτὴν ἄγων· πάρεργον
τοῦτο τῆς ἐπὶ Γοργόνας πτήσεως. ἐν βρα-
χεῖ δὲ πολλὰ ὁ τεχνίτης ἐμιμήσατο, αἰδῶ
148

149. παρθένου καὶ φόβον – ἐπισκοπεῖ γὰρ
μάχην ἄνωθεν ἐκ τῆς πέτρας – καὶ νεανίου
τόλμαν ἐρωτικὴν καὶ θηρίου ὄψιν
ἀπρόσμαχον· καὶ τὸ μὲν ἔπεισι πεφρικὸς
ταῖς ἀκάνθαις καὶ δεδιττόμενον τῷ χάσμα-
τι, ὁ Περσεὺς δὲ τῇ λαιᾷ μὲν προδείκνυσι
τὴν Γοργόνα, τῇ δεξιᾷ δὲ καθικνεῖται τῷ
ξίφει· καὶ τὸ μὲν ὅσον τοῦ κήτους εἶδε τὴν
Μέδουσαν, ἤδη λίθος ἐστίν, τὸ δ' ὅσον ἔμ-
ψυχον μένει, τῇ ἅρπῃ κόπτεται.
Ἑξῆς δὲ μετὰ τήνδε τὴν εἰκόνα ἕτερον
δρᾶμα γέγραπται δικαιότατον, οὗ τὸ ἀρ-
χέτυπον ὁ γραφεὺς παρ' Εὐριπίδου ἢ Σοφο-
κλέους δοκεῖ μοι λαβεῖν· ἐκεῖνοι γὰρ ὁμοί-
αν ἔγραψαν τὴν εἰκόνα. τὼ νεανία τὼ ἑταί-
ρω Πυλάδης τε ὁ Φωκεὺς καὶ Ὀρέστης
δοκῶν ἤδη τεθνάναι λαθόντ' ἐς τὰ βασίλεια
παρελθόντε φονεύουσιν ἄμφω τὸν Αἴγι-
σθον· ἡ δὲ Κλυταιμνήστρα ἤδη ἀνῄρηται
καὶ ἐπ' εὐνῆς τινος ἡμίγυμνος πρόκειται
καὶ θεραπεία πᾶσα, ἐκπεπληγμένοι τὸ ἔρ-
149

150. γον οἱ μὲν ὥσπερ βοῶσιν, οἱ δέ τινες ὅπῃ
φύγωσι περιβλέπουσι. σεμνὸν δέ τι ὁ γρα-
φεὺς ἐπενόησεν, τὸ μὲν ἀσεβὲς τῆς ἐπιχει-
ρήσεως δείξας μόνον καὶ ὡς ἤδη πεπραγ-
μένον παραδραμών, ἐμβραδύνοντας δὲ τοὺς
νεανίσκους ἐργασάμενος τῷ τοῦ μοιχοῦ
φόνῳ.
Μετὰ δὲ τοῦτο θεός ἐστιν εὔμορφος καὶ
μειράκιον ὡραῖον, ἐρωτική τις παιδιά· ὁ
Βράγχος ἐπὶ πέτρας καθεζόμενος ἀνέχει
λαγὼν καὶ προσπαίζει τὸν κύνα, ὁ δὲ πηδη-
σομένῳ ἔοικεν ἐπ' αὐτὸν εἰς τὸ ὕψος, καὶ
Ἀπόλλων παρεστὼς μειδιᾷ τερπόμενος ἀμ-
φοῖν καὶ τῷ παιδὶ παίζοντι καὶ πειρωμένῳ
τῷ κυνί.
Ἐπὶ δὲ τούτοις ὁ Περσεὺς πάλιν τὰ πρὸ
τοῦ κήτους ἐκεῖνα τολμῶν καὶ ἡ Μέδουσα
τεμνομένη τὴν κεφαλὴν καὶ Ἀθηνᾶ
σκέπουσα τὸν Περσέα· ὁ δὲ τὴν μὲν τόλ-
μαν εἴργασται, τὸ δὲ ἔργον οὐχ ἑώρακεν,
πλὴν ἐπὶ τῆς ἀσπίδος τῆς Γοργόνος τὴν
150

151. εἰκόνα· οἶδε γὰρ τὸ πρόστιμον τῆς ἀληθοῦς
ὄψεως.
Κατὰ δὲ τὸν μέσον τοῖχον ἄνω τῆς ἀντιθύ-
ρου Ἀθηνᾶς ναὸς πεποίηται, ἡ θεὸς λίθου
λευκοῦ, τὸ σχῆμα οὐ πολεμιστήριον, ἀλλ'
οἷον ἂν γένοιτο εἰρήνην ἀγούσης θεοῦ πο-
λεμικῆς.
Εἶτα μετὰ ταύτην ἄλλη Ἀθηνᾶ, οὐ λίθος
αὕτη γε, ἀλλὰ γραφὴ πάλιν· Ἥφαιστος
αὐτὴν διώκει ἐρῶν, ἡ δὲ φεύγει, κἀκ τῆς
διώξεως Ἐριχθόνιος γίγνεται.
Ταύτῃ ἕπεται παλαιά τις ἄλλη γραφή·
Ὠρίων φέρει τὸν Κηδαλίωνα τυφλὸς ὤν, ὁ
δ' αὐτῷ σημαίνει τὴν πρὸς τὸ φῶς ὁδὸν
ἐποχούμενος, καὶ ὁ Ἥλιος φανεὶς ἰᾶται
τὴν πήρωσιν, καὶ ὁ Ἥφαιστος Λημνόθεν
ἐπισκοπεῖ τὸ ἔργον.
Ὀδυσσεὺς τὸ μετὰ τοῦτο δῆθεν μεμηνώς,
ἅτε συστρατεύειν τοῖς Ἀτρείδαις μὴ
θέλων· πάρεισι δὲ οἱ πρέσβεις ἤδη καλο-
ῦντες. καὶ τὰ μὲν τῆς ὑποκρίσεως πιθανὰ
151

152. πάντα, ἡ ἀπήνη, τὸ τῶν ὑπεζευγμένων
ἀσύμφωνον, ἡ ἄνοια τῶν δρωμένων· ἐλέγ-
χεται δὲ ὅμως τῷ βρέφει· Παλαμήδης γὰρ
ὁ τοῦ Ναυπλίου συνεὶς τὸ γιγνόμενον, ἁρ-
πάσας τὸν Τηλέμαχον ἀπειλεῖ φονεύσειν
πρόκωπον ἔχων τὸ ξίφος, καὶ πρὸς τὴν τῆς
μανίας ὑπόκρισιν ὀργὴν καὶ οὗτος ἀνθυπο-
κρίνεται. ὁ δὲ Ὀδυσσεὺς πρὸς τὸν φόβον
τοῦτον σωφρονεῖ καὶ πατὴρ γίγνεται καὶ
λύει τὴν ὑπόκρισιν.
Ὑστάτη δὲ ἡ Μήδεια γέγραπται τῷ ζήλῳ
διακαής, τὼ παῖδε ὑποβλέπουσα καί τι δει-
νὸν ἐννοοῦσα· ἔχει γοῦν ἤδη τὸ ξίφος, τὼ δ'
ἀθλίω καθῆσθον γελῶντε, μηδὲν τῶν μελ-
λόντων εἰδότε, καὶ ταῦτα ὁρῶντε τὸ ξίφος
ἐν ταῖν χεροῖν.
Ταῦτα πάντα, ὦ ἄνδρες δικασταί, οὐχ
ὁρᾶτε ὅπως ἀπάγει μὲν τὸν ἀκροατὴν καὶ
πρὸς τὴν θέαν ἀποστρέφει, μόνον δὲ κατα-
λείπει τὸν λέγοντα; καὶ ἔγωγε διεξῆλθον
αὐτά, οὐχ ἵνα τὸν ἀντίδικον τολμηρὸν ὑπο-
152

153. λαβόντες καὶ θρασύν, εἰ τοῖς οὕτω δυ-
σκόλοις ἑαυτὸν ἑκὼν φέρων ἐπέβαλεν, κα-
ταγνῶτε καὶ μισήσητε καὶ ἐπὶ τῶν λόγων
ἐγκαταλίπητε, ἀλλ' ἵνα μᾶλλον αὐτῷ συνα-
γωνίσησθε καὶ ὡς οἷόν τε καταμύοντες
ἀκούητε τῶν λεγομένων, λογιζόμενοι τοῦ
πράγματος τὴν δυσχέρειαν· μόλις γὰρ ἂν
οὕτω δυνηθείη οὐ δικασταῖς ἀλλὰ συναγω-
νισταῖς ὑμῖν χρησάμενος μὴ παντάπασιν
ἀνάξιος τῆς τοῦ οἴκου πολυτελείας νομι-
σθῆναι. εἰ δὲ ὑπὲρ ἀντιδίκου ταῦτα δέομαι,
μὴ θαυμάσητε· ὑπὸ γὰρ τοῦ τὸν οἶκον φιλε-
ῖν καὶ τὸν ἐν αὐτῷ λέγοντα, ὅστις ἂν ᾖ,
βουλοίμην ἂν εὐδοκιμεῖν.
153

154. ΠΑΤΡΙΟΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ
Ὅτι μὲν οὐδὲν γλύκιον ἧς πατρίδος,
φθάνει προτεθρυλημένον. ἆρ' οὖν ἥδιον μὲν
οὐδέν, σεμνότερον δέ τι καὶ θειότερον
ἄλλο; καὶ μὴν ὅσα σεμνὰ καὶ θεῖα νομίζου-
σιν ἄνθρωποι, τούτων πατρὶς αἰτία καὶ δι-
δάσκαλος, γεννησαμένη καὶ ἀναθρεψαμένη
καὶ παιδευσαμένη. πόλεων μὲν οὖν μεγέθη
καὶ λαμπρότητας καὶ πολυτελείας κατα-
σκευῶν θαυμάζουσι πολλοί, πατρίδας δὲ
στέργουσι πάντες· καὶ τοσοῦτον οὐδεὶς
ἐξηπατήθη τῶν καὶ πάνυ κεκρατημένων
ὑπὸ τῆς κατὰ τὴν θέαν ἡδονῆς, ὡς ὑπὸ τῆς
ὑπερβολῆς τῶν παρ' ἄλλοις θαυμάτων λή-
θην ποιήσασθαι τῆς πατρίδος. ὅστις μὲν
οὖν σεμνύνεται πολίτης ὢν εὐδαίμονος
154

155. πόλεως, ἀγνοεῖν μοι δοκεῖ τίνα χρὴ τιμὴν
ἀπονέμειν τῇ πατρίδι, καὶ ὁ τοιοῦτος δῆλός
ἐστιν ἀχθόμενος ἄν, εἰ μετριωτέρας ἔλαχε
τῆς πατρίδος· ἐμοὶ δὲ ἥδιον αὐτὸ τιμᾶν τὸ
τῆς πατρίδος ὄνομα. πόλεις μὲν γὰρ παρα-
βαλεῖν πειρωμένῳ προσήκει μέγεθος ἐξε-
τάζειν καὶ κάλλος καὶ τὴν τῶν ὠνίων
ἀφθονίαν· ὅπου δ' αἵρεσίς ἐστι πόλεων,
οὐδεὶς ἂν ἕλοιτο τὴν λαμπροτέραν ἐάσας
τὴν πατρίδα, ἀλλ' εὔξαιτο μὲν ἂν εἶναι καὶ
τὴν πατρίδα ταῖς εὐδαίμοσι παραπλησίαν,
ἕλοιτο δ' ἂν τὴν ὁποιανοῦν. τὸ δ' αὐτὸ το-
ῦτο καὶ οἱ δίκαιοι τῶν παίδων πράττουσιν
καὶ οἱ χρηστοὶ τῶν πατέρων· οὔτε γὰρ νέος
καλὸς κἀγαθὸς ἄλλον ἂν προτιμήσαι τοῦ
πατρὸς οὔτε πατὴρ καταμελήσας τοῦ παι-
δὸς ἕτερον ἂν στέρξαι νέον, ἀλλὰ τοσοῦτόν
γε οἱ πατέρες νικώμενοι προσνέμουσι τοῖς
παισίν, ὥστε καὶ κάλλιστοι καὶ μέγιστοι
καὶ τοῖς πᾶσιν ἄριστα κεκοσμημένοι οἱ πα-
ῖδες αὐτοῖς εἶναι δοκοῦσιν. ὅστις δὲ μὴ
155

156. τοιοῦτός ἐστι δικαστὴς πρὸς τὸν υἱόν, οὐ
δοκεῖ μοι πατρὸς ὀφθαλμοὺς ἔχειν.
Πατρίδος τοίνυν τὸ ὄνομα πρῶτον
οἰκειότατον πάντων· οὐδὲν γὰρ ὅ τι τοῦ
πατρὸς οἰκειότερον. εἰ δέ τις ἀπονέμει τῷ
πατρὶ τὴν δικαίαν τιμήν, ὥσπερ καὶ ὁ
νόμος καὶ ἡ φύσις κελεύει, προσηκόντως
ἂν τὴν πατρίδα προτιμήσαι· καὶ γὰρ ὁ πα-
τὴρ αὐτὸς τῆς πατρίδος κτῆμα καὶ ὁ τοῦ
πατρὸς πατὴρ καὶ οἱ ἐκ τούτων οἰκεῖοι
πάντες ἀνωτέρω, καὶ μέχρι θεῶν πατρῴων
πρόεισιν ἀναβιβαζόμενον τὸ ὄνομα. χαί-
ρουσι καὶ θεοὶ πατρίσι καὶ πάντα μέν, ὡς
εἰκός, ἐφορῶσι τὰ τῶν ἀνθρώπων, αὑτῶν
ἡγούμενοι κτήματα πᾶσαν γῆν καὶ θάλασ-
σαν, ἐφ' ἧς δὲ ἕκαστος αὐτῶν ἐγένετο, προ-
τιμᾷ τῶν ἄλλων ἁπασῶν πόλεων. καὶ
πόλεις σεμνότεραι θεῶν πατρίδες καὶ νῆσοι
θειότεραι παρ' αἷς ὑμνεῖται γένεσις θεῶν.
ἱερὰ γοῦν κεχαρισμένα ταῦτα νομίζεται
τοῖς θεοῖς, ἐπειδὰν εἰς τοὺς οἰκείους ἕκα-
156

157. στος ἀφικόμενος ἱερουργῇ τόπους. εἰ δὲ θε-
οῖς τίμιον τὸ τῆς πατρίδος ὄνομα, πῶς οὐκ
ἀνθρώποις γε πολὺ μᾶλλον; καὶ γὰρ εἶδε
τὸν ἥλιον πρῶτον ἕκαστος ἀπὸ τῆς πατρί-
δος, ὡς καὶ τοῦτον τὸν θεόν, εἰ καὶ κοινός
ἐστιν, ἀλλ' οὖν ἑκάστῳ νομίζεσθαι πα-
τρῷον διὰ τὴν πρώτην ἀπὸ τοῦ τόπου θέαν·
καὶ φωνῆς ἐνταῦθα ἤρξατο τὰ ἐπιχώρια
πρῶτα λαλεῖν μανθάνων καὶ θεοὺς ἐγνώρι-
σεν. εἰ δέ τις τοιαύτης ἔλαχε πατρίδος, ὡς
ἑτέρας δεηθῆναι πρὸς τὴν τῶν μειζόνων
παιδείαν, ἀλλ' οὖν ἐχέτω καὶ τούτων τῶν
παιδευμάτων τῇ πατρίδι τὴν χάριν· οὐ γὰρ
ἂν ἐγνώρισεν οὐδὲ πόλεως ὄνομα μὴ διὰ
τὴν πατρίδα πόλιν εἶναι
μαθών.
Πάντα δέ, οἶμαι, παιδεύματα καὶ μαθήμα-
τα συλλέγουσιν ἄνθρωποι χρησιμωτέρους
αὑτοὺς ἀπὸ τούτων ταῖς πατρίσι παρα-
σκευάζοντες· κτῶνται δὲ καὶ χρήματα φι-
λοτιμίας ἕνεκεν τῆς εἰς τὰ κοινὰ τῆς πατρί-
157

158. δος δαπανήματα. καὶ εἰκότως, οἶμαι· δεῖ
γὰρ οὐκ ἀχαρίστους εἶναι τοὺς τῶν μεγί-
στων τυχόντας εὐεργεσιῶν. ἀλλ' εἰ τοῖς
καθ' ἕνα τις ἀπονέμει χάριν, ὥσπερ ἐστὶ δί-
καιον, ἐπειδὰν εὖ πάθῃ πρός τινος, πολὺ
μᾶλλον προσήκει τὴν πατρίδα τοῖς καθή-
κουσιν ἀμείβεσθαι· κακώσεως μὲν γὰρ γο-
νέων εἰσὶ νόμοι παρὰ ταῖς πόλεσι, κοινὴν
δὲ προσήκει πάντων μητέρα τὴν πατρίδα
νομίζειν καὶ χαριστήρια τροφῶν ἀποδι-
δόναι καὶ τῆς τῶν νόμων αὐτῶν γνώσεως.
Ὤφθη δὲ οὐδεὶς οὕτως ἀμνήμων τῆς πα-
τρίδος, ὡς ἐν ἄλλῃ πόλει γενόμενος ἀμελε-
ῖν, ἀλλ' οἵ τε κακοπραγοῦντες ἐν ταῖς ἀπο-
δημίαις συνεχῶς ἀνακαλοῦσιν ὡς μέγιστον
τῶν ἀγαθῶν ἡ πατρίς, οἵ τε εὐδαιμονο-
ῦντες, ἂν καὶ τὰ ἄλλα εὖ πράττωσιν, τοῦτο
γοῦν αὐτοῖς μέγιστον ἐνδεῖν νομίζουσιν τὸ
μὴ τὴν πατρίδα οἰκεῖν, ἀλλὰ ξενιτεύειν·
ὄνειδος γὰρ τὸ τῆς ξενιτείας. καὶ τοὺς
κατὰ τὸν τῆς ἀποδημίας χρόνον λαμπροὺς
158

159. γενομένους ἢ διὰ χρημάτων κτῆσιν ἢ διὰ
τιμῆς δόξαν ἢ διὰ παιδείας μαρτυρίαν ἢ δι'
ἀνδρείας ἔπαινον ἔστιν ἰδεῖν εἰς τὴν πατρί-
δα πάντας ἐπειγομένους, ὡς οὐκ ἂν ἐν ἄλ-
λοις βελτίοσιν ἐπιδειξαμένους τὰ αὑτῶν
καλά· καὶ τοσούτῳ γε μᾶλλον ἕκαστος
σπεύδει λαβέσθαι τῆς πατρίδος, ὅσῳπερ ἂν
φαίνηται μειζόνων παρ' ἄλλοις ἠξιωμένος.
Ποθεινὴ μὲν οὖν καὶ νέοις ἡ πατρίς· τοῖς
δὲ ἤδη γεγηρακόσιν ὅσῳ πλεῖον τοῦ φρονε-
ῖν ἢ τοῖς νέοις μέτεστι, τοσούτῳ καὶ πλεί-
ων ἐγγίνεται πόθος τῆς πατρίδος· ἕκαστος
γοῦν τῶν γεγηρακότων καὶ σπεύδει καὶ
εὔχεται καταλῦσαι τὸν βίον ἐπὶ τῆς πατρί-
δος, ἵν', ὅθεν ἤρξατο βιοῦν, ἐνταῦθα πάλιν
καὶ τὸ σῶμα παρακατάθηται τῇ γῇ τῇ θρε-
ψαμένῃ καὶ τῶν πατρῴων κοινωνήσῃ
τάφων· δεινὸν γὰρ ἑκάστῳ δοκεῖ ξενίας
ἁλίσκεσθαι καὶ μετὰ θάνατον, ἐν ἀλλοτρίᾳ
κειμένῳ γῇ.
Ὅσον δὲ τῆς εὐνοίας τῆς πρὸς τὰς πατρί-
159

160. δας μέτεστιν τοῖς ὡς ἀληθῶς γνησίοις πο-
λίταις μάθοι τις ἂν ἐκ τῶν αὐτοχθόνων· οἱ
μὲν γὰρ ἐπήλυδες καθάπερ νόθοι ῥᾳδίας
ποιοῦνται τὰς μεταναστάσεις, τὸ μὲν τῆς
πατρίδος ὄνομα μήτε εἰδότες μήτε στέργο-
ντες, ἡγούμενοι δ' ἁπανταχοῦ τῶν ἐπιτη-
δείων εὐπορήσειν, μέτρον εὐδαιμονίας τὰς
τῆς γαστρὸς ἡδονὰς τιθέμενοι. οἷς δὲ καὶ
μήτηρ ἡ πατρίς, ἀγαπῶσι τὴν γῆν ἐφ' ἧς
ἐγένοντο καὶ ἐτράφησαν, κἂν ὀλίγην ἔχω-
σι, κἂν τραχεῖαν καὶ λεπτόγεων· κἂν ἀπο-
ρῶσι τῆς γῆς ἐπαινέσαι τὴν ἀρετήν, τῶν γε
ὑπὲρ τῆς πατρίδος οὐκ ἀπορήσουσιν ἐγκω-
μίων. ἀλλὰ κἂν ἴδωσιν ἑτέρους σεμνυνο-
μένους πεδίοις ἀνειμένοις καὶ λειμῶσι φυ-
τοῖς παντοδαποῖς διειλημμένοις, καὶ αὐτοὶ
τῶν τῆς πατρίδος ἐγκωμίων οὐκ ἐπιλαν-
θάνονται, τὴν δὲ ἱπποτρόφον ὑπερορῶντες
τὴν κουροτρόφον ἐπαινοῦσι. καὶ σπεύδει
τις εἰς τὴν πατρίδα, κἂν νησιώτης ᾖ, κἂν
παρ' ἄλλοις εὐδαιμονεῖν δύνηται, καὶ διδο-
160

161. μένην ἀθανασίαν οὐ προσήσεται, προτιμῶν
τὸν ἐπὶ τῆς πατρίδος τάφον, καὶ ὁ τῆς πα-
τρίδος αὐτῷ καπνὸς λαμπρότερος ὀφθήσε-
ται τοῦ παρ' ἄλλοις πυρός.
Οὕτω δὲ ἄρα τίμιον εἶναι δοκεῖ παρὰ
πᾶσιν ἡ πατρίς, ὥστε καὶ τοὺς πανταχοῦ
νομοθέτας ἴδοι τις ἂν ἐπὶ τοῖς μεγίστοις
ἀδικήμασιν ὡς χαλεπωτάτην ἐπιβεβλη-
κότας τὴν φυγὴν τιμωρίαν. καὶ οὐχ οἱ νο-
μοθέται μὲν οὕτως ἔχουσιν, οἱ δὲ πι-
στευόμενοι τὰς στρατηγίας ἑτέρως, ἀλλ' ἐν
ταῖς μάχαις
τὸ μέγιστόν ἐστι τῶν παραγγελμάτων τοῖς
παραταττομένοις, ὡς ὑπὲρ πατρίδος αὐτο-
ῖς ὁ πόλεμος, καὶ οὐδεὶς ὅστις ἂν ἀκούσας
τούτου κακὸς εἶναι θέλῃ· ποιεῖ γὰρ τὸν δει-
λὸν ἀνδρεῖον τὸ τῆς πατρίδος ὄνομα.
161

162. ΜΑΚΡΟΒΙΟΙ
Ὄναρ τι τοῦτο, λαμπρότατε Κυίντιλλε,
κελευσθεὶς προσφέρω σοι δῶρον τοὺς μα-
κροβίους, πάλαι μὲν τὸ ὄναρ ἰδὼν καὶ ἱστο-
ρήσας τοῖς φίλοις, ὅτε ἐτίθεσο τῷ δευτέρῳ
σου παιδὶ τοὔνομα· συμβαλεῖν δὲ οὐκ ἔχων
τίνας ὁ θεὸς κελεύει μοι προσφέρειν σοι
τοὺς μακροβίους, τότε μὲν εὐξάμην τοῖς
θεοῖς ἐπὶ μήκιστον ὑμᾶς βιῶναι σέ τε
αὐτὸν καὶ παῖδας τοὺς σούς, τοῦτο συμ-
φέρειν νομίζων καὶ σύμπαντι μὲν τῷ τῶν
ἀνθρώπων γένει, πρὸ δὲ τῶν ἁπάντων
αὐτῷ τε ἐμοὶ καὶ πᾶσι τοῖς ἐμοῖς· καὶ γὰρ
κἀμοί τι ἀγαθὸν ἐδόκει προσημαίνειν ὁ
θεός. σκεπτόμενος δὲ κατ' ἐμαυτὸν εἰς ἔν-
νοιαν ἦλθον, εἰκὸς εἶναι τοὺς θεοὺς ἀνδρὶ
περὶ παιδείαν ἔχοντι ταῦτα προστάσσοντας
162

163. κελεύειν προσφέρειν σοι τῶν ἀπὸ τῆς
τέχνης. ταύτην οὖν αἰσιωτάτην νομίζων
τὴν τῶν σῶν γενεθλίων ἡμέραν δίδωμί σοι
τοὺς ἱστορημένους εἰς μακρὸν γῆρας ἀφι-
κέσθαι ἐν ὑγιαινούσῃ τῇ ψυχῇ καὶ ὁλοκλή-
ρῳ τῷ σώματι. καὶ γὰρ ἂν καὶ ὄφελος
γένοιτό τί σοι ἐκ τοῦ συγγράμματος διπλο-
ῦν· τὸ μὲν εὐθυμία τις καὶ ἐλπὶς ἀγαθὴ καὶ
αὐτὸν ἐπὶ μήκιστον δύνασθαι βιῶναι, τὸ δὲ
διδασκαλία τις ἐκ παραδειγμάτων, εἰ ἐπι-
γνοίης ὅτι οἱ μάλιστα ἑαυτῶν ἐπιμέλειαν
ποιησάμενοι κατά τε σῶμα καὶ κατὰ ψυ-
χήν, οὗτοι δὴ εἰς μακρότατον γῆρας ἦλθον
σὺν ὑγιείᾳ παντελεῖ.
Νέστορα μὲν οὖν τὸν σοφώτατον τῶν
Ἀχαιῶν ἐπὶ τρεῖς παρατεῖναι γενεὰς Ὅμη-
ρος λέγει, ὃν συνίστησιν ἡμῖν γεγυμνα-
σμένον ἄριστα καὶ ψυχῇ καὶ σώματι. καὶ
Τειρεσίαν δὲ τὸν μάντιν ἡ τραγῳδία
μέχρις ἓξ γενεῶν παρατεῖναι λέγει. πιθα-
νὸν δ' ἂν εἴη ἄνδρα θεοῖς ἀνακείμενον κα-
163

164. θαρωτέρᾳ διαίτῃ χρώμενον ἐπὶ μήκιστον
βιῶναι. καὶ γένη δὲ ὅλα μακρόβια
ἱστορεῖται διὰ τὴν δίαιταν, ὥσπερ Αἰγυ-
πτίων οἱ καλούμενοι ἱερογραμματεῖς, Ἀσ-
συρίων δὲ καὶ Ἀράβων οἱ ἐξηγηταὶ τῶν
μύθων, Ἰνδῶν δὲ οἱ καλούμενοι Βραχ-
μᾶνες, ἄνδρες ἀκριβῶς φιλοσοφίᾳ σχο-
λάζοντες, καὶ οἱ καλούμενοι δὲ μάγοι,
γένος τοῦτο μαντικὸν καὶ θεοῖς ἀνακείμε-
νον παρά τε Πέρσαις καὶ Πάρθοις καὶ
Βάκτροις καὶ Χωρασμίοις καὶ Ἀρείοις καὶ
Σάκαις καὶ Μήδοις καὶ παρὰ πολλοῖς ἄλ-
λοις βαρβάροις, ἐρρωμένοι τέ εἰσι καὶ πο-
λυχρόνιοι διὰ τὸ μαγεύειν διαιτώμενοι καὶ
αὐτοὶ ἀκριβέστερον. ἤδη δὲ καὶ ἔθνη ὅλα
μακροβιώτατα, ὥσπερ Σῆρας μὲν
ἱστοροῦσι μέχρι τριακοσίων ζῆν ἐτῶν, οἱ
μὲν τῷ ἀέρι, οἱ δὲ τῇ γῇ τὴν αἰτίαν τοῦ μα-
κροῦ γήρως προστιθέντες, οἱ δὲ καὶ τῇ
διαίτῃ· ὑδροποτεῖν γάρ φασι τὸ ἔθνος
τοῦτο σύμπαν. καὶ Ἀθῴτας δὲ μέχρι
164

165. τριάκοντα καὶ ἑκατὸν ἐτῶν βιοῦν ἱστορε-
ῖται, καὶ τοὺς Χαλδαίους ὑπὲρ τὰ ἑκατὸν
ἔτη βιοῦν λόγος, τούτους μὲν καὶ κριθίνῳ
ἄρτῳ χρωμένους, ὡς ὀξυδορκίας τοῦτο
φάρμακον· οἷς γέ φασι διὰ τὴν τοιαύτην δί-
αιταν καὶ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις ὑπὲρ τοὺς
ἄλλους ἀνθρώπους ἐρρωμένας εἶναι.
Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περί τε τῶν μακροβίων
γενῶν καὶ τῶν ἐθνῶν, ἅτινά φασιν ὡς ἐπὶ
πλεῖστον διαγίγνεσθαι χρόνον, οἱ μὲν διὰ
τὴν γῆν καὶ τὸν ἀέρα, οἱ δὲ διὰ τὴν δίαι-
ταν, οἱ δὲ καὶ δι' ἄμφω. ἐγὼ δ' ἄν σοι δι-
καίως τὴν ἐλπίδα ῥᾳδίαν παράσχοιμι ἱστο-
ρήσας ὅτι καὶ κατὰ πᾶσαν γῆν καὶ κατὰ
πάντα ἀέρα μακρόβιοι γεγόνασιν ἄνδρες οἱ
γυμνασίοις τοῖς προσήκουσιν καὶ διαίτῃ τῇ
ἐπιτηδειοτάτῃ πρὸς ὑγίειαν χρώμενοι.
διαίρεσιν δὲ τοῦ λόγου ποιήσομαι τὴν
πρώτην κατὰ τἀπιτηδεύματα τῶν ἀνδρῶν,
καὶ πρώτους γέ σοι τοὺς βασιλικοὺς καὶ
τοὺς στρατηγικοὺς ἄνδρας ἱστορήσω, ὧν
165

166. ἕνα ἡ εὐσεβεστάτη μεγάλου θειοτάτου
αὐτοκράτορος τύχη εἰς τὴν τελεωτάτην
ἀγαγοῦσα τάξιν εὐεργέτηκε τὰ μέγιστα
τὴν οἰκουμένην τὴν ἑαυτοῦ· οὕτω γὰρ ἂν
ἀπιδὼν καὶ σὺ τῶν μακροβίων ἀνδρῶν
πρὸς τὸ ὅμοιον τῆς ἕξεως καὶ τῆς τύχης
ἑτοιμότερον ἐλπίσειας γῆρας ὑγιεινὸν καὶ
μακρὸν καὶ ἅμα ζηλώσας ἐργάσαιο σαυτῷ
τῇ διαίτῃ μέγιστόν τε ἅμα καὶ ὑγιεινότα-
τον βίον.
Πομπίλιος Νουμᾶς ὁ εὐδαιμονέστατος
τῶν Ῥωμαίων βασιλέων καὶ μάλιστα περὶ
τὴν θεραπείαν τῶν θεῶν ἀσχοληθεὶς ὑπὲρ
τὰ ὀγδοήκοντα ἔτη βεβιωκέναι ἱστορεῖται.
Σέρβιος δὲ Τούλλιος Ῥωμαίων καὶ οὗτος
βασιλεὺς ὑπὲρ τὰ ὀγδοήκοντα ἔτη καὶ
αὐτὸς βιῶσαι ἱστορεῖται. Ταρκυίνιος δὲ ὁ
τελευταῖος Ῥωμαίων βασιλεὺς φυγαδευθε-
ὶς καὶ ἐπὶ Κύμης διατρίβων ὑπὲρ τὰ ἐνενή-
κοντα ἔτη λέγεται στερρότατα βιῶσαι.
οὗτοι μὲν οὖν Ῥωμαίων βασιλεῖς, οἷς συ-
166

167. νάψω καὶ τοὺς λοιποὺς βασιλέας τοὺς εἰς
μακρὸν γῆρας ἀφικομένους καὶ μετ' αὐτοὺς
κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα ἑκάστους. ἐπὶ τέλει
δέ σοι καὶ τοὺς λοιποὺς Ῥωμαίων τοὺς εἰς
μήκιστον γῆρας ἀφικομένους προσανα-
γράψω, προσθεὶς ἅμα καὶ τοὺς κατὰ τὴν
λοιπὴν Ἰταλίαν ἐπὶ πλεῖστον βιώσαντας·
ἀξιόλογος γὰρ ἔλεγχος ἡ ἱστορία τῶν δια-
βάλλειν πειρωμένων τὸν ἐνταῦθα ἀέρα,
ὥστε καὶ ἡμᾶς χρηστοτέρας ἔχειν τὰς ἐλ-
πίδας, τελείους ἡμῖν τὰς εὐχὰς ἔσεσθαι
πρὸς τὸ εἰς μήκιστόν τε καὶ λιπαρὸν τὸν
πάσης γῆς καὶ θαλάττης δεσπότην γῆρας
ἀφικέσθαι, τῇ ἑαυτοῦ οἰκουμένῃ διαρκέσο-
ντα ἤδη καὶ γέροντα.
Ἀργανθώνιος μὲν οὖν Ταρτησσίων βασιλε-
ὺς πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν ἔτη βιῶναι λέγε-
ται, ὡς Ἡρόδοτος ὁ λογοποιὸς καὶ ὁ μελο-
ποιὸς Ἀνακρέων· ἀλλὰ τοῦτο μὲν μῦθός
τισι δοκεῖ. Ἀγαθοκλῆς δὲ ὁ Σικελίας τύ-
ραννος ἐτῶν ἐνενήκοντα ἐτελεύτα, καθάπερ
167

168. ∆ημοχάρης καὶ Τίμαιος ἱστοροῦσιν. Ἱέρων
τε ὁ Συρακουσίων τύραννος δύο καὶ ἐνενή-
κοντα ἐτῶν γενόμενος ἐτελεύτα νόσῳ, βα-
σιλεύσας ἑβδομήκοντα ἔτη, ὥσπερ ∆ημή-
τριός τε ὁ Καλλατιανὸς καὶ ἄλλοι λέγου-
σιν. Ἀτέας δὲ Σκυθῶν βασιλεὺς μαχόμενος
πρὸς Φίλιππον περὶ τὸν Ἴστρον ποταμὸν
ἔπεσεν ὑπὲρ τὰ ἐνενήκοντα ἔτη γεγονώς.
Βάρδυλις δὲ ὁ Ἰλλυριῶν βασιλεὺς ἀφ' ἵπ-
που λέγεται μάχεσθαι ἐν τῷ πρὸς Φίλιπ-
πον πολέμῳ εἰς ἐνενήκοντα τελῶν ἔτη. Τή-
ρης δὲ Ὀδρυσῶν βασιλεύς, καθά φησι Θε-
όπομπος, δύο καὶ ἐνενήκοντα ἐτῶν ἐτελεύ-
τησεν. Ἀντίγονος δὲ ὁ Φιλίππου ὁ μο-
νόφθαλμος βασιλεύων Μακεδόνων περὶ
Φρυγίαν μαχόμενος Σελεύκῳ καὶ Λυσι-
μάχῳ τραύμασι πολλοῖς περιπεσὼν ἐτελεύ-
τησεν ἐτῶν ἑνὸς καὶ ὀγδοήκοντα, ὥσπερ ὁ
συστρατευόμενος αὐτῷ Ἱερώνυμος ἱστορεῖ.
καὶ Λυσίμαχος δὲ Μακεδόνων βασιλεὺς ἐν
τῇ πρὸς Σέλευκον ἀπώλετο μάχῃ ἔτος
168

169. ὀγδοηκοστὸν τελῶν, ὡς ὁ αὐτός φησιν Ἱε-
ρώνυμος. Ἀντίγονος δέ, ὃς υἱὸς μὲν ἦν ∆η-
μητρίου, υἱωνὸς δὲ Ἀντιγόνου τοῦ μονο-
φθάλμου, οὗτος τέσσαρα καὶ τεσσαράκο-
ντα Μακεδόνων ἐβασίλευσεν ἔτη, ἐβίωσε
δὲ ὀγδοήκοντα, ὡς Μήδειός τε ἱστορεῖ καὶ
ἄλλοι συγγραφεῖς. ὁμοίως δὲ καὶ Ἀντίπα-
τρος ὁ Ἰολάου μέγιστον δυνηθεὶς καὶ ἐπι-
τροπεύσας πολλοὺς Μακεδόνων βασιλέας
ὑπὲρ τὰ ὀγδοήκοντα οὗτος ἔτη ζήσας ἐτε-
λεύτα τὸν βίον. Πτολεμαῖος δὲ ὁ Λάγου ὁ
τῶν καθ' αὑτὸν εὐδαιμονέστατος βασιλέων
Αἰγύπτου μὲν ἐβασίλευσεν, τέσσαρα δὲ καὶ
ὀγδοήκοντα βιώσας ἔτη ζῶν παρέδωκεν
τὴν ἀρχὴν πρὸ δύο ἐτοῖν τῆς τελευτῆς
Πτολεμαίῳ τῷ υἱῷ, Φιλαδέλφῳ δὲ ἐπίκλη-
σιν, ὅστις διεδέξατο τὴν πατρῴαν βασιλεί-
αν ἀδελφῶν. ... Φιλέταιρος δὲ πρῶτος μὲν
ἐκτήσατο τὴν περὶ Πέργαμον ἀρχὴν καὶ
κατέσχεν εὐνοῦχος ὤν, κατέστρεψε δὲ τὸν
βίον ὀγδοήκοντα ἐτῶν γενόμενος. Ἄτταλος
169

170. δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Φιλάδελφος, τῶν Περγα-
μηνῶν καὶ οὗτος βασιλεύων, πρὸς ὃν καὶ
Σκιπίων Ῥωμαίων στρατηγὸς ἀφίκετο,
δύο καὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἐξέλιπε τὸν βίον.
Μιθριδάτης δὲ ὁ Πόντου βασιλεὺς ὁ προ-
σαγορευθεὶς Κτίστης Ἀντίγονον τὸν μο-
νόφθαλμον φεύγων ἐπὶ Πόντου ἐτελεύτη-
σεν βιώσας ἔτη τέσσαρα καὶ ὀγδοήκοντα,
ὥσπερ Ἱερώνυμος ἱστορεῖ καὶ ἄλλοι συγ-
γραφεῖς. Ἀριαράθης δὲ ὁ Καππαδοκῶν βα-
σιλεὺς δύο μὲν καὶ ὀγδοήκοντα ἔζησεν ἔτη,
ὡς Ἱερώνυμος ἱστορεῖ· ἐδυνήθη δὲ ἴσως
καὶ ἐπὶ πλέον διαγενέσθαι, ἀλλ' ἐν τῇ πρὸς
Περδίκκαν μάχῃ ζωγρηθεὶς ἀνεσκολοπί-
σθη. Κῦρος δὲ ὁ Περσῶν βασιλεὺς ὁ πα-
λαιός, ὡς δηλοῦσιν οἱ Περσῶν καὶ Ἀσσυρί-
ων ὧροι, οἷς καὶ Ὀνησίκριτος ὁ τὰ περὶ
Ἀλέξανδρον συγγράψας συμφωνεῖν δοκεῖ,
ἑκατοντούτης γενόμενος ἐζήτει μὲν ἕνα
ἕκαστον τῶν φίλων, μαθὼν δὲ τοὺς πλεί-
στους διεφθαρμένους ὑπὸ Καμβύσου τοῦ
170

171. υἱέος, καὶ φάσκοντος Καμβύσου κατὰ
πρόσταγμα τὸ ἐκείνου ταῦτα πεποιηκέναι,
τὸ μέν τι πρὸς τὴν ὠμότητα τοῦ υἱοῦ δια-
βληθείς, τὸ δέ τι ὡς παρανοοῦντα αὑτὸν
αἰτιασάμενος ἀθυμήσας ἐτελεύτα τὸν βίον.
Ἀρταξέρξης ὁ Μνήμων ἐπικληθείς, ἐφ' ὃν
Κῦρος ὁ ἀδελφὸς ἐστρατεύσατο, βασιλεύ-
ων ἐν Πέρσαις ἐτελεύτησεν νόσῳ ἓξ καὶ
ὀγδοήκοντα ἐτῶν γενόμενος, ὡς δὲ ∆ίνων
ἱστορεῖ, τεσσάρων καὶ ἐνενήκοντα. Ἀρτα-
ξέρξης ἕτερος Περσῶν βασιλεύς, ὅν φησιν
ἐπὶ τῶν πατέρων τῶν ἑαυτοῦ Ἰσίδωρος ὁ
Χαρακηνὸς συγγραφεὺς βασιλεύειν, ἔτη
τρία καὶ ἐνενήκοντα βιοὺς ἐπιβουλῇ τἀδελ-
φοῦ Γωσίθρου ἐδολοφονήθη. Σινατρόκης δὲ
ὁ Παρθυαίων βασιλεὺς ἔτος ὀγδοηκοστὸν
ἤδη γεγονὼς ὑπὸ Σακαυράκων Σκυθῶν κα-
ταχθεὶς βασιλεύειν ἤρξατο καὶ ἐβασίλευ-
σεν ἔτη ἑπτά. Τιγράνης δὲ ὁ Ἀρμενίων βα-
σιλεύς, πρὸς ὃν Λούκουλλος ἐπολέμησεν,
πέντε καὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἐτελεύτα
171

172. νόσῳ. Ὑσπαυσίνης δὲ ὁ Χάρηκος καὶ τῶν
κατ' Ἐρυθρὰν θάλασσαν τόπων βασιλεὺς
πέντε καὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν νοσήσας ἐτε-
λεύτησεν. Τίραιος δὲ ὁ μεθ' Ὑσπαυσίνην
τρίτος βασιλεύσας δύο καὶ ἐνενήκοντα βιο-
ὺς ἔτη ἐτελεύτα νόσῳ. Ἀρτάβαζος δὲ ὁ
μετὰ Τίραιον ἕβδομος βασιλεύσας Χάρα-
κος ἓξ καὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν καταχθεὶς ὑπὸ
Πάρθων ἐβασίλευσε. Καμνασκίρης δὲ βα-
σιλεὺς Παρθυαίων ἓξ καὶ ἐνενήκοντα ἔζη-
σεν ἔτη. Μασσινίσσας δὲ Μαυρουσίων βα-
σιλεὺς ἐνενήκοντα ἐβίωσεν ἔτη. Ἄσανδρος
δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ θεοῦ Σεβαστοῦ ἀντὶ ἐθνάρχου
βασιλεὺς ἀναγορευθεὶς Βοσπόρου περὶ ἔτη
ὢν ἐνενήκοντα ἱππομαχῶν καὶ πεζομαχῶν
οὐδενὸς ἥττων ἐφάνη· ὡς δὲ ἑώρα τοὺς
ἑαυτοῦ ὑπὸ τὴν μάχην Σκριβωνίῳ προστι-
θεμένους ἀποσχόμενος σιτίων ἐτελεύτησεν
βιοὺς ἔτη τρία καὶ ἐνενήκοντα· Γοαισὸς δέ,
ὥς φησιν Ἰσίδωρος ὁ Χαρακηνός, ἐπὶ τῆς
ἑαυτοῦ ἡλικίας Ὀμάνων τῆς ἀρωματο-
172

173. φόρου βασιλεύσας πεντεκαίδεκα καὶ ἑκα-
τὸν γεγονὼς ἐτῶν ἐτελεύτησεν νόσῳ.
Βασιλέας μὲν οὖν τοσούτους ἱστορήκασι
μακροβίους οἱ πρὸ ἡμῶν. ἐπεὶ δὲ καὶ φι-
λόσοφοι καὶ πάντες οἱ περὶ παιδείαν ἔχο-
ντες, ἐπιμέλειάν πως καὶ οὗτοι ποιούμενοι
ἑαυτῶν, εἰς μακρὸν γῆρας ἦλθον, ἀνα-
γράψομεν καὶ τούτων τοὺς ἱστορημένους,
καὶ πρώτους γε φιλοσόφους. ∆ημόκριτος
μὲν Ἀβδηρίτης ἐτῶν γεγονὼς τεσσάρων
καὶ ἑκατὸν ἀποσχόμενος τροφῆς ἐτελεύτα.
Ξενόφιλος δὲ ὁ μουσικός, ὥς φησιν Ἀρι-
στόξενος, προσσχὼν τῇ Πυθαγόρου φιλοσο-
φίᾳ ὑπὲρ τὰ πέντε καὶ ἑκατὸν ἔτη Ἀθήνη-
σιν ἐβίωσεν. Σόλων δὲ καὶ Θαλῆς καὶ Πιτ-
τακός, οἵτινες τῶν κληθέντων ἑπτὰ σοφῶν
ἐγένοντο, ἑκατὸν ἕκαστος ἔζησεν ἔτη, Ζή-
νων δὲ ὁ τῆς Στωϊκῆς φιλοσοφίας ἀρχηγὸς
ὀκτὼ καὶ ἐνενήκοντα· ὅν φασιν εἰσερχόμε-
νον εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ προσπταίσαντα
ἀναφθέγξασθαι, Τί με βοᾷς; καὶ ὑπο-
173

174. στρέψαντα οἴκαδε καὶ ἀποσχόμενον τρο-
φῆς τελευτῆσαι τὸν βίον. Κλεάνθης δὲ ὁ
Ζήνωνος μαθητὴς καὶ διάδοχος ἐννέα καὶ
ἐνενήκοντα οὗτος γεγονὼς ἔτη φῦμα ἔσχεν
ἐπὶ τοῦ χείλους καὶ ἀποκαρτερῶν ἐπελ-
θόντων αὐτῷ παρ' ἑταίρων τινῶν γραμ-
μάτων προσενεγκάμενος τροφὴν καὶ
πράξας περὶ ὧν ἠξίουν οἱ φίλοι, ἀποσχόμε-
νος αὖθις τροφῆς ἐξέλιπε τὸν βίον. Ξενο-
φάνης δὲ ὁ ∆εξίνου μὲν υἱός, Ἀρχελάου δὲ
τοῦ φυσικοῦ μαθητὴς ἐβίωσεν ἔτη ἓν καὶ
ἐνενήκοντα· Ξενοκράτης δὲ Πλάτωνος μα-
θητὴς γενόμενος τέσσαρα καὶ ὀγδοήκοντα·
Καρνεάδης δὲ ὁ τῆς νεωτέρας Ἀκαδημίας
ἀρχηγὸς ἔτη πέντε καὶ ὀγδοήκοντα· Χρύ-
σιππος ἓν καὶ ὀγδοήκοντα· ∆ιογένης δὲ ὁ
Σελευκεὺς ἀπὸ Τίγριος Στωϊκὸς φιλόσο-
φος ὀκτὼ καὶ ὀγδοήκοντα· Ποσειδώνιος
Ἀπαμεὺς τῆς Συρίας, νόμῳ δὲ Ῥόδιος, φι-
λόσοφός τε ἅμα καὶ ἱστορίας συγγραφεὺς
τέσσαρα καὶ ὀγδοήκοντα· Κριτόλαος ὁ Πε-
174

175. ριπατητικὸς ὑπὲρ δύο καὶ ὀγδοήκοντα.
Πλάτων δὲ ὁ ἱερώτατος ἓν καὶ ὀγδοήκο-
ντα. Ἀθηνόδωρος Σάνδωνος Ταρσεὺς Στω-
ϊκός, ὃς καὶ διδάσκαλος ἐγένετο Καίσαρος
Σεβαστοῦ θεοῦ, ὑφ' οὗ ἡ Ταρσέων πόλις
καὶ φόρων ἐκουφίσθη, δύο καὶ ὀγδοήκοντα
ἔτη βιοὺς ἐτελεύτησεν ἐν τῇ πατρίδι, καὶ
τιμὰς ὁ Ταρσέων δῆμος αὐτῷ κατ' ἔτος
ἕκαστον ἀπονέμει ὡς ἥρωϊ. Νέστωρ δὲ
Στωϊκὸς ἀπὸ Ταρσοῦ διδάσκαλος Καίσα-
ρος Τιβερίου ἔτη δύο καὶ ἐνενήκοντα· Ξε-
νοφῶν δὲ ὁ Γρύλλου ὑπὲρ τὰ ἐνενήκοντα
ἐβίωσεν ἔτη. οὗτοι μὲν φιλοσόφων οἱ ἔνδο-
ξοι.
Συγγραφέων δὲ Κτησίβιος μὲν ἐτῶν ἑκα-
τὸν καὶ τεσσάρων ἐν περιπάτῳ ἐτελεύτη-
σεν, ὡς Ἀπολλόδωρος ἐν τοῖς χρονικοῖς
ἱστορεῖ. Ἱερώνυμος δὲ ἐν πολέμοις γενόμε-
νος καὶ πολλοὺς καμάτους ὑπομείνας καὶ
τραύματα ἔζησεν ἔτη τέσσαρα καὶ ἑκατόν,
ὡς Ἀγαθαρχίδης ἐν τῇ ἐνάτῃ τῶν περὶ τῆς
175

176. Ἀσίας ἱστοριῶν λέγει, καὶ θαυμάζει γε τὸν
ἄνδρα ὡς μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας ἄρ-
τιον ὄντα ἐν ταῖς συνουσίαις καὶ πᾶσι τοῖς
αἰσθητηρίοις, μηδενὸς γενόμενον τῶν πρὸς
ὑγίειαν ἐλλιπῆ. Ἑλλάνικος ὁ Λέσβιος
ὀγδοήκοντα καὶ πέντε, καὶ Φερεκύδης ὁ
Σύριος ὁμοίως ὀγδοήκοντα καὶ πέντε. Τί-
μαιος ὁ Ταυρομενίτης ἓξ καὶ ἐνενήκοντα·
Ἀριστόβουλος δὲ ὁ Κασανδρεὺς ὑπὲρ τὰ
ἐνενήκοντα ἔτη λέγεται βεβιωκέναι, τὴν
ἱστορίαν δὲ τέταρτον καὶ ὀγδοηκοστὸν
ἔτος γεγονὼς ἤρξατο συγγράφειν, ὡς
αὐτὸς ἐν ἀρχῇ τῆς πραγματείας λέγει. Πο-
λύβιος δὲ ὁ Λυκόρτα Μεγαλοπολίτης
ἀγρόθεν ἀνελθὼν ἀφ' ἵππου κατέπεσεν καὶ
ἐκ τούτου νοσήσας ἀπέθανεν ἐτῶν δύο καὶ
ὀγδοήκοντα, Ὑψικράτης δὲ ὁ Ἀμισηνὸς
συγγραφεὺς διὰ πολλῶν μαθημάτων γε-
νόμενος ἔτη δύο καὶ ἐνενήκοντα.
Ῥητόρων δὲ Γοργίας, ὅν τινες σοφιστὴν
καλοῦσιν, ἔτη ἑκατὸν ὀκτώ· τροφῆς δὲ
176

177. ἀποσχόμενος ἐτελεύτησεν· ὅν φασιν ἐρω-
τηθέντα τὴν αἰτίαν τοῦ μακροῦ γήρως καὶ
ὑγιεινοῦ ἐν πάσαις ταῖς αἰσθήσεσιν εἰπεῖν,
διὰ τὸ μηδέποτε συμπεριενεχθῆναι ταῖς
ἄλλων εὐωχίαις. Ἰσοκράτης ἓξ καὶ ἐνενή-
κοντα ἔτη γεγονὼς τὸν πανηγυρικὸν ἔγρα-
φε λόγον, περὶ ἔτη δὲ ἑνὸς ἀποδέοντα ἑκα-
τὸν γεγονὼς ὡς ᾔσθετο Ἀθηναίους ὑπὸ Φι-
λίππου ἐν τῇ περὶ Χαιρώνειαν μάχῃ νενι-
κημένους, ποτνιώμενος τὸν Εὐριπίδειον
στίχον προηνέγκατο εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων,
Σιδώνιόν ποτ' ἄστυ Κάδμος ἐκλιπών·
καὶ ἐπειπὼν ὡς δουλεύσει ἡ Ἑλλάς, ἐξέλι-
πε τὸν βίον. Ἀπολλόδωρος δὲ ὁ Περγαμη-
νὸς ῥήτωρ, θεοῦ Καίσαρος Σεβαστοῦ δι-
δάσκαλος γενόμενος καὶ σὺν Ἀθηνοδώρῳ
τῷ Ταρσεῖ φιλοσόφῳ παιδεύσας αὐτόν,
ἔζησεν ταὐτὰ τῷ Ἀθηνοδώρῳ ἔτη ὀγδοή-
κοντα δύο. Ποτάμων δὲ οὐκ ἄδοξος ῥήτωρ
177

178. ἔτη ἐνενήκοντα.
Σοφοκλῆς ὁ τραγῳδοποιὸς ῥᾶγα σταφυλῆς
καταπιὼν ἀπεπνίγη πέντε καὶ ἐνενήκοντα
ζήσας ἔτη. οὗτος ὑπὸ Ἰοφῶντος τοῦ υἱέος
ἐπὶ τέλει τοῦ βίου παρανοίας κρινόμενος
ἀνέγνω τοῖς δικασταῖς Οἰδίπουν τὸν ἐπὶ
Κολωνῷ, ἐπιδεικνύμενος διὰ τοῦ δράματος
ὅπως τὸν νοῦν ὑγιαίνει, ὡς τοὺς δικαστὰς
τὸν μὲν ὑπερθαυμάσαι, καταψηφίσασθαι δὲ
τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ μανίαν. Κρατῖνος δὲ ὁ τῆς
κωμῳδίας ποιητὴς ἑπτὰ πρὸς τοῖς ἐνενή-
κοντα ἔτεσιν ἐβίωσε, καὶ πρὸς τῷ τέλει
τοῦ βίου διδάξας τὴν Πυτίνην καὶ νικήσας
μετ' οὐ πολὺ ἐτελεύτα. καὶ Φιλήμων δὲ ὁ
κωμικός, ὁμοίως τῷ Κρατίνῳ ἑπτὰ καὶ
ἐνενήκοντα ἔτη βιούς, κατέκειτο μὲν ἐπὶ
κλίνης ἠρεμῶν, θεασάμενος δὲ ὄνον τὰ πα-
ρεσκευασμένα αὐτῷ σῦκα κατεσθίοντα ὥρ-
μησε μὲν εἰς γέλωτα, καλέσας δὲ τὸν
οἰκέτην καὶ σὺν πολλῷ καὶ ἀθρόῳ γέλωτι
εἰπὼν προσδοῦναι τῷ ὄνῳ ἀκράτου ῥοφεῖν
178

179. ἀποπνιγεὶς ὑπὸ τοῦ γέλωτος ἀπέθανεν. καὶ
Ἐπίχαρμος δὲ ὁ τῆς κωμῳδίας ποιητὴς
καὶ αὐτὸς ἐνενήκοντα καὶ ἑπτὰ ἔτη λέγεται
βιῶναι. Ἀνακρέων δὲ ὁ τῶν μελῶν ποιητὴς
ἔζησεν ἔτη πέντε καὶ ὀγδοήκοντα, καὶ
Στησίχορος δὲ ὁ μελοποιὸς ταὐτά, Σιμωνί-
δης δὲ ὁ Κεῖος ὑπὲρ τὰ ἐνενήκοντα.
Γραμματικῶν δὲ Ἐρατοσθένης μὲν ὁ
Ἀγλαοῦ Κυρηναῖος, ὃν οὐ μόνον γραμματι-
κόν, ἀλλὰ καὶ ποιητὴν ἄν τις ὀνομάσειεν
καὶ φιλόσοφον καὶ γεωμέτρην, δύο καὶ
ὀγδοήκοντα οὗτος ἔζησεν ἔτη. καὶ Λυκοῦρ-
γος δὲ ὁ νομοθέτης τῶν Λακεδαιμονίων
πέντε καὶ ὀγδοήκοντα ἔτη ζῆσαι ἱστορε-
ῖται.
Τοσούτους ἐδυνήθημεν βασιλέας καὶ πε-
παιδευμένους ἀθροῖσαι· ἐπεὶ δὲ ὑπεσχόμην
καὶ Ῥωμαίων τινὰς καὶ τῶν τὴν Ἰταλίαν
οἰκησάντων μακροβίων ἀναγράψαι, τού-
τους σοι, θεῶν βουλομένων, ἱερώτατε Κυί-
ντιλλε, ἐν ἄλλῳ δηλώσομεν λόγῳ.
179

180. ΑΛΗΘΩΝ ∆ΙΗΓΗΜΑΤΩΝ Αʹ
Ὥσπερ τοῖς ἀθλητικοῖς καὶ περὶ τὴν τῶν
σωμάτων ἐπιμέλειαν ἀσχολουμένοις οὐ τῆς
εὐεξίας μόνον οὐδὲ τῶν γυμνασίων φροντίς
ἐστιν, ἀλλὰ καὶ τῆς κατὰ καιρὸν γινομένης
ἀνέσεως – μέρος γοῦν τῆς ἀσκήσεως τὸ
μέγιστον αὐτὴν ὑπολαμβάνουσιν – οὕτω
δὴ καὶ τοῖς περὶ τοὺς λόγους ἐσπουδακόσιν
ἡγοῦμαι προσήκειν μετὰ τὴν πολλὴν τῶν
σπουδαιοτέρων ἀνάγνωσιν ἀνιέναι τε τὴν
διάνοιαν καὶ πρὸς τὸν ἔπειτα κάματον ἀκ-
μαιοτέραν παρασκευάζειν. γένοιτο δ' ἂν
ἐμμελὴς ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῖς, εἰ τοῖς τοιού-
τοις τῶν ἀναγνωσμάτων ὁμιλοῖεν, ἃ μὴ
μόνον ἐκ τοῦ ἀστείου τε καὶ χαρίεντος ψι-
λὴν παρέξει τὴν ψυχαγωγίαν, ἀλλά τινα
180

181. καὶ θεωρίαν οὐκ ἄμουσον ἐπιδείξεται, οἷόν
τι καὶ περὶ τῶνδε τῶν συγγραμμάτων φρο-
νήσειν ὑπολαμβάνω· οὐ γὰρ μόνον τὸ ξένον
τῆς ὑποθέσεως οὐδὲ τὸ χαρίεν τῆς προαι-
ρέσεως ἐπαγωγὸν ἔσται αὐτοῖς οὐδ' ὅτι
ψεύσματα ποικίλα πιθανῶς τε καὶ ἐναλή-
θως ἐξενηνόχαμεν, ἀλλ' ὅτι καὶ τῶν ἱστο-
ρουμένων ἕκαστον οὐκ ἀκωμῳδήτως ᾔνι-
κται πρός τινας τῶν παλαιῶν ποιητῶν τε
καὶ συγγραφέων καὶ φιλοσόφων πολλὰ τε-
ράστια καὶ μυθώδη συγγεγραφότων, οὓς
καὶ ὀνομαστὶ ἂν ἔγραφον, εἰ μὴ καὶ αὐτῷ
σοι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως φανεῖσθαι ἔμελλον
<ὧν> Κτησίας ὁ Κτησιόχου ὁ Κνίδιος, ὃς
συνέγραψεν περὶ τῆς Ἰνδῶν χώρας καὶ τῶν
παρ' αὐτοῖς ἃ μήτε αὐτὸς εἶδεν μήτε ἄλλου
ἀληθεύοντος ἤκουσεν. ἔγραψε δὲ καὶ Ἰαμ-
βοῦλος περὶ τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ θαλάττῃ
πολλὰ παράδοξα, γνώριμον μὲν ἅπασι τὸ
ψεῦδος πλασάμενος, οὐκ ἀτερπῆ δὲ ὅμως
συνθεὶς τὴν ὑπόθεσιν. πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι
181

182. τὰ αὐτὰ τούτοις προελόμενοι συνέγραψαν
ὡς δή τινας ἑαυτῶν πλάνας τε καὶ ἀποδη-
μίας, θηρίων τε μεγέθη ἱστοροῦντες καὶ
ἀνθρώπων ὠμότητας καὶ βίων καινότητας·
ἀρχηγὸς δὲ αὐτοῖς καὶ διδάσκαλος τῆς
τοιαύτης βωμολοχίας ὁ τοῦ Ὁμήρου
Ὀδυσσεύς, τοῖς περὶ τὸν Ἀλκίνουν διηγού-
μενος ἀνέμων τε δουλείαν καὶ μονοφθάλ-
μους καὶ ὠμοφάγους καὶ ἀγρίους τινὰς ἀν-
θρώπους, ἔτι δὲ πολυκέφαλα ζῷα καὶ τὰς
ὑπὸ φαρμάκων τῶν ἑταίρων μεταβολάς,
οἷς πολλὰ ἐκεῖνος πρὸς ἰδιώτας ἀνθρώπους
τοὺς Φαίακας ἐτερατεύσατο. τούτοις οὖν
ἐντυχὼν ἅπασιν, τοῦ ψεύσασθαι μὲν οὐ
σφόδρα τοὺς ἄνδρας ἐμεμψάμην, ὁρῶν ἤδη
σύνηθες ὂν τοῦτο καὶ τοῖς φιλοσοφεῖν ὑπι-
σχνουμένοις· ἐκεῖνο δὲ αὐτῶν ἐθαύμασα, εἰ
ἐνόμιζον λήσειν οὐκ ἀληθῆ συγγράφοντες.
διόπερ καὶ αὐτὸς ὑπὸ κενοδοξίας ἀπολιπεῖν
τι σπουδάσας τοῖς μεθ' ἡμᾶς, ἵνα μὴ μόνος
ἄμοιρος ὦ τῆς ἐν τῷ μυθολογεῖν ἐλευθερί-
182

183. ας, ἐπεὶ μηδὲν ἀληθὲς ἱστορεῖν εἶχον –
οὐδὲν γὰρ ἐπεπόνθειν ἀξιόλογον – ἐπὶ τὸ
ψεῦδος ἐτραπόμην πολὺ τῶν ἄλλων εὐγνω-
μονέστερον· κἂν ἓν γὰρ δὴ τοῦτο ἀληθεύσω
λέγων ὅτι ψεύδομαι. οὕτω δ' ἄν μοι δοκῶ
καὶ τὴν παρὰ τῶν ἄλλων κατηγορίαν ἐκφυ-
γεῖν αὐτὸς ὁμολογῶν μηδὲν ἀληθὲς λέγειν.
γράφω τοίνυν περὶ ὧν μήτε εἶδον μήτε
ἔπαθον μήτε παρ' ἄλλων ἐπυθόμην, ἔτι δὲ
μήτε ὅλως ὄντων μήτε τὴν ἀρχὴν γενέσθαι
δυναμένων. διὸ δεῖ τοὺς ἐντυγχάνοντας μη-
δαμῶς πιστεύειν αὐτοῖς.
Ὁρμηθεὶς γάρ ποτε ἀπὸ Ἡρακλείων
στηλῶν καὶ ἀφεὶς εἰς τὸν ἑσπέριον ὠκεα-
νὸν οὐρίῳ ἀνέμῳ τὸν πλοῦν ἐποιούμην.
αἰτία δέ μοι τῆς ἀποδημίας καὶ ὑπόθεσις ἡ
τῆς διανοίας περιεργία καὶ πραγμάτων
καινῶν ἐπιθυμία καὶ τὸ βούλεσθαι μαθεῖν
τί τὸ τέλος ἐστὶν τοῦ ὠκεανοῦ καὶ τίνες οἱ
πέραν κατοικοῦντες ἄνθρωποι. τούτου γέ
τοι ἕνεκα πάμπολλα μὲν σιτία ἐνεβαλόμην,
183

184. ἱκανὸν δὲ καὶ ὕδωρ ἐνεθέμην, πεντήκοντα
δὲ τῶν ἡλικιωτῶν προσεποιησάμην τὴν
αὐτὴν ἐμοὶ γνώμην ἔχοντας, ἔτι δὲ καὶ
ὅπλων πολύ τι πλῆθος παρεσκευασάμην
καὶ κυβερνήτην τὸν ἄριστον μισθῷ μεγάλῳ
πείσας παρέλαβον καὶ τὴν ναῦν – ἄκατος
δὲ ἦν – ὡς πρὸς μέγαν καὶ βίαιον πλοῦν
ἐκρατυνάμην. ἡμέραν οὖν καὶ νύκτα οὐρίῳ
πλέοντες ἔτι τῆς γῆς ὑποφαινομένης οὐ
σφόδρα βιαίως ἀνηγόμεθα, τῆς ἐπιούσης
δὲ ἅμα ἡλίῳ ἀνίσχοντι ὅ τε ἄνεμος ἐπεδί-
δου καὶ τὸ κῦμα ηὐξάνετο καὶ ζόφος ἐπεγί-
νετο καὶ οὐκέτ' οὐδὲ στεῖλαι τὴν ὀθόνην δυ-
νατὸν ἦν. ἐπιτρέψαντες οὖν τῷ πνέοντι καὶ
παραδόντες ἑαυτοὺς ἐχειμαζόμεθα ἡμέρας
ἐννέα καὶ ἑβδομήκοντα, τῇ ὀγδοηκοστῇ δὲ
ἄφνω ἐκλάμψαντος ἡλίου καθορῶμεν οὐ
πόρρω νῆσον ὑψηλὴν καὶ δασεῖαν, οὐ τρα-
χεῖ περιηχουμένην τῷ κύματι· καὶ γὰρ ἤδη
τὸ πολὺ τῆς ζάλης κατεπαύετο.
Προσσχόντες οὖν καὶ ἀποβάντες ὡς ἂν ἐκ
184

185. μακρᾶς ταλαιπωρίας πολὺν μὲν χρόνον ἐπὶ
γῆς ἐκείμεθα, διαναστάντες δὲ ὅμως ἀπε-
κρίναμεν ἡμῶν αὐτῶν τριάκοντα μὲν φύλα-
κας τῆς νεὼς παραμένειν, εἴκοσι δὲ σὺν
ἐμοὶ ἀνελθεῖν ἐπὶ κατασκοπῇ τῶν ἐν τῇ
νήσῳ. προελθόντες δὲ ὅσον σταδίους τρεῖς
ἀπὸ τῆς θαλάττης δι' ὕλης ὁρῶμέν τινα
στήλην χαλκοῦ πεποιημένην, Ἑλληνικοῖς
γράμμασιν καταγεγραμμένην, ἀμυδροῖς δὲ
καὶ ἐκτετριμμένοις, λέγουσαν Ἄχρι τού-
των Ἡρακλῆς καὶ ∆ιόνυσος ἀφίκοντο. ἦν
δὲ καὶ ἴχνη δύο πλησίον ἐπὶ πέτρας, τὸ μὲν
πλεθριαῖον, τὸ δὲ ἔλαττον – ἐμοὶ δοκεῖν, τὸ
μὲν τοῦ ∆ιονύσου, τὸ μικρότερον, θάτερον
δὲ Ἡρακλέους. προσκυνήσαντες δ' οὖν
προῇμεν· οὔπω δὲ πολὺ παρῇμεν καὶ ἐφι-
στάμεθα ποταμῷ οἶνον ῥέοντι ὁμοιότατον
μάλιστα οἷόσπερ ὁ Χῖός ἐστιν. ἄφθονον δὲ
ἦν τὸ ῥεῦμα καὶ πολύ, ὥστε ἐνιαχοῦ καὶ
ναυσίπορον εἶναι δύνασθαι. ἐπῄει οὖν ἡμῖν
πολὺ μᾶλλον πιστεύειν τῷ ἐπὶ τῆς στήλης
185

186. ἐπιγράμματι, ὁρῶσι τὰ σημεῖα τῆς ∆ιονύ-
σου ἐπιδημίας. δόξαν δέ μοι καὶ ὅθεν ἄρχε-
ται ὁ ποταμὸς καταμαθεῖν, ἀνῄειν παρὰ τὸ
ῥεῦμα, καὶ πηγὴν μὲν οὐδεμίαν εὗρον
αὐτοῦ, πολλὰς δὲ καὶ μεγάλας ἀμπέλους,
πλήρεις βοτρύων, παρὰ δὲ τὴν ῥίζαν
ἑκάστην ἀπέρρει σταγὼν οἴνου διαυγοῦς,
ἀφ' ὧν ἐγίνετο ὁ ποταμός. ἦν δὲ καὶ ἰχθῦς
ἐν αὐτῷ πολλοὺς ἰδεῖν, οἴνῳ μάλιστα καὶ
τὴν χρόαν καὶ τὴν γεῦσιν προςεοικότας·
ἡμεῖς γοῦν ἀγρεύσαντες αὐτῶν τινας καὶ
ἐμφαγόντες ἐμεθύσθημεν· ἀμέλει καὶ ἀνα-
τεμόντες αὐτοὺς εὑρίσκομεν τρυγὸς με-
στούς. ὕστερον μέντοι ἐπινοήσαντες τοὺς
ἄλλους ἰχθῦς, τοὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος παραμι-
γνύντες ἐκεράννυμεν τὸ σφοδρὸν τῆς οἰνο-
φαγίας.
Τότε δὲ τὸν ποταμὸν διαπεράσαντες ᾗ
διαβατὸς ἦν, εὕρομεν ἀμπέλων χρῆμα τε-
ράστιον· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς γῆς, ὁ στέλε-
χος αὐτὸς εὐερνὴς καὶ παχύς, τὸ δὲ ἄνω
186

187. γυναῖκες ἦσαν, ὅσον ἐκ τῶν λαγόνων ἅπα-
ντα ἔχουσαι τέλεια – τοιαύτην παρ' ἡμῖν
τὴν ∆άφνην γράφουσιν ἄρτι τοῦ Ἀπόλλω-
νος καταλαμβάνοντος ἀποδενδρουμένην.
ἀπὸ δὲ τῶν δακτύλων ἄκρων ἐξεφύοντο
αὐταῖς οἱ κλάδοι καὶ μεστοὶ ἦσαν βοτρύων.
καὶ μὴν καὶ τὰς κεφαλὰς ἐκόμων ἕλιξί τε
καὶ φύλλοις καὶ βότρυσι. προσελθόντας δὲ
ἡμᾶς ἠσπάζοντο καὶ ἐδεξιοῦντο, αἱ μὲν
Λύδιον, αἱ δ' Ἰνδικήν, αἱ πλεῖσται δὲ τὴν
Ἑλλάδα φωνὴν προϊέμεναι. καὶ ἐφίλουν δὲ
ἡμᾶς τοῖς στόμασιν· ὁ δὲ φιληθεὶς αὐτίκα
ἐμέθυεν καὶ παράφορος ἦν. δρέπεσθαι
μέντοι οὐ παρεῖχον τοῦ καρποῦ, ἀλλ' ἤλ-
γουν καὶ ἐβόων ἀποσπωμένου. αἱ δὲ καὶ
μίγνυσθαι ἡμῖν ἐπεθύμουν· καὶ δύο τινὲς
τῶν ἑταίρων πλησιάσαντες αὐταῖς οὐκέτι
ἀπελύοντο, ἀλλ' ἐκ τῶν αἰδοίων ἐδέδεντο·
συνεφύοντο γὰρ καὶ συνερριζοῦντο. καὶ
ἤδη αὐτοῖς κλάδοι ἐπεφύκεσαν οἱ δάκτυ-
λοι, καὶ ταῖς ἕλιξι περιπλεκόμενοι ὅσον
187

188. οὐδέπω καὶ αὐτοὶ καρποφορήσειν ἔμελλον.
καταλιπόντες δὲ αὐτοὺς ἐπὶ ναῦν ἐφεύγο-
μεν καὶ τοῖς ἀπολειφθεῖσιν διηγούμεθα ἐλ-
θόντες τά τε ἄλλα καὶ τῶν ἑταίρων τὴν
ἀμπελομιξίαν. καὶ δὴ λαβόντες ἀμφορέας
τινὰς καὶ ὑδρευσάμενοί τε ἅμα καὶ ἐκ τοῦ
ποταμοῦ οἰνισάμενοι καὶ αὐτοῦ πλησίον
ἐπὶ τῆς ᾐόνος αὐλισάμενοι ἕωθεν ἀνήχθη-
μεν οὐ σφόδρα βιαίῳ πνεύματι.
Περὶ μεσημβρίαν δὲ οὐκέτι τῆς νήσου
φαινομένης ἄφνω τυφὼν ἐπιγενόμενος καὶ
περιδινήσας τὴν ναῦν καὶ μετεωρίσας ὅσον
ἐπὶ σταδίους τριακοσίους οὐκέτι καθῆκεν
εἰς τὸ πέλαγος, ἀλλ' ἄνω μετέωρον ἐξηρτη-
μένην ἄνεμος ἐμπεσὼν τοῖς ἱστίοις ἔφερεν
κολπώσας τὴν ὀθόνην. ἑπτὰ δὲ ἡμέρας καὶ
τὰς ἴσας νύκτας ἀεροδρομήσαντες, ὀγδόῃ
καθορῶμεν γῆν τινα μεγάλην ἐν τῷ ἀέρι
καθάπερ νῆσον, λαμπρὰν καὶ σφαιροειδῆ
καὶ φωτὶ μεγάλῳ καταλαμπομένην· προσε-
νεχθέντες δὲ αὐτῇ καὶ ὁρμισάμενοι ἀπέβη-
188

189. μεν, ἐπισκοποῦντες δὲ τὴν χώραν εὑρίσκο-
μεν οἰκουμένην τε καὶ γεωργουμένην.
ἡμέρας μὲν οὖν οὐδὲν αὐτόθεν ἑωρῶμεν,
νυκτὸς δὲ ἐπιγενομένης ἐφαίνοντο ἡμῖν καὶ
ἄλλαι πολλαὶ νῆσοι πλησίον, αἱ μὲν μεί-
ζους, αἱ δὲ μικρότεραι, πυρὶ τὴν χρόαν
προσεοικυῖαι, καὶ ἄλλη δέ τις γῆ κάτω, καὶ
πόλεις ἐν αὑτῇ καὶ ποταμοὺς ἔχουσα καὶ
πελάγη καὶ ὕλας καὶ ὄρη. ταύτην οὖν τὴν
καθ' ἡμᾶς οἰκουμένην εἰκάζομεν.
∆όξαν δὲ ἡμῖν καὶ ἔτι πορρωτέρω προελ-
θεῖν, συνελήφθημεν τοῖς Ἱππογύποις παρ'
αὐτοῖς καλουμένοις ἀπαντήσαντες. οἱ δὲ
Ἱππόγυποι οὗτοί εἰσιν ἄνδρες ἐπὶ γυπῶν
μεγάλων ὀχούμενοι καὶ καθάπερ ἵπποις
τοῖς ὀρνέοις χρώμενοι· μεγάλοι γὰρ οἱ
γῦπες καὶ ὡς ἐπίπαν τρικέφαλοι. μάθοι δ'
ἄν τις τὸ μέγεθος αὐτῶν ἐντεῦθεν· νεὼς
γὰρ μεγάλης φορτίδος ἱστοῦ ἕκαστον τῶν
πτερῶν μακρότερον καὶ παχύτερον φέρου-
σι. τούτοις οὖν τοῖς Ἱππογύποις προστέτα-
189

190. κται περιπετομένοις τὴν γῆν, εἴ τις εὑρε-
θείη ξένος, ἀνάγειν ὡς τὸν βασιλέα· καὶ δὴ
καὶ ἡμᾶς συλλαβόντες ἀνάγουσιν ὡς
αὐτόν. ὁ δὲ θεασάμενος καὶ ἀπὸ τῆς στο-
λῆς εἰκάσας, Ἕλληνες ἆρα, ἔφη, ὑμεῖς, ὦ
ξένοι; συμφησάντων δέ, Πῶς οὖν ἀφίκε-
σθε, ἔφη, τοσοῦτον ἀέρα διελθόντες; καὶ
ἡμεῖς τὸ πᾶν αὐτῷ διηγούμεθα· καὶ ὃς ἀρ-
ξάμενος τὸ καθ' αὑτὸν ἡμῖν διεξῄει, ὡς καὶ
αὐτὸς ἄνθρωπος ὢν τοὔνομα Ἐνδυμίων
ἀπὸ τῆς ἡμετέρας γῆς καθεύδων ἀναρπα-
σθείη ποτὲ καὶ ἀφικόμενος βασιλεύσειε
τῆς χώρας· εἶναι δὲ τὴν γῆν ἐκείνην ἔλεγε
τὴν ἡμῖν κάτω φαινομένην σελήνην. ἀλλὰ
θαρρεῖν τε παρεκελεύετο καὶ μηδένα κίνδυ-
νον ὑφορᾶσθαι· πάντα γὰρ ἡμῖν παρέσε-
σθαι ὧν δεόμεθα. Ἢν δὲ καὶ κατορθώσω,
ἔφη, τὸν πόλεμον ὃν ἐκφέρω νῦν πρὸς τοὺς
τὸν ἥλιον κατοικοῦντας, ἁπάντων εὐδαιμο-
νέστατα παρ' ἐμοὶ καταβιώσεσθε. καὶ ἡμε-
ῖς ἠρόμεθα τίνες εἶεν οἱ πολέμιοι καὶ τὴν
190

191. αἰτίαν τῆς διαφορᾶς· Ὁ δὲ Φαέθων, φη-
σίν, ὁ τῶν ἐν τῷ ἡλίῳ κατοικούντων βασι-
λεύς – οἰκεῖται γὰρ δὴ κἀκεῖνος ὥσπερ
καὶ ἡ σελήνη – πολὺν ἤδη πρὸς ἡμᾶς πολε-
μεῖ χρόνον. ἤρξατο δὲ ἐξ αἰτίας τοιαύτης·
τῶν ἐν τῇ ἀρχῇ τῇ ἐμῇ ποτε τοὺς ἀπορω-
τάτους συναγαγὼν ἐβουλήθην ἀποικίαν ἐς
τὸν Ἑωσφόρον στεῖλαι, ὄντα ἔρημον καὶ
ὑπὸ μηδενὸς κατοικούμενον· ὁ τοίνυν Φα-
έθων φθονήσας ἐκώλυσε τὴν ἀποικίαν
κατὰ μέσον τὸν πόρον ἀπαντήσας ἐπὶ τῶν
Ἱππομυρμήκων. τότε μὲν οὖν νικηθέντες –
οὐ γὰρ ἦμεν ἀντίπαλοι τῇ παρασκευῇ
– ἀνεχωρήσαμεν· νῦν δὲ βούλομαι αὖθις
ἐξενεγκεῖν τὸν πόλεμον καὶ ἀποστεῖλαι τὴν
ἀποικίαν. ἢν οὖν ἐθέλητε, κοινωνήσατέ μοι
τοῦ στόλου, γῦπας δὲ ὑμῖν ἐγὼ παρέξω
τῶν βασιλικῶν ἕνα ἑκάστῳ καὶ τὴν ἄλλην
ὅπλισιν· αὔριον δὲ ποιησόμεθα τὴν ἔξοδον.
Οὕτως, ἔφην ἐγώ, γιγνέσθω, ἐπειδή σοι
δοκεῖ.
191

192. Τότε μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἑστιαθέντες ἐμεί-
ναμεν, ἕωθεν δὲ διαναστάντες ἐτασσόμεθα·
καὶ γὰρ οἱ σκοποὶ ἐσήμαινον πλησίον εἶναι
τοὺς πολεμίους. τὸ μὲν οὖν πλῆθος τῆς
στρατιᾶς δέκα μυριάδες ἐγένοντο ἄνευ τῶν
σκευοφόρων καὶ τῶν μηχανοποιῶν καὶ τῶν
πεζῶν καὶ τῶν ξένων συμμάχων· τούτων
δὲ ὀκτακισμύριοι μὲν ἦσαν οἱ Ἱππόγυποι,
δισμύριοι δὲ οἱ ἐπὶ τῶν Λαχανοπτέρων. ὄρ-
νεον δὲ καὶ τοῦτό ἐστι μέγιστον, ἀντὶ τῶν
πτερῶν λαχάνοις πάντῃ λάσιον, τὰ δὲ ὠκύ-
πτερα ἔχει θριδακίνης φύλλοις μάλιστα
προσεοικότα. ἐπὶ δὲ τούτοις οἱ Κεγχρο-
βόλοι τετάχατο καὶ οἱ Σκοροδομάχοι. ἦλ-
θον δὲ αὐτῷ καὶ ἀπὸ τῆς ἄρκτου σύμμαχοι,
τρισμύριοι μὲν Ψυλλοτοξόται, πεντακι-
σμύριοι δὲ Ἀνεμοδρόμοι· τούτων δὲ οἱ μὲν
Ψυλλοτοξόται ἐπὶ ψυλλῶν μεγάλων ἱπ-
πάζονται, ὅθεν καὶ τὴν προσηγορίαν ἔχου-
σιν· μέγεθος δὲ τῶν ψυλλῶν ὅσον δώδεκα
ἐλέφαντες· οἱ δὲ Ἀνεμοδρόμοι πεζοὶ μέν
192

193. εἰσιν, φέρονται δὲ ἐν τῷ ἀέρι ἄνευ πτερῶν·
ὁ δὲ τρόπος τῆς φορᾶς τοιόσδε. χιτῶνας
ποδήρεις ὑπεζωσμένοι κολπώσαντες αὐτο-
ὺς τῷ ἀνέμῳ καθάπερ ἱστία φέρονται
ὥσπερ τὰ σκάφη. τὰ πολλὰ δ' οἱ τοιοῦτοι
ἐν ταῖς μάχαις πελτασταί εἰσιν. ἐλέγοντο
δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ὑπὲρ τὴν Καππαδοκίαν
ἀστέρων ἥξειν Στρουθοβάλανοι μὲν ἑπτα-
κισμύριοι, Ἱππογέρανοι δὲ πεντακισχίλιοι.
τούτους ἐγὼ οὐκ ἐθεασάμην· οὐ γὰρ
ἀφίκοντο. διόπερ οὐδὲ γράψαι τὰς φύσεις
αὐτῶν ἐτόλμησα· τεράστια γὰρ καὶ ἄπιστα
περὶ αὐτῶν ἐλέγετο.
Αὕτη μὲν ἡ τοῦ Ἐνδυμίωνος δύναμις ἦν.
σκευὴ δὲ πάντων ἡ αὐτή· κράνη μὲν ἀπὸ
τῶν κυάμων, μεγάλοι γὰρ παρ' αὐτοῖς οἱ
κύαμοι καὶ καρτεροί· θώρακες δὲ φολιδω-
τοὶ πάντες θέρμινοι· τὰ γὰρ λέπη τῶν θέρ-
μων συρράπτοντες ποιοῦνται θώρακας, ἄρ-
ρηκτον δὲ ἐκεῖ γίνεται τοῦ θέρμου τὸ
λέπος ὥσπερ κέρας· ἀσπίδες δὲ καὶ ξίφη
193

194. οἷα τὰ Ἑλληνικά. ἐπειδὴ δὲ καιρὸς ἦν,
ἐτάξαντο ὧδε· τὸ μὲν δεξιὸν κέρας εἶχον οἱ
Ἱππόγυποι καὶ ὁ βασιλεὺς τοὺς ἀρίστους
περὶ αὑτὸν ἔχων· καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις
ἦμεν· τὸ δὲ εὐώνυμον οἱ Λαχανόπτεροι· τὸ
μέσον δὲ οἱ σύμμαχοι ὡς ἑκάστοις ἐδόκει.
τὸ δὲ πεζὸν ἦσαν μὲν ἀμφὶ τὰς ἑξακισχιλί-
ας μυριάδας, ἐτάχθησαν δὲ οὕτως. ἀράχναι
παρ' αὐτοῖς πολλοὶ καὶ μεγάλοι γίγνονται,
πολὺ τῶν Κυκλάδων νήσων ἕκαστος μεί-
ζων. τούτοις προσέταξεν διυφῆναι τὸν με-
ταξὺ τῆς σελήνης καὶ τοῦ Ἑωσφόρου ἀέρα.
ὡς δὲ τάχιστα ἐξειργάσαντο καὶ πεδίον
ἐποίησαν, ἐπὶ τούτου παρέταξε τὸ πεζόν·
ἡγεῖτο δὲ αὐτῶν Νυκτερίων ὁ Εὐδιάνακτος
τρίτος αὐτός.
Τῶν δὲ πολεμίων τὸ μὲν εὐώνυμον εἶχον
οἱ Ἱππομύρμηκες καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ Φαέθων·
θηρία δέ ἐστι μέγιστα, ὑπόπτερα, τοῖς παρ'
ἡμῖν μύρμηξι προσεοικότα πλὴν τοῦ
μεγέθους· ὁ γὰρ μέγιστος αὐτῶν καὶ
194

195. δίπλεθρος ἦν. ἐμάχοντο δὲ οὐ μόνον οἱ ἐπ'
αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μάλιστα τοῖς
κέρασιν· ἐλέγοντο δὲ οὗτοι εἶναι ἀμφὶ τὰς
πέντε μυριάδας. ἐπὶ δὲ τοῦ δεξιοῦ αὐτῶν
ἐτάχθησαν οἱ Ἀεροκώνωπες, ὄντες καὶ
οὗτοι ἀμφὶ τὰς πέντε μυριάδας, πάντες το-
ξόται κώνωψι μεγάλοις ἐποχούμενοι· μετὰ
δὲ τούτους οἱ Ἀεροκόρδακες, ψιλοί τε
ὄντες καὶ πεζοί, πλὴν μάχιμοί γε καὶ
οὗτοι· πόρρωθεν γὰρ ἐσφενδόνων ῥαφα-
νῖδας ὑπερμεγέθεις, καὶ ὁ βληθεὶς οὐδὲ ὀλί-
γον ἀντέχειν ἐδύνατο, ἀπέθνῃσκε δὲ δυσω-
δίας τινὸς τῷ τραύματι ἐγγινομένης·
ἐλέγοντο δὲ χρίειν τὰ βέλη μαλάχης ἰῷ.
ἐχόμενοι δὲ αὐτῶν ἐτάχθησαν οἱ Καυλομύ-
κητες, ὁπλῖται ὄντες καὶ ἀγχέμαχοι, τὸ
πλῆθος μύριοι· ἐκλήθησαν δὲ Καυλομύκη-
τες, ὅτι ἀσπίσι μὲν μυκητίναις ἐχρῶντο,
δόρασι δὲ καυλίνοις τοῖς ἀπὸ τῶν ἀσπα-
ράγων. πλησίον δὲ αὐτῶν οἱ Κυνοβάλανοι
ἔστησαν, οὓς ἔπεμψαν αὐτῷ οἱ τὸν Σείριον
195

196. κατοικοῦντες, πεντακισχίλιοι [καὶ οὗτοι]
ἄνδρες κυνοπρόσωποι ἐπὶ βαλάνων πτερω-
τῶν μαχόμενοι. ἐλέγοντο δὲ κἀκείνῳ ὑστε-
ρίζειν τῶν συμμάχων οὕς τε ἀπὸ τοῦ Γαλα-
ξίου μετεπέμπετο σφενδονήτας καὶ οἱ Νε-
φελοκένταυροι. ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν τῆς μάχης
ἤδη κεκριμένης ἀφίκοντο, ὡς μήποτε ὤφε-
λον· οἱ σφενδονῆται δὲ οὐδὲ ὅλως παρε-
γένοντο, διόπερ φασὶν ὕστερον αὐτοῖς ὀργι-
σθέντα τὸν Φαέθοντα πυρπολῆσαι τὴν
χώραν.
Τοιαύτῃ μὲν καὶ ὁ Φαέθων ἐπῄει παρα-
σκευῇ. συμμίξαντες δὲ ἐπειδὴ τὰ σημεῖα
ἤρθη καὶ ὠγκήσαντο ἑκατέρων οἱ ὄνοι –
τούτοις γὰρ ἀντὶ σαλπιστῶν χρῶνται –
ἐμάχοντο. καὶ τὸ μὲν εὐώνυμον τῶν
Ἡλιωτῶν αὐτίκα ἔφυγε οὐδ' εἰς χεῖρας δε-
ξάμενον τοὺς Ἱππογύπους, καὶ ἡμεῖς
εἱπόμεθα κτείνοντες· τὸ δεξιὸν δὲ αὐτῶν
ἐκράτει τοῦ ἐπὶ τῷ ἡμετέρῳ εὐωνύμου, καὶ
ἐπεξῆλθον οἱ Ἀεροκώνωπες διώκοντες
196

197. ἄχρι πρὸς τοὺς πεζούς. ἐνταῦθα δὲ κἀκεί-
νων ἐπιβοηθούντων ἔφυγον ἐγκλίναντες,
καὶ μάλιστα ἐπεὶ ᾔσθοντο τοὺς ἐπὶ τῷ εὐω-
νύμῳ σφῶν νενικημένους. τῆς δὲ τροπῆς
λαμπρᾶς γεγενημένης πολλοὶ μὲν ζῶντες
ἡλίσκοντο, πολλοὶ δὲ καὶ ἀνῃροῦντο, καὶ
τὸ αἷμα ἔρρει πολὺ μὲν ἐπὶ τῶν νεφῶν,
ὥστε αὐτὰ βάπτεσθαι καὶ ἐρυθρὰ φαίνε-
σθαι, οἷα παρ' ἡμῖν δυομένου τοῦ ἡλίου
φαίνεται, πολὺ δὲ καὶ εἰς τὴν γῆν κατέστα-
ζεν, ὥστε με εἰκάζειν μὴ ἄρα τοιούτου τι-
νὸς καὶ πάλαι ἄνω γενομένου Ὅμηρος
ὑπέλαβεν αἵματι ὗσαι τὸν ∆ία ἐπὶ τῷ τοῦ
Σαρπηδόνος θανάτῳ.
Ἀναστρέψαντες δὲ ἀπὸ τῆς διώξεως δύο
τρόπαια ἐστήσαμεν, τὸ μὲν ἐπὶ τῶν ἀρα-
χνίων τῆς πεζομαχίας, τὸ δὲ τῆς ἀερομαχί-
ας ἐπὶ τῶν νεφῶν. ἄρτι δὲ τούτων γινο-
μένων ἠγγέλλοντο ὑπὸ τῶν σκοπῶν οἱ Νε-
φελοκένταυροι προσελαύνοντες, οὓς ἔδει
πρὸ τῆς μάχης ἐλθεῖν τῷ Φαέθοντι. καὶ δὴ
197

198. ἐφαίνοντο προσιόντες, θέαμα παραδοξότα-
τον, ἐξ ἵππων πτερωτῶν καὶ ἀνθρώπων συ-
γκείμενοι· μέγεθος δὲ τῶν μὲν ἀνθρώπων
ὅσον τοῦ Ῥοδίων κολοσσοῦ ἐξ ἡμισείας ἐς
τὸ ἄνω, τῶν δὲ ἵππων ὅσον νεὼς μεγάλης
φορτίδος. τὸ μέντοι πλῆθος αὐτῶν οὐκ
ἀνέγραψα, μή τῳ καὶ ἄπιστον δόξῃ – το-
σοῦτον ἦν. ἡγεῖτο δὲ αὐτῶν ὁ ἐκ τοῦ
ζῳδιακοῦ τοξότης. ἐπεὶ δὲ ᾔσθοντο τοὺς
φίλους νενικημένους, ἐπὶ μὲν τὸν Φαέθο-
ντα ἔπεμπον ἀγγελίαν αὖθις ἐπιέναι, αὐτοὶ
δὲ διαταξάμενοι τεταραγμένοις ἐπιπίπτου-
σι τοῖς Σεληνίταις, ἀτάκτως περὶ τὴν δίω-
ξιν καὶ τὰ λάφυρα διεσκεδασμένοις· καὶ
πάντας μὲν τρέπουσιν, αὐτὸν δὲ τὸν βασι-
λέα καταδιώκουσι πρὸς τὴν πόλιν καὶ τὰ
πλεῖστα τῶν ὀρνέων αὐτοῦ κτείνουσιν·
ἀνέσπασαν δὲ καὶ τὰ τρόπαια καὶ κατέδρα-
μον ἅπαν τὸ ὑπὸ τῶν ἀραχνῶν πεδίον ὑφα-
σμένον, ἐμὲ δὲ καὶ δύο τινὰς τῶν ἑταίρων
ἐζώγρησαν. ἤδη δὲ παρῆν καὶ ὁ Φαέθων
198

199. καὶ αὖθις ἄλλα τρόπαια ὑπ' ἐκείνων ἵστα-
το.
Ἡμεῖς μὲν οὖν ἀπηγόμεθα ἐς τὸν ἥλιον
αὐθημερὸν τὼ χεῖρε ὀπίσω δεθέντες ἀρα-
χνίου ἀποκόμματι. οἱ δὲ πολιορκεῖν μὲν
οὐκ ἔγνωσαν τὴν πόλιν, ἀναστρέψαντες δὲ
τὸ μεταξὺ τοῦ ἀέρος ἀπετείχιζον, ὥστε
μηκέτι τὰς αὐγὰς ἀπὸ τοῦ ἡλίου πρὸς τὴν
σελήνην διήκειν. τὸ δὲ τεῖχος ἦν διπλοῦν,
νεφελωτόν· ὥστε σαφὴς ἔκλειψις τῆς σελή-
νης ἐγεγόνει καὶ νυκτὶ διηνεκεῖ πᾶσα κα-
τείχετο. πιεζόμενος δὲ τούτοις ὁ Ἐνδυμί-
ων πέμψας ἱκέτευε καθαιρεῖν τὸ οἰκοδόμη-
μα καὶ μὴ σφᾶς περιορᾶν ἐν σκότῳ βιοτεύ-
οντας, ὑπισχνεῖτο δὲ καὶ φόρους τελέσειν
καὶ σύμμαχος ἔσεσθαι καὶ μηκέτι πολεμή-
σειν, καὶ ὁμήρους ἐπὶ τούτοις δοῦναι ἤθε-
λεν. οἱ δὲ περὶ τὸν Φαέθοντα γενομένης δὶς
ἐκκλησίας τῇ προτεραίᾳ μὲν οὐδὲν παρέλυ-
σαν τῆς ὀργῆς, τῇ ὑστεραίᾳ δὲ μετέγνω-
σαν, καὶ ἐγένετο ἡ εἰρήνη ἐπὶ τούτοις·
199

200. Κατὰ τάδε συνθήκας ἐποιήσαντο Ἡλι-
ῶται καὶ οἱ σύμμαχοι πρὸς Σεληνίτας καὶ
τοὺς συμμάχους, ἐπὶ τῷ καταλῦσαι μὲν
Ἡλιώτας τὸ διατείχισμα καὶ μηκέτι ἐς
τὴν σελήνην ἐσβάλλειν, ἀποδοῦναι δὲ καὶ
τοὺς αἰχμαλώτους ῥητοῦ ἕκαστον χρήμα-
τος, τοὺς δὲ Σεληνίτας ἀφεῖναι μὲν αὐτο-
νόμους τούς γε ἄλλους ἀστέρας, ὅπλα δὲ
μὴ ἐπιφέρειν τοῖς Ἡλιώταις, συμμαχεῖν δὲ
τῇ ἀλλήλων, ἤν τις ἐπίῃ· φόρον δὲ ὑποτε-
λεῖν ἑκάστου ἔτους τὸν βασιλέα τῶν Σελη-
νιτῶν τῷ βασιλεῖ τῶν Ἡλιωτῶν δρόσου
ἀμφορέας μυρίους, καὶ ὁμήρους δὲ σφῶν
αὐτῶν δοῦναι μυρίους, τὴν δὲ ἀποικίαν τὴν
ἐς τὸν Ἑωσφόρον κοινῇ ποιεῖσθαι, καὶ με-
τέχειν τῶν ἄλλων τὸν βουλόμενον· ἐγ-
γράψαι δὲ τὰς συνθήκας στήλῃ ἠλεκτρίνῃ
καὶ ἀναστῆσαι ἐν μέσῳ τῷ ἀέρι ἐπὶ τοῖς
μεθορίοις. ὤμοσαν δὲ Ἡλιωτῶν μὲν Πυ-
ρωνίδης καὶ Θερείτης καὶ Φλόγιος, Σελη-
νιτῶν δὲ Νύκτωρ καὶ Μήνιος καὶ Πολυ-
200

201. λάμπης.
Τοιαύτη μὲν ἡ εἰρήνη ἐγένετο· εὐθὺς δὲ
τὸ τεῖχος καθῃρεῖτο καὶ ἡμᾶς τοὺς αἰχμα-
λώτους ἀπέδοσαν. ἐπεὶ δὲ ἀφικόμεθα ἐς
τὴν σελήνην, ὑπηντίαζον ἡμᾶς καὶ ἠσπάζο-
ντο μετὰ δακρύων οἵ τε ἑταῖροι καὶ ὁ Ἐν-
δυμίων αὐτός. καὶ ὁ μὲν ἠξίου μεῖναί τε
παρ' αὑτῷ καὶ κοινωνεῖν τῆς ἀποικίας, ὑπι-
σχνούμενος δώσειν πρὸς γάμον τὸν ἑαυτοῦ
παῖδα· γυναῖκες γὰρ οὐκ εἰσὶ παρ' αὐτοῖς.
ἐγὼ δὲ οὐδαμῶς ἐπειθόμην, ἀλλ' ἠξίουν
ἀποπεμφθῆναι κάτω ἐς τὴν θάλατταν. ὡς
δὲ ἔγνω ἀδύνατον ὂν πείθειν, ἀποπέμπει
ἡμᾶς ἑστιάσας ἑπτὰ ἡμέρας.
Ἃ δὲ ἐν τῷ μεταξὺ διατρίβων ἐν τῇ σελή-
νῃ κατενόησα καινὰ καὶ παράδοξα, ταῦτα
βούλομαι εἰπεῖν. πρῶτα μὲν τὸ μὴ ἐκ γυ-
ναικῶν γεννᾶσθαι αὐτούς, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἀρ-
ρένων· γάμοις γὰρ τοῖς ἄρρεσι χρῶνται καὶ
οὐδὲ ὄνομα γυναικὸς ὅλως ἴσασι. μέχρι μὲν
οὖν πέντε καὶ εἴκοσι ἐτῶν γαμεῖται ἕκα-
201

202. στος, ἀπὸ δὲ τούτων γαμεῖ αὐτός· κύουσι
δὲ οὐκ ἐν τῇ νηδύϊ, ἀλλ' ἐν ταῖς γαστροκνη-
μίαις· ἐπειδὰν γὰρ συλλάβῃ τὸ ἔμβρυον,
παχύνεται ἡ κνήμη, καὶ χρόνῳ ὕστερον
ἀνατεμόντες ἐξάγουσι νεκρά, ἐκθέντες δὲ
αὐτὰ πρὸς τὸν ἄνεμον κεχηνότα
ζῳοποιοῦσιν. δοκεῖ δέ μοι καὶ ἐς τοὺς Ἕλ-
ληνας ἐκεῖθεν ἥκειν τῆς γαστροκνημίας το-
ὔνομα, ὅτι παρ' ἐκείνοις ἀντὶ γαστρὸς κυο-
φορεῖ. μεῖζον δὲ τούτου ἄλλο διηγήσομαι.
γένος ἐστὶ παρ' αὐτοῖς ἀνθρώπων οἱ καλού-
μενοι ∆ενδρῖται, γίνεται δὲ τὸν τρόπον το-
ῦτον. ὄρχιν ἀνθρώπου τὸν δεξιὸν ἀποτε-
μόντες ἐν γῇ φυτεύουσιν, ἐκ δὲ αὐτοῦ δέν-
δρον ἀναφύεται μέγιστον, σάρκινον, οἷον
φαλλός· ἔχει δὲ καὶ κλάδους καὶ φύλλα· ὁ
δὲ καρπός ἐστι βάλανοι πηχυαῖοι τὸ μέγε-
θος. ἐπειδὰν οὖν πεπανθῶσιν, τρυγήσαντες
αὐτὰς ἐκκολάπτουσι τοὺς ἀνθρώπους.
αἰδοῖα μέντοι πρόσθετα ἔχουσιν, οἱ μὲν
ἐλεφάντινα, οἱ δὲ πένητες αὐτῶν ξύλινα,
202

203. καὶ διὰ τούτων ὀχεύουσι καὶ πλησιάζουσι
τοῖς γαμέταις τοῖς ἑαυτῶν. ἐπειδὰν δὲ γη-
ράσῃ ὁ ἄνθρωπος, οὐκ ἀποθνῄσκει, ἀλλ'
ὥσπερ καπνὸς διαλυόμενος ἀὴρ γίνεται.
τροφὴ δὲ πᾶσιν ἡ αὐτή· ἐπειδὰν γὰρ πῦρ
ἀνακαύσωσιν, βατράχους ὀπτῶσιν ἐπὶ τῶν
ἀνθράκων· πολλοὶ δὲ παρ' αὐτοῖς εἰσιν ἐν
τῷ ἀέρι πετόμενοι· ὀπτωμένων δὲ περικα-
θεσθέντες ὥσπερ δὴ περὶ τράπεζαν
κάπτουσιν τὸν ἀναθυμιώμενον καπνὸν καὶ
εὐωχοῦνται. σίτῳ μὲν δὴ τρέφονται τοιού-
τῳ· ποτὸν δὲ αὐτοῖς ἐστιν ἀὴρ ἀποθλιβόμε-
νος εἰς κύλικα καὶ ὑγρὸν ἀνιεὶς ὥσπερ
δρόσον. οὐ μὴν ἀπουροῦσίν γε καὶ ἀφοδεύ-
ουσιν, ἀλλ' οὐδὲ τέτρηνται ᾗπερ ἡμεῖς,
οὐδὲ τὴν συνουσίαν οἱ παῖδες ἐν ταῖς
ἕδραις παρέχουσιν, ἀλλ' ἐν ταῖς ἰγνύσιν
ὑπὲρ τὴν γαστροκνημίαν· ἐκεῖ γάρ εἰσι τε-
τρημένοι.
Καλὸς δὲ νομίζεται παρ' αὐτοῖς ἤν πού
τις φαλακρὸς καὶ ἄκομος ᾖ, τοὺς δὲ κομή-
203

204. τας καὶ μυσάττονται. ἐπὶ δὲ τῶν κομητῶν
ἀστέρων τοὐναντίον τοὺς κομήτας καλοὺς
νομίζουσιν· ἐπεδήμουν γάρ τινες, οἳ καὶ
περὶ ἐκείνων διηγοῦντο. καὶ μὴν καὶ γένεια
φύουσιν μικρὸν ὑπὲρ τὰ γόνατα. καὶ ὄνυ-
χας ἐν τοῖς ποσὶν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ
πάντες εἰσὶν μονοδάκτυλοι. ὑπὲρ δὲ τὰς
πυγὰς ἑκάστῳ αὐτῶν κράμβη ἐκπέφυκε
μακρὰ ὥσπερ οὐρά, θάλλουσα ἐς ἀεὶ καὶ
ὑπτίου ἀναπίπτοντος οὐ κατακλωμένη.
ἀπομύττονται δὲ μέλι δριμύτατον· κἀπει-
δὰν ἢ πονῶσιν ἢ γυμνάζωνται, γάλακτι
πᾶν τὸ σῶμα ἱδροῦσιν, ὥστε καὶ τυροὺς
ἀπ' αὐτοῦ πήγνυνται, ὀλίγον τοῦ μέλιτος
ἐπιστάξαντες· ἔλαιον δὲ ποιοῦνται ἀπὸ τῶν
κρομμύων πάνυ λιπαρόν τε καὶ εὐῶδες
ὥσπερ μύρον. ἀμπέλους δὲ πολλὰς ἔχουσιν
ὑδροφόρους· αἱ γὰρ ῥᾶγες τῶν βοτρύων
εἰσὶν ὥσπερ χάλαζα, καί, ἐμοὶ δοκεῖν, ἐπει-
δὰν ἐμπεσὼν ἄνεμος διασείσῃ τὰς
ἀμπέλους ἐκείνας, τότε πρὸς ἡμᾶς καταπί-
204

205. πτει ἡ χάλαζα διαρραγέντων τῶν βοτρύων.
τῇ μέντοι γαστρὶ ὅσα πήρᾳ χρῶνται τι-
θέντες ἐν αὐτῇ ὅσων δέονται· ἀνοικτὴ γὰρ
αὐτοῖς αὕτη καὶ πάλιν κλειστή ἐστιν·
ἐντέρων δὲ οὐδὲν ὑπάρχειν αὐτῇ φαίνεται,
ἢ τοῦτο μόνον, ὅτι δασεῖα πᾶσα ἔντοσθε
καὶ λάσιός ἐστιν, ὥστε καὶ τὰ νεογνά, ἐπει-
δὰν ῥιγώσῃ, ἐς ταύτην ὑποδύεται.
Ἐσθὴς δὲ τοῖς μὲν πλουσίοις ὑαλίνη μαλ-
θακή, τοῖς πένησι δὲ χαλκῆ ὑφαντή· πολύ-
χαλκα γὰρ τὰ ἐκεῖ χωρία, καὶ ἐργάζονται
τὸν χαλκὸν ὕδατι ὑποβρέξαντες ὥσπερ τὰ
ἔρια. περὶ μέντοι τῶν ὀφθαλμῶν, οἵους
ἔχουσιν, ὀκνῶ μὲν εἰπεῖν, μή τίς με νομίσῃ
ψεύδεσθαι διὰ τὸ ἄπιστον τοῦ λόγου. ὅμως
δὲ καὶ τοῦτο ἐρῶ· τοὺς ὀφθαλμοὺς περιαι-
ρετοὺς ἔχουσι, καὶ ὁ βουλόμενος ἐξελὼν
τοὺς αὑτοῦ φυλάττει ἔστ' ἂν δεηθῇ ἰδεῖν·
οὕτω δὲ ἐνθέμενος ὁρᾷ· καὶ πολλοὶ τοὺς
σφετέρους ἀπολέσαντες παρ' ἄλλων χρη-
σάμενοι ὁρῶσιν. εἰσὶ δ' οἳ καὶ πολλοὺς ἀπο-
205

206. θέτους ἔχουσιν, οἱ πλούσιοι. τὰ ὦτα δὲ
πλατάνων φύλλα ἐστὶν αὐτοῖς πλήν γε τοῖς
ἀπὸ τῶν βαλάνων· ἐκεῖνοι γὰρ μόνοι ξύλι-
να ἔχουσιν. καὶ μὴν καὶ ἄλλο θαῦμα ἐν τοῖς
βασιλείοις ἐθεασάμην· κάτοπτρον μέγιστον
κεῖται ὑπὲρ φρέατος οὐ πάνυ βαθέος. ἂν
μὲν οὖν εἰς τὸ φρέαρ καταβῇ τις, ἀκούει
πάντων τῶν παρ' ἡμῖν ἐν τῇ γῇ λεγομένων,
ἐὰν δὲ εἰς τὸ κάτοπτρον ἀποβλέψῃ, πάσας
μὲν πόλεις, πάντα δὲ ἔθνη ὁρᾷ ὥσπερ ἐφε-
στὼς ἑκάστοις· τότε καὶ τοὺς οἰκείους ἐγὼ
ἐθεασάμην καὶ πᾶσαν τὴν πατρίδα, εἰ δὲ
κἀκεῖνοι ἐμὲ ἑώρων, οὐκέτι ἔχω τὸ ἀσφα-
λὲς εἰπεῖν. ὅστις δὲ ταῦτα μὴ πιστεύει
οὕτως ἔχειν, ἄν ποτε καὶ αὐτὸς ἐκεῖσε ἀφί-
κηται, εἴσεται ὡς ἀληθῆ λέγω.
Τότε δ' οὖν ἀσπασάμενοι τὸν βασιλέα καὶ
τοὺς ἀμφ' αὐτόν, ἐμβάντες ἀνήχθημεν·
ἐμοὶ δὲ καὶ δῶρα ἔδωκεν ὁ Ἐνδυμίων, δύο
μὲν τῶν ὑαλίνων χιτώνων, πέντε δὲ χαλκο-
ῦς, καὶ πανοπλίαν θερμίνην, ἃ πάντα ἐν τῷ
206

207. κήτει κατέλιπον. συνέπεμψε δὲ ἡμῖν καὶ
Ἱππογύπους χιλίους παραπέμψοντας ἄχρι
σταδίων πεντακοσίων. ἐν δὲ τῷ παράπλῳ
πολλὰς μὲν καὶ ἄλλας χώρας παρημείψα-
μεν, προσέσχομεν δὲ καὶ τῷ Ἑωσφόρῳ
ἄρτι συνοικιζομένῳ, καὶ ἀποβάντες ὑδρευ-
σάμεθα. ἐμβάντες δὲ εἰς τὸν ζῳδιακὸν ἐν
ἀριστερᾷ παρῄειμεν τὸν ἥλιον, ἐν χρῷ τὴν
γῆν παραπλέοντες· οὐ γὰρ ἀπέβημεν καί-
τοι πολλὰ τῶν ἑταίρων ἐπιθυμούντων, ἀλλ'
ὁ ἄνεμος οὐκ ἐφῆκεν. ἐθεώμεθα μέντοι τὴν
χώραν εὐθαλῆ τε καὶ πίονα καὶ εὔυδρον καὶ
πολλῶν ἀγαθῶν μεστήν. ἰδόντες δ' ἡμᾶς οἱ
Νεφελοκένταυροι, μισθοφοροῦντες παρὰ
τῷ Φαέθοντι, ἐπέπτησαν ἐπὶ τὴν ναῦν, καὶ
μαθόντες ἐνσπόνδους ἀνεχώρησαν. ἤδη δὲ
καὶ οἱ Ἱππόγυποι ἀπεληλύθεσαν.
Πλεύσαντες δὲ τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα καὶ
ἡμέραν, περὶ ἑσπέραν ἀφικόμεθα ἐς τὴν
Λυχνόπολιν καλουμένην, ἤδη τὸν κάτω
πλοῦν διώκοντες. ἡ δὲ πόλις αὕτη κεῖται
207

208. μεταξὺ τοῦ Πλειάδων καὶ τοῦ Ὑάδων
ἀέρος, ταπεινοτέρα μέντοι πολὺ τοῦ ζῳδια-
κοῦ. ἀποβάντες δὲ ἄνθρωπον μὲν οὐδένα
εὕρομεν, λύχνους δὲ πολλοὺς περιθέοντας
καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ περὶ τὸν λιμένα δια-
τρίβοντας, τοὺς μὲν μικροὺς καὶ ὥσπερ
πένητας, ὀλίγους δὲ τῶν μεγάλων καὶ δυ-
νατῶν πάνυ λαμπροὺς καὶ περιφανεῖς.
οἰκήσεις δὲ αὐτοῖς καὶ λυχνεῶνες ἰδίᾳ
ἑκάστῳ πεποίηντο, καὶ αὐτοὶ ὀνόματα
εἶχον, ὥσπερ οἱ ἄνθρωποι, καὶ φωνὴν
προϊεμένων ἠκούομεν, καὶ οὐδὲν ἡμᾶς ἠδί-
κουν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ξένια ἐκάλουν· ἡμεῖς δὲ
ὅμως ἐφοβούμεθα, καὶ οὔτε δειπνῆσαι οὔτε
ὑπνῶσαί τις ἡμῶν ἐτόλμησεν. ἀρχεῖα δὲ
αὐτοῖς ἐν μέσῃ τῇ πόλει πεποίηται, ἔνθα ὁ
ἄρχων αὐτῶν διὰ νυκτὸς ὅλης κάθηται ὀνο-
μαστὶ καλῶν ἕκαστον· ὃς δ' ἂν μὴ ὑπακού-
σῃ, καταδικάζεται ἀποθανεῖν ὡς λιπὼν τὴν
τάξιν· ὁ δὲ θάνατός ἐστι σβεσθῆναι. παρε-
στῶτες δὲ ἡμεῖς ἑωρῶμεν τὰ γινόμενα καὶ
208

209. ἠκούομεν ἅμα τῶν λύχνων ἀπολογουμένων
καὶ τὰς αἰτίας λεγόντων δι' ἃς ἐβράδυνον.
ἔνθα καὶ τὸν ἡμέτερον λύχνον ἐγνώρισα,
καὶ προσειπὼν αὐτὸν περὶ τῶν κατ' οἶκον
ἐπυνθανόμην ὅπως ἔχοιεν· ὁ δέ μοι ἅπαντα
ἐκεῖνα διηγήσατο.
Τὴν μὲν οὖν νύκτα ἐκείνην αὐτοῦ
ἐμείναμεν, τῇ δὲ ἐπιούσῃ ἄραντες
ἐπλέομεν ἤδη πλησίον τῶν νεφῶν· ἔνθα δὴ
καὶ τὴν Νεφελοκοκκυγίαν πόλιν ἰδόντες
ἐθαυμάσαμεν, οὐ μέντοι ἐπέβημεν αὐτῆς·
οὐ γὰρ εἴα τὸ πνεῦμα. βασιλεύειν μέντοι
αὐτῶν ἐλέγετο Κόρωνος ὁ Κοττυφίωνος.
καὶ ἐγὼ ἐμνήσθην Ἀριστοφάνους τοῦ
ποιητοῦ, ἀνδρὸς σοφοῦ καὶ ἀληθοῦς καὶ
μάτην ἐφ' οἷς ἔγραψεν ἀπιστουμένου. τρίτῃ
δὲ ἀπὸ ταύτης ἡμέρᾳ καὶ τὸν ὠκεανὸν ἤδη
σαφῶς ἑωρῶμεν, γῆν δὲ οὐδαμοῦ, πλήν γε
τῶν ἐν τῷ ἀέρι· καὶ αὗται δὲ πυρώδεις καὶ
ὑπεραυγεῖς ἐφαντάζοντο. τῇ τετάρτῃ δὲ
περὶ μεσημβρίαν μαλακῶς ἐνδιδόντος τοῦ
209

210. πνεύματος καὶ συνιζάνοντος ἐπὶ τὴν
θάλατταν κατετέθημεν. ὡς δὲ τοῦ ὕδατος
ἐψαύσαμεν, θαυμασίως ὑπερηδόμεθα καὶ
ὑπερεχαίρομεν καὶ πᾶσαν ἐκ τῶν
παρόντων εὐφροσύνην ἐποιούμεθα καὶ
ἀπορρίψαντες ἐνηχόμεθα· καὶ γὰρ ἔτυχε
γαλήνη οὖσα καὶ εὐσταθοῦν τὸ πέλαγος.
Ἔοικε δὲ ἀρχὴ κακῶν μειζόνων γίνεσθαι
πολλάκις ἡ πρὸς τὸ βέλτιον μεταβολή· καὶ
γὰρ ἡμεῖς δύο μόνας ἡμέρας ἐν εὐδίᾳ πλεύ-
σαντες, τῆς τρίτης ὑποφαινούσης πρὸς ἀνί-
σχοντα τὸν ἥλιον ἄφνω ὁρῶμεν θηρία καὶ
κήτη πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, ἓν δὲ μέγιστον
ἁπάντων ὅσον σταδίων χιλίων καὶ πεντα-
κοσίων τὸ μέγεθος· ἐπῄει δὲ κεχηνὸς καὶ
πρὸ πολλοῦ ταράττον τὴν θάλατταν ἀφρῷ
τε περικλυζόμενον καὶ τοὺς ὀδόντας ἐκφα-
ῖνον πολὺ τῶν παρ' ἡμῖν φαλλῶν ὑψηλο-
τέρους, ὀξεῖς δὲ πάντας ὥσπερ σκόλοπας
καὶ λευκοὺς ὥσπερ ἐλεφαντίνους. ἡμεῖς
μὲν οὖν τὸ ὕστατον ἀλλήλους προσειπόντες
210

211. καὶ περιβαλόντες ἐμένομεν· τὸ δὲ ἤδη πα-
ρῆν καὶ ἀναρροφῆσαν ἡμᾶς αὐτῇ νηῒ κα-
τέπιεν. οὐ μέντοι ἔφθη συναράξαι τοῖς ὀδο-
ῦσιν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀραιωμάτων ἡ ναῦς ἐς
τὸ ἔσω διεξέπεσεν. ἐπεὶ δὲ ἔνδον ἦμεν, τὸ
μὲν πρῶτον σκότος ἦν καὶ οὐδὲν ἑωρῶμεν,
ὕστερον δὲ αὐτοῦ ἀναχανόντος εἴδομεν κύ-
τος μέγα καὶ πάντῃ πλατὺ καὶ ὑψηλόν,
ἱκανὸν μυριάνδρῳ πόλει ἐνοικεῖν. ἔκειντο
δὲ ἐν μέσῳ καὶ μικροὶ ἰχθύες καὶ ἄλλα
πολλὰ θηρία συγκεκομμένα, καὶ πλοίων
ἱστία καὶ ἄγκυραι, καὶ ἀνθρώπων ὀστέα
καὶ φορτία, κατὰ μέσον δὲ καὶ γῆ καὶ
λόφοι ἦσαν, ἐμοὶ δοκεῖν, ἐκ τῆς ἰλύος ἣν
κατέπινε συνιζάνουσα. ὕλη γοῦν ἐπ' αὐτῆς
καὶ δένδρα παντοῖα ἐπεφύκει καὶ λάχανα
ἐβεβλαστήκει, καὶ ἐῴκει πάντα ἐξειργα-
σμένοις· περίμετρον δὲ τῆς γῆς στάδιοι
διακόσιοι καὶ τεσσαράκοντα. ἦν δὲ ἰδεῖν
καὶ ὄρνεα θαλάττια, λάρους καὶ ἀλκυόνας,
ἐπὶ τῶν δένδρων νεοττεύοντα.
211

212. Τότε μὲν οὖν ἐπὶ πολὺ ἐδακρύομεν, ὕστε-
ρον δὲ ἀναστήσαντες τοὺς ἑταίρους τὴν μὲν
ναῦν ὑπεστηρίξαμεν, αὐτοὶ δὲ τὰ πυρεῖα
συντρίψαντες καὶ ἀνακαύσαντες δεῖπνον ἐκ
τῶν παρόντων ἐποιούμεθα. παρέκειτο δὲ
ἄφθονα καὶ παντοδαπὰ κρέα τῶν ἰχθύων,
καὶ ὕδωρ ἔτι τὸ ἐκ τοῦ Ἑωσφόρου εἴχομεν.
τῇ ἐπιούσῃ δὲ διαναστάντες, εἴ ποτε ἀνα-
χάνοι τὸ κῆτος, ἑωρῶμεν ἄλλοτε μὲν ὄρη,
ἄλλοτε δὲ μόνον τὸν οὐρανόν, πολλάκις δὲ
καὶ νήσους· καὶ γὰρ ᾐσθανόμεθα φερο-
μένου αὐτοῦ ὀξέως πρὸς πᾶν μέρος τῆς θα-
λάττης. ἐπεὶ δὲ ἤδη ἐθάδες τῇ διατριβῇ
ἐγενόμεθα, λαβὼν ἑπτὰ τῶν ἑταίρων
ἐβάδιζον ἐς τὴν ὕλην περισκοπήσασθαι τὰ
πάντα βουλόμενος. οὔπω δὲ πέντε ὅλους
διελθὼν σταδίους εὗρον ἱερὸν Ποσειδῶνος,
ὡς ἐδήλου ἡ ἐπιγραφή, καὶ μετ' οὐ πολὺ
καὶ τάφους πολλοὺς καὶ στήλας ἐπ' αὐτῶν
πλησίον τε πηγὴν ὕδατος διαυγοῦς, ἔτι δὲ
καὶ κυνὸς ὑλακὴν ἠκούομεν καὶ καπνὸς
212

213. ἐφαίνετο πόρρωθεν καί τινα καὶ ἔπαυλιν
εἰκάζομεν.
Σπουδῇ οὖν βαδίζοντες ἐφιστάμεθα πρε-
σβύτῃ καὶ νεανίσκῳ μάλα προθύμως πρα-
σιάν τινα ἐργαζομένοις καὶ ὕδωρ ἀπὸ τῆς
πηγῆς ἐπ' αὐτὴν διοχετεύουσιν· ἡσθέντες
οὖν ἅμα καὶ φοβηθέντες ἔστημεν· κἀκεῖνοι
δὲ ταὐτὸ ἡμῖν ὡς τὸ εἰκὸς παθόντες ἄναυ-
δοι παρειστήκεσαν· χρόνῳ δὲ ὁ πρεσβύτης
ἔφη, Τίνες ὑμεῖς ἄρα ἐστέ, ὦ ξένοι; πότε-
ρον τῶν ἐναλίων δαιμόνων ἢ ἄνθρωποι δυ-
ςτυχεῖς ἡμῖν παραπλήσιοι; καὶ γὰρ ἡμεῖς
ἄνθρωποι ὄντες καὶ ἐν γῇ τραφέντες νῦν
θαλάττιοι γεγόναμεν καὶ συννηχόμεθα τῷ
περιέχοντι τούτῳ θηρίῳ, οὐδ' ὃ πάσχομεν
ἀκριβῶς εἰδότες· τεθνάναι μὲν γὰρ εἰκάζο-
μεν, ζῆν δὲ πιστεύομεν. πρὸς ταῦτα ἐγὼ
εἶπον· Καὶ ἡμεῖς τοι ἄνθρωποι νεήλυδές
ἐσμεν, ὦ πάτερ, αὐτῷ σκάφει πρῴην κατα-
ποθέντες, προήλθομεν δὲ νῦν βουλόμενοι
μαθεῖν τὰ ἐν τῇ ὕλῃ ὡς ἔχει· πολλὴ γάρ τις
213

214. καὶ λάσιος ἐφαίνετο. δαίμων δέ τις, ὡς ἔοι-
κεν, ἡμᾶς ἤγαγεν σέ τε ὀψομένους καὶ
εἰσομένους ὅτι μὴ μόνοι ἐν τῷδε καθείρ-
γμεθα τῷ θηρίῳ· ἀλλὰ φράσον γε ἡμῖν τὴν
σαυτοῦ τύχην, ὅστις τε ὢν καὶ ὅπως δεῦρο
εἰσῆλθες. ὁ δὲ οὐ πρότερον ἔφη ἐρεῖν οὐδὲ
πεύσεσθαι παρ' ἡμῶν, πρὶν ξενίων τῶν πα-
ρόντων μεταδοῦναι, καὶ λαβὼν ἡμᾶς ἦγεν
ἐπὶ τὴν οἰκίαν – ἐπεποίητο δὲ αὐτάρκη
καὶ στιβάδας ἐνῳκοδόμητο καὶ τὰ ἄλλα
ἐξήρτιστο – παραθεὶς δὲ ἡμῖν λάχανά τε
καὶ ἀκρόδρυα καὶ ἰχθῦς, ἔτι δὲ καὶ οἶνον
ἐγχέας, ἐπειδὴ ἱκανῶς ἐκορέσθημεν, ἐπυν-
θάνετο ἃ πεπόνθειμεν· κἀγὼ πάντα ἑξῆς
διηγησάμην, τόν τε χειμῶνα καὶ τὰ ἐν τῇ
νήσῳ καὶ τὸν ἐν τῷ ἀέρι πλοῦν καὶ τὸν
πόλεμον καὶ τὰ ἄλλα μέχρι τῆς εἰς τὸ
κῆτος καταδύσεως.
Ὁ δὲ ὑπερθαυμάσας καὶ αὐτὸς ἐν μέρει
τὰ καθ' αὑτὸν διεξῄει λέγων, Τὸ μὲν γένος
εἰμί, ὦ ξένοι, Κύπριος, ὁρμηθεὶς δὲ κατ'
214

215. ἐμπορίαν ἀπὸ τῆς πατρίδος μετὰ παιδός,
ὃν ὁρᾶτε, καὶ ἄλλων πολλῶν οἰκετῶν ἔπλε-
ον εἰς Ἰταλίαν ποικίλον φόρτον κομίζων
ἐπὶ νεὼς μεγάλης, ἣν ἐπὶ στόματι τοῦ κή-
τους διαλελυμένην ἴσως ἑωράκατε. μέχρι
μὲν οὖν Σικελίας εὐτυχῶς διεπλεύσαμεν·
ἐκεῖθεν δὲ ἁρπασθέντες ἀνέμῳ σφοδρῷ τρι-
ταῖοι ἐς τὸν ὠκεανὸν ἀπηνέχθημεν, ἔνθα
τῷ κήτει περιτυχόντες καὶ αὔτανδροι κα-
ταποθέντες δύο ἡμεῖς μόνοι τῶν ἄλλων
ἀποθανόντων ἐσώθημεν. θάψαντες δὲ τοὺς
ἑταίρους καὶ ναὸν τῷ Ποσειδῶνι δειμάμε-
νοι τουτονὶ τὸν βίον ζῶμεν, λάχανα μὲν κη-
πεύοντες, ἰχθῦς δὲ σιτούμενοι καὶ
ἀκρόδρυα. πολλὴ δέ, ὡς ὁρᾶτε, ἡ ὕλη, καὶ
μὴν καὶ ἀμπέλους ἔχει πολλάς, ἀφ' ὧν ἡδύ-
τατος οἶνος γεννᾶται· καὶ τὴν πηγὴν δὲ
ἴσως εἴδετε καλλίστου καὶ ψυχροτάτου
ὕδατος. εὐνὴν δὲ ἀπὸ τῶν φύλλων ποιούμε-
θα, καὶ πῦρ ἄφθονον καίομεν, καὶ ὄρνεα δὲ
θηρεύομεν τὰ εἰσπετόμενα, καὶ ζῶντας
215

216. ἰχθῦς ἀγρεύομεν ἐξιόντες ἐπὶ τὰ βραγχία
τοῦ θηρίου, ἔνθα καὶ λουόμεθα, ὁπόταν
ἐπιθυμήσωμεν. καὶ μὴν καὶ λίμνη οὐ πόρ-
ρω ἐστὶν σταδίων εἴκοσι τὴν περίμετρον,
ἰχθῦς ἔχουσα παντοδαπούς, ἐν ᾗ καὶ νη-
χόμεθα καὶ πλέομεν ἐπὶ σκάφους μικροῦ, ὃ
ἐγὼ ἐναυπηγησάμην. ἔτη δέ ἐστιν ἡμῖν τῆς
καταπόσεως ταῦτα ἑπτὰ καὶ εἴκοσι. καὶ τὰ
μὲν ἄλλα ἴσως φέρειν δυνάμεθα, οἱ δὲ γεί-
τονες ἡμῶν καὶ πάροικοι σφόδρα χαλεποὶ
καὶ βαρεῖς εἰσιν, ἄμικτοί τε ὄντες καὶ
ἄγριοι. Ἦ γάρ, ἔφην ἐγώ, καὶ ἄλλοι τινές
εἰσιν ἐν τῷ κήτει; Πολλοὶ μὲν οὖν, ἔφη, καὶ
ἄξενοι καὶ τὰς μορφὰς ἀλλόκοτοι· τὰ μὲν
γὰρ ἑσπέρια καὶ οὐραῖα τῆς ὕλης Ταρι-
χᾶνες οἰκοῦσιν, ἔθνος ἐγχελυωπὸν καὶ κα-
ραβοπρόσωπον, μάχιμον καὶ θρασὺ καὶ
ὠμοφάγον· τὰ δὲ τῆς ἑτέρας πλευρᾶς κατὰ
τὸν δεξιὸν τοῖχον Τριτωνομένδητες, τὰ μὲν
ἄνω ἀνθρώποις ἐοικότες, τὰ δὲ κάτω τοῖς
γαλεώταις, ἧττον μέντοι ἄδικοί εἰσιν τῶν
216

217. ἄλλων· τὰ λαιὰ δὲ Καρκινόχειρες καὶ Θυν-
νοκέφαλοι συμμαχίαν τε καὶ φιλίαν πρὸς
ἑαυτοὺς πεποιημένοι· τὴν δὲ μεσόγαιαν
νέμονται Παγουρίδαι καὶ Ψηττόποδες,
γένος μάχιμον καὶ δρομικώτατον· τὰ ἑῷα
δέ, τὰ πρὸς αὐτῷ τῷ στόματι, τὰ πολλὰ
μὲν ἔρημά ἐστι, προσκλυζόμενα τῇ θαλάτ-
τῃ· ὅμως δὲ ἐγὼ ταῦτα ἔχω φόρον τοῖς
Ψηττόποσιν ὑποτελῶν ἑκάστου ἔτους
ὄστρεια πεντακόσια. τοιαύτη μὲν ἡ χώρα
ἐστίν· ὑμᾶς δὲ χρὴ ὁρᾶν ὅπως δυνησόμεθα
τοσούτοις ἔθνεσι μάχεσθαι καὶ ὅπως βιο-
τεύσομεν. Πόσοι δέ, ἔφην ἐγώ, πάντες
οὗτοί εἰσιν; Πλείους, ἔφη, τῶν χιλίων.
Ὅπλα δὲ τίνα ἐστὶν αὐτοῖς; Οὐδέν, ἔφη,
πλὴν τὰ ὀστᾶ τῶν ἰχθύων. Οὐκοῦν, ἔφην
ἐγώ, ἄριστα ἂν ἔχοι διὰ μάχης ἐλθεῖν
αὐτοῖς, ἅτε οὖσιν ἀνόπλοις αὐτούς γε
ὡπλισμένους· εἰ γὰρ κρατήσομεν αὐτῶν,
ἀδεῶς τὸν λοιπὸν βίον οἰκήσομεν.
Ἔδοξε ταῦτα, καὶ ἀπελθόντες ἐπὶ ναῦν
217

218. παρεσκευαζόμεθα. αἰτία δὲ τοῦ πολέμου
ἔμελλεν ἔσεσθαι τοῦ φόρου ἡ οὐκ
ἀπόδοσις, ἤδη τῆς προθεσμίας ἐνεστώσης.
καὶ δὴ οἱ μὲν ἔπεμπον ἀπαιτοῦντες τὸν
δασμόν· ὁ δὲ ὑπεροπτικῶς ἀποκρινάμενος
ἀπεδίωξε τοὺς ἀγγέλους. πρῶτοι οὖν οἱ
Ψηττόποδες καὶ οἱ Παγουρίδαι χαλεπαί-
νοντες τῷ Σκινθάρῳ – τοῦτο γὰρ ἐκαλεῖτο
–μετὰ πολλοῦ θορύβου ἐπῄεσαν. ἡμεῖς δὲ
τὴν ἔφοδον ὑποπτεύοντες ἐξοπλισάμενοι
ἀνεμένομεν, λόχον τινὰ προτάξαντες ἀν-
δρῶν πέντε καὶ εἴκοσι. προείρητο δὲ τοῖς
ἐν τῇ ἐνέδρᾳ, ἐπειδὰν ἴδωσι παρεληλυ-
θότας τοὺς πολεμίους, ἐπανίστασθαι· καὶ
οὕτως ἐποίησαν. ἐπαναστάντες γὰρ κα-
τόπιν ἔκοπτον αὐτούς, καὶ ἡμεῖς δὲ αὐτοὶ
πέντε καὶ εἴκοσι τὸν ἀριθμὸν ὄντες – καὶ
γὰρ ὁ Σκίνθαρος καὶ ὁ παῖς αὐτοῦ συνε-
στρατεύοντο – ὑπηντιάζομεν, καὶ συμμίξα-
ντες θυμῷ καὶ ῥώμῃ διεκινδυνεύομεν.
τέλος δὲ τροπὴν αὐτῶν ποιησάμενοι κατε-
218

219. διώξαμεν ἄχρι πρὸς τοὺς φωλεούς. ἀπέθα-
νον δὲ τῶν μὲν πολεμίων ἑβδομήκοντα καὶ
ἑκατόν, ἡμῶν δὲ εἷς [καὶ] ὁ κυβερνήτης,
τρίγλης πλευρᾷ διαπαρεὶς τὸ μετάφρενον.
ἐκείνην μὲν οὖν τὴν ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα
ἐπηυλισάμεθα τῇ μάχῃ καὶ τρόπαιον ἐστή-
σαμεν ῥάχιν ξηρὰν δελφῖνος ἀναπήξαντες.
τῇ ὑστεραίᾳ δὲ καὶ οἱ ἄλλοι αἰσθόμενοι πα-
ρῆσαν, τὸ μὲν δεξιὸν κέρας ἔχοντες οἱ Τα-
ριχᾶνες – ἡγεῖτο δὲ αὐτῶν Πήλαμος – τὸ
δὲ εὐώνυμον οἱ Θυννοκέφαλοι, τὸ μέσον δὲ
οἱ Καρκινόχειρες· οἱ γὰρ Τριτωνομένδητες
τὴν ἡσυχίαν ἦγον οὐδετέροις συμμαχεῖν
προαιρούμενοι. ἡμεῖς δὲ προαπαντήσαντες
αὐτοῖς παρὰ τὸ Ποσειδώνιον συνεμίξαμεν
πολλῇ βοῇ χρώμενοι, ἀντήχει δὲ τὸ κῆτος
ὥσπερ τὰ σπήλαια. τρεψάμενοι δὲ αὐτούς,
ἅτε γυμνῆτας ὄντας, καὶ καταδιώξαντες ἐς
τὴν ὕλην τὸ λοιπὸν ἐπεκρατοῦμεν τῆς γῆς.
καὶ μετ' οὐ πολὺ κήρυκας ἀποστείλαντες
νεκρούς τε ἀνῃροῦντο καὶ περὶ φιλίας διε-
219

220. λέγοντο· ἡμῖν δὲ οὐκ ἐδόκει σπένδεσθαι,
ἀλλὰ τῇ ὑστεραίᾳ χωρήσαντες ἐπ' αὐτοὺς
πάντας ἄρδην ἐξεκόψαμεν πλὴν τῶν Τρι-
τωνομενδήτων. οὗτοι δέ, ὡς εἶδον τὰ γι-
νόμενα, διαδράντες ἐκ τῶν βραγχίων
ἀφῆκαν αὑτοὺς εἰς τὴν θάλατταν. ἡμεῖς δὲ
τὴν χώραν ἐπελθόντες ἔρημον ἤδη οὖσαν
τῶν πολεμίων τὸ λοιπὸν ἀδεῶς κατῳκο-
ῦμεν, τὰ πολλὰ γυμνασίοις τε καὶ κυνηγε-
σίοις χρώμενοι καὶ ἀμπελουργοῦντες καὶ
τὸν καρπὸν συγκομιζόμενοι τὸν ἐκ τῶν
δένδρων, καὶ ὅλως ἐῴκειμεν τοῖς ἐν δε-
σμωτηρίῳ μεγάλῳ καὶ ἀφύκτῳ τρυφῶσι
καὶ λελυμένοις. Ἐνιαυτὸν μὲν οὖν καὶ
μῆνας ὀκτὼ τοῦτον διήγομεν τὸν τρόπον.
τῷ δ' ἐνάτῳ μηνὶ πέμπτῃ ἱσταμένου, περὶ
τὴν δευτέραν τοῦ στόματος ἄνοιξιν – ἅπαξ
γὰρ δὴ τοῦτο κατὰ τὴν ὥραν ἑκάστην ἐποί-
ει τὸ κῆτος, ὥστε ἡμᾶς πρὸς τὰς ἀνοίξεις
τεκμαίρεσθαι τὰς ὥρας – περὶ οὖν τὴν
δευτέραν, ὥσπερ ἔφην, ἄνοιξιν, ἄφνω βοή
220

221. τε πολλὴ καὶ θόρυβος ἠκούετο καὶ ὥσπερ
κελεύσματα καὶ εἰρεσίαι· ταραχθέντες οὖν
ἀνειρπύσαμεν ἐπ' αὐτὸ τὸ στόμα τοῦ θηρί-
ου καὶ στάντες ἐνδοτέρω τῶν ὀδόντων κα-
θεωρῶμεν ἁπάντων ὧν ἐγὼ εἶδον θεα-
μάτων παραδοξότατον, ἄνδρας μεγάλους,
ὅσον ἡμισταδιαίους τὰς ἡλικίας, ἐπὶ νήσων
μεγάλων προσπλέοντας ὥσπερ ἐπὶ τριή-
ρων. οἶδα μὲν οὖν ἀπίστοις ἐοικότα ἱστορή-
σων, λέγω δὲ ὅμως. νῆσοι ἦσαν ἐπιμήκεις
μέν, οὐ πάνυ δὲ ὑψηλαί, ὅσον ἑκατὸν στα-
δίων ἑκάστη τὸ περίμετρον· ἐπὶ δὲ αὐτῶν
ἔπλεον τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων ἀμφὶ τοὺς
εἴκοσι καὶ ἑκατόν· τούτων δὲ οἱ μὲν παρ'
ἑκάτερα τῆς νήσου καθήμενοι ἐφεξῆς ἐκω-
πηλάτουν κυπαρίττοις μεγάλαις αὐτο-
κλάδοις καὶ αὐτοκόμοις ὥσπερ ἐρετμοῖς,
κατόπιν δὲ ἐπὶ τῆς πρύμνης, ὡς ἐδόκει, κυ-
βερνήτης ἐπὶ λόφου ὑψηλοῦ εἱστήκει χάλ-
κεον ἔχων πηδάλιον πεντασταδιαῖον τὸ
μῆκος· ἐπὶ δὲ τῆς πρῴρας ὅσον τετταράκο-
221

222. ντα ὡπλισμένοι αὐτῶν ἐμάχοντο, πάντα
ἐοικότες ἀνθρώποις πλὴν τῆς κόμης· αὕτη
δὲ πῦρ ἦν καὶ ἐκάετο, ὥστε οὐδὲ κορύθων
ἐδέοντο. ἀντὶ δὲ ἱστίων ὁ ἄνεμος ἐμπίπτων
τῇ ὕλῃ, πολλῇ οὔσῃ ἐν ἑκάστῃ, ἐκόλπου τε
ταύτην καὶ ἔφερε τὴν νῆσον ᾗ ἐθέλοι ὁ κυ-
βερνήτης· κελευστὴς δὲ ἐφειστήκει αὐτοῖς,
καὶ πρὸς τὴν εἰρεσίαν ὀξέως ἐκινοῦντο
ὥσπερ τὰ μακρὰ τῶν πλοίων.
Τὸ μὲν οὖν πρῶτον δύο ἢ τρεῖς ἑωρῶμεν,
ὕστερον δὲ ἐφάνησαν ὅσον ἑξακόσιοι, καὶ
διαστάντες ἐπολέμουν καὶ ἐναυμάχουν.
πολλαὶ μὲν οὖν ἀντίπρῳροι συνηράσσοντο
ἀλλήλαις, πολλαὶ δὲ καὶ ἐμβληθεῖσαι κατε-
δύοντο, αἱ δὲ συμπλεκόμεναι καρτερῶς δι-
ηγωνίζοντο καὶ οὐ ῥᾳδίως ἀπελύοντο· οἱ
γὰρ ἐπὶ τῆς πρῴρας τεταγμένοι πᾶσαν
ἐπεδείκνυντο προθυμίαν ἐπιβαίνοντες καὶ
ἀναιροῦντες· ἐζώγρει δὲ οὐδείς. ἀντὶ δὲ
χειρῶν σιδηρῶν πολύποδας μεγάλους ἐκδε-
δεμένους ἀλλήλοις ἐπερρίπτουν, οἱ δὲ περι-
222

223. πλεκόμενοι τῇ ὕλῃ κατεῖχον τὴν νῆσον.
ἔβαλλον μέντοι καὶ ἐτίτρωσκον ὀστρείοις
τε ἁμαξοπληθέσι καὶ σπόγγοις πλεθριαί-
οις. ἡγεῖτο δὲ τῶν μὲν Αἰολοκένταυρος,
τῶν δὲ Θαλασσοπότης· καὶ μάχη αὐτοῖς
ἐγεγένητο, ὡς ἐδόκει, λείας ἕνεκα· ἐλέγετο
γὰρ ὁ Θαλασσοπότης πολλὰς ἀγέλας δελ-
φίνων τοῦ Αἰολοκενταύρου ἐληλακέναι, ὡς
ἦν ἀκούειν ἐπικαλούντων ἀλλήλοις καὶ τὰ
ὀνόματα τῶν βασιλέων ἐπιβοωμένων.
τέλος δὲ νικῶσιν οἱ τοῦ Αἰολοκενταύρου
καὶ νήσους τῶν πολεμίων καταδύουσιν
ἀμφὶ τὰς πεντήκοντα καὶ ἑκατόν· καὶ ἄλ-
λας τρεῖς λαμβάνουσιν αὐτοῖς ἀνδράσιν· αἱ
δὲ λοιπαὶ πρύμναν κρουσάμεναι ἔφευγον.
οἱ δὲ μέχρι τινὸς διώξαντες, ἐπειδὴ ἑσπέρα
ἦν, τραπόμενοι πρὸς τὰ ναυάγια τῶν πλεί-
στων ἐπεκράτησαν καὶ τὰ ἑαυτῶν ἀνείλο-
ντο· καὶ γὰρ ἐκείνων κατέδυσαν νῆσοι οὐκ
ἐλάττους τῶν ὀγδοήκοντα. ἔστησαν δὲ καὶ
τρόπαιον τῆς νησομαχίας ἐπὶ τῇ κεφαλῇ
223

224. τοῦ κήτους μίαν τῶν πολεμίων νῆσον ἀνα-
σταυρώσαντες. ἐκείνην μὲν οὖν τὴν νύκτα
περὶ τὸ θηρίον ηὐλίσαντο ἐξάψαντες αὐτοῦ
τὰ ἀπόγεια καὶ ἐπ' ἀγκυρῶν πλησίον ὁρμι-
σάμενοι· καὶ γὰρ ἀγκύραις ἐχρῶντο με-
γάλαις ὑαλίναις καρτεραῖς. τῇ ὑστεραίᾳ δὲ
θύσαντες ἐπὶ τοῦ κήτους καὶ τοὺς οἰκείους
θάψαντες ἐπ' αὐτοῦ ἀπέπλεον ἡδόμενοι καὶ
ὥσπερ παιᾶνας ᾄδοντες. ταῦτα μὲν τὰ
κατὰ τὴν νησομαχίαν γενόμενα.
224

225. ΑΛΗΘΩΝ ∆ΙΗΓΗΜΑΤΩΝ Βʹ
Τὸ δὲ ἀπὸ τούτου μηκέτι φέρων ἐγὼ τὴν
ἐν τῷ κήτει δίαιταν ἀχθόμενός τε τῇ μονῇ
μηχανήν τινα ἐζήτουν, δι' ἧς ἂν ἐξελθεῖν
γένοιτο· καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἔδοξεν ἡμῖν
διορύξασι κατὰ τὸν δεξιὸν τοῖχον ἀπο-
δρᾶναι, καὶ ἀρξάμενοι διεκόπτομεν· ἐπειδὴ
δὲ προελθόντες ὅσον πέντε σταδίους οὐδὲν
ἠνύομεν, τοῦ μὲν ὀρύγματος ἐπαυσάμεθα,
τὴν δὲ ὕλην καῦσαι διέγνωμεν· οὕτω γὰρ
ἂν τὸ κῆτος ἀποθανεῖν· εἰ δὲ τοῦτο γένοι-
το, ῥᾳδία ἔμελλεν ἡμῖν ἔσεσθαι ἡ ἔξοδος.
ἀρξάμενοι οὖν ἀπὸ τῶν οὐραίων ἐκαίομεν,
καὶ ἡμέρας μὲν ἑπτὰ καὶ ἴσας νύκτας ἀναι-
σθήτως εἶχε τοῦ καύματος, ὀγδόῃ δὲ καὶ
225

226. ἐνάτῃ συνίεμεν αὐτοῦ νοσοῦντος· ἀργότε-
ρον γοῦν ἀνέχασκεν καὶ εἴ ποτε ἀναχάνοι
ταχὺ συνέμυεν. δεκάτῃ δὲ καὶ ἑνδεκάτῃ
τέλεον ἀπενεκροῦτο καὶ δυσῶδες ἦν· τῇ
δωδεκάτῃ δὲ μόλις ἐνενοήσαμεν ὡς, εἰ μή
τις χανόντος αὐτοῦ ὑποστηρίξειεν τοὺς
γομφίους, ὥστε μηκέτι συγκλεῖσαι, κινδυ-
νεύσομεν κατακλεισθέντες ἐν νεκρῷ αὐτῷ
ἀπολέσθαι. οὕτω δὴ μεγάλοις δοκοῖς τὸ
στόμα διερείσαντες τὴν ναῦν ἐπεσκευάζο-
μεν ὕδωρ τε ὡς ἔνι πλεῖστον ἐμβαλλόμενοι
καὶ τἆλλα ἐπιτήδεια· κυβερνήσειν δὲ ἔμελ-
λεν ὁ Σκίνθαρος.
Τῇ δὲ ἐπιούσῃ τὸ μὲν ἤδη τεθνήκει, ἡμεῖς
δὲ ἀνελκύσαντες τὸ πλοῖον καὶ διὰ τῶν
ἀραιωμάτων διαγαγόντες καὶ ἐκ τῶν
ὀδόντων ἐξάψαντες ἠρέμα καθήκαμεν ἐς
τὴν θάλατταν· ἐπαναβάντες δὲ ἐπὶ τὰ νῶτα
καὶ θύσαντες τῷ Ποσειδῶνι αὐτοῦ παρὰ τὸ
τρόπαιον ἡμέρας τε τρεῖς ἐπαυλισάμενοι –
νηνεμία γὰρ ἦν – τῇ τετάρτῃ ἀπεπλεύσα-
226

227. μεν. ἔνθα δὴ πολλοῖς τῶν ἐκ τῆς ναυμαχίας
νεκροῖς ἀπηντῶμεν καὶ προσωκέλλομεν,
καὶ τὰ σώματα καταμετροῦντες ἐθαυμάζο-
μεν. καὶ ἡμέρας μέν τινας ἐπλέομεν
εὐκράτῳ ἀέρι χρώμενοι, ἔπειτα βορέου
σφοδροῦ πνεύσαντος μέγα κρύος ἐγένετο,
καὶ ἀπ' αὐτοῦ πᾶν ἐπάγη τὸ πέλαγος, οὐκ
ἐπιπολῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐς βάθος ὅσον
ἐπὶ τριακοσίας ὀργυιάς, ὥστε καὶ ἀπο-
βάντας διαθεῖν ἐπὶ τοῦ κρυστάλλου. ἐπι-
μένοντος δὲ τοῦ πνεύματος φέρειν οὐ δυ-
νάμενοι τοιόνδε τι ἐπενοήσαμεν – ὁ δὲ τὴν
γνώμην ἀποφηνάμενος ἦν ὁ Σκίνθαρος –
σκάψαντες γὰρ ἐν τῷ ὕδατι σπήλαιον μέγι-
στον ἐν τούτῳ ἐμείναμεν ἡμέρας τριάκο-
ντα, πῦρ ἀνακαίοντες καὶ σιτούμενοι τοὺς
ἰχθῦς· εὑρίσκομεν δὲ αὐτοὺς ἀνορύττοντες.
ἐπεὶ δὲ ἤδη ἐπέλειπε τὰ ἐπιτήδεια, προελ-
θόντες καὶ τὴν ναῦν πεπηγυῖαν ἀνασπάσα-
ντες καὶ πετάσαντες τὴν ὀθόνην ἐσυρόμεθα
ὥσπερ πλέοντες λείως καὶ προσηνῶς ἐπὶ
227

228. τοῦ πάγους διολισθάνοντες. ἡμέρᾳ δὲ πέμ-
πτῃ ἀλέα τε ἦν ἤδη καὶ ὁ πάγος ἐλύετο καὶ
ὕδωρ πάντα αὖθις ἐγίνετο.
Πλεύσαντες οὖν ὅσον τριακοσίους σταδί-
ους νήσῳ μικρᾷ καὶ ἐρήμῃ προσηνέχθημεν,
ἀφ' ἧς ὕδωρ λαβόντες – ἐπελελοίπει γὰρ
ἤδη – καὶ δύο ταύρους ἀγρίους κατατοξεύ-
σαντες ἀπεπλεύσαμεν. οἱ δὲ ταῦροι οὗτοι
τὰ κέρατα οὐκ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς εἶχον, ἀλλ'
ὑπὸ τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὥσπερ ὁ Μῶμος ἠξί-
ου. μετ' οὐ πολὺ δὲ εἰς πέλαγος ἐνεβαίνο-
μεν, οὐχ ὕδατος, ἀλλὰ γάλακτος· καὶ νῆσος
ἐν αὐτῷ ἐφαίνετο λευκὴ πλήρης ἀμπέλων.
ἦν δὲ ἡ νῆσος τυρὸς μέγιστος συμπεπη-
γώς, ὡς ὕστερον ἐμφαγόντες ἐμάθομεν,
σταδίων εἴκοσι πέντε τὸ περίμετρον· αἱ δὲ
ἄμπελοι βοτρύων πλήρεις, οὐ μέντοι οἶνον,
ἀλλὰ γάλα ἐξ αὐτῶν ἀποθλίβοντες ἐπίνο-
μεν. ἱερὸν δὲ ἐν μέσῃ τῇ νήσῳ ἀνῳκοδόμη-
το Γαλατείας τῆς Νηρηΐδος, ὡς ἐδήλου τὸ
ἐπίγραμμα. ὅσον οὖν χρόνον ἐκεῖ ἐμείνα-
228

229. μεν, ὄψον μὲν ἡμῖν καὶ σιτίον ἡ γῆ ὑπῆρ-
χεν, ποτὸν δὲ τὸ γάλα τὸ ἐκ τῶν βοτρύων.
βασιλεύειν δὲ τῶν χωρίων τούτων ἐλέγετο
Τυρὼ ἡ Σαλμωνέως, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν
ἀπαλλαγὴν ταύτην παρὰ τοῦ Ποσειδῶνος
λαβοῦσα τὴν τιμήν.
Μείναντες δὲ ἡμέρας ἐν τῇ νήσῳ πέντε,
τῇ ἕκτῃ ἐξωρμήσαμεν, αὔρας μέν τινος πα-
ραπεμπούσης, λειοκύμονος δὲ οὔσης τῆς
θαλάττης· ὀγδόῃ δὲ ἡμέρᾳ πλέοντες οὐκέτι
διὰ τοῦ γάλακτος, ἀλλ' ἤδη ἐν ἁλμυρῷ καὶ
κυανέῳ ὕδατι, καθορῶμεν ἀνθρώπους πολ-
λοὺς ἐπὶ τοῦ πελάγους διαθέοντας, ἅπαντα
ἡμῖν προσεοικότας, καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ
μεγέθη, πλὴν τῶν ποδῶν μόνων· ταῦτα
γὰρ φέλλινα εἶχον, ἀφ' οὗ δή, οἶμαι, καὶ
ἐκαλοῦντο Φελλόποδες. ἐθαυμάσαμεν οὖν
ἰδόντες οὐ βαπτιζομένους, ἀλλὰ ὑπερέχο-
ντας τῶν κυμάτων καὶ ἀδεῶς ὁδοιπορο-
ῦντας. οἱ δὲ καὶ προσῄεσαν καὶ ἠσπάζοντο
ἡμᾶς Ἑλληνικῇ φωνῇ· ἔλεγον δὲ εἰς Φελ-
229

230. λὼ τὴν αὑτῶν πατρίδα ἐπείγεσθαι. μέχρι
μὲν οὖν τινος συνωδοιπόρουν ἡμῖν παρα-
θέοντες, εἶτα ἀποτραπόμενοι τῆς ὁδοῦ
ἐβάδιζον εὔπλοιαν ἡμῖν ἐπευξάμενοι.
Μετ' ὀλίγον δὲ πολλαὶ νῆσοι ἐφαίνοντο,
πλησίον μὲν ἐξ ἀριστερῶν ἡ Φελλώ, ἐς ἣν
ἐκεῖνοι ἔσπευδον, πόλις ἐπὶ μεγάλου καὶ
στρογγύλου φελλοῦ κατοικουμένη· πόρρω-
θεν δὲ καὶ μᾶλλον ἐν δεξιᾷ πέντε μέγισται
καὶ ὑψηλόταται, καὶ πῦρ πολὺ ἀπ' αὐτῶν
ἀνεκαίετο, κατὰ δὲ τὴν πρῷραν μία πλατε-
ῖα καὶ ταπεινή, σταδίους ἀπέχουσα οὐκ
ἐλάττους πεντακοσίων. ἤδη δὲ πλησίον
ἦμεν, καὶ θαυμαστή τις αὔρα περιέπνευσεν
ἡμᾶς, ἡδεῖα καὶ εὐώδης, οἵαν φησὶν ὁ
συγγραφεὺς Ἡρόδοτος ἀπόζειν τῆς
εὐδαίμονος Ἀραβίας. οἷον γὰρ ἀπὸ ῥόδων
καὶ ναρκίσσων καὶ ὑακίνθων καὶ κρίνων
καὶ ἴων, ἔτι δὲ μυρρίνης καὶ δάφνης καὶ
ἀμπελάνθης, τοιοῦτον ἡμῖν τὸ ἡδὺ
προσέβαλλεν. ἡσθέντες δὲ τῇ ὀσμῇ καὶ
230

231. χρηστὰ ἐκ μακρῶν πόνων ἐλπίσαντες κατ'
ὀλίγον ἤδη πλησίον τῆς νήσου ἐγινόμεθα.
ἔνθα δὴ καὶ καθεωρῶμεν λιμένας τε πολλο-
ὺς περὶ πᾶσαν ἀκλύστους καὶ μεγάλους,
ποταμούς τε διαυγεῖς ἐξιέντας ἠρέμα εἰς
τὴν θάλατταν, ἔτι δὲ λειμῶνας καὶ ὕλας
καὶ ὄρνεα μουσικά, τὰ μὲ ἐπὶ τῶν ἠϊόνων
ᾄδοντα, πολλὰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν κλάδων· ἀήρ
τε κοῦφος καὶ εὔπνους περιεκέχυτο τὴν
χώραν· καὶ αὖραι δέ τινες ἡδεῖαι πνέουσαι
ἠρέμα τὴν ὕλην διεσάλευον, ὥστε καὶ ἀπὸ
τῶν κλάδων κινουμένων τερπνὰ καὶ συνε-
χῆ μέλη ἀπεσυρίζετο, ἐοικότα τοῖς ἐπ' ἐρη-
μίας αὐλήμασι τῶν πλαγίων αὐλῶν. καὶ
μὴν καὶ βοὴ σύμμικτος ἠκούετο ἄθρους, οὐ
θορυβώδης, ἀλλ' οἵα γένοιτ' ἂν ἐν συμπο-
σίῳ, τῶν μὲν αὐλούντων, τῶν δὲ ἐπαινού-
ντων, ἐνίων δὲ κροτούντων πρὸς αὐλὸν ἢ
κιθάραν. τούτοις ἅπασι κηλούμενοι κατή-
χθημεν, ὁρμίσαντες δὲ τὴν ναῦν ἀπεβαίνο-
μεν, τὸν Σκίνθαρον ἐν αὐτῇ καὶ δύο τῶν
231

232. ἑταίρων ἀπολιπόντες. προϊόντες δὲ διὰ λει-
μῶνος εὐανθοῦς ἐντυγχάνομεν τοῖς φρουρο-
ῖς καὶ περιπόλοις, οἱ δὲ δήσαντες ἡμᾶς ῥο-
δίνοις στεφάνοις – οὗτος γὰρ μέγιστος
παρ' αὐτοῖς δεσμός ἐστιν – ἀνῆγον ὡς τὸν
ἄρχοντα, παρ' ὧν δὴ καὶ καθ' ὁδὸν ἠκούσα-
μεν ὡς ἡ μὲν νῆσος εἴη τῶν Μακάρων προ-
σαγορευομένη, ἄρχοι δὲ ὁ Κρὴς Ῥαδάμαν-
θυς. καὶ δὴ ἀναχθέντες ὡς αὐτὸν ἐν τάξει
τῶν δικαζομένων ἔστημεν τέταρτοι. ἦν δὲ
ἡ μὲν πρώτη δίκη περὶ Αἴαντος τοῦ Τελα-
μῶνος, εἴτε χρὴ αὐτὸν συνεῖναι τοῖς ἥρω-
σιν εἴτε καὶ μή· κατηγορεῖτο δὲ αὐτοῦ ὅτι
μεμήνοι καὶ ἑαυτὸν ἀπεκτόνοι. τέλος δὲ
πολλῶν ῥηθέντων ἔγνω ὁ Ῥαδάμανθυς, νῦν
μὲν αὐτὸν πιόμενον τοῦ ἐλλεβόρου παραδο-
θῆναι Ἱπποκράτει τῷ Κῴῳ ἰατρῷ, ὕστερον
δὲ σωφρονήσαντα μετέχειν τοῦ συμποσίου.
δευτέρα δὲ ἦν κρίσις ἐρωτική, Θησέως καὶ
Μενελάου περὶ τῆς Ἑλένης διαγωνιζο-
μένων, ποτέρῳ χρὴ αὐτὴν συνοικεῖν. καὶ ὁ
232

233. Ῥαδάμανθυς ἐδίκασε Μενελάῳ συνεῖναι
αὐτὴν ἅτε καὶ τοσαῦτα πονήσαντι καὶ κιν-
δυνεύσαντι τοῦ γάμου ἕνεκα· καὶ γὰρ αὖ
τῷ Θησεῖ καὶ ἄλλας εἶναι γυναῖκας, τήν τε
Ἀμαζόνα καὶ τὰς τοῦ Μίνωος θυγατέρας.
τρίτη δ' ἐδικάσθη περὶ προεδρίας Ἀλεξάν-
δρῳ τε τῷ Φιλίππου καὶ Ἀννίβᾳ τῷ Καρ-
χηδονίω, καὶ ἔδοξε προέχειν ὁ Ἀλέξαν-
δρος, καὶ θρόνος αὐτῷ ἐτέθη παρὰ Κῦρον
τὸν Πέρσην τὸν πρότερον. τέταρτοι δὲ ἡμε-
ῖς προσήχθημεν· καὶ ὁ μὲν ἤρετο τί πα-
θόντες ἔτι ζῶντες ἱεροῦ χωρίου ἐπιβαίη-
μεν· ἡμεῖς δὲ πάντα ἑξῆς διηγησάμεθα.
οὕτω δὴ μεταστησάμενος ἡμᾶς ἐπὶ πολὺν
χρόνον ἐσκέπτετο καὶ τοῖς συνέδροις ἐκοι-
νοῦτο περὶ ἡμῶν. συνήδρευον δὲ ἄλλοι τε
πολλοὶ καὶ Ἀριστείδης ὁ δίκαιος ὁ Ἀθηνα-
ῖος. ὡς δὲ ἔδοξεν αὐτῷ, ἀπεφήναντο, τῆς
μὲν φιλοπραγμοσύνης καὶ τῆς ἀποδημίας,
ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν, δοῦναι τὰς εὐθύνας,
τὸ δὲ νῦν ῥητὸν χρόνον μείναντας ἐν τῇ
233

234. νήσῳ καὶ συνδιαιτηθέντας τοῖς ἥρωσιν
ἀπελθεῖν. ἔταξαν δὲ καὶ τὴν προθεσμίαν
τῆς ἐπιδημίας μὴ πλέον μηνῶν ἑπτά.
Τοὐντεῦθεν αὐτομάτων ἡμῖν τῶν στε-
φάνων περιρρυέντων ἐλελύμεθα καὶ εἰς τὴν
πόλιν ἠγόμεθα καὶ εἰς τὸ τῶν Μακάρων
συμπόσιον. αὐτὴ μὲν οὖν ἡ πόλις πᾶσα
χρυσῆ, τὸ δὲ τεῖχος περίκειται σμαράγδι-
νον· πύλαι δέ εἰσιν ἑπτά, πᾶσαι μονόξυλοι
κινναμώμινοι· τὸ μέντοι ἔδαφος τῆς πόλε-
ως καὶ ἡ ἐντὸς τοῦ τείχους γῆ ἐλεφαντίνη·
ναοὶ δὲ πάντων θεῶν βηρύλλου λίθου ᾠκο-
δομημένοι, καὶ βωμοὶ ἐν αὐτοῖς μέγιστοι
μονόλιθοι ἀμεθύστινοι, ἐφ' ὧν ποιοῦσι τὰς
ἑκατόμβας. περὶ δὲ τὴν πόλιν ῥεῖ ποταμὸς
μύρου τοῦ καλλίστου, τὸ πλάτος πήχεων
ἑκατὸν βασιλικῶν, βάθος δὲ <πέντε> ὥστε
νεῖν εὐμαρῶς. λουτρὰ δέ ἐστιν αὐτοῖς οἶκοι
μεγάλοι ὑάλινοι, τῷ κινναμώμῳ ἐγκαιόμε-
νοι· ἀντὶ μέντοι τοῦ ὕδατος ἐν ταῖς πυέλοις
δρόσος θερμὴ ἔστιν. ἐσθῆτι δὲ χρῶνται
234

235. ἀραχνίοις λεπτοῖς, πορφυροῖς. αὐτοὶ δὲ
σώματα μὲν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλ' ἀναφεῖς καὶ
ἄσαρκοί εἰσιν, μορφὴν δὲ καὶ ἰδέαν μόνην
ἐμφαίνουσιν, καὶ ἀσώματοι ὄντες ὅμως συ-
νεστᾶσιν καὶ κινοῦνται καὶ φρονοῦσι καὶ
φωνὴν ἀφιᾶσιν, καὶ ὅλως ἔοικε γυμνή τις ἡ
ψυχὴ αὐτῶν περιπολεῖν τὴν τοῦ σώματος
ὁμοιότητα περικειμένη· εἰ γοῦν μὴ ἅψαιτό
τις, οὐκ ἂν ἐξελέγξειε μὴ εἶναι σῶμα τὸ
ὁρώμενον· εἰσὶ γὰρ ὥσπερ σκιαὶ ὀρθαί, οὐ
μέλαιναι. γηράσκει δὲ οὐδείς, ἀλλ' ἐφ' ἧς
ἂν ἡλικίας ἔλθῃ παραμένει. οὐ μὴν οὐδὲ
νὺξ παρ' αὐτοῖς γίνεται, οὐδὲ ἡμέρα πάνυ
λαμπρά· καθάπερ δὲ τὸ λυκαυγὲς ἤδη πρὸς
ἕω, μηδέπω ἀνατείλαντος ἡλίου, τοιοῦτο
φῶς ἐπέχει τὴν γῆν. καὶ μέντοι καὶ ὥραν
μίαν ἴσασιν τοῦ ἔτους· αἰεὶ γὰρ παρ' αὐτοῖς
ἔαρ ἐστὶ καὶ εἷς ἄνεμος πνεῖ παρ' αὐτοῖς ὁ
ζέφυρος. ἡ δὲ χώρα πᾶσι μὲν ἄνθεσιν, πᾶσι
δὲ φυτοῖς ἡμέροις τε καὶ σκιεροῖς τέθλη-
λεν· αἱ μὲν γὰρ ἄμπελοι δωδεκάφοροί εἰσιν
235

236. καὶ κατὰ μῆνα ἕκαστον καρποφοροῦσιν·
τὰς δὲ ῥοιὰς καὶ τὰς μηλέας καὶ τὴν ἄλλην
ὀπώραν ἔλεγον εἶναι τρισκαιδεκάφορον·
ἑνὸς γὰρ μηνὸς τοῦ παρ' αὐτοῖς Μινῴου
δὶς καρποφορεῖν· ἀντὶ δὲ πυροῦ οἱ στάχυες
ἄρτον ἕτοιμον ἐπ' ἄκρων φύουσιν ὥσπερ
μύκητας. πηγαὶ δὲ περὶ τὴν πόλιν ὕδατος
μὲν πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακόσιαι,
μέλιτος δὲ ἄλλαι τοσαῦται, μύρου δὲ πε-
ντακόσιαι, μικρότεραι μέντοι αὗται, καὶ
ποταμοὶ γάλακτος ἑπτὰ καὶ οἴνου ὀκτώ.
Τὸ δὲ συμπόσιον ἔξω τῆς πόλεως πεποίη-
νται ἐν τῷ Ἠλυσίῳ καλουμένῳ πεδίῳ· λει-
μὼν δέ ἐστιν κάλλιστος καὶ περὶ αὐτὸν ὕλη
παντοία πυκνή, ἐπισκιάζουσα τοὺς κατα-
κειμένους. καὶ στρωμνὴν μὲν ἐκ τῶν ἀνθῶν
ὑποβέβληνται, διακονοῦνται δὲ καὶ παρα-
φέρουσιν ἕκαστα οἱ ἄνεμοι πλήν γε τοῦ
οἰνοχοεῖν· τούτου γὰρ οὐδὲν δέονται, ἀλλ'
ἔστι δένδρα περὶ τὸ συμπόσιον ὑάλινα με-
γάλα τῆς διαυγεστάτης ὑάλου, καὶ καρπός
236

237. ἐστι τῶν δένδρων τούτων ποτήρια παντοῖα
καὶ τὰς κατασκευὰς καὶ τὰ μεγέθη. ἐπει-
δὰν οὖν παρίῃ τις ἐς τὸ συμπόσιον, τρυγή-
σας ἓν ἢ καὶ δύο τῶν ἐκπωμάτων παρατί-
θεται, τὰ δὲ αὐτίκα οἴνου πλήρη γίνεται.
οὕτω μὲν πίνουσιν, ἀντὶ δὲ τῶν στεφάνων
αἱ ἀηδόνες καὶ τὰ ἄλλα τὰ μουσικὰ ὄρνεα
ἐκ τῶν πλησίον λειμώνων τοῖς στόμασιν
ἀνθολογοῦντα κατανίφει αὐτοὺς μετ' ᾠδῆς
ὑπερπετόμενα. καὶ μὴν καὶ μυρίζονται
ὧδε· νεφέλαι πυκναὶ ἀνασπάσασαι μύρον
ἐκ τῶν πηγῶν καὶ τοῦ ποταμοῦ καὶ
ἐπιστᾶσαι ὑπὲρ τὸ συμπόσιον ἠρέμα τῶν
ἀνέμων ὑποθλιβόντων ὕουσι λεπτὸν ὥσπερ
δρόσον.
Ἐπὶ δὲ τῷ δείπνῳ μουσικῇ τε καὶ ᾠδαῖς
σχολάζουσιν· ᾄδεται δὲ αὐτοῖς τὰ Ὁμήρου
ἔπη μάλιστα· καὶ αὐτὸς δὲ πάρεστι καὶ
συνευωχεῖται αὐτοῖς ὑπὲρ τὸν Ὀδυσσέα
κατακείμενος. οἱ μὲν οὖν χοροὶ ἐκ παίδων
εἰσὶν καὶ παρθένων· ἐξάρχουσι δὲ καὶ
237

238. συνᾴδουσιν Εὔνομός τε ὁ Λοκρὸς καὶ
Ἀρίων ὁ Λέσβιος καὶ Ἀνακρέων καὶ
Στησίχορος· καὶ γὰρ τοῦτον παρ' αὐτοῖς
ἐθεασάμην, ἤδη τῆς Ἑλένης αὐτῷ
διηλλαγμένης. ἐπειδὰν δὲ οὗτοι παύσωνται
ᾄδοντες, δεύτερος χορὸς παρέρχεται ἐκ κύ-
κνων καὶ χελιδόνων καὶ ἀηδόνων. ἐπειδὰν
δὲ καὶ οὗτοι ᾄσωσιν, τότε ἤδη πᾶσα ἡ ὕλη
ἐπαυλεῖ τῶν ἀνέμων καταρχόντων. μέγι-
στον δὲ δὴ πρὸς εὐφροσύνην ἐκεῖνο ἔχου-
σιν· πηγαί εἰσι δύο παρὰ τὸ συμπόσιον, ἡ
μὲν γέλωτος, ἡ δὲ ἡδονῆς· ἐκ τούτων ἑκα-
τέρας πάντες ἐν ἀρχῇ τῆς εὐωχίας πίνου-
σιν καὶ τὸ λοιπὸν ἡδόμενοι καὶ γελῶντες
διάγουσιν.
Βούλομαι δὲ εἰπεῖν καὶ τῶν ἐπισήμων
οὕστινας παρ' αὐτοῖς ἐθεασάμην· πάντας
μὲν τοὺς ἡμιθέους καὶ τοὺς ἐπὶ Ἴλιον
στρατεύσαντας πλήν γε δὴ τοῦ Λοκροῦ
Αἴαντος, ἐκεῖνον δὲ μόνον ἔφασκον ἐν τῷ
τῶν ἀσεβῶν χώρῳ κολάζεσθαι, βαρβάρων
238

239. δὲ Κύρους τε ἀμφοτέρους καὶ τὸν Σκύθην
Ἀνάχαρσιν καὶ τὸν Θρᾷκα Ζάμολξιν καὶ
Νομᾶν τὸν Ἰταλιώτην, καὶ μὴν καὶ Λυκο-
ῦργον τὸν Λακεδαιμόνιον καὶ Φωκίωνα
καὶ Τέλλον τοὺς Ἀθηναίους, καὶ τοὺς σο-
φοὺς ἄνευ Περιάνδρου. εἶδον δὲ καὶ Σω-
κράτη τὸν Σωφρονίσκου ἀδολεσχοῦντα
μετὰ Νέστορος καὶ Παλαμήδους· περὶ δὲ
αὐτὸν ἦσαν Ὑάκινθός τε ὁ Λακεδαιμόνιος
καὶ ὁ Θεσπιεὺς Νάρκισσος καὶ Ὕλας καὶ
ἄλλοι καλοί. καί μοι ἐδόκει ἐρᾶν τοῦ Ὑα-
κίνθου· τὰ πολλὰ γοῦν ἐκεῖνον διήλεγχεν.
ἐλέγετο δὲ χαλεπαίνειν αὐτῷ ὁ
Ῥαδάμανθυς καὶ ἠπειληκέναι πολλάκις
ἐκβαλεῖν αὐτὸν ἐκ τῆς νήσου, ἢν φλυαρῇ
καὶ μὴ ἐθέλῃ ἀφεὶς τὴν εἰρωνείαν
εὐωχεῖσθαι. Πλάτων δὲ μόνος οὐ παρῆν,
ἀλλ' ἐλέγετο [καὶ] αὐτὸς ἐν τῇ
ἀναπλασθείσῃ ὑπ' αὐτοῦ πόλει οἰκεῖν
χρώμενος τῇ πολιτείᾳ καὶ τοῖς νόμοις οἷς
συνέγραψεν. οἱ μέντοι ἀμφ' Ἀρίστιππόν τε
239

240. ὄντες Ἐπίκουρον τὰ πρῶτα παρ' αὐτοῖς
ἐφέροντο ἡδεῖς τε ὄντες καὶ κεχαρισμένοι
καὶ συμποτικώτατοι. παρῆν δὲ καὶ Αἴσω-
πος ὁ Φρύξ· τούτῳ δὲ ὅσα καὶ γελωτοποιῷ
χρῶνται. ∆ιογένης μέν γε ὁ Σινωπεὺς
τοσοῦτον μετέβαλεν τοῦ τρόπου, ὥστε
γῆμαι μὲν ἑταίραν τὴν Λαΐδα, ὀρχεῖσθαι δὲ
πολλάκις ὑπὸ μέθης ἀνιστάμενον καὶ πα-
ροινεῖν. τῶν δὲ Στωϊκῶν οὐδεὶς παρῆν· ἔτι
γὰρ ἐλέγοντο ἀναβαίνειν τὸν τῆς ἀρετῆς
ὄρθιον λόφον. ἠκούομεν δὲ καὶ περὶ Χρυ-
σίππου ὅτι οὐ πρότερον αὐτῷ ἐπιβῆναι τῆς
νήσου θέμις, πρὶν τὸ τέταρτον ἑαυτὸν ἐλλε-
βορίσῃ. τοὺς δὲ Ἀκαδημαϊκοὺς ἔλεγον
ἐθέλειν μὲν ἐλθεῖν, ἐπέχειν δὲ ἔτι καὶ δια-
σκέπτεσθαι· μηδὲ γὰρ αὐτὸ τοῦτό πω κα-
ταλαμβάνειν, εἰ καὶ νῆσός τις τοιαύτη
ἐστίν. ἄλλως τε τὴν ἐπὶ τοῦ Ῥαδαμάνθυος,
οἶμαι, κρίσιν ἐδεδοίκεσαν, ἅτε καὶ τὸ κρι-
τήριον αὐτοὶ ἀνῃρηκότες. πολλοὺς δὲ
αὐτῶν ἔφασκον ὁρμηθέντας ἀκολουθεῖν
240

241. τοῖς ἀφικνουμένοις ὑπὸ νωθείας ἀπολείπε-
σθαι μὴ καταλαμβάνοντας καὶ ἀναστρέφειν
ἐκ μέσης τῆς ὁδοῦ.
Οὗτοι μὲν οὖν ἦσαν οἱ ἀξιολογώτατοι
τῶν παρόντων. τιμῶσι δὲ μάλιστα τὸν
Ἀχιλλέα καὶ μετὰ τοῦτον Θησέα. περὶ δὲ
συνουσίας καὶ ἀφροδισίων οὕτω φρονοῦσιν·
μίσγονται μὲν ἀναφανδὸν πάντων ὁρώντων
καὶ γυναιξὶ καὶ ἄρρεσι, καὶ οὐδαμῶς τοῦτο
αὐτοῖς αἰσχρὸν δοκεῖ· μόνος δὲ Σωκράτης
διώμνυτο ἦ μὴν καθαρῶς πλησιάζειν τοῖς
νέοις· καὶ μέντοι πάντες αὐτοῦ ἐπιορκεῖν
κατεγίνωσκον· πολλάκις γοῦν ὁ μὲν
Ὑάκινθος ἢ ὁ Νάρκισσος ὡμολόγουν, ἐκε-
ῖνος δὲ ἠρνεῖτο. αἱ δὲ γυναῖκές εἰσι πᾶσι
κοιναὶ καὶ οὐδεὶς φθονεῖ τῷ πλησίον, ἀλλ'
εἰσὶ περὶ τοῦτο μάλιστα Πλατωνικώτατοι·
καὶ οἱ παῖδες δὲ παρέχουσι τοῖς βουλο-
μένοις οὐδὲν ἀντιλέγοντες.
Οὔπω δὲ δύο ἢ τρεῖς ἡμέραι διεληλύθε-
σαν, καὶ προσελθὼν ἐγὼ Ὁμήρῳ τῷ ποιη-
241

242. τῇ, σχολῆς οὔσης ἀμφοῖν, τά τε ἄλλα ἐπυν-
θανόμην καὶ ὅθεν εἴη, λέγων τοῦτο μάλι-
στα παρ' ἡμῖν εἰσέτι νῦν ζητεῖσθαι. ὁ δὲ
οὐδ' αὐτὸς μὲν ἀγνοεῖν ἔφασκεν ὡς οἱ μὲν
Χῖον, οἱ δὲ Σμυρναῖον, πολλοὶ δὲ Κολο-
φώνιον αὐτὸν νομίζουσιν· εἶναι μέντοι γε
ἔλεγεν Βαβυλώνιος, καὶ παρά γε τοῖς πολί-
ταις οὐχ Ὅμηρος, ἀλλὰ Τιγράνης
καλεῖσθαι· ὕστερον δὲ ὁμηρεύσας παρὰ
τοῖς Ἕλλησιν ἀλλάξαι τὴν προσηγορίαν.
ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἀθετουμένων στίχων
ἐπηρώτων, εἰ ὑπ' ἐκείνου εἰσὶ γεγραμ-
μένοι. καὶ ὃς ἔφασκε πάντας αὑτοῦ εἶναι.
κατεγίνωσκον οὖν τῶν ἀμφὶ τὸν Ζηνόδοτον
καὶ Ἀρίσταρχον γραμματικῶν πολλὴν τὴν
ψυχρολογίαν. ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἱκανῶς ἀπε-
κέκριτο, πάλιν αὐτὸν ἠρώτων τί δή ποτε
ἀπὸ τῆς μήνιδος τὴν ἀρχὴν ἐποιήσατο· καὶ
ὃς εἶπεν οὕτως ἐπελθεῖν αὑτῷ μηδὲν ἐπιτη-
δεύσαντι. καὶ μὴν κἀκεῖνο ἐπεθύμουν
εἰδέναι, εἰ προτέραν ἔγραψεν τὴν Ὀδύσ-
242

243. σειαν τῆς Ἰλιάδος, ὡς οἱ πολλοί φασιν· ὁ
δὲ ἠρνεῖτο. ὅτι μὲν γὰρ οὐδὲ τυφλὸς ἦν, ὃ
καὶ αὐτὸ περὶ αὐτοῦ λέγουσιν, αὐτίκα ἠπι-
στάμην· ἑώρα γάρ, ὥστε οὐδὲ πυνθάνεσθαι
ἐδεόμην. πολλάκις δὲ καὶ ἄλλοτε τοῦτο
ἐποίουν, εἴ ποτε αὐτὸν σχολὴν ἄγοντα
ἑώρων· προσιὼν γὰρ ἄν τι ἐπυνθανόμην
αὐτοῦ, καὶ ὃς προθύμως πάντα ἀπεκρίνετο,
καὶ μάλιστα μετὰ τὴν δίκην, ἐπειδὴ
ἐκράτησεν· ἦν γάρ τις γραφὴ κατ' αὐτοῦ
ἀπενηνεγμένη ὕβρεως ὑπὸ Θερσίτου ἐφ'
οἷς αὐτὸν ἐν τῇ ποιήσει ἔσκωψεν, καὶ ἐνί-
κησεν ὁ Ὅμηρος Ὀδυσσέως συναγορεύο-
ντος.
Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἀφίκετο
καὶ Πυθαγόρας ὁ Σάμιος ἑπτάκις ἀλλαγεὶς
καὶ ἐν τοσούτοις ζῴοις βιοτεύσας καὶ ἐκτε-
λέσας τῆς ψυχῆς τὰς περιόδους. ἦν δὲ χρυ-
σοῦς ὅλον τὸ δεξιὸν ἡμίτομον. καὶ ἐκρίθη
μὲν συμπολιτεύσασθαι αὐτοῖς, ἐνεδοιάζετο
δὲ ἔτι πότερον Πυθαγόραν ἢ Εὔφορβον χρὴ
243

244. αὐτὸν ὀνομάζειν. ὁ μέντοι Ἐμπεδοκλῆς ἦλ-
θεν μὲν καὶ αὐτός, περίεφθος καὶ τὸ σῶμα
ὅλον ὠπτημένος· οὐ μὴν παρεδέχθη καίτοι
πολλὰ ἱκετεύων.
Προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἐνέστη ὁ ἀγὼν ὁ
παρ' αὐτοῖς, τὰ Θανατούσια. ἠγωνοθέτει
δὲ Ἀχιλλεὺς τὸ πέμπτον καὶ Θησεὺς τὸ
ἕβδομον. τὰ μὲν οὖν ἄλλα μακρὸν ἂν εἴη
λέγειν· τὰ δὲ κεφάλαια τῶν πραχθέντων δι-
ηγήσομαι. πάλην μὲν ἐνίκησεν Κάρανος ὁ
ἀφ' Ἡρακλέους Ὀδυσσέα περὶ τοῦ στε-
φάνου καταγωνισάμενος· πυγμὴ δὲ ἴση
ἐγένετο Ἀρείου τοῦ Αἰγυπτίου, ὃς ἐν Κο-
ρίνθῳ τέθαπται, καὶ Ἐπειοῦ ἀλλήλοις συ-
νελθόντων. παγκρατίου δὲ οὐ τίθεται ἆθλα
παρ' αὐτοῖς. τὸν μέντοι δρόμον οὐκέτι
μέμνημαι ὅστις ἐνίκησεν. ποιητῶν δὲ τῇ
μὲν ἀληθείᾳ παρὰ πολὺ ἐκράτει Ὅμηρος,
ἐνίκησεν δὲ ὅμως Ἡσίοδος. τὰ δὲ ἆθλα ἦν
ἅπασι στέφανος πλακεὶς ἐκ πτερῶν ταω-
νείων.
244

245. Ἄρτι δὲ τοῦ ἀγῶνος συντετελεσμένου ἠγ-
γέλλοντο οἱ ἐν τῷ χώρῳ τῶν ἀσεβῶν κολα-
ζόμενοι ἀπορρήξαντες τὰ δεσμὰ καὶ τῆς
φρουρᾶς ἐπικρατήσαντες ἐλαύνειν ἐπὶ τὴν
νῆσον· ἡγεῖσθαι δὲ αὐτῶν Φάλαρίν τε τὸν
Ἀκραγαντῖνον καὶ Βούσιριν τὸν Αἰγύπτιον
καὶ ∆ιομήδη τὸν Θρᾷκα καὶ τοὺς περὶ
Σκείρωνα καὶ Πιτυοκάμπτην. ὡς δὲ ταῦτα
ἤκουσεν ὁ Ῥαδάμανθυς, ἐκτάσσει τοὺς
ἥρωας ἐπὶ τῆς ἠϊόνος· ἡγεῖτο δὲ Θησεύς τε
καὶ Ἀχιλλεὺς καὶ Αἴας ὁ Τελαμώνιος ἤδη
σωφρονῶν· καὶ συμμίξαντες ἐμάχοντο, καὶ
ἐνίκησαν οἱ ἥρωες, Ἀχιλλέως τὰ πλεῖστα
κατορθώσαντος. ἠρίστευσε δὲ καὶ Σω-
κράτης ἐπὶ τῷ δεξιῷ ταχθείς, πολὺ μᾶλλον
ἢ ὅτε ζῶν ἐπὶ ∆ηλίῳ ἐμάχετο. προσιόντων
γὰρ τεττάρων πολεμίων οὐκ ἔφυγε καὶ τὸ
πρόσωπον ἄτρεπτος ἦν· ἐφ' οἷς καὶ ὕστε-
ρον ἐξῃρέθη αὐτῷ ἀριστεῖον, καλός τε καὶ
μέγας παράδεισος ἐν τῷ προαστείῳ, ἔνθα
καὶ συγκαλῶν τοὺς ἑταίρους διελέγετο,
245

246. Νεκρακαδημίαν τὸν τόπον προσαγορεύ-
σας. συλλαβόντες οὖν τοὺς νενικημένους
καὶ δήσαντες ἀπέπεμψαν ἔτι μᾶλλον κολα-
σθησομένους. ἔγραψεν δὲ καὶ ταύτην τὴν
μάχην Ὅμηρος καὶ ἀπιόντι μοι ἔδωκεν τὰ
βιβλία κομίζειν τοῖς παρ' ἡμῖν ἀνθρώποις·
ἀλλ' ὕστερον καὶ ταῦτα μετὰ τῶν ἄλλων
ἀπωλέσαμεν. ἦν δὲ ἡ ἀρχὴ τοῦ ποιήματος
αὕτη, Νῦν δέ μοι ἔννεπε, Μοῦσα, μάχην
νεκύων ἡρώων. τότε δ' οὖν κυάμους ἑψήσα-
ντες, ὥσπερ παρ' αὐτοῖς νόμος ἐπειδὰν τὸν
πόλεμον κατορθώσωσιν, εἱστιῶντο τὰ ἐπι-
νίκια καὶ ἑορτὴν μεγάλην ἦγον· μόνος δὲ
αὐτῆς οὐ μετεῖχε Πυθαγόρας, ἀλλ' ἄσιτος
πόρρω ἐκαθέζετο μυσαττόμενος τὴν κυα-
μοφαγίαν.
Ἤδη δὲ μηνῶν ἓξ διεληλυθότων περὶ με-
σοῦντα τὸν ἕβδομον νεώτερα συνίστατο
πράγματα· Κινύρας ὁ τοῦ Σκινθάρου παῖς,
μέγας ὢν καὶ καλός, ἤρα πολὺν ἤδη χρόνον
τῆς Ἑλένης, καὶ αὐτὴ δὲ οὐκ ἀφανὴς ἦν
246

247. ἐπιμανῶς ἀγαπῶσα τὸν νεανίσκον· πολ-
λάκις γοῦν καὶ διένευον ἀλλήλοις ἐν τῷ συ-
μποσίῳ καὶ προὔπινον καὶ μόνοι ἐξανι-
στάμενοι ἐπλανῶντο περὶ τὴν ὕλην. καὶ δή
ποτε ὑπ' ἔρωτος καὶ ἀμηχανίας ἐβουλεύσα-
το ὁ Κινύρας ἁρπάσας τὴν Ἑλένην –
ἐδόκει δὲ κἀκείνῃ ταῦτα – οἴχεσθαι
ἀπιόντας ἔς τινα τῶν ἐπικειμένων νήσων,
ἤτοι ἐς τὴν Φελλὼ ἢ ἐς τὴν Τυρόεσσαν.
συνωμότας δὲ πάλαι προσειλήφεσαν τρεῖς
τῶν ἑταίρων τῶν ἐμῶν τοὺς θρασυτάτους.
τῷ μέντοι πατρὶ οὐκ ἐμήνυσε ταῦτα· ἠπί-
στατο γὰρ ὑπ' αὐτοῦ κωλυθησόμενος. ὡς
δὲ ἐδόκει αὐτοῖς, ἐτέλουν τὴν ἐπιβουλήν.
καὶ ἐπειδὴ νὺξ ἐγένετο – ἐγὼ μὲν οὐ παρή-
μην· ἐτύγχανον γὰρ ἐν τῷ συμποσίῳ κοι-
μώμενος – οἱ δὲ λαθόντες τοὺς ἄλλους ἀνα-
λαβόντες τὴν Ἑλένην ὑπὸ σπουδῆς ἀνή-
χθησαν. περὶ δὲ τὸ μεσονύκτιον ἀνεγρόμε-
νος ὁ Μενέλαος ἐπεὶ ἔμαθεν τὴν εὐνὴν κε-
νὴν τῆς γυναικός, βοήν τε ἠφίει καὶ τὸν
247

248. ἀδελφὸν παραλαβὼν ἦλθε πρὸς τὸν βασι-
λέα τὸν Ῥαδάμανθυν. ἡμέρας δὲ ὑποφαι-
νούσης ἔλεγον οἱ σκοποὶ καθορᾶν τὴν ναῦν
πολὺ ἀπέχουσαν· οὕτω δὴ ἐμβιβάσας ὁ
Ῥαδάμανθυς πεντήκοντα τῶν ἡρώων εἰς
ναῦν μονόξυλον ἀσφοδελίνην παρήγγειλε
διώκειν· οἱ δὲ ὑπὸ προθυμίας ἐλαύνοντες
περὶ μεσημβρίαν καταλαμβάνουσιν αὐτοὺς
ἄρτι ἐς τὸν γαλακτώδη τοῦ ὠκεανοῦ τόπον
ἐμβαίνοντας πλησίον τῆς Τυροέσσης· παρὰ
τοσοῦτον ἦλθον διαδρᾶναι· καὶ ἀναδησάμε-
νοι τὴν ναῦν ἁλύσει ῥοδίνῃ κατέπλεον. ἡ
μὲν οὖν Ἑλένη ἐδάκρυέν τε καὶ ᾐσχύνετο
καὶ ἐνεκαλύπτετο, τοὺς δὲ ἀμφὶ τὸν Κινύ-
ραν ἀνακρίνας πρότερον ὁ Ῥαδάμανθυς, εἴ
τινες καὶ ἄλλοι αὐτοῖς συνίσασιν, ὡς
οὐδένα εἶπον, ἐκ τῶν αἰδοίων δήσας
ἀπέπεμψεν ἐς τὸν τῶν ἀσεβῶν χῶρον μα-
λάχῃ πρότερον μαστιγωθέντας. ἐψηφίσα-
ντο δὲ καὶ ἡμᾶς ἐμπροθέσμους ἐκπέμπειν
ἐκ τῆς νήσου, τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν μόνην
248

249. ἐπιμείναντας.
Ἐνταῦθα δὴ ἐγὼ ἐποτνιώμην τε καὶ
ἐδάκρυον οἷα ἔμελλον ἀγαθὰ καταλιπὼν
αὖθις πλανήσεσθαι. αὐτοὶ μέντοι
παρεμυθοῦντο λέγοντες οὐ πολλῶν ἐτῶν
ἀφίξεσθαι πάλιν ὡς αὐτούς, καί μοι ἤδη
εἰς τοὐπιὸν θρόνον τε καὶ κλισίαν ἐπεδεί-
κνυσαν πλησίον τῶν ἀρίστων. ἐγὼ δὲ προ-
σελθὼν τῷ Ῥαδαμάνθυι πολλὰ ἱκέτευον
εἰπεῖν τὰ μέλλοντα καὶ ὑποδεῖξαί μοι τὸν
πλοῦν. ὁ δὲ ἔφασκεν ἀφίξεσθαι μὲν εἰς τὴν
πατρίδα πολλὰ πρότερον πλανηθέντα καὶ
κινδυνεύσαντα, τὸν δὲ χρόνον οὐκέτι τῆς
ἐπανόδου προσθεῖναι ἠθέλησεν· ἀλλὰ δὴ
καὶ δεικνὺς τὰς πλησίον νήσους – ἐφαίνο-
ντο δὲ πέντε τὸν ἀριθμόν, ἄλλη δὲ ἕκτη
πόρρωθεν – ταύτας μὲν εἶναι ἔφασκεν τῶν
ἀσεβῶν, τὰς πλησίον, Ἀφ' ὧν, ἔφη, ἤδη τὸ
πολὺ πῦρ ὁρᾷς καιόμενον, ἕκτη δὲ ἐκείνη
τῶν ὀνείρων ἡ πόλις· μετὰ ταύτην δὲ ἡ τῆς
Καλυψοῦς νῆσος, ἀλλ' οὐδέπω σοι φαίνε-
249

250. ται. ἐπειδὰν δὲ ταύτας παραπλεύσῃς, τότε
δὴ ἀφίξῃ εἰς τὴν μεγάλην ἤπειρον τὴν ἐνα-
ντίαν τῇ ὑφ' ὑμῶν κατοικουμένῃ· ἐνταῦθα
δὴ πολλὰ παθὼν καὶ ποικίλα ἔθνη διελθὼν
καὶ ἀνθρώποις ἀμίκτοις ἐπιδημήσας χρόνῳ
ποτὲ ἥξεις εἰς τὴν ἑτέραν ἤπειρον.
Τοσαῦτα εἶπεν, καὶ ἀνασπάσας ἀπὸ τῆς
γῆς μαλάχης ῥίζαν ὤρεξέν μοι, ταύτῃ κε-
λεύσας ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις προςεύ-
χεσθαι· παρῄνεσε δὲ εἰ καί ποτε ἀφικοίμην
ἐς τήνδε τὴν γῆν, μήτε πῦρ μαχαίρᾳ σκα-
λεύειν μήτε θέρμους ἐσθίειν μήτε παιδὶ
ὑπὲρ τὰ ὀκτωκαίδεκα ἔτη πλησιάζειν· τού-
των γὰρ ἂν μεμνημένον ἐλπίδας ἔχειν τῆς
εἰς τὴν νῆσον ἀφίξεως.
Τότε μὲν οὖν τὰ περὶ τὸν πλοῦν
παρεσκευασάμην, καὶ ἐπεὶ καιρὸς ἦν,
συνειστιώμην αὐτοῖς. τῇ δὲ ἐπιούσῃ ἐλθὼν
πρὸς Ὅμηρον τὸν ποιητὴν ἐδεήθην αὐτοῦ
ποιῆσαί μοι δίστιχον ἐπίγραμμα· καὶ ἐπει-
δὴ ἐποίησεν, στήλην βηρύλλου λίθου ἀνα-
250

251. στήσας ἐπέγραψα πρὸς τῷ λιμένι. τὸ δὲ
ἐπίγραμμα ἦν τοιόνδε· Λουκιανὸς τάδε
πάντα φίλος μακάρεσσι θεοῖσιν εἶδέ τε καὶ
πάλιν ἦλθε φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν. μείνας
δὲ κἀκείνην τὴν ἡμέραν, τῇ ἐπιούσῃ ἀνη-
γόμην τῶν ἡρώων παραπεμπόντων. ἔνθα
μοι καὶ Ὀδυσσεὺς προσελθὼν λάθρᾳ τῆς
Πηνελόπης δίδωσιν ἐπιστολὴν εἰς Ὠγυγί-
αν τὴν νῆσον Καλυψοῖ κομίζειν. συνέπεμψε
δέ μοι ὁ Ῥαδάμανθυς τὸν πορθμέα Ναύ-
πλιον, ἵν' ἐὰν καταχθείημεν ἐς τὰς νήσους,
μηδεὶς ἡμᾶς συλλάβῃ ἅτε κατ' ἄλλην ἐμπο-
ρίαν καταπλέοντας.
Ἐπεὶ δὲ τὸν εὐώδη ἀέρα προϊόντες παρε-
ληλύθειμεν, αὐτίκα ἡμᾶς ὀσμή τε δεινὴ
διεδέχετο οἷον ἀσφάλτου καὶ θείου καὶ πίτ-
της ἅμα καιομένων, καὶ κνῖσα δὲ πονηρὰ
καὶ ἀφόρητος ὥσπερ ἀνθρώπων ὀπτω-
μένων, καὶ ὁ ἀὴρ ζοφερὸς καὶ ὁμιχλώδης,
καὶ κατέσταζεν ἐξ αὐτοῦ δρόσος πιττίνη·
ἠκούομεν δὲ καὶ μαστίγων ψόφον καὶ
251

252. οἰμωγὴν ἀνθρώπων πολλῶν. ταῖς μὲν οὖν
ἄλλαις οὐ προσέσχομεν, ἧς δὲ ἐπέβημεν,
τοιάδε ἦν· κύκλῳ μὲν πᾶσα κρημνώδης καὶ
ἀπόξυρος, πέτραις καὶ τράχωσι κατεσκλη-
κυῖα, δένδρον δ' οὐδὲν οὐδὲ ὕδωρ ἐνῆν·
ἀνερπύσαντες δὲ ὅμως κατὰ τοὺς κρημνοὺς
προῄειμεν διά τινος ἀκανθώδους καὶ σκο-
λόπων μεστῆς ἀτραποῦ, πολλὴν ἀμορφίαν
τῆς χώρας ἐχούσης. ἐλθόντες δὲ ἐπὶ τὴν
εἱρκτὴν καὶ τὸ κολαστήριον, πρῶτα μὲν
τὴν φύσιν τοῦ τόπου ἐθαυμάζομεν· τὸ μὲν
γὰρ ἔδαφος αὐτὸ μαχαίραις καὶ σκόλοψι
πάντῃ ἐξηνθήκει, κύκλῳ δὲ ποταμοὶ πε-
ριέρρεον, ὁ μὲν βορβόρου, ὁ δὲ δεύτερος
αἵματος, ὁ δὲ ἔνδον πυρός, πάνυ μέγας
οὗτος καὶ ἀπέρατος, καὶ ἔρρει ὥσπερ ὕδωρ
καὶ ἐκυματοῦτο ὥσπερ θάλαττα, καὶ ἰχθῦς
δὲ εἶχεν πολλούς, τοὺς μὲν δαλοῖς προσεοι-
κότας, τοὺς δὲ μικροὺς ἄνθραξι πεπυρω-
μένοις· ἐκάλουν δὲ αὐτοὺς λυχνίσκους.
εἴσοδος δὲ μία στενὴ διὰ πάντων ἦν, καὶ
252

253. πυλωρὸς ἐφειστήκει Τίμων ὁ Ἀθηναῖος.
παρελθόντες δὲ ὅμως τοῦ Ναυπλίου καθη-
γουμένου ἑωρῶμεν κολαζομένους πολλοὺς
μὲν βασιλέας, πολλοὺς δὲ καὶ ἰδιώτας, ὧν
ἐνίους καὶ ἐγνωρίζομεν· εἴδομεν δὲ καὶ τὸν
Κινύραν καπνῷ ὑποτυφόμενον ἐκ τῶν
αἰδοίων ἀπηρτημένον. προσετίθεσαν δὲ οἱ
περιηγηταὶ καὶ τοὺς ἑκάστων βίους καὶ
τὰς ἁμαρτίας ἐφ' αἷς κολάζονται· καὶ μεγί-
στας ἁπασῶν τιμωρίας ὑπέμενον οἱ ψευ-
σάμενοί τι παρὰ τὸν βίον καὶ οἱ μὴ τὰ ἀλη-
θῆ συγγεγραφότες, ἐν οἷς καὶ Κτησίας ὁ
Κνίδιος ἦν καὶ Ἡρόδοτος καὶ ἄλλοι πολ-
λοί. τούτους οὖν ὁρῶν ἐγὼ χρηστὰς εἶχον
εἰς τοὐπιὸν τὰς ἐλπίδας· οὐδὲν γὰρ ἐμαυτῷ
ψεῦδος εἰπόντι συνηπιστάμην. ταχέως δ'
οὖν ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ναῦν – οὐδὲ γὰρ
ἠδυνάμην φέρειν τὴν ὄψιν – ἀσπασάμενος
τὸν Ναύπλιον ἀπέπλευσα.
Καὶ μετ' ὀλίγον ἐφαίνετο πλησίον ἡ τῶν
ὀνείρων νῆσος, ἀμυδρὰ καὶ ἀσαφὴς ἰδεῖν·
253

254. ἔπασχε δὲ καὶ αὐτή τι τοῖς ὀνείροις
παραπλήσιον· ὑπεχώρει γὰρ προσιόντων
ἡμῶν καὶ ὑπέφευγε καὶ πορρωτέρω
ὑπέβαινε. καταλαβόντες δέ ποτε αὐτὴν καὶ
εἰσπλεύσαντες εἰς τὸν Ὕπνον λιμένα προ-
σαγορευόμενον πλησίον τῶν πυλῶν τῶν
ἐλεφαντίνων, ᾗ τὸ τοῦ Ἀλεκτρυόνος ἱερόν
ἐστιν, περὶ δείλην ὀψίαν ἀπεβαίνομεν· πα-
ρελθόντες δὲ ἐς τὴν πόλιν πολλοὺς ὀνείρους
καὶ ποικίλους ἑωρῶμεν. πρῶτον δὲ βούλο-
μαι περὶ τῆς πόλεως εἰπεῖν, ἐπεὶ μηδὲ
ἄλλῳ τινὶ γέγραπται περὶ αὐτῆς, ὃς δὲ καὶ
μόνος ἐπεμνήσθη Ὅμηρος, οὐ πάνυ ἀκρι-
βῶς συνέγραψεν. κύκλῳ μὲν περὶ πᾶσαν
αὐτὴν ὕλη ἀνέστηκεν, τὰ δένδρα δέ ἐστι
μήκωνες ὑψηλαὶ καὶ μανδραγόραι καὶ ἐπ'
αὐτῶν πολύ τι πλῆθος νυκτερίδων· τοῦτο
γὰρ μόνον ἐν τῇ νήσῳ γίνεται ὄρνεον. πο-
ταμὸς δὲ παραρρέει πλησίον ὁ ὑπ' αὐτῶν
καλούμενος Νυκτιπόρος, καὶ πηγαὶ δύο
παρὰ τὰς πύλας· ὀνόματα καὶ ταύταις, τῇ
254

255. μὲν Νήγρετος, τῇ δὲ Παννυχία. ὁ περίβο-
λος δὲ τῆς πόλεως ὑψηλός τε καὶ ποικίλος,
ἴριδι τὴν χρόαν ὁμοιότατος· πύλαι μέντοι
ἔπεισιν οὐ δύο, καθάπερ Ὅμηρος εἴρηκεν,
ἀλλὰ τέσσαρες, δύο μὲν πρὸς τὸ τῆς Βλα-
κείας πεδίον ἀποβλέπουσαι, ἡ μὲν σιδηρᾶ,
ἡ δὲ κεράμου πεποιημένη, καθ' ἃς ἐλέγο-
ντο ἀποδημεῖν αὐτῶν οἵ τε φοβεροὶ καὶ φο-
νικοὶ καὶ ἀπηνεῖς, δύο δὲ πρὸς τὸν λιμένα
καὶ τὴν θάλατταν, ἡ μὲν κερατίνη, ἡ δὲ
καθ' ἣν ἡμεῖς παρήλθομεν ἐλεφαντίνη.
εἰσιόντι δὲ εἰς τὴν πόλιν ἐν δεξιᾷ μέν ἐστι
τὸ Νυκτῷον – σέβουσι γὰρ θεῶν ταύτην
μάλιστα καὶ τὸν Ἀλεκτρυόνα· ἐκείνῳ δὲ
πλησίον τοῦ λιμένος τὸ ἱερὸν πεποίηται –
ἐν ἀριστερᾷ δὲ τὰ τοῦ Ὕπνου βασίλεια.
οὗτος γὰρ δὴ ἄρχει παρ' αὐτοῖς σατράπας
δύο καὶ ὑπάρχους πεποιημένος, Ταραξίω-
νά τε τὸν Ματαιογένους καὶ Πλουτοκλέα
τὸν Φαντασίωνος. ἐν μέσῃ δὲ τῇ ἀγορᾷ
πηγή τίς ἐστιν, ἣν καλοῦσι Καρεῶτιν· καὶ
255

256. πλησίον ναοὶ δύο, Ἀπάτης καὶ Ἀληθείας·
ἔνθα καὶ τὸ ἄδυτόν ἐστιν αὐτοῖς καὶ τὸ μα-
ντεῖον, οὗ προεστήκει προφητεύων Ἀντι-
φῶν ὁ τῶν ὀνείρων ὑποκριτής, ταύτης
παρὰ τοῦ Ὕπνου λαχὼν τῆς τιμῆς. αὐτῶν
μέντοι τῶν ὀνείρων οὔτε φύσις οὔτε ἰδέα ἡ
αὐτή, ἀλλ' οἱ μὲν μακροὶ ἦσαν καὶ καλοὶ
καὶ εὐειδεῖς, οἱ δὲ μικροὶ καὶ ἄμορφοι, καὶ
οἱ μὲν χρύσεοι, ὡς ἐδόκουν, οἱ δὲ ταπεινοί
τε καὶ εὐτελεῖς. ἦσαν δ' ἐν αὐτοῖς καὶ πτε-
ρωτοί τινες καὶ τερατώδεις, καὶ ἄλλοι κα-
θάπερ ἐς πομπὴν διεσκευασμένοι, οἱ μὲν ἐς
βασιλέας, οἱ δὲ ἐς θεούς, οἱ δὲ εἰς ἄλλα
τοιαῦτα κεκοσμημένοι. πολλοὺς δὲ αὐτῶν
καὶ ἐγνωρίσαμεν, πάλαι παρ' ἡμῖν ἑωρα-
κότες, οἳ δὴ καὶ προσῄεσαν καὶ ἠσπάζοντο
ὡς ἂν καὶ συνήθεις ὑπάρχοντες, καὶ παρα-
λαβόντες ἡμᾶς καὶ κατακοιμίσαντες πάνυ
λαμπρῶς καὶ δεξιῶς ἐξένιζον, τήν τε ἄλ-
λην ὑποδοχὴν μεγαλοπρεπῆ παρασκευάσα-
ντες καὶ ὑπισχνούμενοι βασιλέας τε ποιή-
256

257. σειν καὶ σατράπας. ἔνιοι δὲ καὶ ἀπῆγον
ἡμᾶς εἰς τὰς πατρίδας καὶ τοὺς οἰκείους
ἐπεδείκνυον καὶ αὐθημερὸν ἐπανῆγον.
ἡμέρας μὲν οὖν τριάκοντα καὶ ἴσας νύκτας
παρ' αὐτοῖς ἐμείναμεν καθεύδοντες εὐω-
χούμενοι. ἔπειτα δὲ ἄφνω βροντῆς με-
γάλης καταρραγείσης ἀνεγρόμενοι καὶ
ἀναθορόντες ἀνήχθημεν ἐπισιτισάμενοι.
Τριταῖοι δ' ἐκεῖθεν τῇ Ὠγυγίᾳ νήσῳ
προσσχόντες ἀπεβαίνομεν. πρότερον δ'
ἐγὼ λύσας τὴν ἐπιστολὴν ἀνεγίνωσκον τὰ
γεγραμμένα. ἦν δὲ τοιάδε· Ὀδυσσεὺς Κα-
λυψοῖ χαίρειν. Ἴσθι με, ὡς τὰ πρῶτα
ἐξέπλευσα παρὰ σοῦ τὴν σχεδίαν κατα-
σκευασάμενος, ναυαγίᾳ χρησάμενον μόλις
ὑπὸ Λευκοθέας διασωθῆναι εἰς τὴν τῶν
Φαιάκων χώραν, ὑφ' ὧν ἐς τὴν οἰκείαν
ἀποπεμφθεὶς κατέλαβον πολλοὺς τῆς γυ-
ναικὸς μνηστῆρας ἐν τοῖς ἡμετέροις τρυ-
φῶντας· ἀποκτείνας δὲ ἅπαντας ὑπὸ Τηλε-
γόνου ὕστερον τοῦ ἐκ Κίρκης μοι γενο-
257

258. μένου ἀνῃρέθην, καὶ νῦν εἰμι ἐν τῇ Μα-
κάρων νήσῳ πάνυ μετανοῶν ἐπὶ τῷ κατα-
λιπεῖν τὴν παρὰ σοὶ δίαιταν καὶ τὴν ὑπὸ
σοῦ προτεινομένην ἀθανασίαν. ἢν οὖν και-
ροῦ λάβωμαι, ἀποδρὰς ἀφίξομαι πρὸς σέ.
ταῦτα μὲν ἐδήλου ἡ ἐπιστολή, καὶ περὶ
ἡμῶν, 2.36.1ὅπως ξενισθῶμεν. ἐγὼ δὲ
προελθὼν ὀλίγον ἀπὸ τῆς θαλάττης εὗρον
τὸ σπήλαιον τοιοῦτον οἷον Ὅμηρος εἶπεν,
καὶ αὐτὴν ταλασιουργοῦσαν. ὡς δὲ τὴν ἐπι-
στολὴν ἔλαβεν καὶ ἐπελέξατο, πρῶτα μὲν
ἐπὶ πολὺ ἐδάκρυεν, ἔπειτα δὲ παρεκάλει
ἡμᾶς ἐπὶ ξένια καὶ εἱστία λαμπρῶς καὶ
περὶ τοῦ Ὀδυσσέως ἐπυνθάνετο καὶ περὶ
τῆς Πηνελόπης, ὁποία τε εἴη τὴν ὄψιν καὶ
εἰ σωφρονοίη, καθάπερ Ὀδυσσεὺς πάλαι
περὶ αὐτῆς ἐκόμπαζεν· καὶ ἡμεῖς τοιαῦτα
ἀπεκρινάμεθα, ἐξ ὧν εἰκάζομεν
εὐφρανεῖσθαι αὐτήν.
Τότε μὲν οὖν ἀπελθόντες ἐπὶ ναῦν πλησίον
ἐπὶ τῆς ᾐόνος ἐκοιμήθημεν. ἕωθεν δὲ ἀνη-
258

259. γόμεθα σφοδρότερον κατιόντος τοῦ πνεύ-
ματος· καὶ δὴ χειμασθέντες ἡμέρας δύο τῇ
τρίτῃ περιπίπτομεν τοῖς Κολοκυνθοπειρα-
ταῖς. ἄνθρωποι δέ εἰσιν οὗτοι ἄγριοι ἐκ
τῶν πλησίον νήσων λῃστεύοντες τοὺς πα-
ραπλέοντας. τὰ πλοῖα δὲ ἔχουσι μεγάλα
κολοκύνθινα τὸ μῆκος πήχεων ἑξήκοντα·
ἐπειδὰν γὰρ ξηράνωσι τὴν κολόκυνθαν,
κοιλάναντες αὐτὴν καὶ ἐξελόντες τὴν
ἐντεριώνην ἐμπλέουσιν, ἱστοῖς μὲν
χρώμενοι καλαμίνοις, ἀντὶ δὲ τῆς ὀθόνης
τῷ φύλλῳ τῆς κολοκύνθης. προσβαλόντες
οὖν ἡμῖν ἀπὸ δύο πληρωμάτων ἐμάχοντο
καὶ πολλοὺς κατετραυμάτιζον βάλλοντες
τῷ σπέρματι τῶν κολοκυνθῶν. ἀγχω-
μάλως δὲ ἐπὶ πολὺ ναυμαχοῦντες περὶ με-
σημβρίαν εἴδομεν κατόπιν τῶν Κολοκυνθο-
πειρατῶν προσπλέοντας τοὺς Καρυοναύ-
τας. πολέμιοι δὲ ἦσαν ἀλλήλοις, ὡς ἔδει-
ξαν· ἐπεὶ γὰρ κἀκεῖνοι ᾔσθοντο αὐτοὺς
ἐπιόντας, ἡμῶν μὲν ὠλιγώρησαν, τραπόμε-
259

260. νοι δὲ ἐπ' ἐκείνους ἐναυμάχουν. ἡμεῖς δὲ ἐν
τοσούτῳ ἐπάραντες τὴν ὀθόνην ἐφεύγομεν
ἀπολιπόντες αὐτοὺς μαχομένους, καὶ δῆλοι
ἦσαν κρατήσοντες οἱ Καρυοναῦται ἅτε καὶ
πλείους – πέντε γὰρ εἶχον πληρώματα
– καὶ ἀπὸ ἰσχυροτέρων νεῶν μαχόμενοι·
τὰ γὰρ πλοῖα ἦν αὐτοῖς κελύφανα καρύων
ἡμίτομα, κεκενωμένα, μέγεθος δὲ ἑκάστου
ἡμιτομίου εἰς μῆκος ὀργυιαὶ πεντεκαίδεκα.
Ἐπεὶ δὲ ἀπεκρύψαμεν αὐτούς, ἰώμεθα
τοὺς τραυματίας, καὶ τὸ λοιπὸν ἐν τοῖς
ὅπλοις ὡς ἐπίπαν ἦμεν, ἀεί τινας ἐπιβου-
λὰς προσδεχόμενοι· οὐ μάτην. οὔπω γοῦν
ἐδεδύκει ὁ ἥλιος, καὶ ἀπό τινος ἐρήμου νή-
σου προσήλαυνον ἡμῖν ὅσον εἴκοσι ἄνδρες
ἐπὶ δελφίνων μεγάλων ὀχούμενοι, λῃσταὶ
καὶ οὗτοι· καὶ οἱ δελφῖνες αὐτοὺς ἔφερον
ἀσφαλῶς, καὶ ἀναπηδῶντες ἐχρεμέτιζον
ὥσπερ ἵπποι. ἐπεὶ δὲ πλησίον ἦσαν, δια-
στάντες οἱ μὲν ἔνθεν, οἱ δὲ ἔνθεν ἔβαλλον
ἡμᾶς σηπίαις ξηραῖς καὶ ὀφθαλμοῖς καρκί-
260

261. νων. τοξευόντων δὲ ἡμῶν καὶ ἀκοντι-
ζόντων οὐκέτι ὑπέμενον, ἀλλὰ τρωθέντες
οἱ πολλοὶ αὐτῶν πρὸς τὴν νῆσον κατέφυ-
γον.
Περὶ δὲ τὸ μεσονύκτιον γαλήνης οὔσης
ἐλάθομεν προσοκείλαντες ἀλκυόνος καλιᾷ
παμμεγέθει· σταδίων γοῦν ἦν αὕτη ἑξήκο-
ντα τὸ περίμετρον. ἐπέπλεεν δὲ ἡ ἀλκυὼν
τὰ ᾠὰ θάλπουσα οὐ πολὺ μείων τῆς καλι-
ᾶς. καὶ δὴ ἀναπταμένη μικροῦ μὲν κατέδυ-
σε τὴν ναῦν τῷ ἀνέμῳ τῶν πτερῶν. ᾤχετο
δ' οὖν φεύγουσα γοεράν τινα φωνὴν προϊε-
μένη. ἐπιβάντες δὲ ἡμεῖς ἡμέρας ἤδη ὑπο-
φαινούσης ἐθεώμεθα τὴν καλιὰν σχεδίᾳ με-
γάλῃ προσεοικυῖαν ἐκ δένδρων μεγάλων
συμπεφορημένην· ἐπῆν δὲ καὶ ᾠὰ πεντα-
κόσια, ἕκαστον αὐτῶν Χίου πίθου περιπλη-
θέστερον. ἤδη μέντοι καὶ οἱ νεοττοὶ ἔνδο-
θεν ἐφαίνοντο καὶ ἔκρωζον. πελέκεσιν γοῦν
διακόψαντες ἓν τῶν ᾠῶν νεοττὸν ἄπτερον
ἐξεκολάψαμεν εἴκοσι γυπῶν ἁδρότερον.
261

262. Ἐπεὶ δὲ πλέοντες ἀπείχομεν τῆς καλιᾶς
ὅσον σταδίους διακοσίους, τέρατα ἡμῖν με-
γάλα καὶ θαυμαστὰ ἐπεσήμανεν· ὅ τε γὰρ
ἐν τῇ πρύμνῃ χηνίσκος ἄφνω ἐπτερύξατο
καὶ ἀνεβόησεν, καὶ ὁ κυβερνήτης ὁ Σκίνθα-
ρος φαλακρὸς ἤδη ὢν ἀνεκόμησεν, καὶ τὸ
πάντων δὴ παραδοξότατον, ὁ γὰρ ἱστὸς
τῆς νεὼς ἐξεβλάστησεν καὶ κλάδους ἀνέφυ-
σεν καὶ ἐπὶ τῷ ἄκρῳ ἐκαρποφόρησεν, ὁ δὲ
καρπὸς ἦν σῦκα καὶ σταφυλὴ μέλαινα,
οὔπω πέπειρος. ταῦτα ἰδόντες ὡς εἰκὸς
ἐταράχθημεν καὶ ηὐχόμεθα τοῖς θεοῖς διὰ
τὸ ἀλλόκοτον τοῦ φαντάσματος. οὔπω δὲ
πεντακοσίους σταδίους διελθόντες εἴδομεν
ὕλην μεγίστην καὶ λάσιον πιτύων καὶ κυ-
παρίττων. καὶ ἡμεῖς μὲν εἰκάσαμεν ἤπει-
ρον εἶναι· τὸ δ' ἦν πέλαγος ἄβυσσον ἀρρί-
ζοις δένδροις καταπεφυτευμένον· εἱστήκει
δὲ τὰ δένδρα ὅμως ἀκίνητα, ὀρθὰ καθάπερ
ἐπιπλέοντα. πλησιάσαντες δ' οὖν καὶ τὸ
πᾶν κατανοήσαντες ἐν ἀπόρῳ εἰχόμεθα τί
262

263. χρὴ δρᾶν· οὔτε γὰρ διὰ τῶν δένδρων πλεῖν
δυνατὸν ἦν – πυκνὰ γὰρ καὶ προσεχῆ
ὑπῆρχεν – οὔτε ἀναστρέφειν ἐδόκει ῥᾴδιον·
ἐγὼ δὲ ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ μέγιστον δένδρον
ἐπεσκόπουν τὰ ἐπέκεινα ὅπως ἔχοι, καὶ
ἑώρων ἐπὶ σταδίους μὲν πεντήκοντα ἢ ὀλί-
γῳ πλείους τὴν ὕλην οὖσαν, ἔπειτα δὲ
αὖθις ἕτερον ὠκεανὸν ἐκδεχόμενον. καὶ δὴ
ἐδόκει ἡμῖν ἀναθεμένους τὴν ναῦν ἐπὶ τὴν
κόμην τῶν δένδρων – πυκνὴ δὲ ἦν – ὑπερ-
βιβάσαι, εἰ δυναίμεθα, εἰς τὴν θάλατταν
τὴν ἑτέραν· καὶ οὕτως ἐποιοῦμεν. ἐκδήσα-
ντες γὰρ αὐτὴν κάλῳ μεγάλῳ καὶ ἀνελ-
θόντες ἐπὶ τὰ δένδρα μόλις ἀνιμησάμεθα,
καὶ θέντες ἐπὶ τῶν κλάδων, πετάσαντες τὰ
ἱστία καθάπερ ἐν θαλάττῃ ἐπλέομεν τοῦ
ἀνέμου προωθοῦντος ἐπισυρόμενοι· ἔνθα
δὴ καὶ τὸ Ἀντιμάχου τοῦ ποιητοῦ ἔπος
ἐπεισῆλθέ με – φησὶν γάρ που κἀκεῖνος·
Τοῖσιν δ' ὑλήεντα διὰ πλόον ἐρχομένοισιν.
263

264. Βιασάμενοι δὲ ὅμως τὴν ὕλην ἀφικόμεθα
ἐς τὸ ὕδωρ, καὶ πάλιν ὁμοίως καθέντες τὴν
ναῦν ἐπλέομεν διὰ καθαροῦ καὶ διαυγοῦς
ὕδατος, ἄχρι δὴ ἐπέστημεν χάσματι με-
γάλῳ ἐκ τοῦ ὕδατος διεστῶτος γεγενη-
μένῳ, καθάπερ ἐν τῇ γῇ πολλάκις ὁρῶμεν
ὑπὸ σεισμῶν γενόμενα διαχωρίσματα. ἡ
μὲν οὖν ναῦς καθελόντων ἡμῶν τὰ ἱστία οὐ
ῥᾳδίως ἔστη παρ' ὀλίγον ἐλθοῦσα κατενε-
χθῆναι. ὑπερκύψαντες δὲ ἡμεῖς ἑωρῶμεν
βάθος ὅσον σταδίων χιλίων μάλα φοβερὸν
καὶ παράδοξον· εἱστήκει γὰρ τὸ ὕδωρ
ὥσπερ μεμερισμένον· περιβλέποντες δὲ
ὁρῶμεν κατὰ δεξιὰ οὐ πάνυ πόρρωθεν
γέφυραν ἐπεζευγμένην ὕδατος συνάπτο-
ντος τὰ πελάγη κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν, ἐκ
τῆς ἑτέρας θαλάττης εἰς τὴν ἑτέραν διαρ-
ρέοντος. προσελάσαντες οὖν ταῖς κώπαις
κατ' ἐκεῖνο παρεδράμομεν καὶ μετὰ πολ-
λῆς ἀγωνίας ἐπεράσαμεν οὔποτε προσδο-
κήσαντες.
264

265. Ἐντεῦθεν ἡμᾶς ὑπεδέχετο πέλαγος προ-
σηνὲς καὶ νῆσος οὐ μεγάλη, εὐπρόσιτος,
συνοικουμένη· ἐνέμοντο δὲ αὐτὴν ἄνθρωποι
ἄγριοι, Βουκέφαλοι, κέρατα ἔχοντες, οἷον
παρ' ἡμῖν τὸν Μινώταυρον ἀναπλάττουσιν.
ἀποβάντες δὲ προῄειμεν ὑδρευσόμενοι καὶ
σιτία ληψόμενοι, εἴ ποθεν δυνηθείημεν·
οὐκέτι γὰρ εἴχομεν. καὶ ὕδωρ μὲν αὐτοῦ
πλησίον εὕρομεν, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἐφαίνετο,
πλὴν μυκηθμὸς πολὺς οὐ πόρρωθεν ἠκούε-
το. δόξαντες οὖν ἀγέλην εἶναι βοῶν, κατ'
ὀλίγον προχωροῦντες ἐπέστημεν τοῖς ἀν-
θρώποις. οἱ δὲ ἰδόντες ἡμᾶς ἐδίωκον, καὶ
τρεῖς μὲν τῶν ἑταίρων λαμβάνουσιν, οἱ δὲ
λοιποὶ πρὸς τὴν θάλατταν καταφεύγομεν.
εἶτα μέντοι πάντες ὁπλισάμενοι – οὐ γὰρ
ἐδόκει ἡμῖν ἀτιμωρήτους περιιδεῖν τοὺς φί-
λους – ἐμπίπτομεν τοῖς Βουκεφάλοις τὰ
κρέα τῶν ἀνῃρημένων διαιρουμένοις· φο-
βήσαντες δὲ πάντας διώκομεν, καὶ κτείνο-
μέν γε ὅσον πεντήκοντα καὶ ζῶντας αὐτῶν
265

266. δύο λαμβάνομεν, καὶ αὖθις ὀπίσω ἀνα-
στρέφομεν τοὺς αἰχμαλώτους ἔχοντες. σι-
τίον μέντοι οὐδὲν εὕρομεν. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι
παρῄνουν ἀποσφάττειν τοὺς εἰλημμένους,
ἐγὼ δὲ οὐκ ἐδοκίμαζον, ἀλλὰ δήσας ἐφύ-
λαττον αὐτούς, ἄχρι δὴ ἀφίκοντο παρὰ τῶν
Βουκεφάλων πρέσβεις ἀπαιτοῦντες ἐπὶ λύ-
τροις τοὺς συνειλημμένους· συνίεμεν γὰρ
αὐτῶν διανευόντων καὶ γοερόν τι μυκω-
μένων ὥσπερ ἱκετευόντων. τὰ λύτρα δὲ ἦν
τυροὶ πολλοὶ καὶ ἰχθύες ξηροὶ καὶ κρόμμυα
καὶ ἔλαφοι τέτταρες, τρεῖς ἑκάστη πόδας
ἔχουσα, δύο μὲν τοὺς ὄπισθεν, οἱ δὲ πρόσω
ἐς ἕνα συμπεφύκεσαν. ἐπὶ τούτοις ἀπο-
δόντες τοὺς συνειλημμένους καὶ μίαν
ἡμέραν ἐπιμείναντες ἀνήχθημεν.
Ἤδη δὲ ἰχθύες τε ἡμῖν ἐφαίνοντο καὶ ὄρ-
νεα παρεπέτετο καὶ ἄλλ' ὁπόσα γῆς πλησί-
ον οὔσης σημεῖα προφαίνεται. μετ' ὀλίγον
δὲ καὶ ἄνδρας εἴδομεν καινῷ τῳ τρόπῳ
ναυτιλίας χρωμένους· αὐτοὶ γὰρ καὶ ναῦται
266

267. καὶ νῆες ἦσαν. λέξω δὲ τοῦ πλοῦ τὸν
τρόπον· ὕπτιοι κείμενοι ἐπὶ τοῦ ὕδατος ὀρ-
θώσαντες τὰ αἰδοῖα – μεγάλα δὲ φέρουσιν
– ἐξ αὐτῶν ὀθόνην πετάσαντες καὶ ταῖς
χερσὶν τοὺς ποδεῶνας κατέχοντες ἐμπί-
πτοντος τοῦ ἀνέμου ἔπλεον. ἄλλοι δὲ μετὰ
τούτους ἐπὶ φελλῶν καθήμενοι ζεύξαντες
δύο δελφῖνας ἤλαυνόν τε καὶ ἡνιόχουν· οἱ
δὲ προϊόντες ἐπεσύροντο τοὺς φελλούς.
οὗτοι ἡμᾶς οὔτε ἠδίκουν οὔτε ἔφευγον,
ἀλλ' ἤλαυνον ἀδεῶς τε καὶ εἰρηνικῶς τὸ
εἶδος τοῦ ἡμετέρου πλοίου θαυμάζοντες
καὶ πάντοθεν περισκοποῦντες.
Ἑσπέρας δὲ ἤδη προσήχθημεν νήσῳ οὐ
μεγάλῃ· κατῳκεῖτο δὲ ὑπὸ γυναικῶν, ὡς
ἐνομίζομεν, Ἑλλάδα φωνὴν προϊεμένων·
προςῄεσαν γὰρ καὶ ἐδεξιοῦντο καὶ ἠσπάζο-
ντο, πάνυ ἑταιρικῶς κεκοσμημέναι καὶ κα-
λαὶ πᾶσαι καὶ νεάνιδες, ποδήρεις τοὺς χι-
τῶνας ἐπισυρόμεναι. ἡ μὲν οὖν νῆσος ἐκα-
λεῖτο Κοβαλοῦσα, ἡ δὲ πόλις αὐτὴ Ὑδα-
267

268. μαργία. λαχοῦσαι δ' οὖν ἡμᾶς αἱ γυναῖκες
ἑκάστη πρὸς ἑαυτὴν ἀπῆγεν καὶ ξένον
ἐποιεῖτο. ἐγὼ δὲ μικρὸν ἀποστὰς – οὐ γὰρ
χρηστὰ ἐμαντευόμην – ἀκριβέστερόν τε
περιβλέπων ὁρῶ πολλῶν ἀνθρώπων ὀστᾶ
καὶ κρανία κείμενα. καὶ τὸ μὲν βοὴν
ἱστάναι καὶ τοὺς ἑταίρους συγκαλεῖν καὶ ἐς
τὰ ὅπλα χωρεῖν οὐκ ἐδοκίμαζον. προχειρι-
σάμενος δὲ τὴν μαλάχην πολλὰ ηὐχόμην
αὐτῇ διαφυγεῖν ἐκ τῶν παρόντων κακῶν·
μετ' ὀλίγον δὲ τῆς ξένης διακονουμένης
εἶδον τὰ σκέλη οὐ γυναικός, ἀλλ' ὄνου
ὁπλάς· καὶ δὴ σπασάμενος τὸ ξίφος συλ-
λαμβάνω τε αὐτὴν καὶ δήσας περὶ τῶν
ὅλων ἀνέκρινον. ἡ δέ, ἄκουσα μέν, εἶπεν δὲ
ὅμως, αὐτὰς μὲν εἶναι θαλαττίους γυνα-
ῖκας Ὀνοσκελέας προσαγορευομένας, τρο-
φὴν δὲ ποιεῖσθαι τοὺς ἐπιδημοῦντας
ξένους. ἐπειδὰν γάρ, ἔφη, μεθύσωμεν
αὐτούς, συνευνηθεῖσαι κοιμωμένοις ἐπιχει-
ροῦμεν. ἀκούσας δὲ ταῦτα ἐκείνην μὲν
268

269. αὐτοῦ κατέλιπον δεδεμένην, αὐτὸς δὲ ἀνελ-
θὼν ἐπὶ τὸ τέγος ἐβόων τε καὶ τοὺς ἑταί-
ρους συνεκάλουν. ἐπεὶ δὲ συνῆλθον, τὰ
πάντα ἐμήνυον αὐτοῖς καὶ τά γε ὀστᾶ ἐδεί-
κνυον καὶ ἦγον ἔσω πρὸς τὴν δεδεμένην· ἡ
δὲ αὐτίκα ὕδωρ ἐγένετο καὶ ἀφανὴς ἦν.
ὅμως δὲ τὸ ξίφος εἰς τὸ ὕδωρ καθῆκα πει-
ρώμενος· τὸ δὲ αἷμα ἐγένετο.
Ταχέως οὖν ἐπὶ ναῦν κατελθόντες ἀπε-
πλεύσαμεν. καὶ ἐπεὶ ἡμέρα ὑπηύγαζεν, ἤδη
τὴν ἤπειρον ἀπεβλέπομεν εἰκάζομέν τε
εἶναι τὴν ἀντιπέρας τῇ ὑφ' ἡμῶν οἰκουμένῃ
κειμένην. προσκυνήσαντες δ' οὖν καὶ προ-
σευξάμενοι περὶ τῶν μελλόντων ἐσκοπο-
ῦμεν, καὶ τοῖς μὲν ἐδόκει ἐπιβᾶσιν μόνον
αὖθις ὀπίσω ἀναστρέφειν, τοῖς δὲ τὸ μὲν
πλοῖον αὐτοῦ καταλιπεῖν, ἀνελθόντας δὲ ἐς
τὴν μεσόγαιαν πειραθῆναι τῶν ἐνοικού-
ντων. ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἐλογιζόμεθα, χει-
μὼν σφοδρὸς ἐπιπεσὼν καὶ προσαράξας τὸ
σκάφος τῷ αἰγιαλῷ διέλυσεν. ἡμεῖς δὲ
269

270. μόλις ἐξενηξάμεθα τὰ ὅπλα ἕκαστος καὶ εἴ
τι ἄλλο οἷός τε ἦν ἁρπασάμενοι.
Ταῦτα μὲν οὖν τὰ μέχρι τῆς ἑτέρας γῆς
συνενεχθέντα μοι ἐν τῇ θαλάττῃ καὶ παρὰ
τὸν πλοῦν ἐν ταῖς νήσοις καὶ ἐν τῷ ἀέρι καὶ
μετὰ ταῦτα ἐν τῷ κήτει καὶ ἐπεὶ ἐξήλθο-
μεν, παρά τε τοῖς ἥρωσι καὶ τοῖς ὀνείροις
καὶ τὰ τελευταῖα παρὰ τοῖς Βουκεφάλοις
καὶ ταῖς Ὀνοσκελέαις, τὰ δὲ ἐπὶ τῆς γῆς
ἐν ταῖς ἑξῆς βίβλοις διηγήσομαι.
270

271. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΡΑΙ∆ΙΩΣ
ΠΙΣΤΕΥΕΙΝ ∆ΙΑΒΟΛΗΙ
∆εινόν γε ἡ ἄγνοια καὶ πολλῶν κακῶν ἀν-
θρώποις αἰτία, ὥσπερ ἀχλύν τινα κατα-
χέουσα τῶν πραγμάτων καὶ τὴν ἀλήθειαν
ἀμαυροῦσα καὶ τὸν ἑκάστου βίον ἐπηλυ-
γάζουσα. ἐν σκότῳ γοῦν πλανωμένοις
πάντες ἐοίκαμεν, μᾶλλον δὲ τυφλοῖς ὅμοια
πεπόνθαμεν, τῷ μὲν προσπταίοντες
ἀλόγως, τὸ δὲ ὑπερβαίνοντες, οὐδὲν δέον,
καὶ τὸ μὲν πλησίον καὶ παρὰ πόδας οὐχ
ὁρῶντες, τὸ δὲ πόρρω καὶ πάμπολυ διεστη-
κὸς ὡς ἐνοχλοῦν δεδιότες· καὶ ὅλως ἐφ'
ἑκάστου τῶν πραττομένων οὐ διαλείπομεν
τὰ πολλὰ ὀλισθαίνοντες. τοιγάρτοι μυρίας
ἤδη τοῖς τραγῳδοδιδασκάλοις ἀφορμὰς εἰς
271

272. τὰ δράματα τὸ τοιοῦτο παρέσχηται, τοὺς
Λαβδακίδας καὶ τοὺς Πελοπίδας καὶ τὰ
τούτοις παραπλήσια· σχεδὸν γὰρ τὰ πλε-
ῖστα τῶν ἐν τῇ σκηνῇ ἀναβαινόντων κακῶν
εὕροι τις ἂν ὑπὸ τῆς ἀγνοίας καθάπερ ὑπὸ
τραγικοῦ τινος δαίμονος κεχορηγημένα.
Λέγω δὲ καὶ ἐς τὰ ἄλλα μὲν ἀποβλέπων,
μάλιστα δὲ ἐς τὰς οὐκ ἀληθεῖς κατὰ τῶν
συνήθων καὶ φίλων διαβολάς, ὑφ' ὧν ἤδη
καὶ οἶκοι ἀνάστατοι γεγόνασι καὶ πόλεις
ἄρδην ἀπολώλασι, πατέρες τε κατὰ παίδων
ἐξεμάνησαν καὶ ἀδελφοὶ κατὰ τῶν ὁμογε-
νῶν καὶ παῖδες κατὰ τῶν γειναμένων καὶ
ἐρασταὶ κατὰ τῶν ἐρωμένων· πολλαὶ δὲ
καὶ φιλίαι συνεκόπησαν καὶ ὅρκοι συνεχύ-
θησαν ὑπὸ τῆς κατὰ τὰς διαβολὰς πιθα-
νότητος. ἵν' οὖν ὡς ἥκιστα περιπίπτωμεν
αὐταῖς, ὑποδεῖξαι βούλομαι τῷ λόγῳ κα-
θάπερ ἐπί τινος γραφῆς ὁποῖόν τί ἐστιν ἡ
διαβολὴ καὶ πόθεν ἄρχεται καὶ ὁποῖα ἐρ-
γάζεται. Μᾶλλον δὲ Ἀπελλῆς ὁ Ἐφέσιος
272

273. πάλαι ταύτην προὔλαβε τὴν εἰκόνα· καὶ
γὰρ αὖ καὶ οὗτος διαβληθεὶς πρὸς τὸν Πτο-
λεμαῖον ὡς μετεσχηκὼς Θεοδότᾳ τῆς συ-
νωμοσίας ἐν Τύρῳ, – ὁ δὲ Ἀπελλῆς οὐχ
ἑωράκει ποτὲ τὴν Τύρον οὐδὲ τὸν Θεο-
δόταν, ὅστις ἦν, ἐγίνωσκεν, ἢ καθ' ὅσον
ἤκουε Πτολεμαίου τινὰ ὕπαρχον εἶναι τὰ
κατὰ τὴν Φοινίκην ἐπιτετραμμένον. ἀλλ'
ὅμως τῶν ἀντιτέχνων τις Ἀντίφιλος τοὔνο-
μα ὑπὸ φθόνου τῆς παρὰ βασιλεῖ τιμῆς καὶ
ὑπὸ τῆς κατὰ τὴν τέχνην ζηλοτυπίας κατε-
ῖπεν αὐτοῦ πρὸς τὸν Πτολεμαῖον ὡς εἴη κε-
κοινωνηκὼς τῶν ὅλων καὶ ὡς θεάσαιτό τις
αὐτὸν ἐν Φοινίκῃ συνεστιώμενον Θεοδότᾳ
καὶ παρ' ὅλον τὸ δεῖπνον πρὸς τὸ οὖς αὐτῷ
κοινολογούμενον, καὶ τέλος ἀπέφηνε τὴν
Τύρου ἀπόστασιν καὶ Πηλουσίου κατάλη-
ψιν ἐκ τῆς Ἀπελλοῦ συμβουλῆς γεγονέναι.
Ὁ δὲ Πτολεμαῖος ὡς ἂν καὶ τἆλλα οὐ
κάρτα φρενήρης τις ὤν, ἀλλ' ἐν κολακείᾳ
δεσποτικῇ τεθραμμένος, οὕτως ἐξεκαύθη
273

274. καὶ συνεταράχθη πρὸς τῆς παραδόξου ταύ-
της διαβολῆς, ὥστε μηδὲν τῶν εἰκότων λο-
γισάμενος, μηδ' ὅτι ἀντίτεχνος ἦν ὁ δια-
βάλλων μηδ' ὅτι μικρότερος ἢ κατὰ τηλι-
καύτην προδοσίαν ζωγράφος, καὶ ταῦτα εὖ
πεπονθὼς ὑπ' αὐτοῦ καὶ παρ' ὁντινοῦν τῶν
ὁμοτέχνων τετιμημένος, ἀλλ' οὐδὲ τὸ πα-
ράπαν εἰ ἐξέπλευσεν Ἀπελλῆς ἐς Τύρον
ἐξετάσας, εὐθὺς ἐξεμήνιεν καὶ βοῆς ἐνεπί-
μπλα τὰ βασίλεια τὸν ἀχάριστον κεκραγὼς
καὶ τὸν ἐπίβουλον καὶ συνωμότην. καὶ εἴ
γε μὴ τῶν συνειλημμένων τις ἀγανακτή-
σας ἐπὶ τῇ τοῦ Ἀντιφίλου ἀναισχυντίᾳ καὶ
τὸν ἄθλιον Ἀπελλῆν κατελεήσας ἔφη μηδε-
νὸς αὐτοῖς κεκοινωνηκέναι τὸν ἄνθρωπον,
ἀπετέτμητο ἂν τὴν κεφαλὴν καὶ παραπελε-
λαύκει τῶν ἐν Τύρῳ κακῶν οὐδὲν αὐτὸς
αἴτιος γεγονώς.
Ὁ μὲν οὖν Πτολεμαῖος οὕτω λέγεται
αἰσχυνθῆναι ἐπὶ τοῖς γεγονόσιν, ὥστε τὸν
μὲν Ἀπελλῆν ἑκατὸν ταλάντοις ἐδωρήσα-
274

275. το, τὸν δὲ Ἀντίφιλον δουλεύειν αὐτῷ πα-
ρέδωκεν. ὁ δὲ Ἀπελλῆς ὧν παρεκινδύνευσε
μεμνημένος τοιᾷδέ τινι εἰκόνι ἠμύνατο τὴν
διαβολήν. ἐν δεξιᾷ τις ἀνὴρ κάθηται τὰ
ὦτα παμμεγέθη ἔχων μικροῦ δεῖν τοῖς τοῦ
Μίδου προσεοικότα, τὴν χεῖρα προτείνων
πόρρωθεν ἔτι προσιούσῃ τῇ ∆ιαβολῇ. περὶ
δὲ αὐτὸν ἑστᾶσι δύο γυναῖκες, Ἄγνοιά μοι
δοκεῖ καὶ Ὑπόληψις· ἑτέρωθεν δὲ προσέρ-
χεται ἡ ∆ιαβολή, γύναιον ἐς ὑπερβολὴν
πάγκαλον, ὑπόθερμον δὲ καὶ παρακεκινη-
μένον, οἷον δὴ τὴν λύτταν καὶ τὴν ὀργὴν
δεικνύουσα, τῇ μὲν ἀριστερᾷ δᾷδα καιο-
μένην ἔχουσα, τῇ ἑτέρᾳ δὲ νεανίαν τινὰ
τῶν τριχῶν σύρουσα τὰς χεῖρας ὀρέγοντα
εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ μαρτυρόμενον τοὺς θε-
ούς. ἡγεῖται δὲ ἀνὴρ ὠχρὸς καὶ ἄμορφος,
ὀξὺ δεδορκὼς καὶ ἐοικὼς τοῖς ἐκ νόσου μα-
κρᾶς κατεσκληκόσι. τοῦτον οὖν εἶναι τὸν
Φθόνον ἄν τις εἰκάσειε. καὶ μὴν καὶ ἄλλαι
τινὲς δύο παρομαρτοῦσι προτρέπουσαι καὶ
275

276. περιστέλλουσαι καὶ κατακοσμοῦσαι τὴν
∆ιαβολήν. ὡς δέ μοι καὶ ταύτας ἐμήνυσεν
ὁ περιηγητὴς τῆς εἰκόνος, ἡ μέν τις Ἐπι-
βουλὴ ἦν, ἡ δὲ Ἀπάτη. κατόπιν δὲ ἠκολού-
θει πάνυ πενθικῶς τις ἐσκευασμένη, μελα-
νείμων καὶ κατεσπαραγμένη, Μετάνοια,
οἶμαι, αὕτη ἐλέγετο· ἐπεστρέφετο γοῦν εἰς
τοὐπίσω δακρύουσα καὶ μετ' αἰδοῦς πάνυ
τὴν Ἀλήθειαν προσιοῦσαν ὑπέβλεπεν.
Οὕτως μὲν Ἀπελλῆς τὸν ἑαυτοῦ κίνδυνον
ἐπὶ τῆς γραφῆς ἐμιμήσατο. φέρε δὲ καὶ
ἡμεῖς, εἰ δοκεῖ, κατὰ τὴν τοῦ Ἐφεσίου ζω-
γράφου τέχνην διέλθωμεν τὰ προσόντα τῇ
διαβολῇ, πρότερόν γε ὅρῳ τινὶ περιγράψα-
ντες αὐτήν· οὕτω γὰρ ἂν ἡμῖν ἡ εἰκὼν
γένοιτο φανερωτέρα. ἔστι τοίνυν διαβολὴ
κατηγορία τις ἐξ ἐρημίας γινομένη, τὸν
κατηγορούμενον λεληθυῖα, ἐκ τοῦ μονομε-
ροῦς ἀναντιλέκτως πεπιστευμένη. τοιαύτη
μὲν ἡ ὑπόθεσις τοῦ λόγου. τριῶν δ' ὄντων
προσώπων, καθάπερ ἐν ταῖς κωμῳδίαις,
276

277. τοῦ διαβάλλοντος καὶ τοῦ διαβαλλομένου
καὶ τοῦ πρὸς ὃν ἡ διαβολὴ γίνεται, καθ'
ἕκαστον αὐτῶν ἐπισκοπήσωμεν οἷα εἰκὸς
εἶναι τὰ γινόμενα.
Πρῶτον μὲν δή, εἰ δοκεῖ, παραγάγωμεν
τὸν πρωταγωνιστὴν τοῦ δράματος, λέγω
δὲ τὸν ποιητὴν τῆς διαβολῆς. οὗτος δὲ δὴ
ὡς μὲν οὐκ ἀγαθὸς ἄνθρωπός ἐστι, πᾶσιν
οἶμαι γνώριμον· οὐδεὶς γὰρ ἂν ἀγαθὸς κα-
κῶν αἴτιος γένοιτο τῷ πλησίον, ἀλλ' ἔστιν
ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἀφ' ὧν εὖ ποιοῦσιν αὐτοὶ
τοὺς φίλους, οὐκ ἀφ' ὧν τοὺς ἄλλους ἀδικο-
ῦντες αἰτιῶνται καὶ μισεῖσθαι παρα-
σκευάζουσιν, εὐδοκιμεῖν δόξαν εὐνοίας
προσλαβόντες.
Ἔπειτα δὲ ὡς ἄδικος ὁ τοιοῦτος καὶ πα-
ράνομός ἐστι καὶ ἀσεβὴς καὶ τοῖς χρω-
μένοις ἐπιζήμιος, ῥᾴδιον καταμαθεῖν. τίς
γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσειε τὴν μὲν ἰσότητα
ἐν ἅπαντι καὶ τὸ μηδὲν πλέον δικαιοσύνης
277

278. ἔργα εἶναι, τὸ δὲ ἄνισόν τε καὶ πλεονεκτι-
κὸν ἀδικίας; ὁ δὲ τῇ διαβολῇ κατὰ τῶν
ἀπόντων λάθρᾳ χρώμενος πῶς οὐ πλεο-
νέκτης ἐστὶν ὅλον τὸν ἀκροατὴν σφετερι-
ζόμενος καὶ προκαταλαμβάνων αὐτοῦ τὰ
ὦτα καὶ ἀποφράττων καὶ τῷ δευτέρῳ
λόγῳ παντελῶς ἄβατα κατασκευάζων
αὐτὰ ὑπὸ τῆς διαβολῆς προεμπεπλησμένα;
ἐσχάτης ἀδικίας τὸ τοιοῦτον, ὡς φαῖεν ἂν
καὶ οἱ ἄριστοι τῶν νομοθετῶν, οἷον ὁ
Σόλων καὶ ὁ ∆ράκων, ἔνορκον ποιησάμενοι
τοῖς δικασταῖς τὸ ὁμοίως ἀμφοῖν ἀκρο-
ᾶσθαι καὶ τὸ τὴν εὔνοιαν ἴσην τοῖς κρινο-
μένοις ἀπονέμειν, ἄχρι ἂν ὁ τοῦ δευτέρου
λόγος παρατεθεὶς θατέρου χείρων ἢ ἀμεί-
νων φανῇ· πρὶν δέ γε ἀντεξετάσαι τὴν ἀπο-
λογίαν τῇ κατηγορίᾳ, παντελῶς ἀσεβῆ καὶ
ἀνόσιον ἡγήσαντο ἔσεσθαι τὴν κρίσιν. καὶ
γὰρ ἂν καὶ αὐτοὺς ἀγανακτῆσαι τοὺς θεοὺς
εἴποιμεν, εἰ τῷ κατηγόρῳ μετ' ἀδείας ἃ
θέλει λέγειν ἐπιτρέποιμεν, ἀποφράξαντες
278

279. δὲ τῷ κατηγορουμένῳ τὰ ὦτα ἢ τῷ στόμα-
τι σιωπῶντος καταψηφιζοίμεθα τῷ προ-
τέρῳ λόγῳ κεχειρωμένοι, ὥστε οὐ κατὰ τὸ
δίκαιον καὶ τὸ νόμιμον καὶ τὸν ὅρκον τὸν
δικαστικὸν φαίη τις ἂν γίγνεσθαι τὰς δια-
βολάς. εἰ δέ τῳ μὴ ἀξιόπιστοι δοκοῦσιν οἱ
νομοθέται παραινοῦντες οὕτω δικαίας καὶ
ἀμερεῖς ποιεῖσθαι τὰς κρίσεις, ποιητήν μοι
δοκῶ τὸν ἄριστον ἐπάγειν τῷ λόγῳ εὖ
μάλα περὶ τούτων ἀποφηνάμενον, μᾶλλον
δὲ νομοθετήσαντα. φησὶ δέ, μήτε δίκην δι-
κάσῃς, πρὶν ἄμφω μῦθον ἀκούσῃς. ἠπίστα-
το γάρ, οἶμαι, καὶ οὗτος ὡς πολλῶν ὄντων
ἐν τῷ βίῳ ἀδικημάτων οὐδὲν ἄν τις εὕροι
χεῖρον οὐδὲ ἀδικώτερον ἢ ἀκρίτους τινὰς
καὶ ἀμοίρους λόγων καταδεδικάσθαι· ὅπερ
ἐξ ἅπαντος ὁ διαβάλλων ἐπιχειρεῖ ποιεῖν
ἄκριτον ὑπάγων τὸν διαβαλλόμενον τῇ τοῦ
ἀκούοντος ὀργῇ καὶ τὴν ἀπολογίαν τῷ λα-
θραίῳ τῆς κατηγορίας παραιρούμενος.
Καὶ γὰρ ἀπαρρησίαστος καὶ δειλὸς ἅπας ὁ
279

280. τοιοῦτος ἄνθρωπος οὐδὲν ἐς τοὐμφανὲς
ἄγων, ἀλλ' ὥσπερ οἱ λοχῶντες ἐξ ἀφανοῦς
ποθεν τοξεύων, ὡς μηδὲ ἀντιτάξασθαι δυ-
νατὸν εἶναι μηδὲ ἀνταγωνίσασθαι, ἀλλ' ἐν
ἀπορίᾳ καὶ ἀγνοίᾳ τοῦ πολέμου διαφθείρε-
σθαι, ὃ μέγιστόν ἐστι σημεῖον τοῦ μηδὲν
ὑγιὲς τοὺς διαβάλλοντας λέγειν. ἐπεὶ εἴ τίς
γε τἀληθῆ κατηγοροῦντι ἑαυτῷ συνεπίστα-
ται, οὗτος, οἶμαι, καὶ εἰς τὸ φανερὸν ἐλέγ-
χει καὶ διευθύνει καὶ ἀντεξετάζει τῷ λόγῳ,
ὥσπερ οὐδεὶς ἂν ἐκ τοῦ προφανοῦς νικᾶν
δυνάμενος ἐνέδρᾳ ποτὲ καὶ ἀπάτῃ χρήσαι-
το κατὰ τῶν πολεμίων.
Ἴδοι δ' ἄν τις τοὺς τοιούτους μάλιστα ἔν
τε βασιλέων αὐλαῖς καὶ περὶ τὰς τῶν ἀρ-
χόντων καὶ δυναστευόντων φιλίας εὐδοκι-
μοῦντας, ἔνθα πολὺς μὲν ὁ φθόνος, μυρίαι
δὲ ὑπόνοιαι, πάμπολλαι δὲ κολακειῶν καὶ
διαβολῶν ὑποθέσεις· ὅπου γὰρ ἀεὶ μείζους
ἐλπίδες, ἐνταῦθα καὶ οἱ φθόνοι χαλεπώτε-
ροι καὶ τὰ μίση ἐπισφαλέστερα καὶ αἱ ζη-
280

281. λοτυπίαι κακοτεχνέστεραι. πάντες οὖν ἀλ-
λήλους ὀξὺ δεδόρκασι καὶ ὥσπερ οἱ μονο-
μαχοῦντες ἐπιτηροῦσιν εἴ πού τι γυμνωθὲν
μέρος θεάσαιντο τοῦ σώματος· καὶ πρῶτος
αὐτὸς ἕκαστος εἶναι βουλόμενος παρωθε-
ῖται καὶ παραγκωνίζεται τὸν πλησίον καὶ
τὸν πρὸ αὑτοῦ, εἰ δύναιτο, ὑποσπᾷ καὶ
ὑποσκελίζει. ἔνθα ὁ μὲν χρηστὸς ἀτεχνῶς
εὐθὺς ἀνατέτραπται καὶ παρασέσυρται καὶ
τὸ τελευταῖον ἀτίμως ἐξέωσται, ὁ δὲ κολα-
κευτικώτερος καὶ πρὸς τὰς τοιαύτας κα-
κοηθείας πιθανώτερος εὐδοκιμεῖ· καὶ ὅλως
ὁ φθάσας κρατεῖ· τὰ γὰρ τοῦ Ὁμήρου
πάνυ ἐπαληθεύουσιν, ὅτι τοι ξυνὸς
Ἐνυάλιος καὶ τὸν κτανέοντα κατέκτα. τοι-
γαροῦν ὡς οὐ περὶ μικρῶν τοῦ ἀγῶνος
ὄντος ποικίλας κατ' ἀλλήλων ὁδοὺς ἐπινοο-
ῦσιν, ὧν ταχίστη καὶ ἐπισφαλεστάτη ἐστὶν
ἡ τῆς διαβολῆς, τὴν μὲν ἀρχὴν ἀπὸ φθόνου
ἢ μίσους εὐέλπιδα λαμβάνουσα, οἰκτρότε-
ρα δὲ καὶ τραγικὰ ἐπάγουσα τὰ τέλη καὶ
281

282. πολλῶν συμφορῶν ἀνάπλεα. Οὐ μέντοι μι-
κρὸν οὐδὲ ἁπλοῦν ἐστι τοῦτο, ὡς ἄν τις
ὑπολάβοι, ἀλλὰ πολλῆς μὲν τέχνης, οὐκ
ὀλίγης δὲ ἀγχινοίας, ἀκριβοῦς δέ τινος ἐπι-
μελείας δεόμενον· οὐ γὰρ ἂν τοσαῦτα ἔβλα-
πτεν ἡ διαβολή, εἰ μὴ πιθανόν τινα τρόπον
ἐγίνετο· οὐδ' ἂν κατίσχυε τὴν πάντων ἰσχυ-
ροτέραν ἀλήθειαν, εἰ μὴ πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν
καὶ πιθανὸν καὶ μυρία ἄλλα παρεσκεύαστο
κατὰ τῶν ἀκουόντων.
∆ιαβάλλεται μὲν οὖν ὡς τὸ πολὺ μάλιστα
ὁ τιμώμενος καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ὑπολειπο-
μένοις αὐτοῦ ἐπίφθονος· ἅπαντες γὰρ τῷδ'
ἐπιτοξάζονται καθάπερ τι κώλυμα καὶ
ἐμπόδιον προορώμενοι, καὶ ἕκαστος οἴεται
πρῶτος αὐτὸς ἔσεσθαι τὸν κορυφαῖον ἐκε-
ῖνον ἐκπολιορκήσας καὶ τῆς φιλίας ἀπο-
σκευασάμενος. οἷόν τι καὶ ἐπὶ τοῖς γυμνι-
κοῖς ἀγῶσιν ἐπὶ τῶν δρομέων γίγνεται·
κἀκεῖ γὰρ ὁ μὲν ἀγαθὸς δρομεὺς τῆς
ὕσπληγγος εὐθὺς καταπεσούσης μόνον τοῦ
282

283. πρόσω ἐφιέμενος καὶ τὴν διάνοιαν ἀποτεί-
νας πρὸς τὸ τέρμα κἀν τοῖς ποσὶ τὴν ἐλπί-
δα τῆς νίκης ἔχων τὸν πλησίον οὐδὲν κα-
κουργεῖ οὐδέ τι τῶν κατὰ τοὺς ἀγωνιστὰς
πολυπραγμονεῖ, ὁ δὲ κακὸς ἐκεῖνος καὶ
ἄναθλος ἀνταγωνιστὴς ἀπογνοὺς τὴν ἐκ
τοῦ τάχους ἐλπίδα ἐπὶ τὴν κακοτεχνίαν
ἐτράπετο, καὶ τοῦτο μόνον ἐξ ἅπαντος
σκοπεῖ, ὅπως τὸν τρέχοντα ἐπισχὼν ἢ
ἐμποδίσας ἐπιστομιεῖ, ὡς, εἰ τούτου δια-
μάρτοι, οὐκ ἄν ποτε νικῆσαι δυνάμενος.
ὁμοίως δὲ τούτοις κἀν ταῖς φιλίαις τῶν
εὐδαιμόνων τούτων γίνεται· ὁ γὰρ προ-
έχων αὐτίκα ἐπιβουλεύεται καὶ ἀφύλακτος
ἐν μέσῳ ληφθεὶς τῶν δυσμενῶν ἀνηρ-
πάσθη, οἱ δὲ ἀγαπῶνται καὶ φίλοι δοκο-
ῦσιν ἐξ ὧν ἄλλους βλάπτειν ἔδοξαν.
Τό τε ἀξιόπιστον τῆς διαβολῆς οὐχ ὡς
ἔτυχεν ἐπινοοῦσιν, ἀλλ' ἐν τούτῳ τὸ πᾶν
αὐτοῖς ἐστιν ἔργον δεδοικόσι τι προσάψαι
ἀπῳδὸν ἢ καὶ ἀλλότριον. ὡς γοῦν ἐπὶ πολὺ
283

284. τὰ προσόντα τῷ διαβαλλομένῳ πρὸς τὸ χε-
ῖρον μεταβάλλοντες οὐκ ἀπιθάνους ποιο-
ῦνται τὰς κατηγορίας, οἷον τὸν μὲν ἰατρὸν
διαβάλλουσιν ὡς φαρμακέα, τὸν πλούσιον
δὲ ὡς τύραννον, τὸν τυραννικὸν δὲ ὡς προ-
δοτικόν.
Ἐνίοτε μέντοι καὶ ὁ ἀκροώμενος αὐτὸς
ὑποβάλλει τῆς διαβολῆς τὰς ἀφορμάς, καὶ
πρὸς τὸν ἐκείνου τρόπον οἱ κακοήθεις
αὐτοὶ ἁρμοζόμενοι εὐστοχοῦσιν. ἢν μὲν
γὰρ ζηλότυπον αὐτὸν ὄντα ἴδωσι, ∆ιένευ-
σε, φασί, τῇ γυναικί σου παρὰ τὸ δεῖπνον
καὶ ἀπιδὼν ἐς αὐτὴν ἐστέναξε, καὶ ἡ Στρα-
τονίκη πρὸς αὐτὸν οὐ μάλα ἀηδῶς· καὶ
ὅλως ἐρωτικαί τινες καὶ μοιχικαὶ πρὸς
αὐτὸν αἱ διαβολαί. ἢν δὲ ποιητικὸς ᾖ καὶ
ἐπὶ τούτῳ μέγα φρονῇ, Μὰ ∆ί' ἐχλεύασέ
σου Φιλόξενος τὰ ἔπη καὶ διέσυρε καὶ ἄμε-
τρα εἶπεν αὐτὰ καὶ κακοσύνθετα. πρὸς δὲ
τὸν εὐσεβῆ καὶ φιλόθεον ὡς ἄθεος καὶ
ἀνόσιος ὁ φίλος διαβάλλεται καὶ ὡς τὸ θε-
284

285. ῖον παρωθούμενος καὶ τὴν πρόνοιαν ἀρνού-
μενος· ὁ δὲ ἀκούσας εὐθὺς μύωπι διὰ τοῦ
ὠτὸς τυπεὶς διακέκαυται ὡς τὸ εἰκὸς καὶ
ἀπέστραπται τὸν φίλον οὐ περιμείνας τὸν
ἀκριβῆ ἔλεγχον. ὅλως γὰρ τὰ τοιαῦτα ἐπι-
νοοῦσι καὶ λέγουσιν, ἃ μάλιστα ἴσασιν ἐς
ὀργὴν δυνάμενα προκαλέσασθαι τὸν ἀκρο-
ώμενον, καὶ ἔνθα τρωτός ἐστιν ἕκαστος
ἐπιστάμενοι, ἐπ' ἐκεῖνο τοξεύουσι καὶ ἀκο-
ντίζουσιν ἐς αὐτό, ὥστε τῇ παραυτίκα
ὀργῇ τεταραγμένον μηκέτι σχολὴν ἄγειν
τῇ ἐξετάσει τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ κἂν θέλῃ
τις ἀπολογεῖσθαι, μὴ προσίεσθαι, τῷ πα-
ραδόξῳ τῆς ἀκροάσεως ὡς ἀληθεῖ προκα-
τειλημμένον.
Ἀνυσιμώτατον γὰρ τὸ εἶδος τῆς διαβολῆς
τὸ ὑπεναντίον τῆς τοῦ ἀκούοντος ἐπιθυμί-
ας, ὁπότε καὶ παρὰ Πτολεμαίῳ τῷ ∆ιονύ-
σῳ ἐπικληθέντι ἐγένετό τις ὃς διέβαλλε
τὸν Πλατωνικὸν ∆ημήτριον, ὅτι ὕδωρ τε
πίνει καὶ μόνος τῶν ἄλλων γυναικεῖα οὐκ
285

286. ἐνεδύσατο ἐν τοῖς ∆ιονυσίοις· καὶ εἴ γε μὴ
κληθεὶς ἕωθεν ἔπιέ τε πάντων ὁρώντων καὶ
λαβὼν ταραντινίδιον ἐκυμβάλισε καὶ προ-
σωρχήσατο, ἀπολώλει ἂν ὡς οὐχ ἡδόμενος
τῷ βίῳ τοῦ βασιλέως, ἀλλ' ἀντισοφιστὴς
ὢν καὶ ἀντίτεχνος τῆς Πτολεμαίου τρυφῆς.
Παρὰ δὲ Ἀλεξάνδρῳ μεγίστη ποτὲ πασῶν
ἦν διαβολή, εἰ λέγοιτο τις μὴ σέβειν μηδὲ
προσκυνεῖν τὸν Ἡφαιστίωνα· ἐπεὶ γὰρ
ἀπέθανεν Ἡφαιστίων, ὑπὸ τοῦ ἔρωτος
Ἀλέξανδρος ἐβουλήθη προσθεῖναι καὶ το-
ῦτο τῇ λοιπῇ μεγαλουργίᾳ καὶ θεὸν χειρο-
τονῆσαι τὸν τετελευτηκότα. εὐθὺς οὖν
νεώς τε ἀνέστησαν αἱ πόλεις καὶ τεμένη
καθιδρύετο καὶ βωμοὶ καὶ θυσίαι καὶ ἑορ-
ταὶ τῷ καινῷ τούτῳ θεῷ ἐπετελοῦντο, καὶ
ὁ μέγιστος ὅρκος ἦν ἅπασιν Ἡφαιστίων.
εἰ δέ τις ἢ μειδιάσειε πρὸς τὰ γινόμενα ἢ
μὴ φαίνοιτο πάνυ εὐσεβῶν, θάνατος
ἐπέκειτο ἡ ζημία. ὑπολαμβάνοντες δὲ οἱ
κόλακες τὴν μειρακιώδη ταύτην τοῦ Ἀλε-
286

287. ξάνδρου ἐπιθυμίαν προσεξέκαιον εὐθὺς καὶ
ἀνεζωπύρουν ὀνείρατα διηγούμενοι τοῦ
Ἡφαιστίωνος, ἐπιφανείας τινὰς καὶ ἰάμα-
τα προσάπτοντες αὐτῷ καὶ μαντείας ἐπι-
φημίζοντες· καὶ τέλος ἔθυον παρέδρῳ καὶ
ἀλεξικάκῳ θεῷ. ὁ δὲ Ἀλέξανδρος ἥδετό τε
ἀκούων καὶ τᾶ τελευταῖα ἐπίστευε καὶ
μέγα ἐφρόνει ὡσανεὶ οὐ θεοῦ παῖς ὢν
μόνον, ἀλλὰ καὶ θεοὺς ποιεῖν δυνάμενος.
πόσους τοίνυν οἰώμεθα τῶν Ἀλεξάνδρου
φίλων παρὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἀπολαῦσαι
τῆς Ἡφαιστίωνος θειότητος, διαβληθέντας
ὡς οὐ τιμῶσι τὸν κοινὸν ἁπάντων θεόν, καὶ
διὰ τοῦτο ἐξελαθέντας καὶ τῆς τοῦ βασι-
λέως εὐνοίας ἐκπεσόντας; τότε καὶ Ἀγαθο-
κλῆς ὁ Σάμιος ταξιαρχῶν παρ' Ἀλεξάνδρῳ
καὶ τιμώμενος παρ' αὐτοῦ μικροῦ δεῖν συ-
γκαθείρχθη λέοντι διαβληθεὶς ὅτι δακρύ-
σειε παριὼν τὸν Ἡφαιστίωνος τάφον. ἀλλ'
ἐκείνῳ μὲν βοηθῆσαι λέγεται Περδίκκας
ἐπομοσάμενος κατὰ πάντων θεῶν καὶ κατὰ
287

288. Ἡφαιστίωνος, ὅτι δὴ κυνηγετοῦντί οἱ φα-
νέντα ἐναργῆ τὸν θεὸν ἐπισκῆψαι εἰπεῖν
Ἀλεξάνδρῳ φείσασθαι Ἀγαθοκλέους· οὐ
γὰρ ὡς ἀπιστοῦντα οὐδὲ ὡς ἐπὶ νεκρῷ δα-
κρῦσαι, ἀλλὰ τῆς πάλαι συνηθείας μνημο-
νεύσαντα.
Ἡ δ' οὖν κολακεία καὶ ἡ διαβολὴ τότε
μάλιστα χώραν ἔσχε πρὸς τὸ Ἀλεξάνδρου
πάθος συντιθεμένη· καθάπερ γὰρ ἐν πο-
λιορκίᾳ οὐκ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ καὶ ἀπόκρημνα
καὶ ἀσφαλῆ τοῦ τείχους προσίασιν οἱ πο-
λέμιοι, ἀλλ' ᾗ ἂν ἀφύλακτόν τι μέρος ἢ σα-
θρὸν αἴσθωνται ἢ ταπεινόν, ἐπὶ τοῦτο
πάσῃ δυνάμει χωροῦσιν ὡς ῥᾷστα παρεισ-
δῦναι καὶ ἑλεῖν δυνάμενοι, οὕτω καὶ οἱ δια-
βάλλοντες ὅ τι ἂν ἀσθενὲς ἴδωσι τῆς ψυχῆς
καὶ ὑπόσαθρον καὶ εὐεπίβατον, τούτῳ προ-
σβάλλουσι καὶ προσάγουσι τὰς μηχανάς,
καὶ τέλος ἐκπολιορκοῦσι μηδενὸς ἀντιτατ-
τομένου μηδὲ τὴν ἔφοδον αἰσθομένου. εἶτ'
ἐπειδὰν ἐντὸς ἅπαξ τῶν τειχῶν γένωνται,
288

289. πυρπολοῦσι πάντα καὶ παίουσι καὶ σφάτ-
τουσι καὶ ἐξελαύνουσιν, οἷα εἰκὸς ἁλισκο-
μένης ψυχῆς καὶ ἐξηνδραποδισμένης ἔργα
εἶναι.
Μηχανήματα δὲ αὐτοῖς κατὰ τοῦ ἀκούο-
ντος ἥ τε ἀπάτη καὶ τὸ ψεῦδος καὶ ἡ ἐπιορ-
κία καὶ προςλιπάρησις καὶ ἀναισχυντία καὶ
ἄλλα μυρία ῥᾳδιουργήματα. ἡ δὲ δὴ μεγί-
στη πασῶν ἡ κολακεία ἐστί, συγγενής,
μᾶλλον δὲ ἀδελφή τις οὖσα τῆς διαβολῆς.
οὐδεὶς γοῦν οὕτω γεννάδας ἐστὶ καὶ ἀδα-
μάντινον τεῖχος τῆς ψυχῆς προβεβλημένος,
ὃς οὐκ ἂν ἐνδοίη πρὸς τὰς τῆς κολακείας
προσβολάς, καὶ ταῦτα ὑπορυττούσης καὶ
τοὺς θεμελίους ὑφαιρούσης τῆς διαβολῆς.
καὶ τὰ μὲν ἐκτὸς ταῦτα. ἔνδοθεν δὲ πολλαὶ
προδοσίαι συναγωνίζονται τὰς χεῖρας
ὀρέγουσαι καὶ τὰς πύλας ἀναπετῶσαι καὶ
πάντα τρόπον τῇ ἁλώσει τοῦ ἀκούοντος
συμπροθυμούμεναι. πρῶτον μὲν τὸ φι-
λόκαινον, ὃ φύσει πᾶσιν ἀνθρώποις ὑπάρ-
289

290. χει, καὶ τὸ ἁψίκορον, ἔπειτα δὲ τὸ πρὸς τὰ
παράδοξα τῶν ἀκουσμάτων ἑπόμενον. οὐ
γὰρ οἶδ' ὅπως ἡδόμεθα πάντες λαθρηδὰ
καὶ πρὸς τὸ οὖς λεγόμενα καὶ μεστὰ ὑπο-
νοίας ἀκούοντες· οἶδα γοῦν τινας οὕτως
ἡδέως γαργαλιζομένους τὰ ὦτα ὑπὸ τῶν
διαβολῶν ὥσπερ τοὺς πτεροῖς κνωμένους.
Ἐπειδὰν τοίνυν ὑπὸ τούτων ἁπάντων συμ-
μαχούμενοι προσπέσωσι, κατὰ κράτος
αἱροῦσιν, οἶμαι, καὶ οὐδὲ δυσχερὴς ἡ νίκη
γένοιτ' ἂν μηδενὸς ἀντιπαραταττομένου
μηδὲ ἀμυνομένου τὰς προςβολάς, ἀλλὰ τοῦ
μὲν ἀκούοντος ἑκόντος ἑαυτὸν ἐνδιδόντος,
τοῦ διαβαλλομένου δὲ τὴν ἐπιβουλὴν ἀγνο-
οῦντος· ὥσπερ γὰρ ἐν νυκτὶ πόλεως ἁλού-
σης καθεύδοντες οἱ διαβαλλόμενοι φονεύο-
νται.
Καὶ τὸ πάντων οἴκτιστον, ὁ μὲν οὐκ εἰδὼς
τὰ γεγενημένα προσέρχεται τῷ φίλῳ φαι-
δρὸς ἅτε μηδὲν ἑαυτῷ φαῦλον συνεπι-
290

291. στάμενος καὶ τὰ συνήθη λέγει καὶ ποιεῖ,
παντὶ τρόπῳ ὁ ἄθλιος ἐνηδρευμένος· ὁ δὲ
ἢν μὲν ἔχῃ τι γενναῖον καὶ ἐλεύθερον καὶ
παρρησιαστικόν, εὐθὺς ἐξέρρηξε τὴν ὀργὴν
καὶ τὸν θυμὸν ἐξέχεε, καὶ τέλος τὴν ἀπολο-
γίαν προσιέμενος ἔγνω μάτην κατὰ τοῦ φί-
λου παρωξυμμένος. ἢν δὲ ἀγεννέστερος καὶ
ταπεινότερος, προσίεται μὲν καὶ προσμει-
διᾷ τοῖς χείλεσιν ἄκροις, μισεῖ δὲ καὶ
λάθρᾳ τοὺς ὀδόντας διαπρίει καί, ὡς ὁ ποι-
ητής φησι, βυσσοδομεύει τὴν ὀργήν. οὗ δὴ
ἐγὼ οὐδὲν οἶμαι ἀδικώτερον οὐδὲ δουλο-
πρεπέστερον, ἐνδακόντα τὸ χεῖλος ὑπο-
τρέφειν τὴν χολὴν καὶ τὸ μῖσος ἐν αὑτῷ
κατάκλειστον αὔξειν ἕτερα μὲν κεύθοντα
ἐνὶ φρεσίν, ἄλλα δὲ λέγοντα καὶ ὑποκρι-
νόμενον ἱλαρῷ καὶ κωμικῷ τῷ προσώπῳ
μάλα περιπαθῆ τινα καὶ ἰοῦ γέμουσαν τρα-
γῳδίαν.
Μάλιστα δὲ τοῦτο πάσχουσιν, ἐπειδὰν
πάλαι φίλος ὁ ἐνδιαβάλλων δοκῶν εἶναι τῷ
291

292. ἐνδιαβαλλομένῳ ποιῆται ὅμως· τότε γὰρ
οὐδὲ φωνὴν ἀκούειν ἔτι θέλουσι τῶν δια-
βαλλομένων ἢ τῶν ἀπολογουμένων, τὸ
ἀξιόπιστον τῆς κατηγορίας ἐκ τῆς πάλαι
δοκούσης φιλίας προειληφότες, οὐδὲ τοῦτο
λογιζόμενοι, ὅτι πολλαὶ πολλάκις ἐν τοῖς
φιλτάτοις μίσους παραπίπτουσιν αἰτίαι
τοὺς ἄλλους λανθάνουσαι· καὶ ἐνίοτε οἷς
αὐτός τις ἔνοχός ἐστι, ταυτὶ φθάσας κατη-
γόρησε τοῦ πλησίον ἐκφυγεῖν οὕτω πει-
ρώμενος τὴν διαβολήν. καὶ ὅλως ἐχθρὸν
μὲν οὐδεὶς ἂν τολμήσειε διαβαλεῖν· ἄπι-
στος γὰρ αὐτόθι ἡ κατηγορία πρόδηλον
ἔχουσα τὴν αἰτίαν· τοῖς δοκοῦσι δὲ μάλι-
στα φίλοις ἐπιχειροῦσι τὴν πρὸς τοὺς
ἀκούοντας εὔνοιαν ἐμφῆναι προαιρούμενοι,
ὅτι ἐπὶ τῷ ἐκείνων συμφέροντι οὐδὲ τῶν
οἰκειοτάτων ἀπέσχοντο.
Εἰσὶ δέ τινες οἳ κἂν μάθωσιν ὕστερον ἀδί-
κως διαβεβλημένους παρ' αὐτοῖς τοὺς φί-
λους, ὅμως ὑπ' αἰσχύνης ὧν ἐπίστευσαν
292

293. οὐδ' ἔτι προσίεσθαι οὐδὲ προσβλέπειν τολ-
μῶσιν αὐτοῖς ὥσπερ ἠδικημένοι, ὅτι μηδὲν
ἀδικοῦντας ἐπέγνωσαν.
Τοιγαροῦν πολλῶν κακῶν ὁ βίος ἐπλήσθη
ὑπὸ τῶν οὕτω ῥᾳδίως καὶ ἀνεξετάστως πε-
πιστευμένων διαβολῶν. ἡ μὲν γὰρ Ἄντεια
τεθναίης (φησίν), ὦ Προῖτ', ἢ κάκτανε
Βελλεροφόντην, ὅς μ' ἔθελεν φιλότητι μι-
γήμεναι οὐκ ἐθελούσῃ αὐτὴ προτέρα ἐπι-
χειρήσασα καὶ ὑπεροφθεῖσα. καὶ μικροῦ ὁ
νεανίας ἐν τῇ πρὸς τὴν Χίμαιραν συμπλο-
κῇ διεφθάρη ἐπιτίμιον σωφροσύνης ὑπο-
σχὼν καὶ τῆς πρὸς τὸν ξένον αἰδοῦς ὑπὸ
μάχλου γυναικὸς ἐπιβεβουλευμένος. ἡ δὲ
Φαίδρα, κἀκείνη τὰ ὅμοια κατειποῦσα τοῦ
προγόνου, ἐπάρατον ἐποίησε τὸν Ἱππόλυ-
τον γενέσθαι ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐδέν, ὦ
θεοί, οὐδὲν ἀνόσιον εἰργασμένον.
Ναί, φήσει τις· ἀλλ' ἀξιόπιστός ἐστιν ἐνί-
οτε ὁ διαβάλλων ἀνὴρ τά τε ἄλλα δίκαιος
293

294. καὶ συνετὸς εἶναι δοκῶν, καὶ ἐχρῆν προ-
σέχειν αὐτῷ ἅτε μηδὲν ἂν τοιοῦτο κακουρ-
γήσαντι. ἆρ' οὖν τοῦ Ἀριστείδου ἔστι τις
δικαιότερος; ἀλλ' ὅμως κἀκεῖνος συνέστη
ἐπὶ τὸν Θεμιστοκλέα καὶ συμπαρώξυνε
τὸν δῆμον, ἧς, φασίν, ἐκεῖνος πολιτικῆς φι-
λοτιμίας ὑποκεκνισμένος. δίκαιος μὲν γὰρ
ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους Ἀριστείδης, ἄνθρω-
πος δὲ καὶ αὐτὸς ἦν καὶ χολὴν εἶχε, καὶ
ἠγάπα τινὰ καὶ ἐμίσει. καὶ εἴ γε ἀληθής
ἐστιν ὁ περὶ τοῦ Παλαμήδους λόγος, ὁ συ-
νετώτατος τῶν Ἀχαιῶν κἀν τοῖς ἄλλοις
ἄριστος τὴν ἐπιβουλὴν καὶ ἐνέδραν ὑπὸ
φθόνου φαίνεται συντεθεικὼς κατὰ ἀνδρὸς
ὁμαίμου καὶ φίλου καὶ ἐπὶ τὸν αὐτὸν κίνδυ-
νον ἐκπεπλευκότος· οὕτως ἔμφυτον ἅπασιν
ἀνθρώποις ἡ περὶ τὰ τοιαῦτα ἁμαρτία. τί
γὰρ ἄν τις ἢ τὸν Σωκράτην λέγοι τὸν ἀδί-
κως πρὸς τοὺς Ἀθηναίους διαβεβλημένον
ὡς ἀσεβῆ καὶ ἐπίβουλον; ἢ τὸν Θεμιστο-
κλέα ἢ τὸν Μιλτιάδην, τοὺς μετὰ τηλικαύ-
294

295. τας νίκας ἐπὶ προδοσίᾳ τῆς Ἑλλάδος
ὑπόπτους γενομένους; μυρία γὰρ τὰ παρα-
δείγματα καὶ σχεδὸν τὰ πλεῖστα ἤδη
γνώριμα.
Τί οὖν χρὴ καὶ ποιεῖν τόν γε νοῦν ἔχοντα
ἢ ἀρετῆς ἢ ἀληθείας ἀμφισβητοῦντα; ὅπερ,
οἶμαι, καὶ Ὅμηρος ἐν τῷ περὶ Σειρήνων
μύθῳ ᾐνίξατο παραπλεῖν κελεύσας τὰς ὀλε-
θρίους ταύτας τῶν ἀκουσμάτων ἡδονὰς καὶ
ἀποφράττειν τὰ ὦτα καὶ μὴ ἀνέδην αὐτὰ
ἀναπεταννύειν τοῖς πάθει προειλημμένοις,
ἀλλ' ἐπιστήσαντα ἀκριβῆ θυρωρὸν τὸν λο-
γισμὸν ἅπασι τοῖς λεγομένοις τὰ μὲν ἄξια
προσίεσθαι καὶ παραβάλλεσθαι, τὰ φαῦλα
δὲ ἀποκλείειν καὶ ἀπωθεῖν· καὶ γὰρ ἂν εἴη
γελοῖον τῆς μὲν οἰκίας θυρωροὺς καθι-
στάναι, τὰ ὦτα δὲ καὶ τὴν διάνοιαν ἀνεῳγ-
μένα ἐᾶν. ἐπειδὰν τοίνυν τοιαῦτα προσίῃ
τις λέγων, αὐτὸ ἐφ' ἑαυτοῦ χρὴ τὸ πρᾶγμα
ἐξετάζειν, μήτε ἡλικίαν τοῦ λέγοντος
ὁρῶντα μήτε τὸν ἄλλον βίον μήτε τὴν ἐν
295

296. τοῖς λόγοις ἀγχίνοιαν. ὅσῳ γάρ τις πιθα-
νώτερος, τοσούτῳ ἐπιμελεστέρας δεῖται
τῆς ἐξετάσεως. οὐ δεῖ τοίνυν πιστεύειν ἀλ-
λοτρίᾳ κρίσει, μᾶλλον δὲ μίσει τοῦ κατηγο-
ροῦντος, ἀλλ' ἑαυτῷ τὴν ἐξέτασιν φυλα-
κτέον τῆς ἀληθείας, ἀποδόντα καὶ τῷ δια-
βάλλοντι τὸν φθόνον καὶ ἐν φανερῷ ποιη-
σάμενον τὸν ἔλεγχον τῆς ἑκατέρου διανοί-
ας, καὶ μισεῖν οὕτω καὶ ἀγαπᾶν τὸν δεδοκι-
μασμένον. πρὶν δὲ τοῦτο ποιῆσαι ἐκ τῆς
πρώτης διαβολῆς κεκινημένον, Ἡράκλεις,
ὡς μειρακιῶδες καὶ ταπεινὸν καὶ πάντων
οὐχ ἥκιστα ἄδικον. ἀλλὰ τούτων ἁπάντων
αἴτιον, ὅπερ ἐν ἀρχῇ ἔφημεν, ἡ ἄγνοια καὶ
τὸ ἐν σκότῳ που εἶναι τὸν ἑκάστου τρόπον·
ὡς εἴ γε θεῶν τις ἀποκαλύψειεν ἡμῶν τοὺς
βίους, οἴχοιτο ἂν φεύγουσα ἐς τὸ βάραθρον
ἡ διαβολὴ χώραν οὐκ ἔχουσα, ὡς ἂν πεφω-
τισμένων τῶν πραγμάτων ὑπὸ τῆς ἀληθεί-
ας.
296

297. ∆ΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΩΝ
ΤΟΥ ΣΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΑΥ ΥΠΟ
ΤΟΙΣ ΕΠΤΑ ΦΩΝΗΕΣΙΝ
[Ἐπὶ ἄρχοντος Ἀριστάρχου Φαληρέως,
Πυανεψιῶνος ἑβδόμῃ ἱσταμένου, γραφὴν
ἔθετο τὸ Σῖγμα πρὸς τὸ Ταῦ ἐπὶ τῶν ἑπτὰ
Φωνηέντων βίας καὶ ὑπαρχόντων ἁρπα-
γῆς, ἀφῃρῆσθαι λέγον πάντων τῶν ἐν δι-
πλῷ ταῦ ἐκφερομένων.]
Μέχρι μέν, ὦ Φωνήεντα δικασταί, ὀλίγα
ἠδικούμην ὑπὸ τουτουὶ τοῦ Ταῦ καταχρω-
μένου τοῖς ἐμοῖς καὶ καταίροντος ἔνθα μὴ
δεῖ, οὐ βαρέως ἔφερον τὴν βλάβην καὶ πα-
ρήκουον ἔνια τῶν λεγομένων ὑπὸ τῆς με-
τριότητος, ἣν ἴστε με φυλάςσοντα πρός τε
297

298. ὑμᾶς καὶ τὰς ἄλλας συλλαβάς· ἐπεὶ δὲ ἐς
τοσοῦτον ἥκει πλεονεξίας τε καὶ ἀνομίας,
ὥστε ἐφ' οἷς ἡσύχασα πολλάκις οὐκ ἀγα-
πῶν, ἄλλ' ἤδη καὶ πλείω προσβιάζεται,
ἀναγκαίως αὐτὸ εὐθύνω νῦν παρὰ τοῖς ἀμ-
φότερα εἰδόσιν ὑμῖν. δέος δὲ οὐ μικρόν μοι
ἐπὶ τούτοις τῆς ἀποθλίψεως ἐπέρχεται τῆς
ἐμαυτοῦ· τοῖς γὰρ προπεπραγμένοις ἀεί τι
μεῖζον προστιθὲν ἄρδην με τῆς οἰκείας
ἀποθλίψει χώρας, ὡς ὀλίγου δεῖν ἡσυχίαν
ἀγαγόντα μηδὲ ἐν γράμμασιν ἀριθμεῖσθαι,
ἐν ἴσῳ δὲ κεῖσθαι τοῦ ψόφου.
∆ίκαιον οὖν οὐχ ὑμᾶς, οἳ δικάζετε νῦν,
ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ γράμματα τῆς πείρας
ἔχειν τινὰ φυλακήν· εἰ γὰρ ἐξέσται τοῖς
βουλομένοις ἀπὸ τῆς καθ' αὑτὰ τάξεως ἐς
ἀλλοτρίαν βιάζεσθαι καὶ τοῦτο ἐπιτρέψετε
ὑμεῖς, ὧν χωρὶς οὐδὲν καθόλου τι γράφε-
ται, οὐχ ὁρῶ τίνα τρόπον αἱ συντάξεις τὰ
νόμιμα, ἐφ' οἷς ἐτάχθη τὰ κατ' ἀρχάς,
ἕξουσιν. ἀλλ' οὔτε ὑμᾶς οἶμαί ποτε ἐς το-
298

299. σοῦτον ἀμελείας τε καὶ παροράσεως ἥξειν,
ὥστε ἐπιτρέψαι τινὰ μὴ δίκαια, οὔτε, εἰ
καθυφήσετε τὸν ἀγῶνα ὑμεῖς, ἐμοὶ παρα-
λειπτέον ἐστὶν ἀδικουμένῳ. ὡς εἴθε καὶ
τῶν ἄλλων ἀνεκόπησαν τότε αἱ τόλμαι
εὐθὺς ἀρξαμένων παρανομεῖν, καὶ οὐκ ἂν
ἐπολέμει μέχρι νῦν τὸ Λάμβδα τῷ Ῥῶ
διαμφισβητοῦν περὶ τῆς κισήρεως καὶ κε-
φαλαργίας, οὔτε τὸ Γάμμα τῷ Κάππα διη-
γωνίζετο καὶ ἐς χεῖρας μικροῦ δεῖν ἤρχετο
πολλάκις ἐν τῷ γναφείῳ ὑπὲρ γναφάλλων,
ἐπέπαυτο δ' ἂν καὶ πρὸς τὸ Λάμβδα μα-
χόμενον, τὸ μόγις ἀφαιρούμενον αὐτοῦ καὶ
μάλιστα παρακλέπτον, καὶ τὰ λοιπὰ δ' ἂν
ἠρέμει συγχύσεως ἄρχεσθαι παρανόμου·
καλὸν γὰρ ἕκαστον μένειν ἐφ' ἧς τετύχηκε
τάξεως· τὸ δὲ ὑπερβαίνειν ἐς ἃ μὴ χρὴ λύο-
ντός ἐστι τὸ δίκαιον. καὶ ὅ γε πρῶτος ἡμῖν
τοὺς νόμους τούτους διατυπώσας, εἴτε
Κάδμος ὁ νησιώτης εἴτε Παλαμήδης ὁ
Ναυπλίου, – καὶ Σιμωνίδῃ δὲ ἔνιοι προ-
299

300. σάπτουσι τὴν προμήθειαν ταύτην – οὐ τῇ
τάξει μόνον, καθ' ἣν αἱ προεδρίαι βεβαιο-
ῦνται, διώρισαν, τί πρῶτον ἔσται ἢ δεύτε-
ρον, ἀλλὰ καὶ ποιότητας, ἃς ἕκαστον ἡμῶν
ἔχει, καὶ δυνάμεις συνεῖδον. καὶ ὑμῖν μέν,
ὦ δικασταί, τὴν μείζω δεδώκασι τιμήν, ὅτι
καθ' αὑτὰ δύνασθε φθέγγεσθαι, ἡμιφώνοις
δὲ τὴν ἐφεξῆς, ὅτι προσθήκης εἰς τὸ ἀκου-
σθῆναι δεῖται· πασῶν δὲ ἐσχάτην ἐνόμισαν
ἔχειν μοῖραν ἐννέα τῶν πάντων, οἷς οὐδὲ
φωνὴ πρόσεστι καθ' αὑτά. τὰ μὲν οὖν φω-
νήεντα φυλάσσειν ἔοικε τοὺς νόμους τού-
τους.
Τὸ δέ γε Ταῦ τοῦτο, οὐ γὰρ ἔχω χείρονι
αὐτὸ ὀνομάσαι ῥήματι ἢ ᾧ καλεῖται, ὃ μὰ
τοὺς θεούς, εἰ μὴ ἐξ ὑμῶν δύο συνῆλθον
ἀγαθοὶ καὶ καθήκοντες ὁραθῆναι, τό τε
Ἄλφα καὶ τὸ *)=U, οὐκ ἂν ἠκούσθη μόνον,
τοῦτο τοίνυν ἐτόλμησεν ἀδικεῖν με πλείω
τῶν πώποτε βιασαμένων, ὀνομάτων μὲν
καὶ ῥημάτων ἀπελάσαν πατρῴων, ἐκδι-
300

301. ῶξαν δὲ ὁμοῦ συνδέσμων ἅμα καὶ προθέσε-
ων, ὡς μηκέτι φέρειν τὴν ἔκτοπον πλεονε-
ξίαν. ὅθεν δὲ καὶ ἀπὸ τίνων ἀρξάμενον,
ὥρα λέγειν.
Ἐπεδήμουν ποτὲ Κυβέλῳ, – τὸ δέ ἐστι
πολίχνιον οὐκ ἀηδές, ἄποικον, ὡς ἔχει
λόγος, Ἀθηναίων – ἐπηγόμην δὲ καὶ τὸ
κράτιστον Ῥῶ, γειτόνων τὸ βέλτιστον· κα-
τηγόμην δὲ παρὰ κωμῳδιῶν τινι ποιητῇ·
Λυσίμαχος ἐκαλεῖτο, Βοιώτιος μέν, ὡς
ἐφαίνετο, τὸ γένος ἀνέκαθεν, ἀπὸ μέσης δὲ
ἀξιῶν λέγεσθαι τῆς Ἀττικῆς· παρὰ τούτῳ
δὴ τῷ ξένῳ τὴν τοῦ Ταῦ τούτου πλεονεξί-
αν ἐφώρασα· μέχρι μὲν γὰρ ὀλίγοις ἐπεχεί-
ρει, τέτταρα κατατολμῶν καὶ τετταράκο-
ντα λέγειν, ἔτι δὲ τήμερον καὶ τὰ ὅμοια
ἐπισπώμενον ἴδια ταυτὶ λέγειν, ἀποστερο-
ῦν με τῶν συγγεγενημένων καὶ συντεθραμ-
μένων γραμμάτων, συνήθειαν ᾤμην καὶ
οἰστὸν ἦν μοι τὸ ἄκουσμα καὶ οὐ πάνυ τι
ἐδακνόμην ἐπ' αὐτοῖς. ὁπότε δὲ ἐκ τούτων
301

302. ἀρξάμενον ἐτόλμησε καττίτερον εἰπεῖν καὶ
κάττυμα καὶ πίτταν, εἶτα ἀπερυθριᾶσαν
καὶ βασίλισσαν βασίλιτταν ὀνομάζειν, οὐ
μετρίως ἐπὶ τούτοις ἀγανακτῶ καὶ πί-
μπραμαι δεδιὸς μὴ τῷ χρόνῳ καὶ τὰ σῦκα
τῦκά τις ὀνομάσῃ. καί μοι πρὸς ∆ιὸς ἀθυ-
μοῦντι καὶ μεμονωμένῳ τῶν βοηθησόντων
σύγγνωτε τῆς δικαίας ὀργῆς· οὐ γὰρ περὶ
μικρὰ καὶ τὰ τυχόντα ἐστὶν ὁ κίνδυνος,
ἀφαιρουμένῳ τῶν συνήθων καὶ συνεσχολα-
κότων μοι γραμμάτων. κίσσαν μου, λάλον
ὄρνεον, ἐκ μέσων ὡς ἔπος εἰπεῖν τῶν κόλ-
πων ἁρπάσαν κίτταν ὠνόμασεν· ἀφείλετο
δέ μου φάσσαν ἅμα νήσσαις τε καὶ κοσσύ-
φοις ἀπαγορεύοντος Ἀριστάρχου· πε-
ριέσπασε δὲ καὶ μελισσῶν οὐκ ὀλίγας· ἐπ'
Ἀττικὴν δὲ ἦλθε καὶ ἐκ μέσης αὐτῆς ἀνήρ-
πασεν ἀνόμως Ὑμησσὸν ὁρώντων ὑμῶν
καὶ τῶν ἄλλων συλλαβῶν. ἀλλὰ τί λέγω
ταῦτα; Θεσσαλίας με ἐξέβαλεν ὅλης Θετ-
ταλίαν ἀξιοῦν λέγειν, καὶ πᾶσαν ἀπο-
302

303. κέκλεικέ μοι τὴν θάλασσαν οὐδὲ τῶν ἐν κή-
ποις φεισάμενον σευτλίων, ὡς τὸ δὴ λε-
γόμενον μηδὲ πάσσαλόν μοι καταλιπεῖν.
Ὅτι δὲ ἀνεξίκακόν εἰμι γράμμα, μαρτυ-
ρεῖτέ μοι καὶ αὐτοὶ μηδέποτε ἐγκαλέσαντι
τῷ Ζῆτα σμάραγδον ἀποσπάσαντι καὶ
πᾶσαν ἀφελομένῳ Σμύρναν, μηδὲ τῷ Ξῖ
πᾶσαν παραβάντι συνθήκην καὶ τὸν συγ-
γραφέα τῶν τοιούτων ἔχοντι Θουκυδίδην
σύμμαχον· τῷ μὲν γὰρ γείτονί μου Ῥῶ νο-
σήσαντι συγγνώμη, καὶ παρ' αὐτῷ φυτεύ-
σαντί μου τὰς μυρρίνας καὶ παίσαντί μέ
ποτε ὑπὸ μελαγχολίας ἐπὶ κόρρης. κἀγὼ
μὲν τοιοῦτον. τὸ δὲ Ταῦ τοῦτο σκοπῶμεν
ὡς φύσει βίαιον καὶ πρὸς τὰ λοιπά. ὅτι δὲ
οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀπέσχετο γραμμάτων,
ἀλλὰ καὶ τὸ ∆έλτα καὶ τὸ Θῆτα καὶ τὸ
Ζῆτα, μικροῦ δεῖν πάντα ἠδίκησε τὰ στοι-
χεῖα, αὐτά μοι κάλει τὰ ἀδικηθέντα γράμ-
ματα. ἀκούετε, Φωνήεντα δικασταί, τοῦ
μὲν ∆έλτα λέγοντος· ἀφείλετό μου τὴν ἐν-
303

304. δελέχειαν, ἐντελέχειαν ἀξιοῦν λέγεσθαι
παρὰ πάντας τοὺς νόμους· τοῦ Θῆτα δα-
κρύοντος καὶ τῆς κεφαλῆς τὰς τρίχας τίλ-
λοντος ἐπὶ τῷ καὶ τῆς κολοκύνθης ἐστε-
ρῆσθαι· τοῦ Ζῆτα, τὸ συρίζειν καὶ σαλπί-
ζειν, ὡς μηκέτ' αὐτῷ ἐξεῖναι μηδὲ γρύζειν.
τίς ἂν τούτων ἀνάσχοιτο; ἢ τίς ἐξαρκέσειε
δίκη πρὸς τὸ πονηρότατον τουτὶ Ταῦ;
Τὸ δὲ ἄρα οὐ τὸ ὁμόφυλον τῶν στοιχείων
μόνον ἀδικεῖ γένος, ἀλλ' ἤδη καὶ πρὸς τὸ
ἀνθρώπειον μεταβέβηκε τουτονὶ τὸν
τρόπον· οὐ γὰρ ἐπιτρέπει γε αὐτοὺς κατ'
εὐθὺ φέρεσθαι ταῖς γλώςσαις· μᾶλλον δέ, ὦ
δικασταί, μεταξὺ γάρ με πάλιν τὰ τῶν ἀν-
θρώπων πράγματα ἀνέμνησε περὶ τῆς
γλώσσης, καὶ ταύτης με τὸ μέρος ἀπήλασε
καὶ γλῶτταν ποιεῖ τὴν γλῶσσαν. ὦ γλώσ-
σης ἀληθῶς νόσημα Ταῦ. ἀλλὰ μεταβήσο-
μαι πάλιν ἐπ' ἐκεῖνο καὶ τοῖς ἀνθρώποις
συναγορεύσω ὑπὲρ ὧν εἰς αὐτοὺς πλημμε-
λεῖ· δεσμοῖς γάρ τισι στρεβλοῦν καὶ σπα-
304

305. ράττειν αὐτῶν τὴν φωνὴν ἐπιχειρεῖ. καὶ ὁ
μέν τι καλὸν ἰδὼν καλὸν εἰπεῖν αὐτὸ βούλε-
ται, τὸ δὲ παρεισπεσὸν ταλὸν εἰπεῖν αὐτο-
ὺς ἀναγκάζει ἐν ἅπασι προεδρίαν ἔχειν
ἀξιοῦν· πάλιν ἕτερος περὶ κλήματος δια-
λέγεται, τὸ δὲ – τλῆμον γάρ ἐστιν ἀληθῶς
– τλῆμα πεποίηκε τὸ κλῆμα. καὶ οὐ μόνον
γε τοὺς τυχόντας ἀδικεῖ, ἀλλ' ἤδη καὶ τῷ
μεγάλῳ βασιλεῖ, ᾧ καὶ γῆν καὶ θάλασσαν
εἶξαί φασι καὶ τῆς αὑτῶν φύσεως ἐκ-
στῆναι, τὸ δὲ καὶ τούτῳ ἐπιβουλεύει καὶ
Κῦρον αὐτὸν ὄντα Τῦρόν τινα ἀπέφηνεν.
Οὕτω μὲν οὖν ὅσον ἐς φωνὴν ἀνθρώπους
ἀδικεῖ· ἔργῳ δὲ πῶς; κλάουσιν ἄνθρωποι
καὶ τὴν αὑτῶν τύχην ὀδύρονται καὶ Κάδμῳ
καταρῶνται πολλάκις, ὅτι τὸ Ταῦ ἐς τὸ
τῶν στοιχείων γένος παρήγαγε· τῷ γὰρ
τούτου σώματί φασι τοὺς τυράννους ἀκο-
λουθήσαντας καὶ μιμησαμένους αὐτοῦ τὸ
πλάσμα ἔπειτα σχήματι τοιούτῳ ξύλα τε-
κτήναντας ἀνθρώπους ἀνασκολοπίζειν ἐπ'
305

306. αὐτά· ἀπὸ δὲ τούτου καὶ τῷ τεχνήματι τῷ
πονηρῷ τὴν πονηρὰν ἐπωνυμίαν συνελθεῖν.
τούτων οὖν ἁπάντων ἕνεκα πόσων θανάτων
τὸ Ταῦ ἄξιον εἶναι νομίζετε; ἐγὼ μὲν γὰρ
οἶμαι δικαίως τοῦτο μόνον ἐς τὴν τοῦ Ταῦ
τιμωρίαν ὑπολείπεσθαι, τὸ τῷ σχήματι τῷ
αὑτοῦ τὴν δίκην ὑποσχεῖν.
306

307. ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ Η ΛΑΠΙΘΑΙ
{ΦΙΛΩΝ} Ποικίλην, ὦ Λυκῖνε, διατριβήν
φασι γεγενῆσθαι ὑμῖν χθὲς ἐν Ἀρισται-
νέτου παρὰ τὸ δεῖπνον καί τινας λόγους φι-
λοσόφους εἰρῆσθαι καὶ ἔριν οὐ σμικρὰν συ-
στῆναι ἐπ' αὐτοῖς, εἰ δὲ μὴ ἐψεύδετο Χα-
ρῖνος, καὶ ἄχρι τραυμάτων προχωρῆσαι τὸ
πρᾶγμα καὶ τέλος αἵματι διαλυθῆναι τὴν
συνουσίαν.
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Καὶ πόθεν, ὦ Φίλων, ἠπί-
στατο Χαρῖνος ταῦτα; οὐ γὰρ συνεδείπνει
μεθ' ἡμῶν.
{ΦΙΛΩΝ} ∆ιονίκου ἔφη τοῦ ἰατροῦ ἀκο-
ῦσαι. ∆ιόνικος δὲ καὶ αὐτός, οἶμαι, τῶν
συνδείπνων ἦν.
307

308. {ΛΥΚΙΝΟΣ} Καὶ μάλα· οὐ μὴν ἐξ ἀρχῆς
γε οὐδ' αὐτὸς ἅπασι παρεγένετο, ἀλλὰ ὀψὲ
μεσούσης σχεδὸν ἤδη τῆς μάχης ἐπέστη
ὀλίγον πρὸ τῶν τραυμάτων. ὥστε θαυ-
μάζω εἴ τι σαφὲς εἰπεῖν ἐδύνατο μὴ παρα-
κολουθήσας ἐκείνοις, ἀφ' ὧν ἀρξαμένη ἐς
τὸ αἷμα ἐτελεύτησεν αὐτοῖς ἡ φιλονικία.
{ΦΙΛΩΝ} Τοιγαροῦν, ὦ Λυκῖνε, καὶ ὁ
Χαρῖνος αὐτός, εἰ βουλοίμεθα τἀληθῆ ἀκο-
ῦσαι καὶ ὅπως ἐπράχθη ἕκαστα, παρὰ σὲ
ἡμᾶς ἥκειν ἐκέλευε. καὶ τὸν ∆ιόνικον γὰρ
αὐτὸν εἰπεῖν ὡς αὐτὸς μὲν οὐ παραγένοιτο
ἅπασι, σὲ δὲ ἀκριβῶς εἰδέναι τὰ γεγενη-
μένα καὶ τοὺς λόγους αὐτοὺς <ἂν> ἀπο-
μνημονεῦσαι ἅτε μὴ παρέργως τῶν τοιού-
των ἀλλ' ἐν σπουδῇ ἀκροώμενον. ὥστε οὐκ
ἂν φθάνοις ἑστιῶν ἡμᾶς ἡδίστην ταύτην
ἑστίασιν, ἧς οὐκ οἶδ' εἴ τις ἡδίων ἔμοιγε,
καὶ μάλιστα ὅσῳ νήφοντες ἐν εἰρήνῃ καὶ
ἀναιμωτὶ ἔξω βέλους ἑστιασόμεθα, εἴτε
γέροντες ἐπαρῴνησάν τι παρὰ τὸ δεῖπνον
308

309. εἴτε νέοι, εἰπεῖν τε ὅσα ἥκιστα ἐχρῆν ὑπὸ
τοῦ ἀκράτου προαχθέντες καὶ πρᾶξαι.
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Νεανικώτερα ἡμᾶς, ὦ Φί-
λων, ἀξιοῖς ἐκφέρειν ταῦτα πρὸς τοὺς πολ-
λοὺς καὶ ἐπεξιέναι διηγουμένους πράγματα
ἐν οἴνῳ καὶ μέθῃ γενόμενα, δέον λήθην ποι-
ήσασθαι αὐτῶν καὶ νομίζειν ἐκεῖνα πάντα
θεοῦ ἔργα τοῦ ∆ιονύσου εἶναι, ὃς οὐκ οἶδα
εἴ τινα τῶν αὑτοῦ ὀργίων ἀτέλεστον καὶ
ἀβάκχευτον περιεῖδεν. ὅρα οὖν μὴ κακοή-
θων τινῶν ἀνθρώπων ᾖ τὸ ἀκριβῶς τὰ
τοιαῦτα ἐξετάζειν, ἃ καλῶς ἔχει ἐν τῷ συ-
μποσίῳ καταλιπόντας ἀπαλλάττεσθαι.
Μισῶ γάρ, φησὶ καὶ ὁ ποιητικὸς λόγος,
μνάμονα συμπόταν. καὶ οὐδὲ ὁ ∆ιόνικος
ὀρθῶς ἐποίησε πρὸς τὸν Χαρῖνον ταῦτα
ἐξαγορεύσας καὶ πολλὴν τὴν ἑωλοκρασίαν
κατασκεδάσας ἀνδρῶν φιλοσόφων. ἐγὼ δέ,
ἄπαγε, οὐκ ἄν τι τοιοῦτον εἴποιμι.
{ΦΙΛΩΝ} Θρύπτῃ ταῦτα, ὦ Λυκῖνε. ἀλλ'
309

310. οὔτι γε πρὸς ἐμὲ οὕτως ποιεῖν ἐχρῆν, ὃς
ἀκριβῶς πολὺ πλέον ἐπιθυμοῦντά σε εἰπεῖν
οἶδα ἢ ἐμὲ ἀκοῦσαι, καί μοι δοκεῖς, εἰ ἀπο-
ρήσειας τῶν ἀκουσομένων, κἂν πρὸς κίονά
τινα ἢ πρὸς ἀνδριάντα ἡδέως ἂν προσελ-
θὼν ἐκχέαι πάντα συνείρων ἀπνευστί. εἰ
γοῦν ἐθελήσω ἀπαλλάττεσθαι νῦν, οὐκ
ἐάσεις με ἀνήκοον ἀπελθεῖν, ἀλλ' ἥξεις καὶ
παρακολουθήσεις καὶ δεήσῃ. κἀγὼ θρύψο-
μαι πρὸς σὲ ἐν τῷ μέρει· καί, εἴ γε δοκεῖ,
ἀπίωμεν ἄλλου αὐτὰ πευσόμενοι, σὺ δὲ μὴ
λέγε.
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Μηδὲν πρὸς ὀργήν· διηγή-
σομαι γάρ, ἐπείπερ οὕτως προθυμῇ, ἀλλ'
ὅπως μὴ πρὸς πολλοὺς ἐρεῖς.
{ΦΙΛΩΝ} Εἰ μὴ παντάπασιν ἐγὼ ἐπι-
λέλησμαι Λυκίνου, αὐτὸς σὺ ἄμεινον ποιή-
σεις αὐτὸ καὶ φθάσεις εἰπὼν ἅπασιν, ὥστε
οὐδὲν ἐμοῦ δεήσῃ. ἀλλ' ἐκεῖνό μοι πρῶτον
εἰπέ, τῷ παιδὶ τῷ Ζήνωνι ὁ Ἀρισταίνετος
310

311. ἀγόμενος γυναῖκα εἱστία ὑμᾶς;
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Οὔκ, ἀλλὰ τὴν θυγατέρα
ἐξεδίδου αὐτὸς τὴν Κλεανθίδα τῷ Εὐκρί-
του τοῦ δανειστικοῦ, τῷ φιλοσοφοῦντι.
{ΦΙΛΩΝ} Παγκάλῳ νὴ ∆ία μειρακίῳ,
ἁπαλῷ γε μὴν ἔτι καὶ οὐ πάνυ καθ' ὥραν
γάμων.
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Ἀλλ' οὐκ εἶχεν ἄλλον ἐπιτη-
δειότερον, οἶμαι. τοῦτον οὖν κόσμιόν τε
εἶναι δοκοῦντα καὶ πρὸς φιλοσοφίαν ὡρμη-
μένον, ἔτι δὲ μόνον ὄντα πλουτοῦντι τῷ
Εὐκρίτῳ, προείλετο νυμφίον ἐξ ἁπάντων.
{ΦΙΛΩΝ} Οὐ μικρὰν λέγεις αἰτίαν τὸ
πλουτεῖν τὸν Εὔκριτον. ἀτὰρ οὖν, ὦ Λυ-
κῖνε, τίνες οἱ δειπνοῦντες ἦσαν;
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Τοὺς μὲν ἄλλους τί ἄν σοι
λέγοιμι; οἱ δὲ ἀπὸ φιλοσοφίας καὶ λόγων,
οὕσπερ ἐθέλεις, οἶμαι, ἀκοῦσαι μάλιστα,
Ζηνόθεμις ἦν ὁ πρεσβύτης ὁ ἀπὸ τῆς στο-
ᾶς καὶ ξὺν αὐτῷ ∆ίφιλος ὁ Λαβύρινθος ἐπί-
311

312. κλην, διδάσκαλος οὗτος ὢν τοῦ Ἀρισται-
νέτου υἱέος τοῦ Ζήνωνος· τῶν δὲ ἀπὸ τοῦ
περιπάτου Κλεόδημος, οἶσθα τὸν στωμύ-
λον, τὸν ἐλεγκτικόν· Ξίφος αὐτὸν οἱ μαθη-
ταὶ καὶ Κοπίδα καλοῦσιν. ἀλλὰ καὶ ὁ Ἐπι-
κούρειος Ἕρμων παρῆν, καὶ εἰσελθόντα γε
αὐτὸν εὐθὺς ὑπεβλέποντο οἱ Στωϊκοὶ καὶ
ἀπεστρέφοντο καὶ δῆλοι ἦσαν ὥς τινα πα-
τραλοίαν καὶ ἐναγῆ μυσαττόμενοι. οὗτοι
μὲν αὐτοῦ Ἀρισταινέτου φίλοι καὶ συνήθεις
ὄντες παρεκέκληντο ἐπὶ δεῖπνον καὶ ξὺν
αὐτοῖς ὁ γραμματικὸς Ἱστιαῖος καὶ ὁ ῥή-
τωρ ∆ιονυσόδωρος. διὰ δὲ τὸν νυμφίον τὸν
Χαιρέαν Ἴων ὁ Πλατωνικὸς συνειστιᾶτο
διδάσκαλος αὐτοῦ ὤν, σεμνός τις ἰδεῖν καὶ
θεοπρεπὴς καὶ πολὺ τὸ κόσμιον ἐπιφαίνων
τῷ προσώπῳ· Κανόνα γοῦν οἱ πολλοὶ ὀνο-
μάζουσιν αὐτὸν εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς
γνώμης ἀποβλέποντες. καὶ ἐπεὶ παρῆλθεν
ὑπεξανίσταντο πάντες αὐτῷ καὶ ἐδεξιοῦντο
ὥς τινα τῶν κρειττόνων, καὶ ὅλως θεοῦ
312

313. ἐπιδημία τὸ πρᾶγμα ἦν Ἴων ὁ θαυμαστὸς
συμπαρών.
∆έον δὲ ἤδη κατακλίνεσθαι ἁπάντων σχε-
δὸν παρόντων, ἐν δεξιᾷ μὲν εἰσιόντων αἱ
γυναῖκες ὅλον τὸν κλιντῆρα ἐκεῖνον ἐπέλα-
βον, οὐκ ὀλίγαι οὖσαι, καὶ ἐν αὐταῖς ἡ νύμ-
φη πάνυ ἀκριβῶς ἐγκεκαλυμμένη, ὑπὸ τῶν
γυναικῶν περιεχομένη· ἐς δὲ τὸ ἀντίθυρον
ἡ ἄλλη πληθύς, ὡς ἕκαστος ἀξίας εἶχε. κα-
ταντικρὺ δὲ τῶν γυναικῶν πρῶτος ὁ
Εὔκριτος, εἶτα Ἀρισταίνετος. εἶτα ἐνε-
δοιάζετο πότερον χρὴ πρότερον Ζηνόθεμιν
τὸν Στωϊκὸν ἅτε γέροντα ἢ Ἕρμωνα τὸν
Ἐπικούρειον, ἱερεὺς γὰρ ἦν τοῖν ἀνάκοιν
καὶ γένους τοῦ πρώτου ἐν τῇ πόλει. ἀλλὰ ὁ
Ζηνόθεμις ἔλυσε τὴν ἀπορίαν· Εἰ γάρ με,
φησίν, ὦ Ἀρισταίνετε, δεύτερον ἄξεις Ἕρ-
μωνος τουτουί, ἀνδρός, ἵνα μηδὲν ἄλλο κα-
κὸν εἴπω, Ἐπικουρείου, ἄπειμι ὅλον σοι τὸ
συμπόσιον καταλιπών. καὶ ἅμα τὸν παῖδα
ἐκάλει καὶ ἐξιόντι ἐῴκει. καὶ ὁ Ἕρμων,
313

314. Ἔχε μέν, ὦ Ζηνόθεμι, τὰ πρῶτα, ἔφη·
ἀτὰρ εἰ καὶ μηδέν τι ἕτερον ἱερεῖ γε ὄντι
ὑπεξίστασθαι καλῶς εἶχεν, εἰ καὶ τοῦ Ἐπι-
κούρου <τοῦ> πάνυ καταπεφρόνηκας.
Ἐγέλασα, ἦ δ' ὃς ὁ Ζηνόθεμις, Ἐπικού-
ρειον ἱερέα, καὶ ἅμα λέγων κατεκλίνετο
καὶ μετ' αὐτὸν ὅμως ὁ Ἕρμων, εἶτα Κλε-
όδημος ὁ Περιπατητικός, εἶτα ὁ Ἴων καὶ
ὑπ' ἐκεῖνον ὁ νυμφίος, εἶτ' ἐγὼ καὶ παρ'
ἐμὲ ὁ ∆ίφιλος καὶ ὑπ' αὐτῷ Ζήνων ὁ μαθη-
τής, εἶτα ὁ ῥήτωρ ∆ιονυσόδωρος καὶ ὁ
γραμματικὸς Ἱστιαῖος.
{ΦΙΛΩΝ} Βαβαί, ὦ Λυκῖνε, μουσεῖόν τι
τὸ συμπόσιον διηγῇ σοφῶν ἀνδρῶν τῶν
πλείστων, καὶ ἔγωγε τὸν Ἀρισταίνετον
ἐπαινῶ, ὅτι τὴν εὐκταιοτάτην ἑορτὴν ἄγων
τοὺς σοφωτάτους ἑστιᾶν πρὸ τῶν ἄλλων
ἠξίωσεν, ὅ τι περ τὸ κεφάλαιον ἐξ ἑκάστης
αἱρέσεως ἀπανθισάμενος, οὐχὶ τοὺς μέν,
τοὺς δὲ οὔ, ἀλλὰ ἀναμὶξ ἅπαντας.
314

315. {ΛΥΚΙΝΟΣ} Ἔστι γάρ, ὦ ἑταῖρε, οὐχὶ
τῶν πολλῶν τούτων πλουσίων, ἀλλὰ καὶ
παιδείας μέλει αὐτῷ καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ
βίου τούτοις ξύνεστιν.
Εἱστιώμεθα οὖν ἐν ἡσυχίᾳ τὸ πρῶτον, καὶ
παρεσκεύαστο ποικίλα. πλὴν οὐδὲν οἶμαι
χρὴ καὶ ταῦτα καταριθμεῖσθαι, χυμοὺς καὶ
πέμματα καὶ καρυκείας· ἅπαντα γὰρ ἄφθο-
να. ἐν τούτῳ δὲ ὁ Κλεόδημος ἐπικύψας ἐς
τὸν Ἴωνα, Ὁρᾷς, ἔφη, τὸν γέροντα – Ζη-
νόθεμιν λέγων, ἐπήκουον γάρ – ὅπως ἐμ-
φορεῖται τῶν ὄψων καὶ ἀναπέπλησται ζω-
μοῦ τὸ ἱμάτιον καὶ ὅσα τῷ παιδὶ κατόπιν
ἑστῶτι ὀρέγει λανθάνειν οἰόμενος τοὺς ἄλ-
λους, οὐ μεμνημένος τῶν μεθ' αὑτόν; δε-
ῖξον οὖν καὶ Λυκίνῳ ταῦτα, ὡς μάρτυς εἴη.
ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἐδεόμην δείξοντός μοι τοῦ
Ἴωνος, πολὺ πρότερον αὐτὰ ἐκ περιωπῆς
ἑωρακώς. Ἅμα οὖν ταῦτα ὁ Κλεόδημος
εἰρήκει καὶ ἐπεισέπαισεν ὁ Κυνικὸς Ἀλκι-
δάμας ἄκλητος, ἐκεῖνο τὸ κοινὸν ἐπιχαριε-
315

316. ντισάμενος, “τὸν Μενέλαον αὐτόματον
ἥκοντα”. τοῖς μὲν οὖν πολλοῖς ἀναίσχυντα
ἐδόκει πεποιηκέναι καὶ ὑπέκρουον τὰ προ-
χειρότατα, ὁ μὲν τὸ “Ἀφραίνεις Μενέλαε,”
ὁ δ' Ἀλλ' οὐκ Ἀτρεΐδῃ Ἀγαμέμνονι ἥνδα-
νε θυμῷ, καὶ <ἄλλοι> ἄλλα πρὸς τὸν και-
ρὸν εὔστοχα καὶ χαρίεντα ὑποτονθορύζο-
ντες· ἐς μέντοι τὸ φανερὸν οὐδεὶς ἐτόλμα
λέγειν· ἐδεδοίκεσαν γὰρ τὸν Ἀλκιδάμαντα,
βοὴν ἀγαθὸν ἀτεχνῶς ὄντα καὶ κρακτι-
κώτατον κυνῶν ἁπάντων, παρ' ὃ καὶ ἀμεί-
νων ἐδόκει καὶ φοβερώτατος ἦν ἅπασιν.
Ὁ δὲ Ἀρισταίνετος ἐπαινέσας αὐτὸν
ἐκέλευε θρόνον τινὰ λαβόντα καθίζεσθαι
παρ' Ἱστιαῖόν τε καὶ ∆ιονυσόδωρον. ὁ δέ,
Ἄπαγε, φησί, γυναικεῖον λέγεις καὶ μαλ-
θακὸν ἐπὶ θρόνου καθίζεσθαι ἢ σκίμποδος,
ὥσπερ ὑμεῖς ἐπὶ μαλακῆς ταύτης εὐνῆς μι-
κροῦ δεῖν ὕπτιοι κατακείμενοι ἑστιᾶσθε
πορφυρίδας ὑποβεβλημένοι· ἐγὼ δὲ κἂν ὀρ-
θοστάδην δειπνήσαιμι ἐμπεριπατῶν ἅμα
316

317. τῷ συμποσίῳ· εἰ δὲ καὶ κάμοιμι, χαμαὶ τὸν
τρίβωνα ὑποβαλόμενος κείσομαι ἐπ'
ἀγκῶνος οἷον τὸν Ἡρακλέα γράφουσιν.
Οὕτως, ἔφη, γιγνέσθω, ὁ Ἀρισταίνετος, εἴ
σοι ἥδιον. καὶ τὸ ἀπὸ τούτου περιιὼν ἐν
κύκλῳ ὁ Ἀλκιδάμας ἐδείπνει ὥσπερ οἱ
Σκύθαι πρὸς τὴν ἀφθονωτέραν νομὴν μετε-
ξανιστάμενος καὶ τοῖς περιφέρουσι τὰ ὄψα
συμπερινοστῶν. καὶ μέντοι καὶ σιτούμενος
ἐνεργὸς ἦν ἀρετῆς πέρι καὶ κακίας μεταξὺ
διεξιὼν καὶ ἐς τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον
ἀποσκώπτων· ἠρώτα γοῦν τὸν Ἀρισταίνε-
τον, τί βούλονται αὐτῷ αἱ τοσαῦται καὶ τη-
λικαῦται κύλικες τῶν κεραμεῶν ἴσον δυνα-
μένων. ἀλλ' ἐκεῖνον μὲν ἤδη διενοχλοῦντα
ἔπαυσεν ἐς τὸ παρὸν Ἀρισταίνετος τῷ παι-
δὶ νεύσας εὐμεγέθη σκύφον ἀναδοῦναι
αὐτῷ ζωρότερον ἐγχέαντα· καὶ ἐδόκει ἄρι-
στα ἐπινενοηκέναι οὐκ εἰδὼς ὅσων κακῶν
ἀρχὴν ὁ σκύφος ἐκεῖνος ἐνεδεδώκει. λαβὼν
δὲ ἅμα ὁ Ἀλκιδάμας ἐσίγησε μικρὸν καὶ ἐς
317

318. τοὔδαφος καταβαλὼν ἑαυτὸν ἔκειτο ἡμίγυ-
μνος, ὥσπερ ἠπειλήκει, πήξας τὸν ἀγκῶνα
ὀρθόν, ἔχων ἅμα τὸν σκύφον ἐν τῇ δεξιᾷ,
οἷος ὁ παρὰ τῷ Φόλῳ Ἡρακλῆς ὑπὸ τῶν
γραφέων δείκνυται.
Ἤδη δὲ καὶ ἐς τοὺς ἄλλους συνεχῶς πε-
ριεσοβεῖτο ἡ κύλιξ καὶ φιλοτησίαι καὶ ὁμι-
λίαι καὶ φῶτα εἰσεκεκόμιστο. ἐν τοσούτῳ
δ' ἐγὼ τὸν παρεστῶτα τῷ Κλεοδήμῳ πα-
ῖδα οἰνοχόον ὄντα ὡραῖον ἰδὼν ὑπομειδι-
ῶντα – χρὴ γάρ, οἶμαι, καὶ ὅσα πάρεργα
τῆς ἑστιάσεως εἰπεῖν, καὶ μάλιστα εἴ τι
πρὸς τὸ γλαφυρώτερον ἐπράχθη – μάλα
ἤδη παρεφύλαττον ὅ τι καὶ μειδιάσειε. καὶ
μετὰ μικρὸν ὁ μὲν προσῆλθεν ὡς ἀπολη-
ψόμενος παρὰ τοῦ Κλεοδήμου τὴν φιάλην,
ὁ δὲ τόν τε δάκτυλον ἀπέθλιψεν αὐτοῦ καὶ
δραχμὰς δύο, οἶμαι, συνανέδωκε μετὰ τῆς
φιάλης· ὁ παῖς δὲ πρὸς μὲν τὸν δάκτυλον
θλιβόμενον αὖθις ἐμειδίασεν, οὐ μὴν συνε-
ῖδεν, οἶμαι, τὸ νόμισμα, ὥστε μὴ δεξα-
318

319. μένου ψόφον αἱ δύο δραχμαὶ παρέσχον ἐκ-
πεσοῦσαι, καὶ ἠρυθρίασαν ἄμφω μάλα σα-
φῶς. ἠπόρουν δὲ οἱ πλησίον οὗτινος εἴη τὰ
νομίσματα, τοῦ μὲν παιδὸς ἀρνουμένου μὴ
ἀποβεβληκέναι, τοῦ δὲ Κλεοδήμου, καθ' ὃν
ὁ ψόφος ἐγένετο, μὴ προσποιουμένου τὴν
ἀπόρριψιν. ἠμελήθη οὖν καὶ παρώφθη το-
ῦτο οὐ πάνυ πολλῶν ἰδόντων πλὴν μόνου,
ὡς ἐμοὶ ἔδοξε, τοῦ Ἀρισταινέτου· μετέστη-
σε γὰρ τὸν παῖδα μικρὸν ὕστερον ἀφανῶς
ὑπεξαγαγὼν καὶ τῷ Κλεοδήμῳ τινὰ παρα-
στῆναι διένευσε τῶν ἐξώρων ἤδη καὶ καρ-
τερῶν, ὀρεωκόμον τινὰ ἢ ἱπποκόμον. καὶ
τοῦτο μὲν ὧδέ πως ἐκεχωρήκει, μεγάλης
αἰσχύνης αἴτιον <ἂν> τῷ Κλεοδήμῳ γε-
νόμενον, εἰ ἔφθη διαφοιτῆσαν εἰς ἅπαντας,
ἀλλὰ μὴ κατέσβη αὐτίκα, δεξιῶς πάνυ τοῦ
Ἀρισταινέτου τὴν παροινίαν ἐνέγκαντος.
Ὁ Κυνικὸς δὲ Ἀλκιδάμας, ἐπεπώκει γὰρ
ἤδη, πυθόμενος ἥτις ἡ γαμουμένη παῖς κα-
λοῖτο, σιωπὴν παραγγείλας μεγάλῃ τῇ
319

320. φωνῇ ἀποβλέψας ἐς τὰς γυναῖκας, Προπί-
νω σοι, ἔφη, ὦ Κλεανθί, Ἡρακλέους ἀρχη-
γέτου. ὡς δ' ἐγέλασαν ἐπὶ τούτῳ ἅπαντες,
Ἐγελάσατε, εἶπεν, ὦ καθάρματα, εἰ τῇ
νύμφῃ προὔπιον ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου θεοῦ τοῦ
Ἡρακλέους; καὶ μὴν εὖ εἰδέναι χρὴ ὡς, ἢν
μὴ λάβῃ παρ' ἐμοῦ τὸν σκύφον, οὔποτε
τοιοῦτος ἂν υἱὸς αὐτῇ γένοιτο οἷος ἐγώ,
ἄτρεπτος μὲν ἀλκήν, ἐλεύθερος δὲ τὴν
γνώμην, τὸ σῶμα δὲ οὕτω καρτερός· καὶ
ἅμα παρεγύμνου ἑαυτὸν μᾶλλον ἄχρι πρὸς
τὸ αἴσχιστον. αὖθις ἐπὶ τούτοις ἐγέλασαν
οἱ συμπόται, καὶ ὃς ἀγανακτήσας ἐπανί-
στατο δριμὺ καὶ παράφορον βλέπων καὶ
δῆλος ἦν οὐκέτι εἰρήνην ἄξων. τάχα δ' ἄν
τινος καθίκετο τῇ βακτηρίᾳ, εἰ μὴ κατὰ
καιρὸν εἰσεκεκόμιστο πλακοῦς εὐμεγέθης,
πρὸς ὃν ἀποβλέψας ἡμερώτερος ἐγένετο
καὶ ἔληξε τοῦ θυμοῦ καὶ ἐνεφορεῖτο συμπε-
ριιών. καὶ οἱ πλεῖστοι ἐμέθυον ἤδη καὶ
βοῆς μεστὸν ἦν τὸ συμπόσιον· ὁ μὲν γὰρ
320

321. ∆ιονυσόδωρος ὁ ῥήτωρ αὑτοῦ ῥήσεις τινὰς
ἐν μέρει διεξῄει καὶ ἐπῃνεῖτο ὑπὸ τῶν κα-
τόπιν ἐφεστώτων οἰκετῶν, ὁ δὲ Ἱστιαῖος ὁ
γραμματικὸς ἐρραψῴδει ὕστερος κατακεί-
μενος καὶ συνέφερεν ἐς τὸ αὐτὸ τὰ Πιν-
δάρου καὶ Ἡσιόδου καὶ Ἀνακρέοντος, ὡς
ἐξ ἁπάντων μίαν ᾠδὴν παγγέλοιον ἀποτε-
λεῖσθαι, μάλιστα δ' ἐκεῖνα ὥσπερ προμα-
ντευόμενος τὰ μέλλοντα, σὺν δ' ἔβαλον ῥι-
νούς· καὶ ἔνθα δ' ἄρ' οἰμωγή τε καὶ εὐχω-
λὴ πέλεν ἀνδρῶν. ὁ Ζηνόθεμις δ' ἀνεγίνω-
σκε παρὰ τοῦ παιδὸς λαβὼν λεπτόγραμμόν
τι βιβλίον.
∆ιαλιπόντων δὲ ὀλίγον, ὥσπερ εἰώθασι,
τῶν παρακομιζόντων τὰ ὄψα μηχανώμενος
Ἀρισταίνετος μηδ' ἐκεῖνον ἀτερπῆ τὸν και-
ρὸν εἶναι μηδὲ κενὸν ἐκέλευσε τὸν γελωτο-
ποιὸν εἰσελθόντα εἰπεῖν τι ἢ πρᾶξαι γελο-
ῖον, ὡς ἔτι μᾶλλον οἱ συμπόται διαχυθεῖεν.
καὶ παρῆλθεν ἄμορφός τις ἐξυρημένος τὴν
κεφαλήν, ὀλίγας ἐπὶ τῇ κορυφῇ τρίχας ὀρ-
321

322. θὰς ἔχων· οὗτος ὠρχήσατό τε κατακλῶν
ἑαυτὸν καὶ διαστρέφων, ὡς γελοιότερος
φανείη, καὶ ἀνάπαιστα συγκροτῶν διεξῆλ-
θεν αἰγυπτιάζων τῇ φωνῇ, καὶ τέλος
ἐπέσκωπτεν ἐς τοὺς παρόντας. οἱ μὲν οὖν
ἄλλοι ἐγέλων ὁπότε σκωφθεῖεν, ἐπεὶ δὲ καὶ
εἰς τὸν Ἀλκιδάμαντα ὅμοιόν τι ἀπέρριψε
Μελιταῖον κυνίδιον προσειπὼν αὐτόν, ἀγα-
νακτήσας ἐκεῖνος – καὶ πάλαι δὲ δῆλος ἦν
φθονῶν αὐτῷ εὐδοκιμοῦντι καὶ κατέχοντι
τὸ συμπόσιον – ἀπορρίψας τὸν τρίβωνα
προὐκαλεῖτό οἱ παγκρατιάζειν, εἰς δὲ μή,
κατοίσειν αὐτοῦ ἔφη τὴν βακτηρίαν. οὕτω
δὴ ὁ κακοδαίμων ὁ Σατυρίων – τοῦτο γὰρ
ὁ γελωτοποιὸς ἐκαλεῖτο – συστὰς ἐπα-
γκρατίαζε. καὶ τὸ πρᾶγμα ὑπερήδιστον ἦν,
φιλόσοφος ἀνὴρ γελωτοποιῷ ἀνταιρόμενος
καὶ παίων καὶ παιόμενος ἐν τῷ μέρει. οἱ
παρόντες δὲ οἱ μὲν ᾐδοῦντο, οἱ δὲ ἐγέλων,
ἄχρι ἀπηγόρευσε παιόμενος ὁ Ἀλκιδάμας
ὑπὸ συγκεκροτημένου ἀνθρωπίσκου κατα-
322

323. γωνισθείς. γέλως οὖν πολὺς ἐξεχύθη ἐπ'
αὐτοῖς.
Ἐνταῦθα ∆ιόνικος ἐπεισῆλθεν ὁ ἰατρὸς οὐ
πολὺ κατόπιν τοῦ ἀγῶνος· ἐβεβραδύκει δέ,
ὡς ἔφασκε, φρενίτιδι ἑαλωκότα θεραπεύων
Πολυπρέποντα τὸν αὐλητήν. καί τι καὶ γε-
λοῖον διηγήσατο· ἔφη μὲν γὰρ εἰσελθεῖν
παρ' αὐτὸν οὐκ εἰδὼς ἐχόμενον ἤδη τῷ
πάθει, τὸν δὲ ταχέως ἀναστάντα ἐπικλε-
ῖσαί τε τὴν θύραν καὶ ξιφίδιον σπασάμενον
ἀναδόντα αὐτῷ τοὺς αὐλοὺς κελεύειν αὐλε-
ῖν· εἶτα ἐπεὶ μὴ δύναιτο, παίειν σκῦτος
ἔχοντα ἐς ὑπτίας τὰς χεῖρας. τέλος οὖν ἐν
τοσούτῳ κινδύνῳ ἐπινοῆσαι τοιόνδε· ἐς
ἀγῶνα γὰρ προκαλέσασθαι αὐτὸν ἐπὶ ῥητῷ
πληγῶν ἀριθμῷ, καὶ πρῶτον μὲν αὐτὸς
αὐλῆσαι πονηρῶς, μετὰ δὲ παραδοὺς τοὺς
αὐλοὺς ἐκείνῳ δέξασθαι παρ' αὐτοῦ τὸ
σκῦτος· καὶ τὸ ξιφίδιον ἀπορρῖψαι τάχιστα
διὰ τῆς φωταγωγοῦ ἐς τὸ ὕπαιθρον τῆς
αὐλῆς, καὶ τὸ ἀπὸ τούτου ἀσφαλέστερος
323

324. ἤδη προσπαλαίων αὐτῷ ἐπικαλεῖσθαι τοὺς
γειτνιῶντας, ὑφ' ὧν ἀνασπασάντων τὸ θύ-
ριον σωθῆναι αὐτός. ἐδείκνυε δὲ καὶ σημε-
ῖα τῶν πληγῶν καὶ ἀμυχάς τινας ἐπὶ τοῦ
προσώπου.
Καὶ ὁ μὲν ∆ιόνικος οὐ μεῖον εὐδοκιμήσας
τοῦ γελωτοποιοῦ ἐπὶ τῇ διηγήσει πλησίον
τοῦ Ἱστιαίου παραβύσας ἑαυτὸν ἐδείπνει
ὅσα λοιπά, οὐκ ἄνευ θεοῦ τινος ἡμῖν ἐπιπα-
ρών, ἀλλὰ καὶ πάνυ χρήσιμος τοῖς μετὰ τα-
ῦτα γεγενημένος. παρελθὼν γάρ τις εἰς τὸ
μέσον οἰκέτης παρ' Ἑτοιμοκλέους ἥκειν
λέγων τοῦ Στωϊκοῦ γραμματίδιον ἔχων κε-
λεῦσαί οἱ ἔφη τὸν δεσπότην ἐν τῷ κοινῷ
ἀναγνόντα εἰς ἐπήκοον ἅπασιν ὀπίσω αὖθις
ἀπαλλάττεσθαι. ἐφέντος οὖν τοῦ Ἀρισται-
νέτου προσελθὼν πρὸς τὸν λύχνον ἀνεγίνω-
σκεν.
{ΦΙΛΩΝ} Ἦ που, ὦ Λυκῖνε, τῆς νύμφης
ἐγκώμιον ἢ ἐπιθαλάμιον, οἷα πολλὰ ποιο-
324

325. ῦσιν;
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Ἀμέλει καὶ ἡμεῖς τοιοῦτόν
τι ᾠήθημεν, ἀλλ' οὐδ' ἐγγὺς ἦν τούτου· ἐνε-
γέγραπτο γάρ· Ἑτοιμοκλῆς φιλόσοφος
Ἀρισταινέτῳ.
Ὅπως μὲν ἔχω πρὸς δεῖπνα ὁ παρεληλυ-
θώς μοι βίος ἅπας μαρτύριον ἂν γένοιτο,
ὅς γε ὁσημέραι πολλῶν ἐνοχλούντων παρὰ
πολὺ σοῦ πλουσιωτέρων ὅμως οὐδὲ πώπο-
τε φέρων ἐμαυτὸν ἐπέδωκα εἰδὼς τοὺς ἐπὶ
τοῖς συμποσίοις θορύβους καὶ παροινίας.
ἐπὶ σοῦ δὲ μόνου εἰκότως ἀγανακτῆσαί μοι
δοκῶ, ὃς τοσοῦτον χρόνον ὑπ' ἐμοῦ λιπα-
ρῶς τεθεραπευμένος οὐκ ἠξίωσας ἐναριθ-
μῆσαι κἀμὲ τοῖς ἄλλοις φίλοις, ἀλλὰ μόνος
ἐγώ σοι ἄμοιρος, καὶ ταῦτα ἐν γειτόνων
οἰκῶν. ἀνιῶμαι οὖν ἐπὶ σοὶ τὸ πλέον οὕτως
ἀχαρίστῳ φανέντι· ἐμοὶ γὰρ ἡ εὐδαιμονία
οὐκ ἐν ὑὸς ἀγρίου μοίρᾳ ἢ λαγωοῦ ἢ πλα-
κοῦντος, ἃ παρ' ἄλλοις ἀφθόνως ἀπολαύω
325

326. τὰ καθήκοντα εἰδόσιν, ἐπεὶ καὶ τήμερον
παρὰ τῷ μαθητῇ Παμμένει δειπνῆσαι πο-
λυτελές, ὥς φασι, δεῖπνον δυνάμενος οὐκ
ἐπένευσα ἱκετεύοντι, σοὶ ὁ ἀνόητος ἐμαυ-
τὸν φυλάττων. σὺ δὲ ἡμᾶς παραλιπὼν ἄλ-
λους εὐωχεῖς, εἰκότως· οὔπω γὰρ δύνασαι
διακρίνειν τὸ βέλτιον οὐδὲ τὴν καταληπτι-
κὴν φαντασίαν ἔχεις. ἀλλὰ οἶδα ὅθεν μοι
ταῦτα, παρὰ τῶν θαυμαστῶν σου φιλο-
σόφων, Ζηνοθέμιδος καὶ Λαβυρίνθου, ὧν –
ἀπείη δὲ ἡ Ἀδράστεια – συλλογισμῷ ἑνὶ
ἀποφράξαι ἄν μοι τάχιστα δοκῶ τὰ στόμα-
τα. ἢ εἰπάτω τις αὐτῶν, τί ἐστὶ φιλοσοφία;
ἢ τὰ πρῶτα ταῦτα, τί διαφέρει σχέσις ἕξε-
ως; ἵνα μὴ τῶν ἀπόρων εἴπω τι, κερατίναν
ἢ σωρείτην ἢ θερίζοντα λόγον.
Ἀλλὰ σὺ μὲν ὄναιο αὐτῶν. ἐγὼ δὲ ὡς ἂν
μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν ἡγούμενος εἶναι
οἴσω ῥᾳδίως τὴν ἀτιμίαν. καίτοι ὅπως μὴ
ἐς ἐκείνην ἔχῃς καταφεύγειν τὴν ἀπολογί-
αν ὕστερον, ἐπιλαθέσθαι λέγων ἐν τοσούτῳ
326

327. θορύβῳ καὶ πράγμασι, δίς σε τήμερον προ-
ςηγόρευσα καὶ ἕωθεν ἐπὶ τῇ οἰκίᾳ καὶ ἐν
τῷ ἀνακείῳ θύοντα ὕστερον. ταῦτα ἐγὼ
τοῖς παροῦσιν ἀπολελόγημαι.
Εἰ δὲ δείπνου ἕνεκα ὀργίζεσθαί σοι δοκῶ,
τὸ κατὰ τὸν Οἰνέα ἐννόησον· ὄψει γὰρ καὶ
τὴν Ἄρτεμιν ἀγανακτοῦσαν, ὅτι μόνην
αὐτὴν οὐ παρέλαβεν ἐκεῖνος ἐπὶ τὴν θυσίαν
τοὺς ἄλλους θεοὺς ἑστιῶν. φησὶ δὲ περὶ
αὐτῶν Ὅμηρος ὧδέ πως· ἢ λάθετ' ἢ οὐκ
ἐνόησεν, ἀάσατο δὲ μέγα θυμῷ· καὶ Εὐρι-
πίδης· Καλυδὼν μὲν ἥδε γαῖα, Πελοπίας
χθονὸς ἐν ἀντιπόρθμοις, πεδί' ἔχουσ'
εὐδαίμονα. καὶ Σοφοκλῆς· συὸς μέγιστον
χρῆμ' ἐπ' Οἰνέως γύαις ἀνῆκε Λητοῦς
παῖς ἑκηβόλος θεά.
Ταῦτά σοι ἀπὸ πολλῶν ὀλίγα παρεθέμην,
ὅπως μάθῃς οἷον ἄνδρα παραλιπὼν ∆ίφι-
λον ἑστιᾷς καὶ τὸν υἱὸν αὐτῷ παραδέδω-
κας, εἰκότως· ἡδὺς γάρ ἐστι τῷ μειρακίῳ
327

328. καὶ πρὸς χάριν αὐτῷ σύνεστιν. εἰ δὲ μὴ
αἰσχρὸν ἦν ἐμὲ λέγειν τὰ τοιαῦτα, κἄν τι
προσέθηκα, ὅπερ σύ, εἰ θέλεις, παρὰ Ζω-
πύρου τοῦ παιδαγωγοῦ αὐτοῦ μάθοις ἂν
ἀληθὲς ὄν. ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττειν ἐν γάμοις
οὐδὲ διαβάλλειν ἄλλους, καὶ μάλιστα ἐφ'
οὕτως αἰσχραῖς αἰτίαις· καὶ γὰρ εἰ ∆ίφιλος
ἄξιος δύο ἤδη μαθητάς μου περισπάσας,
ἀλλ' ἔγωγε φιλοσοφίας αὐτῆς ἕνεκα σιω-
πήσομαι.
Προσέταξα δὲ τῷ οἰκέτῃ τούτῳ, ἢν διδῷς
αὐτῷ μοῖράν τινα ἢ συὸς ἢ ἐλάφου ἢ σησα-
μοῦντος, ὡς ἐμοὶ διακομίσειεν καὶ ἀντὶ τοῦ
δείπνου ἀπολογία γένοιτο, μὴ λαβεῖν, μὴ
καὶ δόξωμεν ἐπὶ τούτῳ πεπομφέναι.
Τούτων, ὦ ἑταῖρε, ἀναγινωσκομένων με-
ταξὺ ἱδρώς τέ μοι περιεχεῖτο ὑπ' αἰδοῦς,
καὶ τοῦτο δὴ τὸ τοῦ λόγου, χανεῖν μοι τὴν
γῆν ηὐχόμην ὁρῶν τοὺς παρόντας γε-
λῶντας ἐφ' ἑκάστῳ καὶ μάλιστα ὅσοι ᾔδε-
328

329. σαν τὸν Ἑτοιμοκλέα, πολιὸν ἄνθρωπον καὶ
σεμνὸν εἶναι δοκοῦντα. ἐθαύμαζον οὖν οἷος
ὢν διαλάθοι αὐτοὺς ἐξαπατωμένους τῷ
πώγωνι καὶ τῇ τοῦ προσώπου ἐντάσει. ὁ
γὰρ Ἀρισταίνετος ἐδόκει μοι οὐκ ἀμελείᾳ
παριδεῖν αὐτόν, ἀλλ' οὔποτ' ἂν ἐλπίσας
κληθέντα ἐπινεῦσαι οὐδ' ἂν ἐμπαρασχεῖν
ἑαυτὸν τοιούτῳ τινί· ὥστε οὐδὲ τὴν ἀρχὴν
πειρᾶσθαι ἠξίου. ἐπεὶ δ' οὖν ἐπαύσατό
ποτε ὁ οἰκέτης ἀναγινώσκων, τὸ μὲν συ-
μπόσιον ἅπαν εἰς τοὺς ἀμφὶ τὸν Ζήνωνα
καὶ ∆ίφιλον ἀπέβλεπε δεδοικότας καὶ
ὠχριῶντας καὶ τῇ ἀπορίᾳ τῶν προσώπων
ἐπαληθεύοντας τὰ ὑπὸ τοῦ Ἑτοιμοκλέους
κατηγορηθέντα· ὁ Ἀρισταίνετος δὲ ἐτε-
τάρακτο καὶ θορύβου μεστὸς ἦν, ἐκέλευε δ'
ὅμως πίνειν ἡμᾶς καὶ ἐπειρᾶτο εὖ διατίθε-
σθαι τὸ γεγονὸς ὑπομειδιῶν ἅμα, καὶ τὸν
οἰκέτην ἀπέπεμψεν εἰπὼν ὅτι ἐπιμελήσε-
ται τούτων. μετ' ὀλίγον δὲ καὶ ὁ Ζήνων
ὑπεξανέστη ἀφανῶς, τοῦ παιδαγωγοῦ νεύ-
329

330. σαντος ἀπαλλάττεσθαι ὡς κελεύσαντος τοῦ
πατρός.
Ὁ Κλεόδημος δὲ καὶ πάλαι τινὸς ἀφορ-
μῆς δεόμενος – ἐβούλετο γὰρ συμπλακῆναι
τοῖς Στωϊκοῖς καὶ διερρήγνυτο οὐκ ἔχων
ἀρχὴν εὔλογον – τότε οὖν τὸ ἐνδόσιμον πα-
ρασχούσης τῆς ἐπιστολῆς, Τοιαῦτα, ἔφη,
ἐξεργάζεται ὁ καλὸς Χρύσιππος καὶ Ζή-
νων ὁ θαυμαστὸς καὶ Κλεάνθης, ῥημάτια
δύστηνα καὶ ἐρωτήσεις μόνον καὶ σχήματα
φιλοσόφων, τὰ δ' ἄλλα Ἑτοιμοκλεῖς οἱ
πλεῖστοι· καὶ αἱ ἐπιστολαὶ ὁρᾶτε ὅπως
πρεσβυτικαί, καὶ τὸ τελευταῖον Οἰνεὺς μὲν
Ἀρισταίνετος, Ἑτοιμοκλῆς δὲ Ἄρτεμις.
Ἡράκλεις, εὔφημα πάντα καὶ ἑορτῇ
πρέποντα. Νὴ ∆ί', εἶπεν ὁ Ἕρμων ὑπερκα-
τακείμενος· ἀκηκόει γάρ, οἶμαι, ὗν τινα
ἐσκευάσθαι Ἀρισταινέτῳ ἐς τὸ δεῖπνον,
ὥστε οὐκ ἄκαιρον ᾤετο μεμνῆσθαι τοῦ Κα-
λυδωνίου. ἀλλὰ πρὸς τῆς Ἑστίας, ὦ Ἀρι-
σταίνετε, πέμπε ὡς τάχιστα τῶν ἀπαρχῶν,
330

331. μὴ καὶ φθάσῃ ὁ πρεσβύτης ὑπὸ λιμοῦ
ὥσπερ ὁ Μελέαγρος ἀπομαρανθείς. καίτοι
οὐδὲν ἂν πάθοι δεινόν· ἀδιάφορα γὰρ ὁ
Χρύσιππος τὰ τοιαῦτα ἡγεῖτο εἶναι. Χρυ-
σίππου γὰρ μέμνησθε ὑμεῖς, ἔφη ὁ Ζηνόθε-
μις ἐπεγείρας ἑαυτὸν καὶ φθεγξάμενος
παμμέγεθες, ἢ ἀφ' ἑνὸς ἀνδρὸς οὐκ ἐν-
νόμως φιλοσοφοῦντος, Ἑτοιμοκλέους τοῦ
γόητος, μετρεῖτε τὸν Κλεάνθην καὶ Ζήνω-
να, σοφοὺς ἄνδρας; τίνες δὴ καὶ ὄντες ὑμε-
ῖς ἐρεῖτε ταῦτα; οὐ σὺ μὲν τῶν ∆ιοσκούρων
ἤδη, ὦ Ἕρμων, τοὺς πλοκάμους περι-
κέκαρκας χρυσοῦς ὄντας καὶ δώσεις δίκην
παραδοθεὶς τῷ δημίῳ, σὺ δὲ τὴν Σω-
στράτου γυναῖκα τοῦ μαθητοῦ ἐμοίχευες,
ὦ Κλεόδημε, καὶ καταληφθεὶς τὰ αἴσχιστα
ἔπαθες; οὐ σιωπήσεσθε οὖν τοιαῦτα συνε-
πιστάμενοι αὑτοῖς; Ἀλλ' οὐ μαστροπὸς
ἐγὼ τῆς ἐμαυτοῦ γυναικός, ἦ δ' ὃς ὁ Κλε-
όδημος, ὥσπερ σύ, οὐδὲ τοῦ ξένου μαθητοῦ
λαβὼν τοὐφόδιον παρακαταθήκας ἔπειτα
331

332. ὤμοσα κατὰ τῆς Πολιάδος μὴ εἰληφέναι,
οὐδ' ἐπὶ τέτταρσι δραχμαῖς δανείζω, οὐδὲ
ἄγχω τοὺς μαθητάς, ἢν μὴ κατὰ καιρὸν
ἀποδῶσι τοὺς μισθούς. Ἀλλ' ἐκεῖνο, ἔφη ὁ
Ζηνόθεμις, οὐκ ἂν ἔξαρνος γένοιο μὴ οὐχὶ
φάρμακον ἀποδόσθαι Κρίτωνι ἐπὶ τὸν πα-
τέρα.
Καὶ ἅμα, ἔτυχε γὰρ πίνων, ὁπόσον ἔτι λοι-
πὸν ἐν τῇ κύλικι, περὶ ἥμισυ σχεδόν, κατε-
σκέδασεν αὐτοῖν. ἀπέλαυσε δὲ καὶ ὁ Ἴων
τῆς γειτονήσεως, οὐκ ἀνάξιος ὤν. ὁ μὲν
οὖν Ἕρμων ἀπεξύετο ἐκ τῆς κεφαλῆς τὸν
ἄκρατον προνενευκὼς καὶ τοὺς παρόντας
ἐμαρτύρετο, οἷα ἐπεπόνθει. ὁ Κλεόδημος
δέ – οὐ γὰρ εἶχε κύλικα – ἐπιστραφεὶς
προσέπτυσέν τε τὸν Ζηνόθεμιν καὶ τῇ ἀρι-
στερᾷ τοῦ πώγωνος λαβόμενος ἔμελλε παί-
σειν κατὰ κόρρης, καὶ ἀπέκτεινεν ἂν τὸν
γέροντα, εἰ μὴ Ἀρισταίνετος ἐπέσχε τὴν
χεῖρα καὶ ὑπερβὰς τὸν Ζηνόθεμιν ἐς τὸ
μέσον αὐτοῖν κατεκλίθη, ὡς διασταῖεν ὑπὸ
332

333. διατειχίσματι αὐτῷ εἰρήνην ἄγοντες. Ἐν
ὅσῳ δὲ ταῦτ' ἐγίνετο, ποικίλα, ὦ Φίλων,
ἐγὼ πρὸς ἐμαυτὸν ἐνενόουν τὸ πρόχειρον
ἐκεῖνο, ὡς οὐδὲν ὄφελος ἦν ἄρα ἐπίστασθαι
τὰ μαθήματα, εἰ μή τις καὶ τὸν βίον ῥυθμί-
ζοι πρὸς τὸ βέλτιον· ἐκείνους γοῦν περιτ-
τοὺς ὄντας ἐν τοῖς λόγοις ἑώρων γέλωτα
ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὀφλισκάνοντας. ἔπειτα
δὲ εἰσῄει με, μὴ ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν πολλῶν
λεγόμενον ἀληθὲς ᾖ καὶ τὸ πεπαιδεῦσθαι
ἀπάγῃ τῶν ὀρθῶν λογισμῶν τοὺς ἐς μόνα
τὰ βιβλία καὶ τὰς ἐν ἐκείνοις φροντίδας
ἀτενὲς ἀφορῶντας· τοσούτων γοῦν φιλο-
σόφων παρόντων οὐδὲ κατὰ τύχην ἕνα τινὰ
ἔξω ἁμαρτήματος ἦν ἰδεῖν, ἀλλ' οἱ μὲν
ἐποίουν αἰσχρά, οἱ δ' ἔλεγον αἰσχίω· οὐδὲ
γὰρ ἐς τὸν οἶνον ἔτι ἀναφέρειν εἶχον τὰ γι-
νόμενα λογιζόμενος οἷα ὁ Ἑτοιμοκλῆς ἄσι-
τος ἔτι καὶ ἄποτος ἐγεγράφει. ἀνέστραπτο
οὖν τὸ πρᾶγμα, καὶ οἱ μὲν ἰδιῶται κοσμίως
πάνυ ἑστιώμενοι οὔτε παροινοῦντες οὔτε
333

334. ἀσχημονοῦντες ἐφαίνοντο, ἀλλ' ἐγέλων
μόνον καὶ κατεγίνωσκον αὐτῶν, οἶμαι, οὕς
γε ἐθαύμαζον οἰόμενοί τινας εἶναι ἀπὸ τῶν
σχημάτων, οἱ σοφοὶ δὲ ἠσέλγαινον καὶ
ἐλοιδοροῦντο καὶ ὑπερενεπίμπλαντο καὶ
ἐκεκράγεσαν καὶ εἰς χεῖρας ᾔεσαν. ὁ θαυ-
μάσιος δὲ Ἀλκιδάμας καὶ ἐνούρει ἐν τῷ
μέσῳ οὐκ αἰδούμενος τὰς γυναῖκας. καὶ
ἐμοὶ ἐδόκει, ὡς ἂν ἄριστά τις εἰκάσειεν,
ὁμοιότατα εἶναι τὰ ἐν τῷ συμποσίῳ οἷς
περὶ τῆς Ἔριδος οἱ ποιηταὶ λέγουσιν· οὐ
γὰρ κληθεῖσαν αὐτὴν ἐς τοῦ Πηλέως τὸν
γάμον ῥῖψαι τὸ μῆλον εἰς τὸ σύνδειπνον,
ἀφ' οὗ τοσοῦτον πόλεμον ἐπ' Ἰλίῳ γεγε-
νῆσθαι. καὶ ὁ Ἑτοιμοκλῆς τοίνυν ἐδόκει
μοι τὴν ἐπιστολὴν ἐμβαλὼν ἐς τὸ μέσον
ὥσπερ τι μῆλον οὐ μείω τῆς Ἰλιάδος κακὰ
ἐξεργάσασθαι.
Οὐ γὰρ ἐπαύσαντο οἱ ἀμφὶ τὸν Ζηνόθεμιν
καὶ Κλεόδημον φιλονικοῦντες, ἐπεὶ μέσος
αὐτῶν ὁ Ἀρισταίνετος ἐγένετο· ἀλλά, Νῦν
334

335. μέν, ἔφη ὁ Κλεόδημος, ἱκανόν, εἰ ἐλεγχθεί-
ητε ἀμαθεῖς ὄντες, αὔριον δὲ ἀμυνοῦμαι
ὑμᾶς ὅντινα καὶ χρὴ τρόπον· ἀπόκριναί μοι
οὖν, ὦ Ζηνόθεμι, ἢ σὺ ἢ ὁ κοσμιώτατος ∆ί-
φιλος, καθ' ὅ τι ἀδιάφορον εἶναι λέγοντες
τῶν χρημάτων τὴν κτῆσιν οὐδὲν ἀλλ' ἢ το-
ῦτο ἐξ ἁπάντων σκοπεῖτε ὡς πλείω κτήσε-
σθε καὶ διὰ τοῦτο ἀμφὶ τοὺς πλουσίους ἀεὶ
ἔχετε καὶ δανείζετε καὶ τοκογλυφεῖτε καὶ
ἐπὶ μισθῷ παιδεύετε, πάλιν τε αὖ τὴν ἡδο-
νὴν μισοῦντες καὶ τῶν Ἐπικουρείων κατη-
γοροῦντες αὐτοὶ τὰ αἴσχιστα ἡδονῆς ἕνεκα
ποιεῖτε καὶ πάσχετε, ἀγανακτοῦντες εἴ τις
μὴ καλέσειεν ἐπὶ δεῖπνον· εἰ δὲ καὶ κληθεί-
ητε, τοσαῦτα μὲν ἐσθίοντες, τοσαῦτα δὲ
τοῖς οἰκέταις ἐπιδιδόντες – καὶ ἅμα λέγων
τὴν ὀθόνην περισπᾶν ἐπεχείρει, ἣν ὁ παῖς
εἶχε τοῦ Ζηνοθέμιδος, μεστὴν οὖσαν πα-
ντοδαπῶν κρεῶν, καὶ ἔμελλε λύσας ἀπορρί-
πτειν αὐτὰ ἐς τὸ ἔδαφος, ἀλλ' ὁ παῖς οὐκ
ἀνῆκε καρτερῶς ἀντεχόμενος. καὶ ὁ Ἕρ-
335

336. μων, Εὖ γε, ἔφη, ὦ Κλεόδημε, εἰπάτωσαν
οὗτινος ἕνεκα ἡδονῆς κατηγοροῦσιν αὐτοὶ
ἥδεσθαι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἀξιοῦντες. Οὔκ,
ἀλλὰ σύ, ἦ δ' ὃς ὁ Ζηνόθεμις, εἰπέ, ὦ Κλε-
όδημε, καθ' ὅ τι οὐκ ἀδιάφορον ἡγῇ τὸν
πλοῦτον. Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ σύ. καὶ ἐπὶ
πολὺ τὸ τοιοῦτον ἦν, ἄχρι δὴ ὁ Ἴων προκύ-
ψας εἰς τὸ ἐμφανέστερον, Παύσασθε, ἔφη·
ἐγὼ γάρ, εἰ δοκεῖ, λόγων ἀφορμὰς ὑμῖν
ἀξίων τῆς παρούσης ἑορτῆς καταθήσω ἐς
τὸ μέσον· ὑμεῖς δὲ ἀφιλονίκως ἐρεῖτε καὶ
ἀκούσεσθε ὥσπερ ἀμέλει καὶ παρὰ τῷ ἡμε-
τέρῳ Πλάτωνι ἐν λόγοις ἡ πλείστη διατρι-
βὴ ἐγένετο. πάντες ἐπῄνεσαν οἱ παρόντες,
καὶ μάλιστα οἱ ἀμφὶ τὸν Ἀρισταίνετόν τε
καὶ Εὔκριτον, ἀπαλλάξασθαι τῆς ἀηδίας
οὕτω γοῦν ἐλπίσαντες. καὶ μετῆλθέν τε ὁ
Ἀρισταίνετος ἐπὶ τὸν αὑτοῦ τόπον εἰρήνην
γεγενῆσθαι ἐλπίσας, καὶ ἅμα εἰσεκεκόμι-
στο ἡμῖν τὸ ἐντελὲς ὀνομαζόμενον δεῖπνον,
μία ὄρνις ἑκάστῳ καὶ κρέας ὑὸς καὶ λαγῷα
336

337. καὶ ἰχθὺς ἐκ ταγήνου καὶ σησαμοῦντες καὶ
ὅσα ἐντραγεῖν, καὶ ἐξῆν ἀποφέρεσθαι τα-
ῦτα. προὔκειτο δὲ οὐχ ἓν ἑκάστῳ πινάκιον,
ἀλλ' Ἀρισταινέτῳ μὲν καὶ Εὐκρίτῳ ἐπὶ
μιᾶς τραπέζης κοινόν, καὶ τὰ παρ' αὑτῷ
ἑκάτερον ἐχρῆν λαβεῖν· Ζηνοθέμιδι δὲ τῷ
Στωϊκῷ καὶ Ἕρμωνι τῷ Ἐπικουρείῳ
ὁμοίως κοινὸν καὶ τούτοις· εἶτα ἑξῆς Κλεο-
δήμῳ καὶ Ἴωνι, μεθ' οὓς τῷ νυμφίῳ καὶ
ἐμοί, τῷ ∆ιφίλῳ δὲ τὰ ἀμφοῖν, ὁ γὰρ
Ζήνων ἀπεληλύθει. καὶ μέμνησό μοι τού-
των, ὦ Φίλων, διότι δή ἐστί τι καὶ ἐν
αὐτοῖς χρήσιμον ἐς τὸν λόγον.
{ΦΙΛΩΝ} Μεμνήσομαι δή.
{ΛΥΚΙΝΟΣ} Ὁ τοίνυν Ἴων, Πρῶτος οὖν
ἄρχομαι, ἔφη, εἰ δοκεῖ. καὶ μικρὸν ἐπι-
σχών, Ἐχρῆν μὲν ἴσως, ἔφη, τοιούτων ἀν-
δρῶν παρόντων περὶ ἰδεῶν τε καὶ ἀσω-
μάτων εἰπεῖν καὶ ψυχῆς ἀθανασίας· ἵνα δὲ
μὴ ἀντιλέγωσί μοι ὁπόσοι μὴ κατὰ ταὐτὰ
337

338. φιλοσοφοῦσιν, περὶ γάμων ἐρῶ τὰ εἰκότα.
τὸ μὲν οὖν ἄριστον ἦν μὴ δεῖσθαι γάμων,
ἀλλὰ πειθομένους Πλάτωνι καὶ Σωκράτει
παιδεραστεῖν· μόνοι γοῦν οἱ τοιοῦτοι ἀπο-
τελεσθεῖεν ἂν πρὸς ἀρετήν· εἰ δὲ δεῖ καὶ
γυναικείου γάμου, κατὰ τὰ Πλάτωνι δοκο-
ῦντα κοινὰς εἶναι ἐχρῆν τὰς γυναῖκας, ὡς
ἔξω ζήλου εἴημεν.
Γέλως ἐπὶ τούτοις ἐγένετο ὡς οὐκ ἐν και-
ρῷ λεγομένοις. ∆ιονυσόδωρος δέ, Παῦσαι,
ἔφη, βαρβαρικὰ ἡμῖν ᾄδων· ποῦ γὰρ εὑρί-
σκοιμεν τὸν ζῆλον ἐπὶ τούτου καὶ παρὰ
τίνι;
Καὶ σὺ γὰρ φθέγγῃ, κάθαρμα; εἶπεν ὁ
Ἴων, καὶ ∆ιονυσόδωρος ἀντελοιδορεῖτο τὰ
εἰκότα. ἀλλ' ὁ γραμματικὸς Ἱστιαῖος ὁ
βέλτιστος, Παύσασθε, ἔφη· ἐγὼ γὰρ ὑμῖν
ἐπιθαλάμιον ἀναγνώσομαι. καὶ ἀρξάμενος
ἀνεγίνωσκεν. ἦν δὲ ταῦτα, εἴ γε μέμνημαι,
τὰ ἐλεγεῖα· Ἢ οἵη ποτ' ἄρ' ἥ γ' Ἀρισται-
338

339. νέτου ἐν μεγάροισι δῖα Κλεανθὶς ἄνασσ'
ἐτρέφετ' ἐνδυκέως, προὔχουσ' ἀλλάων
πασάων παρθενικάων, κρέσσων τῆς Κυ-
θέρης ἠδ' αὐτῆς Ἑλένης. νυμφίε, καὶ σὺ
δὲ χαῖρε, † κρατερῶν κράτιστε ἐφήβων †,
κρέσσων Νιρῆος καὶ Θέτιδος παϊδός.
ἄμμες δὴ αὖθ' ὑμῖν τοῦτον θαλαμήϊον
ὕμνον ξυνὸν ἐπ' ἀμφοτέροις πολλάκις
ᾀσόμεθα.
Γέλωτος οὖν ἐπὶ τούτοις, ὡς τὸ εἰκός, γε-
νομένου ἀρέσθαι ἤδη τὰ παρακείμενα ἔδει,
καὶ ἀνείλοντο οἱ ἀμφὶ τὸν Ἀρισταίνετον
καὶ Εὔκριτον τὰ πρὸ αὑτοῦ ἑκάτερος κἀγὼ
τἀμὰ καὶ ὁ Χαιρέας ὅσα ἐκείνῳ ἔκειτο καὶ
Ἴων ὁμοίως καὶ ὁ Κλεόδημος. ὁ δὲ ∆ίφι-
λος ἠξίου καὶ τὰ τῷ Ζήνωνι δὴ ἀπόντι πα-
ραδοθέντα φέρεσθαι καὶ ἔλεγε μόνῳ οἱ πα-
ρατεθῆναι αὐτὰ καὶ πρὸς τοὺς διακόνους
ἐμάχετο, καὶ ἀντέσπων τῆς ὄρνιθος ἀντε-
πειλημμένοι ὥσπερ τὸν Πατρόκλου νεκρὸν
ἀνθέλκοντες, καὶ τέλος ἐνικήθη καὶ ἀφῆκε
339

340. πολὺν γέλωτα παρασχὼν τοῖς συμπόταις,
καὶ μάλιστα ἐπεὶ ἠγανάκτει μετὰ τοῦτο ὡς
ἂν τὰ μέγιστα ἠδικημένος.
Οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Ἕρμωνα καὶ Ζηνόθεμιν
ἅμα κατέκειντο, ὥσπερ εἴρηται, ὁ μὲν ὑπε-
ράνω ὁ Ζηνόθεμις, ὁ δ' ὑπ' αὐτόν· παρέκει-
το δ' αὐτοῖς τὰ μὲν ἄλλα πάντα ἴσα, καὶ
ἀνείλοντο εἰρηνικῶς· ἡ δὲ ὄρνις <ἡ πρὸ τοῦ
Ἕρμωνος> πιμελεστέρα, οὕτως, οἶμαι, τυ-
χόν. ἔδει δὲ καὶ ταύτας ἀναιρεῖσθαι τὴν
ἑαυτοῦ ἑκάτερον. ἐν τούτῳ τοίνυν ὁ Ζη-
νόθεμις – καί μοι, ὦ Φίλων, πάνυ πρόσεχε
τὸν νοῦν, ὁμοῦ γάρ ἐσμεν ἤδη τῷ κεφα-
λαίῳ τῶν πραχθέντων – ὁ δὴ Ζηνόθεμις,
φημί, τὴν παρ' αὑτῷ ἀφεὶς τὴν πρὸ τοῦ
Ἕρμωνος ἀνείλετο πιοτέραν, ὡς ἔφην,
οὖσαν· ὁ δ' ἀντεπελάβετο καὶ οὐκ εἴα πλεο-
νεκτεῖν. βοὴ τὸ ἐπὶ τούτοις, καὶ συμπε-
σόντες ἔπαιον ἀλλήλους ταῖς ὄρνισιν αὐτα-
ῖς εἰς τὰ πρόσωπα, καὶ τῶν πωγώνων ἐπει-
λημμένοι ἐπεκαλοῦντο βοηθεῖν, ὁ μὲν τὸν
340

341. Κλεόδημον ὁ Ἕρμων, ὁ δὲ Ζηνόθεμις Ἀλ-
κιδάμαντα καὶ ∆ίφιλον, καὶ συνίσταντο οἱ
μὲν ὡς τοῦτον, οἱ δ' ὡς ἐκεῖνον πλὴν μόνου
τοῦ Ἴωνος· ἐκεῖνος δὲ μέσον ἑαυτὸν ἐφύ-
λαττεν.
Οἱ δ' ἐμάχοντο συμπλακέντες, καὶ ὁ μὲν
Ζηνόθεμις σκύφον ἀράμενος ἀπὸ τῆς τρα-
πέζης κείμενον πρὸ τοῦ Ἀρισταινέτου ῥί-
πτει ἐπὶ τὸν Ἕρμωνα, κἀκείνου μὲν
ἅμαρτε, παραὶ δέ οἱ ἐτράπετ' ἄλλῃ, διεῖλε
δὲ τοῦ νυμφίου τὸ κρανίον ἐς δύο χρηστῷ
μάλα καὶ βαθεῖ τραύματι. βοὴ οὖν παρὰ
τῶν γυναικῶν ἐγένετο καὶ κατεπήδησαν ἐς
τὸ μεταίχμιον αἱ πολλαί, καὶ μάλιστα ἡ
μήτηρ τοῦ μειρακίου, ἐπεὶ τὸ αἷμα εἶδε·
καὶ ἡ νύμφη δὲ ἀνεπήδησε φοβηθεῖσα περὶ
αὐτοῦ. ἐν τοσούτῳ δὲ ὁ Ἀλκιδάμας ἠρί-
στευεν τῷ Ζηνοθέμιδι συμμαχῶν, καὶ πα-
τάξας τῇ βακτηρίᾳ τοῦ Κλεοδήμου μὲν τὸ
κρανίον, τοῦ Ἕρμωνος δὲ τὴν σιαγόνα
ἐπέτριψεν καὶ τῶν οἰκετῶν ἐνίους βοηθεῖν
341

342. αὐτοῖς ἐπιχειροῦντας κατέτρωσεν· οὐ μὴν
ἀπετράποντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ὁ μὲν Κλεόδη-
μος ὀρθῷ τῷ δακτύλῳ τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ
Ζηνοθέμιδος ἐξώρυττε καὶ τὴν ῥῖνα προ-
σφὺς ἀπέτραγεν, ὁ δὲ Ἕρμων τὸν ∆ίφιλον
ἐπὶ ξυμμαχίαν ἥκοντα τοῦ Ζηνοθέμιδος
ἀφῆκεν ἐπὶ κεφαλὴν ἀπὸ τοῦ κλιντῆρος.
ἐτρώθη δὲ καὶ Ἱστιαῖος ὁ γραμματικὸς
διαλύειν αὐτοὺς ἐπιχειρῶν, λάξ, οἶμαι, εἰς
τοὺς ὀδόντας ὑπὸ τοῦ Κλεοδήμου ∆ίφιλον
εἶναι οἰηθέντος. ἔκειτο οὖν ἄθλιος κατὰ τὸν
αὑτοῦ Ὅμηρον “αἷμ' ἐμέων”. πλὴν ταρα-
χῆς γε καὶ δακρύων μεστὰ ἦν πάντα. καὶ
αἱ μὲν γυναῖκες ἐκώκυον τῷ Χαιρέᾳ περι-
χυθεῖσαι, οἱ δὲ ἄλλοι κατέπαυον. μέγιστον
δὲ ἦν ἁπάντων κακῶν ὁ Ἀλκιδάμας, ἐπεὶ
ἅπαξ τὸ καθ' αὑτὸν ἐτρέψατο, παίων τὸν
προστυχόντα· καὶ πολλοὶ ἄν, εὖ ἴσθι, ἔπε-
σον εἰ μὴ κατέαξε τὴν βακτηρίαν. ἐγὼ δὲ
παρὰ τὸν τοῖχον ὀρθὸς ἐφεστὼς ἑώρων
ἕκαστα οὐκ ἀναμιγνὺς ἑαυτὸν ὑπὸ τοῦ
342

343. Ἱστιαίου διδαχθείς, ὡς ἔστιν ἐπισφαλὲς
διαλύειν τὰ τοιαῦτα. Λαπίθας οὖν καὶ Κε-
νταύρους εἶδες ἄν, τραπέζας ἀνατρεπο-
μένας καὶ αἷμα ἐκκεχυμένον καὶ σκύφους
ῥιπτομένους.
Τέλος δὲ ὁ Ἀλκιδάμας ἀνατρέψας τὸ λυχνί-
ον σκότος μέγα ἐποίησε, καὶ τὸ πρᾶγμα,
ὡς τὸ εἰκός, μακρῷ χαλεπώτερον ἐγεγένη-
το· καὶ γὰρ οὐ ῥᾳδίως εὐπόρησαν φωτὸς
ἄλλου, ἀλλὰ πολλὰ ἐπράχθη καὶ δεινὰ ἐν
τῷ σκότῳ. καὶ ἐπεὶ παρῆν τις λύχνον ποτὲ
κομίζων, κατελήφθη Ἀλκιδάμας μὲν τὴν
αὐλητρίδα ἀπογυμνῶν καὶ πρὸς βίαν συνε-
νεχθῆναι αὐτῇ σπουδάζων, ∆ιονυσόδωρος
δὲ ἄλλο τι γελοῖον ἐφωράθη πεποιηκώς·
σκύφος γὰρ ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ κόλπου ἐξανα-
στάντος αὐτοῦ. εἶτ' ἀπολογούμενος Ἴωνα
ἔφη ἀνελόμενον ἐν τῇ ταραχῇ δοῦναι αὐτῷ,
ὅπως μὴ ἀπόλοιτο, καὶ ὁ Ἴων κηδεμονι-
κῶς ἔλεγε τοῦτο πεποιηκέναι.
343

344. Ἐπὶ τούτοις διελύθη τὸ συμπόσιον τελευ-
τῆσαν ἐκ τῶν δακρύων αὖθις εἰς γέλωτα
ἐπὶ τῷ Ἀλκιδάμαντι καὶ ∆ιονυσοδώρῳ καὶ
Ἴωνι. καὶ οἵ τε τραυματίαι φοράδην ἐξεκο-
μίζοντο πονηρῶς ἔχοντες, καὶ μάλιστα ὁ
πρεσβύτης ὁ Ζηνόθεμις ἀμφοτέραις τῇ μὲν
τῆς ῥινός, τῇ δὲ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἐπειλημ-
μένος, βοῶν ἀπόλλυσθαι ὑπ' ἀλγηδόνων,
ὥστε καὶ τὸν Ἕρμωνα καίπερ ἐν κακοῖς
ὄντα – δύο γὰρ ὀδόντας ἐξεκέκοπτο – ἀντι-
μαρτύρεσθαι λέγοντα, Μέμνησο μέντοι, ὦ
Ζηνόθεμι, ὡς οὐκ ἀδιάφορον ἡγῇ τὸν
πόνον. καὶ ὁ νυμφίος δὲ ἀκεσαμένου τὸ
τραῦμα τοῦ ∆ιονίκου ἀπήγετο ἐς τὴν οἰκί-
αν ταινίαις κατειλημένος τὴν κεφαλήν, ἐπὶ
τὸ ζεῦγος ἀνατεθεὶς ἐφ' οὗ τὴν νύμφην
ἀπάξειν ἔμελλε, πικροὺς ἄθλιος τοὺς
γάμους ἑορτάσας· καὶ τῶν ἄλλων δὲ ὁ
∆ιόνικος ἐπεμελεῖτο δὴ τὰ δυνατά, καὶ κα-
θευδήσοντες ἀπήγοντο ἐμοῦντες οἱ πολλοὶ
ἐν ταῖς ὁδοῖς. ὁ μέντοι Ἀλκιδάμας αὐτοῦ
344

345. ἔμεινεν· οὐ γὰρ ἠδυνήθησαν ἐκβαλεῖν τὸν
ἄνδρα, ἐπεὶ ἅπαξ καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ
τῆς κλίνης πλαγίως ἐκάθευδε. Τοῦτό σοι
τέλος, ὦ καλὲ Φίλων, ἐγένετο τοῦ συμπο-
σίου, ἢ ἄμεινον τὸ τραγικὸν ἐκεῖνο ἐπειπε-
ῖν, πολλαὶ μορφαὶ τῶν δαιμονίων, πολλὰ
δ' ἀέλπτως κραίνουσι θεοί, καὶ τὰ δοκη-
θέντ' οὐκ ἐτελέσθη· ἀπροσδόκητα γὰρ ὡς
ἀληθῶς ἀπέβη καὶ ταῦτα. ἐκεῖνό γε με-
μάθηκα ἤδη, ὡς οὐκ ἀσφαλὲς ἄπρακτον
ὄντα συνεστιᾶσθαι τοιούτοις φιλοσόφοις.
345

346. ΚΑΤΑΠΛΟΥΣ Η ΤΥΡΑΝΝΟΣ
{ΧΑΡΩΝ} Εἶεν, ὦ Κλωθοῖ, τὸ μὲν
σκάφος τοῦτο ἡμῖν πάλαι εὐτρεπὲς καὶ
πρὸς ἀναγωγὴν εὖ μάλα παρεσκευασμένον·
ὅ τε γὰρ ἄντλος ἐκκέχυται καὶ ὁ ἱστὸς ὤρ-
θωται καὶ ἡ ὀθόνη παρακέκρουσται καὶ
τῶν κωπῶν ἑκάστη τετρόπωται, κωλύει τε
οὐδέν, ὅσον ἐπ' ἐμοί, τὸ ἀγκύριον ἀνα-
σπάσαντας ἀποπλεῖν. ὁ δὲ Ἑρμῆς βραδύ-
νει, πάλαι παρεῖναι δέον· κενὸν γοῦν ἐπιβα-
τῶν, ὡς ὁρᾷς, ἔστι τὸ πορθμεῖον τρὶς ἤδη
τήμερον ἀναπεπλευκέναι δυνάμενον· καὶ
σχεδὸν ἀμφὶ βουλυτόν ἐστιν, ἡμεῖς δὲ
οὐδέπω οὐδὲ ὀβολὸν ἐμπεπολήκαμεν. εἶτα
ὁ Πλούτων εὖ οἶδα ὅτι ἐμὲ ῥᾳθυμεῖν ἐν
τούτοις ὑπολήψεται, καὶ ταῦτα παρ' ἄλλῳ
346

347. οὔσης τῆς αἰτίας. ὁ δὲ καλὸς ἡμῖν κἀγαθὸς
νεκροπομπὸς ὥσπερ τις ἄλλος καὶ αὐτὸς
ἄνω τὸ τῆς Λήθης ὕδωρ πεπωκὼς ἀνα-
στρέψαι πρὸς ἡμᾶς ἐπιλέλησται, καὶ ἤτοι
παλαίει μετὰ τῶν ἐφήβων ἢ κιθαρίζει ἢ
λόγους τινὰς διεξέρχεται ἐπιδεικνύμενος
τὸν λῆρον τὸν αὑτοῦ, ἢ τάχα που καὶ κλω-
πεύει ὁ γεννάδας παρελθών· μία γὰρ αὐτοῦ
καὶ αὕτη τῶν τεχνῶν. ὁ δ' οὖν ἐλευθεριάζει
πρὸς ἡμᾶς, καὶ ταῦτα ἐξ ἡμισείας ἡμέτε-
ρος ὤν.
{ΚΛΩΘΩ} Τί δὲ οἶδας, ὦ Χάρων, εἴ τις
ἀσχολία προσέπεσεν αὐτῷ, τοῦ ∆ιὸς ἐπὶ
πλέον δεηθέντος ἀποχρήσασθαι πρὸς τὰ
ἄνω πράγματα; δεσπότης δὲ κἀκεῖνός
ἐστιν.
{ΧΑΡΩΝ} Ἀλλ' οὐχ ὥστε, ὦ Κλωθοῖ,
πέρα τοῦ μέτρου δεσπόζειν κοινοῦ κτήμα-
τος, ἐπεὶ οὐδὲ ἡμεῖς ποτε αὐτόν, ἀπιέναι
δέον, κατεσχήκαμεν. ἀλλ' ἐγὼ οἶδα τὴν
347

348. αἰτίαν· παρ' ἡμῖν μὲν γὰρ ἀσφόδελος μόνον
καὶ χοαὶ καὶ πόπανα καὶ ἐναγίσματα, τὰ δ'
ἄλλα ζόφος καὶ ὁμίχλη καὶ σκότος, ἐν δὲ
τῷ οὐρανῷ φαιδρὰ πάντα καὶ ἥ τε ἀμβρο-
σία πολλὴ καὶ τὸ νέκταρ ἄφθονον· ὥστε
ἥδιον παρ' ἐκείνοις βραδύνειν ἔοικε. καὶ
παρ' ἡμῶν μὲν ἀνίπταται καθάπερ ἐκ δε-
σμωτηρίου τινὸς ἀποδιδράσκων· ἐπειδὰν
δὲ καιρὸς κατιέναι, σχολῇ καὶ βάδην μόγις
ποτὲ κατέρχεται.
{ΚΛΩΘΩ} Μηκέτι χαλέπαινε, ὦ Χάρων·
πλησίον γὰρ αὐτὸς οὗτος, ὡς ὁρᾷς, πολ-
λούς τινας ἡμῖν ἄγων, μᾶλλον δὲ ὥσπερ τι
αἰπόλιον ἀθρόους αὐτοὺς τῇ ῥάβδῳ σοβῶν.
ἀλλὰ τί τοῦτο; δεδεμένον τινὰ ἐν αὐτοῖς
καὶ ἄλλον γελῶντα ὁρῶ, ἕνα δέ τινα καὶ
πήραν ἐξημμένον καὶ ξύλον ἐν τῇ χειρὶ
ἔχοντα, δριμὺ ἐνορῶντα καὶ τοὺς ἄλλους
ἐπισπεύδοντα. οὐχ ὁρᾷς δὲ καὶ τὸν Ἑρμῆν
αὐτὸν ἱδρῶτι ῥεόμενον καὶ τὼ πόδε κεκονι-
μένον καὶ πνευστιῶντα; μεστὸν γοῦν
348

349. ἄσθματος αὐτῷ τὸ στόμα. τί ταῦτα, ὦ
Ἑρμῆ; τίς ἡ σπουδή; τεταραγμένῳ γὰρ
ἡμῖν ἔοικας.
{ΕΡΜΗΣ} Τί δ' ἄλλο, ὦ Κλωθοῖ, ἢ τουτο-
νὶ τὸν ἀλιτήριον ἀποδράντα μεταδιώκων
ὀλίγου δεῖν λιπόνεως ὑμῖν τήμερον ἐγε-
νόμην;
{ΚΛΩΘΩ} Τίς δ' ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος
ἀπεδίδρασκε;
{ΕΡΜΗΣ} Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν
μᾶλλον ἐβούλετο. ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ
τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν
ἀνακωκύει, πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστε-
ρῆσθαι λέγων.
{ΚΛΩΘΩ} Εἶθ' ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν,
ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος, ἐπιλελοιπότος
ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀπεδίδρασκε, λέγεις; εἰ γὰρ
μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συ-
νήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσα-
349

350. μεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ' οὗ
γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ'
ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ
τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ πα-
ντελῶς εὐάγωγος ἦν· ἐνίοτε δὲ καὶ ἱκέτευε
καὶ κατελιπάρει, ἀφεθῆναι πρὸς ὀλίγον
ἀξιῶν καὶ πολλὰ δώσειν ὑπισχνούμενος.
ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυ-
νάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ' αὐτὸ ἤδη τὸ
στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος,
ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζο-
μένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελ-
φῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ
οἶδ' ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο.
ἐνέδει οὖν νεκρὸς εἷς τῷ λογισμῷ, καὶ ὁ
Αἰακὸς ἀνατείνας τὰς ὀφρῦς, “Μὴ ἐπὶ
πάντων, ὦ Ἑρμῆ,” φησί, “χρῶ τῇ κλεπτι-
κῇ, ἅλις σοι αἱ ἐν οὐρανῷ παιδιαί· τὰ νε-
κρῶν δὲ ἀκριβῆ καὶ οὐδαμῶς λαθεῖν δυ-
νάμενα. τέτταρας, ὡς ὁρᾷς, πρὸς τοῖς χιλί-
οις ἔχει τὸ σύμβολον ἐγκεχαραγμένους, σὺ
350

351. δέ μοι παρ' ἕνα ἥκεις ἄγων, εἰ μὴ τοῦτο
φής, ὡς παραλελόγισταί σε ἡ Ἄτροπος.”
ἐγὼ δὲ ἐρυθριάσας πρὸς τὸν λόγον ταχέως
ὑπεμνήσθην τῶν κατὰ τὴν ὁδόν, κἀπειδὴ
περιβλέπων οὐδαμοῦ τοῦτον εἶδον, συνεὶς
τὴν ἀπόδρασιν ἐδίωκον ὡς εἶχον τάχους
κατὰ τὴν ἄγουσαν πρὸς τὸ φῶς· εἵπετο δὲ
αὐθαίρετός μοι ὁ βέλτιστος οὗτος, καὶ
ὥσπερ ἀπὸ ὕσπληγγος θέοντες καταλαμ-
βάνομεν αὐτὸν ἤδη ἐν Ταινάρῳ· παρὰ το-
σοῦτον ἦλθε διαφυγεῖν.
{ΚΛΩΘΩ} Ἡμεῖς δέ, ὦ Χάρων, ὀλιγωρί-
αν ἤδη τοῦ Ἑρμοῦ κατεγινώσκομεν.
{ΧΑΡΩΝ} Τί οὖν ἔτι διαμέλλομεν ὡς οὐχ
ἱκανῆς ἡμῖν γεγενημένης διατριβῆς;
{ΚΛΩΘΩ} Εὖ λέγεις· ἐμβαινέτωσαν. ἐγὼ
δὲ προχειρισαμένη τὸ βιβλίον καὶ παρὰ
τὴν ἀποβάθραν καθεζομένη, ὡς ἔθος, ἐπι-
βαίνοντα ἕκαστον αὐτῶν διαγνώσομαι, τίς
καὶ πόθεν καὶ ὅντινα τεθνεὼς τὸν τρόπον·
351

352. σὺ δὲ παραλαμβάνων στοίβαζε καὶ συντί-
θει· σὺ δέ, ὦ Ἑρμῆ, τὰ νεογνὰ ταυτὶ
πρῶτα ἐμβαλοῦ· τί γὰρ ἂν καὶ ἀποκρίναι-
ντό μοι;
{ΕΡΜΗΣ} Ἰδού σοι, ὦ πορθμεῦ, τὸν ἀριθ-
μὸν οὗτοι τριακόσιοι μετὰ τῶν ἐκτιθε-
μένων.
{ΧΑΡΩΝ} Βαβαὶ τῆς εὐαγρίας. ὀμφακίας
ἡμῖν νεκροὺς ἥκεις ἄγων.
{ΕΡΜΗΣ} Βούλει, ὦ Κλωθοῖ, τοὺς ἀκλαύ-
στους ἐπὶ τούτοις ἐμβιβασώμεθα;
{ΚΛΩΘΩ} Τοὺς γέροντας λέγεις; οὕτω
ποίει. τί γάρ με δεῖ πράγματα ἔχειν τὰ πρὸ
Εὐκλείδου νῦν ἐξετάζουσαν; οἱ ὑπὲρ ἑξήκο-
ντα ὑμεῖς πάριτε ἤδη. τί τοῦτο; οὐκ ἐπα-
κούουσί μου βεβυσμένοι τὰ ὦτα ὑπὸ τῶν
ἐτῶν. δεήσει τάχα καὶ τούτους ἀράμενον
παραγαγεῖν.
{ΕΡΜΗΣ} Ἰδοὺ πάλιν οὗτοι δυεῖν δέοντες
τετρακόσιοι, τακεροὶ πάντες καὶ πέπειροι
352

353. καὶ καθ' ὥραν τετρυγημένοι.
{ΧΑΡΩΝ} Νὴ ∆ί', ἐπεὶ ἀσταφίδες γε
πάντες ἤδη εἰσί.
{ΚΛΩΘΩ} Τοὺς τραυματίας ἐπὶ τούτοις,
ὦ Ἑρμῆ, παράγαγε· καὶ πρῶτόν μοι εἴπα-
τε ὅπως ἀποθανόντες ἥκετε· μᾶλλον δὲ
αὐτὴ πρὸς τὰ γεγραμμένα ὑμᾶς ἐπισκέψο-
μαι. πολεμοῦντας ἀποθανεῖν ἔδει χθὲς ἐν
Μηδίᾳ τέτταρας ἐπὶ τοῖς ὀγδοήκοντα καὶ
τὸν Ὀξυάρτου υἱὸν μετ' αὐτῶν Γωβάρην.
{ΕΡΜΗΣ} Πάρεισι.
{ΚΛΩΘΩ} ∆ι' ἔρωτα αὑτοὺς ἀπέσφαξαν
ἑπτά, καὶ ὁ φιλόσοφος Θεαγένης διὰ τὴν
ἑταίραν τὴν Μεγαρόθεν.
{ΕΡΜΗΣ} Οὑτοιὶ πλησίον.
{ΚΛΩΘΩ} Ποῦ δ' οἱ περὶ τῆς βασιλείας
ὑπ' ἀλλήλων ἀποθανόντες;
{ΕΡΜΗΣ} Παρεστᾶσιν.
{ΚΛΩΘΩ} Ὁ δ' ὑπὸ τοῦ μοιχοῦ καὶ τῆς
353

354. γυναικὸς φονευθείς;
{ΕΡΜΗΣ} Ἰδού σοι πλησίον.
{ΚΛΩΘΩ} Τοὺς ἐκ δικαστηρίων δῆτα
παράγαγε, λέγω δὲ τοὺς ἐκ τυμπάνου καὶ
τοὺς ἀνεσκολοπισμένους. οἱ δ' ὑπὸ λῃστῶν
ἀποθανόντες ἑκκαίδεκα ποῦ εἰσιν, ὦ
Ἑρμῆ;
{ΕΡΜΗΣ} Πάρεισιν οἵδε οἱ τραυματίαι
οὓς ὁρᾷς. τὰς δὲ γυναῖκας ἅμα βούλει πα-
ραγάγω;
{ΚΛΩΘΩ} Μάλιστα, καὶ τοὺς ἀπὸ ναυα-
γίων γε ἅμα· καὶ γὰρ τεθνᾶσι τὸν ὅμοιον
τρόπον. καὶ τοὺς ἀπὸ τοῦ πυρετοῦ δέ, καὶ
τούτους ἅμα, καὶ τὸν ἰατρὸν μετ' αὐτῶν
Ἀγαθοκλέα. ποῦ δ' ὁ φιλόσοφος Κυνίσκος,
ὃν ἔδει τῆς Ἑκάτης τὸ δεῖπνον φαγόντα
καὶ τὰ ἐκ τῶν καθαρσίων ᾠὰ καὶ πρὸς τού-
τοις γε σηπίαν ὠμὴν ἀποθανεῖν;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Πάλαι σοι παρέστηκα, ὦ
βελτίστη Κλωθοῖ. τί δέ με ἀδικήσαντα το-
354

355. σοῦτον εἴας ἄνω τὸν χρόνον; σχεδὸν γὰρ
ὅλον μοι τὸν ἄτρακτον ἐπέκλωσας. καίτοι
πολλάκις ἐπειράθην τὸ νῆμα διακόψας ἐλ-
θεῖν, ἀλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως ἄρρηκτον ἦν.
{ΚΛΩΘΩ} Ἔφορόν σε καὶ ἰατρὸν εἶναι
τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων ἀπελίμπα-
νον. ἀλλὰ ἔμβαινε ἀγαθῇ τύχῃ.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Μὰ ∆ί', ἢν μὴ πρότερόν γε
τουτονὶ τὸν δεδεμένον ἐμβιβασώμεθα·
δέδια γὰρ μή σε παραπείσῃ δεόμενος.
{ΚΛΩΘΩ} Φέρ' ἴδω τίς ἐστι.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Μεγαπένθης ὁ Λακύδου,
τύραννος.
{ΚΛΩΘΩ} Ἐπίβαινε σύ.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Μηδαμῶς, ὦ δέσποι-
να Κλωθοῖ, ἀλλά με πρὸς ὀλίγον ἔασον
ἀνελθεῖν. εἶτά σοι αὐτόματος ἥξω καλο-
ῦντος μηδενός.
{ΚΛΩΘΩ} Τί δὲ ἔστιν οὗ χάριν ἀφι-
355

356. κέσθαι θέλεις;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Τὴν οἰκίαν ἐκτελέσαι
μοι πρότερον ἐπίτρεψον· ἡμιτελὴς γὰρ ὁ
δόμος καταλέλειπται.
{ΚΛΩΘΩ} Ληρεῖς· ἀλλὰ ἔμβαινε.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Οὐ πολὺν χρόνον, ὦ
Μοῖρα, αἰτῶ· μίαν με ἔασον μεῖναι τήνδε
ἡμέραν, ἄχρι ἄν τι ἐπισκήψω τῇ γυναικὶ
περὶ τῶν χρημάτων, ἔνθα τὸν μέγαν εἶχον
θησαυρὸν κατορωρυγμένον.
{ΚΛΩΘΩ} Ἄραρεν· οὐκ ἂν τύχοις.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ἀπολεῖται οὖν χρυ-
σὸς τοσοῦτος;
{ΚΛΩΘΩ} Οὐκ ἀπολεῖται. θάρρει τούτου
γε ἕνεκα· Μεγακλῆς γὰρ αὐτὸν ὁ σὸς ἀνε-
ψιὸς παραλήψεται.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ὢ τῆς ὕβρεως. ὁ
ἐχθρός, ὃν ὑπὸ ῥᾳθυμίας ἔγωγε οὐ προα-
πέκτεινα;
356

357. {ΚΛΩΘΩ} Ἐκεῖνος αὐτός· καὶ ἐπιβιώσε-
ταί σοι ἔτη τετταράκοντα καὶ μικρόν τι
πρός, τὰς παλλακίδας καὶ τὴν ἐσθῆτα καὶ
τὸν χρυσὸν ὅλον σου παραλαβών.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ἀδικεῖς, ὦ Κλωθοῖ,
τἀμὰ τοῖς πολεμιωτάτοις διανέμουσα.
{ΚΛΩΘΩ} Σὺ γὰρ οὐχὶ Κυδιμάχου αὐτὰ
ὄντα, ὦ γενναιότατε, παρειλήφεις ἀποκτεί-
νας τε αὐτὸν καὶ τὰ παιδία ἔτι ἐμπνέοντι
ἐπισφάξας;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ἀλλὰ νῦν ἐμὰ ἦν.
{ΚΛΩΘΩ} Οὐκοῦν ἐξήκει σοι ὁ χρόνος
ἤδη τῆς κτήσεως.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ἄκουσον, ὦ Κλωθοῖ,
ἅ σοι ἰδίᾳ μηδενὸς ἀκούοντος εἰπεῖν βούλο-
μαι· ὑμεῖς δὲ ἀπόστητε πρὸς ὀλίγον. ἄν με
ἀφῇς ἀποδρᾶναι, χίλιά σοι τάλαντα χρυσί-
ου ἐπισήμου δώσειν ὑπισχνοῦμαι τήμερον.
{ΚΛΩΘΩ} Ἔτι γὰρ χρυσόν, ὦ γελοῖε,
καὶ τάλαντα διὰ μνήμης ἔχεις;
357

358. {ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ τοὺς δύο δὲ κρα-
τῆρας, εἰ βούλει, προσθήσω οὓς ἔλαβον
ἀποκτείνας Κλεόκριτον, ἕλκοντας ἑκάτε-
ρον χρυσοῦ ἀπέφθου τάλαντα ἑκατόν.
{ΚΛΩΘΩ} Ἕλκετε αὐτόν· ἔοικε γὰρ οὐκ
ἐπεμβήσεσθαι ἡμῖν ἑκών.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Μαρτύρομαι ὑμᾶς,
ἀτελὲς μένει τὸ τεῖχος καὶ τὰ νεώρια· ἐξε-
τέλεσα γὰρ ἂν αὐτὰ ἐπιβιοὺς πέντε μόνας
ἡμέρας.
{ΚΛΩΘΩ} Ἀμέλησον· ἄλλος τειχιεῖ.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ μὴν τοῦτό γε
πάντως εὔγνωμον αἰτῶ.
{ΚΛΩΘΩ} Τὸ ποῖον;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Εἰς τοσοῦτον ἐπιβι-
ῶναι, μέχρι ἂν ὑπαγάγωμαι Πισίδας καὶ
Λυδοῖς ἐπιθῶ τοὺς φόρους καὶ μνῆμα ἑαυ-
τῷ παμμέγεθες ἀναστήσας ἐπιγράψω
ὁπόσα ἔπραξα μεγάλα καὶ στρατηγικὰ
παρὰ τὸν βίον.
358

359. {ΚΛΩΘΩ} Οὗτος, οὐκέτι μίαν ἡμέραν
ταύτην αἰτεῖς, ἀλλὰ σχεδὸν εἴκοσιν ἐτῶν
διατριβήν.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ μὴν ἐγγυητὰς
ὑμῖν ἕτοιμος παρασχέσθαι τοῦ τάχους καὶ
τῆς ἐπανόδου. εἰ βούλεσθε δέ, καὶ ἄνταν-
δρον ὑμῖν ἀντ' ἐμαυτοῦ παραδώσω τὸν
ἀγαπητόν.
{ΚΛΩΘΩ} Ὦ μιαρέ, ὃν ηὔχου πολλάκις
ὑπὲρ γῆς καταλιπεῖν;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Πάλαι ταῦτα
ηὐχόμην· νυνὶ δὲ ὁρῶ τὸ βέλτιον.
{ΚΛΩΘΩ} Ἥξει κἀκεῖνός σοι μετ' ὀλί-
γον ὑπὸ τοῦ νεωστὶ βασιλεύοντος ἀνῃρη-
μένος.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Οὐκοῦν ἀλλὰ τοῦτό
γε μὴ ἀντείπῃς ὦ Μοῖρά μοι.
{ΚΛΩΘΩ} Τὸ ποῖον;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Εἰδέναι βούλομαι τὰ
359

360. μετ' ἐμὲ ὅντινα ἕξει τὸν τρόπον.
{ΚΛΩΘΩ} Ἄκουε· μᾶλλον γὰρ ἀνιάσῃ
μαθών. τὴν μὲν γυναῖκα Μίδας ὁ δοῦλος
ἕξει, καὶ πάλαι δὲ αὐτὴν ἐμοίχευεν.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ὁ κατάρατος, ὃν
ἐγὼ πειθόμενος αὐτῇ ἀφῆκα ἐλεύθερον;
{ΚΛΩΘΩ} Ἡ θυγάτηρ δέ σοι ταῖς παλ-
λακίσι τοῦ νυνὶ τυραννοῦντος ἐγκαταλεγή-
σεται· αἱ εἰκόνες δὲ καὶ ἀνδριάντες οὓς ἡ
πόλις ἀνέστησέ σοι πάλαι πάντες ἀνατε-
τραμμένοι γέλωτα παρέξουσι τοῖς θεω-
μένοις.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Εἰπέ μοι, τῶν φίλων
δὲ οὐδεὶς ἀγανακτήσει τοῖς δρωμένοις;
{ΚΛΩΘΩ} Τίς γὰρ ἦν σοι φίλος; ἢ ἐκ τί-
νος αἰτίας γενόμενος; ἀγνοεῖς ὅτι πάντες οἱ
καὶ προσκυνοῦντες καὶ τῶν λεγομένων καὶ
πραττομένων ἕκαστα ἐπαινοῦντες ἢ φόβῳ
ἢ ἐλπίσι ταῦτα ἔδρων, τῆς ἀρχῆς ὄντες φί-
λοι καὶ πρὸς τὸν καιρὸν ἀποβλέποντες;
360

361. {ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ μὴν σπένδοντες
ἐν τοῖς συμποσίοις μεγάλῃ τῇ φωνῇ ἐπηύ-
χοντό μοι πολλὰ καὶ ἀγαθά, προαποθανεῖν
ἕκαστος αὐτῶν ἕτοιμος, εἰ οἷόν τε εἶναι·
καὶ ὅλως, ὅρκος αὐτοῖς ἦν ἐγώ.
{ΚΛΩΘΩ} Τοιγαροῦν παρ' ἑνὶ αὐτῶν
χθὲς δειπνήσας ἀπέθανες· τὸ γὰρ τελευτα-
ῖόν σοι πιεῖν ἐνεχθὲν ἐκεῖνο δευρὶ κατέπεμ-
ψέ σε.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Τοῦτ' ἄρα πικροῦ τι-
νος ᾐσθόμην· τί βουλόμενος δὲ ταῦτα ἔπρα-
ξε;
{ΚΛΩΘΩ} Πολλά με ἀνακρίνεις, ἐμβῆναι
δέον.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ἕν με πνίγει μάλι-
στα, ὦ Κλωθοῖ, δι' ὅπερ ἐπόθουν κἂν πρὸς
ὀλίγον ἐς τὸ φῶς ἀνακῦψαι πάλιν.
{ΚΛΩΘΩ} Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; ἔοικε γάρ
τι παμμέγεθες εἶναι.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καρίων ὁ ἐμὸς
361

362. οἰκέτης ἐπεὶ τάχιστά με ἀποθανόντα εἶδε,
περὶ δείλην ὀψίαν ἀνελθὼν εἰς τὸ οἴκημα
ἔνθα ἐκείμην, σχολῆς οὔσης – οὐδεὶς γὰρ
οὐδὲ ἐφύλαττέ με – Γλυκέριον τὴν παλ-
λάκιδα μου – καὶ πάλαι δέ, οἶμαι, κεκοινω-
νήκεσαν – παραγαγὼν ἐπισπασάμενος τὴν
θύραν ἐσπόδει καθάπερ οὐδενὸς ἔνδον πα-
ρόντος· εἶτ' ἐπειδὴ ἅλις εἶχε τῆς ἐπιθυμίας,
ἀποβλέψας εἰς ἐμέ, “Σὺ μέντοι,” φησίν, “ὦ
μιαρὸν ἀνθρώπιον, πληγάς μοι πολλάκις
οὐδὲν ἀδικοῦντι ἐνέτεινας·” καὶ ταῦθ' ἅμα
λέγων παρέτιλλέ τέ με καὶ κατὰ κόρρης
ἔπαιε, τέλος δὲ πλατὺ χρεμψάμενος κατα-
πτύσας μου καί, “Εἰς τὸν Ἀσεβῶν χῶρον
ἄπιθι,” ἐπειπὼν ᾤχετο· ἐγὼ δὲ ἐνεπι-
μπράμην μέν, οὐκ εἶχον δὲ ὅμως ὅ τι καὶ
δράσαιμι αὐτὸν αὖος ἤδη καὶ ψυχρὸς ὤν.
καὶ ἡ μιαρὰ δὲ παιδίσκη ἐπεὶ ψόφου προ-
σιόντων τινῶν ᾔσθετο, σιέλῳ χρίσασα τοὺς
ὀφθαλμοὺς ὡς δακρύσασα ἐπ' ἐμοί, κωκύ-
ουσα καὶ τοὔνομα ἐπικαλουμένη ἀπηλλάτ-
362

363. τετο. ὧν εἰ λαβοίμην –
{ΚΛΩΘΩ} Παῦσαι ἀπειλῶν, ἀλλὰ ἔμβη-
θι· καιρὸς ἤδη σε ἀπαντᾶν ἐπὶ τὸ δικαστή-
ριον.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ τίς ἀξιώσει κατ'
ἀνδρὸς τυράννου ψῆφον λαβεῖν;
{ΚΛΩΘΩ} Κατὰ τυράννου μὲν οὐδείς,
κατὰ νεκροῦ δὲ ὁ Ῥαδάμανθυς, ὃν αὐτίκα
ὄψει μάλα δίκαιον καὶ κατ' ἀξίαν ἐπιτι-
θέντα ἑκάστῳ τὴν δίκην· τὸ δὲ νῦν ἔχον μὴ
διάτριβε.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Κἂν ἰδιώτην με ποίη-
σον, ὦ Μοῖρα, τῶν πενήτων ἕνα, κἂν δο-
ῦλον ἀντὶ τοῦ πάλαι βασιλέως· ἀναβιῶναί
με ἔασον μόνον.
{ΚΛΩΘΩ} Ποῦ 'στιν ὁ τὸ ξύλον; καὶ σὺ
δέ, ὦ Ἑρμῆ, σύρατ' αὐτὸν εἴσω τοῦ ποδός·
οὐ γὰρ ἂν ἐμβαίη ἑκών.
{ΕΡΜΗΣ} Ἕπου νῦν, δραπέτα· δέχου το-
ῦτον σύ, πορθμεῦ, καὶ τὸ δεῖνα, ὅπως
363

364. ἀσφαλῶς –
{ΧΑΡΩΝ} Ἀμέλει, πρὸς τὸν ἱστὸν δεδή-
σεται.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Καὶ μὴν ἐν τῇ προε-
δρίᾳ καθέζεσθαί με δεῖ.
{ΚΛΩΘΩ} Ὅτι τί;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Ὅτι, νὴ ∆ία, τύραν-
νος ἦν καὶ δορυφόρους εἶχον μυρίους.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Εἶτ' οὐ δικαίως σε πα-
ρέτιλλεν ὁ Καρίων οὑτωσὶ σκαιὸν ὄντα; πι-
κρὰν δ' οὖν τὴν τυραννίδα ἕξεις γευσάμε-
νος τοῦ ξύλου.
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Τολμήσει γὰρ Κυνί-
σκος ἐπανατείνασθαί μοι τὸ βάκτρον; οὐκ
ἐγώ σε πρῴην, ὅτι ἐλεύθερος ἄγαν καὶ τρα-
χὺς ἦσθα καὶ ἐπιτιμητικός, μικροῦ δεῖν
προσεπαττάλευσα;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τοιγαροῦν μενεῖς καὶ σὺ
τῷ ἱστῷ προσπεπατταλευμένος.
364

365. {ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Εἰπέ μοι, ὦ Κλωθοῖ, ἐμοῦ
δὲ οὐδεὶς ὑμῖν λόγος; ἢ διότι πένης εἰμί,
διὰ τοῦτο καὶ τελευταῖον ἐμβῆναί με δεῖ;
{ΚΛΩΘΩ} Σὺ δὲ τίς εἶ;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁ σκυτοτόμος Μίκυλλος.
{ΚΛΩΘΩ} Εἶτα ἄχθῃ βραδύνων; οὐχ
ὁρᾷς ὁπόσα ὁ τύραννος ὑπισχνεῖται δώσειν
ἀφεθεὶς πρὸς ὀλίγον; θαῦμα γοῦν ἔχει με,
εἰ μὴ ἀγαπητὴ καὶ σοὶ ἡ διατριβή.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄκουσον, ὦ βελτίστη
Μοιρῶν· οὐ πάνυ με ἡ τοῦ Κύκλωπος ἐκεί-
νη εὐφραίνει δωρεά, ὑπισχνεῖσθαι ὅτι “πύ-
ματον ἐγὼ τὸν Οὖτιν κατέδομαι”· ἄν τε
γοῦν πρῶτον, ἄν τε πύματον, οἱ αὐτοὶ
ὀδόντες περιμένουσιν. ἄλλως τε οὐδ' ὅμοια
τἀμὰ τοῖς τῶν πλουσίων· ἐκ διαμέτρου γὰρ
ἡμῶν οἱ βίοι, φασίν· ὁ μέν γε τύραννος
εὐδαίμων εἶναι δοκῶν παρὰ τὸν βίον, φοβε-
ρὸς ἅπασι καὶ περίβλεπτος, ἀπολιπὼν χρυ-
σὸν τοσοῦτον καὶ ἀργύριον καὶ ἐσθῆτα καὶ
365

366. ἵππους καὶ δεῖπνα καὶ παῖδας ὡραίους καὶ
γυναῖκας εὐμόρφους εἰκότως ἠνιᾶτο καὶ
ἀποσπώμενος αὐτῶν ἤχθετο· οὐ γὰρ οἶδ'
ὅπως καθάπερ ἰξῷ τινι προςέχεται τοῖς
τοιούτοις ἡ ψυχὴ καὶ οὐκ ἐθέλει ἀπαλλάτ-
τεσθαι ῥᾳδίως ἅτε αὐτοῖς πάλαι προςτετη-
κυῖα· μᾶλλον δὲ ὥσπερ ἄρρηκτός τις οὗτος
ὁ δεσμός ἐστιν, ᾧ δεδέσθαι συμβέβηκεν
αὐτούς. ἀμέλει κἂν ἀπάγῃ τις αὐτοὺς μετὰ
βίας, ἀνακωκύουσι καὶ ἱκετεύουσι, καὶ τὰ
ἄλλα ὄντες θρασεῖς, δειλοὶ πρὸς ταύτην
εὑρίσκονται τὴν ἐπὶ τὸν Ἅιδην φέρουσαν
ὁδόν· ἐπιστρέφονται γοῦν εἰς τοὐπίσω καὶ
ὥσπερ οἱ δυσέρωτες κἂν πόρρωθεν ἀπο-
βλέπειν τὰ ἐν τῷ φωτὶ βούλονται, οἷα ὁ
μάταιος ἐκεῖνος ἐποίει καὶ παρὰ τὴν ὁδὸν
ἀποδιδράσκων κἀνταῦθά σε καταλιπαρῶν.
ἐγὼ δὲ ἅτε μηδὲν ἔχων ἐνέχυρον ἐν τῷ
βίῳ, οὐκ ἀγρόν, οὐ συνοικίαν, οὐ χρυσόν,
οὐ σκεῦος, οὐ δόξαν, οὐκ εἰκόνας, εἰκότως
εὔζωνος ἦν, κἀπειδὴ μόνον ἡ Ἄτροπος
366

367. ἔνευσέ μοι, ἄσμενος ἀπορρίψας τὴν σμίλην
καὶ τὸ κάττυμα – κρηπῖδα γάρ τινα ἐν ταῖν
χεροῖν εἶχον – ἀναπηδήσας εὐθὺς ἀνυπόδη-
τος οὐδὲ τὴν μελαντηρίαν ἀπονιψάμενος
εἱπόμην, μᾶλλον δὲ ἡγούμην, ἐς τὸ πρόσω
ὁρῶν· οὐδὲν γάρ με τῶν κατόπιν ἐπέστρε-
φε καὶ μετεκάλει. καὶ νὴ ∆ί' ἤδη καλὰ τὰ
παρ' ὑμῖν πάντα ὁρῶ· τό τε γὰρ ἰσοτιμίαν
ἅπασιν εἶναι καὶ μηδένα τοῦ πλησίον δια-
φέρειν, ὑπερήδιστον ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ. τεκ-
μαίρομαι δὲ μηδ' ἀπαιτεῖσθαι τὰ χρέα τοὺς
ὀφείλοντας ἐνταῦθα μηδὲ φόρους ὑποτελε-
ῖν, τὸ δὲ μέγιστον, μηδὲ ῥιγοῦν τοῦ χει-
μῶνος μηδὲ νοσεῖν μηδ' ὑπὸ τῶν δυνατω-
τέρων ῥαπίζεσθαι. εἰρήνη δὲ πᾶσι καὶ
πράγματα ἐς τὸ ἔμπαλιν ἀνεστραμμένα·
ἡμεῖς μὲν οἱ πένητες γελῶμεν, ἀνιῶνται δὲ
καὶ οἰμώζουσιν οἱ πλούσιοι.
{ΚΛΩΘΩ} Πάλαι οὖν σε, ὦ Μίκυλλε, γε-
λῶντα ἑώρων. τί δ' ἦν ὅ σε μάλιστα ἐκίνει
γελᾶν;
367

368. {ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄκουσον, ὦ τιμιωτάτη
μοι θεῶν· παροικῶν ἄνω τῷ τυράννῳ πάνυ
ἀκριβῶς ἑώρων τὰ γιγνόμενα παρ' αὐτῷ
καί μοι ἐδόκει τότε ἰσόθεός τις εἶναι· τῆς
τε γὰρ πορφύρας τὸ ἄνθος ὁρῶν ἐμακάρι-
ζον, καὶ τῶν ἀκολουθούντων τὸ πλῆθος καὶ
τὸν χρυσὸν καὶ τὰ λιθοκόλλητα ἐκπώματα
καὶ τὰς κλίνας τὰς ἀργυρόποδας· ἔτι δὲ καὶ
ἡ κνῖσα ἡ τῶν σκευαζομένων εἰς τὸ δε-
ῖπνον ἀπέκναιέ με, ὥστε ὑπεράνθρωπός τις
ἀνὴρ καὶ τρισόλβιός μοι κατεφαίνετο καὶ
μονονουχὶ πάντων καλλίων καὶ ὑψηλότερος
ὅλῳ πήχει βασιλικῷ, ἐπαιρόμενος τῇ τύχῃ
καὶ σεμνῶς προβαίνων καὶ ἑαυτὸν ἐξυ-
πτιάζων καὶ τοὺς ἐντυγχάνοντας ἐκπλήτ-
των. ἐπεὶ δὲ ἀπέθανεν, αὐτός τε παγ-
γέλοιος ὤφθη μοι ἀποδυσάμενος τὴν τρυ-
φήν, κἀμαυτοῦ ἔτι μᾶλλον κατεγέλων οἷον
κάθαρμα ἐτεθήπειν, ἀπὸ τῆς κνίσης τεκ-
μαιρόμενος αὐτοῦ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ μα-
καρίζων ἐπὶ τῷ αἵματι τῶν ἐν τῇ Λακωνι-
368

369. κῇ θαλάττῃ κοχλίδων. οὐ μόνον δὲ τοῦτον,
ἀλλὰ καὶ τὸν δανειστὴν Γνίφωνα ἰδὼν
στένοντα καὶ μεταγινώσκοντα ὅτι μὴ
ἀπέλαυσε τῶν χρημάτων, ἀλλ' ἄγευστος
αὐτῶν ἀπέθανε τῷ ἀσώτῳ Ῥοδοχάρει τὴν
οὐσίαν ἀπολιπών, – οὗτος γὰρ ἄγχιστα ἦν
αὐτῷ γένους καὶ πρῶτος ἐπὶ τὸν κλῆρον
ἐκαλεῖτο κατὰ τὸν νόμον – οὐκ εἶχον ὅπως
καταπαύσω τὸν γέλωτα, καὶ μάλιστα με-
μνημένος ὡς ὠχρὸς ἀεὶ καὶ αὐχμηρὸς ἦν,
φροντίδος τὸ μέτωπον ἀνάπλεως καὶ
μόνοις τοῖς δακτύλοις πλουτῶν, οἷς τάλα-
ντα καὶ μυριάδας ἐλογίζετο, κατὰ μικρὸν
συλλέγων τὰ μετ' ὀλίγον ἐκχυθησόμενα
πρὸς τοῦ μακαρίου Ῥοδοχάρους. ἀλλὰ τί
οὐκ ἀπερχόμεθα ἤδη; καὶ μεταξὺ γὰρ
πλέοντες τὰ λοιπὰ γελασόμεθα οἰμώζοντας
αὐτοὺς ὁρῶντες.
{ΚΛΩΘΩ} Ἔμβαινε, ἵνα καὶ ἀνιμήσηται
ὁ πορθμεὺς τὸ ἀγκύριον.
369

370. {ΧΑΡΩΝ} Οὗτος, ποῖ φέρῃ; πλῆρες ἤδη
τὸ σκάφος· αὐτοῦ περίμενε εἰς αὔριον· ἕω-
θέν σε διαπορθμεύσομεν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀδικεῖς, ὦ Χάρων, ἕωλον
ἤδη νεκρὸν ἀπολιμπάνων· ἀμέλει γράψο-
μαί σε παρανόμων ἐπὶ τοῦ Ῥαδαμάνθυος.
οἴμοι τῶν κακῶν· ἤδη πλέουσιν· ἐγὼ δὲ
μόνος ἐνταῦθα περιλελείψομαι. καίτοι τί
οὐ διανήχομαι κατ' αὐτούς; οὐ γὰρ δέδια
μὴ ἀπαγορεύσας ἀποπνιγῶ ἤδη τεθνεώς·
ἄλλως τε οὐδὲ τὸν ὀβολὸν ἔχω τὰ πορθμεῖα
καταβαλεῖν.
{ΚΛΩΘΩ} Τί τοῦτο; περίμεινον, ὦ Μί-
κυλλε· οὐ θέμις οὕτω σε διελθεῖν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Καὶ μὴν ἴσως ὑμῶν καὶ
προκαταχθήσομαι.
{ΚΛΩΘΩ} Μηδαμῶς, ἀλλὰ προσελάσα-
ντες ἀναλάβωμεν αὐτόν· καὶ σύ, ὦ Ἑρμῆ,
συνανάσπασον.
{ΧΑΡΩΝ} Ποῦ νῦν καθεδεῖται; μεστὰ
370

371. γὰρ πάντα, ὡς ὁρᾷς.
{ΕΡΜΗΣ} Ἐπὶ τοὺς ὤμους, εἰ δοκεῖ, τοῦ
τυράννου.
{ΚΛΩΘΩ} Καλῶς ὁ Ἑρμῆς ἐνενόησεν.
{ΧΑΡΩΝ} Ἀνάβαινε οὖν καὶ τὸν τένοντα
τοῦ ἀλιτηρίου καταπάτει· ἡμεῖς δὲ εὐπλο-
ῶμεν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ὦ Χάρων, καλῶς ἔχει σοι
τὰς ἀληθείας ἐντεῦθεν εἰπεῖν. ἐγὼ τὸν ὀβο-
λὸν μὲν οὐκ ἂν ἔχοιμι δοῦναί σοι κατα-
πλεύσας· πλέον γὰρ οὐδέν ἐστι τῆς πήρας
ἣν ὁρᾷς καὶ τουτουὶ τοῦ ξύλου· τἆλλα δὲ ἢ
ἀντλεῖν, εἰ θέλεις, ἕτοιμος ἢ πρόςκωπος
εἶναι· μέμψῃ δὲ οὐδέν, ἢν εὐῆρες καὶ καρ-
τερόν μοι ἐρετμὸν δῷς μόνον.
{ΧΑΡΩΝ} Ἔρεττε· καὶ τουτὶ γὰρ ἱκανὸν
παρὰ σοῦ λαβεῖν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἦ καὶ ὑποκελεῦσαι δεή-
σει;
371

372. {ΧΑΡΩΝ} Νὴ ∆ία, ἤνπερ εἰδῇς κέλευσμά
τι τῶν ναυτικῶν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οἶδα καὶ πολλά, ὦ
Χάρων. ἀλλ', ὁρᾷς, ἀντεπηχοῦσιν οὗτοι δα-
κρύοντες· ὥστε ἡμῖν τὸ ᾆσμα ἐπιταραχθή-
σεται.
{ΝΕΚΡΟΙ} Οἴμοι τῶν κτημάτων.
{ – } Οἴμοι τῶν ἀγρῶν.
{ – } Ὀττοτοῖ, τὴν οἰκίαν οἵαν ἀπέλιπον.
{ – } Ὅσα τάλαντα ὁ κληρονόμος σπαθή-
σει παραλαβών.
{ – } Αἰαῖ τῶν νεογνῶν μοι παιδίων.
{ – } Τίς ἄρα τὰς ἀμπέλους τρυγήσει, ἃς
πέρυσιν ἐφυτευσάμην;
{ΕΡΜΗΣ} Μίκυλλε, σὺ δ' οὐδὲν οἰμώζεις;
καὶ μὴν οὐ θέμις ἀδακρυτὶ διαπλεῦσαί
τινα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄπαγε· οὐδέν ἐστιν ἐφ'
ὅτῳ ἂν οἰμώξαιμι εὐπλοῶν.
372

373. {ΕΡΜΗΣ} Ὅμως κἂν μικρόν τι ἐς τὸ
ἔθος ἐπιστέναξον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οἰμώξομαι τοίνυν, ἐπει-
δή, ὦ Ἑρμῆ, σοὶ δοκεῖ. οἴμοι τῶν καττυ-
μάτων· οἴμοι τῶν κρηπίδων τῶν παλαιῶν·
ὀττοτοῖ τῶν σαθρῶν ὑποδημάτων. οὐκέτι ὁ
κακοδαίμων ἕωθεν εἰς ἑσπέραν ἄσιτος δια-
μενῶ, οὐδὲ τοῦ χειμῶνος ἀνυπόδητός τε
καὶ ἡμίγυμνος περινοστήσω τοὺς ὀδόντας
ὑπὸ τοῦ κρύους συγκροτῶν. τίς ἄρα μου
τὴν σμίλην ἕξει καὶ τὸ κεντητήριον;
{ΕΡΜΗΣ} Ἱκανῶς τεθρήνηται· σχεδὸν δὲ
ἤδη καταπεπλεύκαμεν.
{ΧΑΡΩΝ} Ἄγε δὴ τὰ πορθμεῖα πρῶτον
ἡμῖν ἀπόδοτε· καὶ σὺ δός· παρὰ πάντων
ἤδη ἔχω. δὸς καὶ σὺ τὸν ὀβολόν, ὦ Μίκυλ-
λε.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Παίζεις, ὦ Χάρων, ἢ καθ'
ὕδατος, φασίν, γράφεις παρὰ Μικύλλου δή
τινα ὀβολὸν προσδοκῶν. ἀρχὴν δὲ οὐδὲ
373

374. οἶδα εἰ τετράγωνόν ἐστιν ὁ ὀβολὸς ἢ
στρογγύλον.
{ΧΑΡΩΝ} Ὢ καλῆς ναυτιλίας καὶ ἐπι-
κερδοῦς τήμερον. ἀποβαίνετε δ' ὅμως·
ἐγὼ δὲ ἵππους καὶ βοῦς καὶ κύνας καὶ τὰ
λοιπὰ ζῷα μέτειμι· διαπλεῦσαι γὰρ ἤδη
κἀκεῖνα δεῖ.
{ΚΛΩΘΩ} Ἄπαγε αὐτούς, ὦ Ἑρμῆ, πα-
ραλαβών· ἐγὼ δὲ αὐτὴ ἐς τὸ ἀντιπέρας
ἀναπλευσοῦμαι Ἰνδοπάτην καὶ Ἡραμίθρην
τοὺς Σῆρας διάξουσα· τεθνᾶσι γὰρ δὴ πρὸς
ἀλλήλων περὶ γῆς ὅρων μαχόμενοι.
{ΕΡΜΗΣ} Προΐωμεν, ὦ οὗτοι· μᾶλλον δὲ
πάντες ἑξῆς ἕπεσθέ μοι.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὦ Ἡράκλεις, τοῦ ζόφου.
ποῦ νῦν ὁ καλὸς Μέγιλλος; ἢ τῷ διαγνῷ
τις ἐνταῦθα εἰ καλλίων Φρύνης Σιμίχη;
πάντα γὰρ ἴσα καὶ ὁμόχροα καὶ οὐδὲν οὔτε
καλὸν οὔτε κάλλιον, ἀλλ' ἤδη καὶ τὸ τρι-
βώνιον τέως ἄμορφον εἶναί μοι δοκοῦν
374

375. ἰσότιμον γίγνεται τῇ πορφυρίδι τοῦ βασι-
λέως· ἀφανῆ γὰρ ἄμφω καὶ ὑπὸ τῷ αὐτῷ
σκότῳ καταδεδυκότα. Κυνίσκε, σὺ δὲ ποῦ
ποτε ἄρα ὢν τυγχάνεις;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐνταῦθα λέγω σοι, Μί-
κυλλε· ἀλλ' ἅμα, εἰ δοκεῖ, βαδίζωμεν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Εὖ λέγεις· ἔμβαλέ μοι τὴν
δεξιάν. εἰπέ μοι, – ἐτελέσθης γάρ, ὦ Κυνί-
σκε, δῆλον ὅτι τὰ Ἐλευσίνια – οὐχ ὅμοια
τοῖς ἐκεῖ τὰ ἐνθάδε σοι δοκεῖ;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Εὖ λέγεις· ἰδοὺ γοῦν προ-
σέρχεται δᾳδουχοῦσά τις φοβερόν τι καὶ
ἀπειλητικὸν προσβλέπουσα. ἦ ἄρα που
Ἐρινύς ἐστιν;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἔοικεν ἀπό γε τοῦ σχή-
ματος.
{ΕΡΜΗΣ} Παράλαβε τούτους, ὦ Τισι-
φόνη, τέτταρας ἐπὶ τοῖς χιλίοις.
{ΤΙΣΙΦΟΝΗ} Καὶ μὴν πάλαι γε ὁ Ῥα-
δάμανθυς οὗτος ὑμᾶς περιμένει.
375

376. {ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Πρόσαγε αὐτούς, ὦ
Ἐρινύ. σὺ δέ, ὦ Ἑρμῆ, κήρυττε καὶ προ-
σκάλει.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ὦ Ῥαδάμανθυ, πρὸς τοῦ
πατρὸς ἐμὲ πρῶτον ἐπίσκεψαι παραγαγών.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Τίνος ἕνεκα;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Πάντως βούλομαι κατηγο-
ρῆσαι τυράννου τινὸς ἃ συνεπίσταμαι πο-
νηρὰ δράσαντι αὐτῷ παρὰ τὸν βίον. οὐκ ἂν
οὖν ἀξιόπιστος εἴην λέγων, μὴ οὐχὶ πρότε-
ρον αὐτὸς φανεὶς οἷός εἰμι καὶ οἷόν τινα
ἐβίωσα τὸν τρόπον.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Τίς δὲ σύ;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Κυνίσκος, ὦ ἄριστε, τὴν
γνώμην φιλόσοφος.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} ∆εῦρ' ἐλθὲ καὶ
πρῶτος εἰς τὴν δίκην κατάστηθι. σὺ δὲ
προσκάλει τοὺς κατηγόρους.
{ΕΡΜΗΣ} Εἴ τις Κυνίσκου τουτουὶ κατη-
376

377. γορεῖ, δεῦρο προσίτω.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐδεὶς προσέρχεται.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Ἀλλ' οὐχ ἱκανὸν το-
ῦτο, ὦ Κυνίσκε· ἀπόδυθι δέ, ὅπως ἐπισκο-
πήσω σε ἀπὸ τῶν στιγμάτων.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ποῦ γὰρ ἐγὼ στιγματίας
ἐγενόμην;
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Ὁπόσα ἄν τις ὑμῶν
πονηρὰ ἐργάσηται παρὰ τὸν βίον, καθ' ἕκα-
στον αὐτῶν ἀφανῆ στίγματα ἐπὶ τῆς ψυχῆς
περιφέρει.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἰδού σοι γυμνὸς παρέστη-
κα· ὥστε ἀναζήτει ταῦτα ἅπερ σὺ φὴς τὰ
στίγματα.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Καθαρὸς ὡς ἐπίπαν
οὑτοσὶ πλὴν τούτων τριῶν ἢ τεττάρων
ἀμαυρῶν πάνυ καὶ ἀσαφῶν στιγμάτων.
καίτοι τί τοῦτο; ἴχνη μὲν καὶ σημεῖα πολλὰ
τῶν ἐγκαυμάτων, οὐκ οἶδα δὲ ὅπως ἐξαλή-
λιπται, μᾶλλον δὲ ἐκκέκοπται. πῶς ταῦτα,
377

378. ὦ Κυνίσκε, ἢ πῶς καθαρὸς ἐξ ὑπαρχῆς
ἀναπέφηνας;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐγώ σοι φράσω· πάλαι
πονηρὸς δι' ἀπαιδευσίαν γενόμενος καὶ
πολλὰ διὰ τοῦτο ἐμπολήσας στίγματα,
ἐπειδὴ τάχιστα φιλοσοφεῖν ἠρξάμην κατ'
ὀλίγον ἁπάσας τὰς κηλῖδας ἐκ τῆς ψυχῆς
ἀπελουσάμην.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Ἀγαθῷ γε οὗτος καὶ
ἀνυσιμωτάτῳ χρησάμενος τῷ φαρμάκῳ.
ἀλλ' ἄπιθι ἐς τὰς Μακάρων νήσους τοῖς
ἀρίστοις συνεσόμενος, κατηγορήσας γε
πρότερον οὗ φὴς τυράννου. ἄλλους προ-
σκάλει.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Καὶ τοὐμόν, ὦ Ῥαδάμαν-
θυ, μικρόν ἐστι καὶ βραχείας τινὸς ἐξε-
τάσεως δεόμενον· πάλαι γοῦν σοι καὶ γυ-
μνός εἰμι, ὥστε ἐπισκόπει.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Τίς δὲ ὢν τυγχάνεις;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁ σκυτοτόμος Μίκυλλος.
378

379. {ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Εὖ γε, ὦ Μίκυλλε,
καθαρὸς ἀκριβῶς καὶ ἀνεπίγραφος· ἄπιθι
καὶ σὺ παρὰ Κυνίσκον τουτονί. τὸν τύραν-
νον ἤδη προσκάλει.
{ΕΡΜΗΣ} Μεγαπένθης Λακύδου ἡκέτω.
ποῖ στρέφῃ; πρόσιθι. σὲ τὸν τύραννον προ-
σκαλῶ. πρόβαλ' αὐτόν, ὦ Τισιφόνη, ἐς τὸ
μέσον ἐπὶ τράχηλον ὠθοῦσα.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Σὺ δέ, ὦ Κυνίσκε, κα-
τηγόρει καὶ διέλεγχε ἤδη· πλησίον γὰρ
ἁνὴρ οὑτοσί.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τὸ μὲν ὅλον οὐδὲ λόγων
ἔδει· γνώσῃ γὰρ αὐτὸν αὐτίκα μάλα οἷός
ἐστιν ἀπὸ τῶν στιγμάτων. ὅμως δὲ καὐτὸς
ἀποκαλύψω σοι τὸν ἄνδρα κἀκ τοῦ λόγου
δείξω φανερώτερον. οὑτοσὶ γὰρ ὁ τρισκατά
ρατος ὁπόσα μὲν ἰδιώτης ὢν ἔπραξε, πα-
ραλείψειν μοι δοκῶ· ἐπεὶ δὲ τοὺς θρασυ-
τάτους προσεταιρισάμενος καὶ δορυφόρους
συναγαγὼν ἐπαναστὰς τῇ πόλει τύραννος
379

380. κατέστη, ἀκρίτους μὲν ἀπέκτεινε πλείονας
ἢ μυρίους, τὰς δὲ οὐσίας ἑκάστων ἀφαιρού-
μενος καὶ πλούτου πρὸς τὸ ἀκρότατον ἀφι-
κόμενος οὐδεμίαν μὲν ἀκολασίας ἰδέαν πα-
ραλέλοιπεν, ἁπάσῃ δὲ ὠμότητι καὶ ὕβρει
κατὰ τῶν ἀθλίων πολιτῶν ἐχρήσατο, παρ-
θένους διαφθείρων καὶ ἐφήβους καταισχύ-
νων καὶ πάντα τρόπον τοῖς ὑπηκόοις ἐμπα-
ροινῶν. καὶ ὑπεροψίας μέν γε καὶ τύφου
καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας φρυάγ-
ματος οὐδὲ κατ' ἀξίαν δύναιο ἂν παρ'
αὐτοῦ λαβεῖν τὴν δίκην· ῥᾷον γοῦν τὸν
ἥλιον ἄν τις ἢ τοῦτον ἀσκαρδαμυκτὶ προ-
σέβλεψεν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν κολάσεων
τὸ πρὸς ὠμότητα καινουργὸν αὐτοῦ τίς ἂν
διηγήσασθαι δύναιτο, ὅς γε μηδὲ τῶν
οἰκειοτάτων ἀπέσχετο; καὶ ταῦτα ὅτι μὴ
ἄλλως κενή τίς ἐστι κατ' αὐτοῦ διαβολή,
αὐτίκα εἴσῃ προσκαλέσας τοὺς ὑπ' αὐτοῦ
πεφονευμένους· μᾶλλον δὲ ἄκλητοι, ὡς
ὁρᾷς, πάρεισι καὶ περιστάντες ἄγχουσιν
380

381. αὐτόν. οὗτοι πάντες, ὦ Ῥαδάμανθυ, πρὸς
τοῦ ἀλιτηρίου τεθνᾶσιν, οἱ μὲν γυναικῶν
ἕνεκα εὐμόρφων ἐπιβουλευθέντες, οἱ δὲ
υἱέων ἀπαγομένων πρὸς ὕβριν ἀγανακτή-
σαντες, οἱ δὲ ὅτι ἐπλούτουν, οἱ δὲ ὅτι ἦσαν
δεξιοὶ καὶ σώφρονες καὶ οὐδαμοῦ ἠρέσκο-
ντο τοῖς δρωμένοις.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Τί πρὸς ταῦτα φής, ὦ
μιαρὲ σύ;
{ΜΕΓΑΠΕΝΘΗΣ} Τοὺς μὲν φόνους εἴρ-
γασμαι οὓς λέγει, τὰ δ' ἄλλα πάντα, τὰς
μοιχείας καὶ τὰς τῶν ἐφήβων ὕβρεις καὶ
τὰς διαφθορὰς τῶν παρθένων, ταῦτα πάντα
Κυνίσκος μου κατεψεύσατο.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐκοῦν καὶ τούτων, ὦ
Ῥαδάμανθυ, παρέξω σοι μάρτυρας.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Τίνας τούτους λέγεις;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Προσκάλει μοι, ὦ Ἑρμῆ,
τὸν λύχνον αὐτοῦ καὶ τὴν κλίνην· μαρτυρή-
σουσι γὰρ αὐτοὶ παρελθόντες, οἷα πράττο-
381

382. ντι συνηπίσταντο αὐτῷ.
{ΕΡΜΗΣ} Ἡ Κλίνη καὶ ὁ Λύχνος ὁ Με-
γαπένθους παρέςτων. εὖ γε ἐποίησαν ὑπα-
κούσαντες.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Εἴπατε οὖν ὑμεῖς ἃ
σύνιστε Μεγαπένθει τούτῳ· προτέρα δὲ σὺ
ἡ Κλίνη λέγε.
{ΚΛΙΝΗ} Πάντα ἀληθῆ κατηγόρησε Κυ-
νίσκος. ἐγὼ μέντοι ταῦτα εἰπεῖν, ὦ δέσπο-
τα Ῥαδάμανθυ, αἰσχύνομαι· τοιαῦτα ἦν ἃ
ἐπ' ἐμοῦ διεπράττετο.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Σαφέστατα μὲν οὖν
καταμαρτυρεῖς μηδὲ εἰπεῖν αὐτὰ ὑπομένου-
σα. καὶ σὺ δὲ ὁ Λύχνος ἤδη μαρτύρει.
{ΛΥΧΝΟΣ} Ἐγὼ τὰ μεθ' ἡμέραν μὲν οὐκ
εἶδον· οὐ γὰρ παρῆν· ἃ δὲ τῶν νυκτῶν ἐποί-
ει καὶ ἔπασχεν, ὀκνῶ λέγειν· πλὴν ἀλλὰ
ἐθεασάμην γε πολλὰ καὶ ἄρρητα καὶ πᾶσαν
ὕβριν ὑπερπεπαικότα. καίτοι πολλάκις
ἑκὼν τοὔλαιον οὐκ ἔπινον ἀποσβῆναι
382

383. θέλων· ὁ δὲ καὶ προσῆγέ με τοῖς δρωμένοις
καὶ τὸ φῶς μου πάντα τρόπον κατεμίαινεν.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Ἅλις ἤδη τῶν μαρτύ-
ρων. ἀλλὰ καὶ ἀπόδυθι τὴν πορφυρίδα, ἵνα
τὸν ἀριθμὸν ἴδωμεν τῶν στιγμάτων. πα-
παί, ὅλος οὗτος πελιδνὸς καὶ κατάγραφος,
μᾶλλον δὲ κυάνεός ἐστιν ἀπὸ τῶν στιγ-
μάτων. τίνα ἂν οὖν κολασθείη τρόπον; ἆρ'
ἐς τὸν Πυριφλεγέθοντά ἐστιν ἐμβλητέος ἢ
παραδοτέος τῷ Κερβέρῳ;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Μηδαμῶς· ἀλλ' εἰ θέλεις,
ἐγώ σοι καινήν τινα καὶ πρέπουσαν αὐτῷ
τιμωρίαν ὑποθήσομαι.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Λέγε, ὡς ἐγώ σοι με-
γίστην ἐπὶ τούτω χάριν εἴσομαι.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἔθος ἐστίν, οἶμαι, τοῖς
ἀποθνήσκουσι πᾶσι πίνειν τὸ Λήθης ὕδωρ.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Πάνυ μὲν οὖν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐκοῦν μόνος οὗτος ἐξ
ἁπάντων ἄποτος ἔστω.
383

384. {ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} ∆ιὰ τί δή;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Χαλεπὴν οὕτως ὑφέξει τὴν
δίκην μεμνημένος οἷος ἦν καὶ ὅσον ἠδύνα-
το ἐν τοῖς ἄνω, καὶ ἀναπεμπαζόμενος τὴν
τρυφήν.
{ΡΑ∆ΑΜΑΝΘΥΣ} Εὖ λέγεις· καὶ κατα-
δεδικάσθω καὶ παρὰ τὸν Τάνταλον ἀπα-
χθεὶς οὑτοσὶ δεδέσθω, μεμνημένος ὧν
ἔπραξε παρὰ τὸν βίον.
384

385. ΖΕΥΣ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΣ
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐγὼ δέ, ὦ Ζεῦ, τὰ μὲν
τοιαῦτα οὐκ ἐνοχλήσω σε πλοῦτον ἢ χρυ-
σὸν ἢ βασιλείαν αἰτῶν, ἅπερ εὐκταιότατα
τοῖς πολλοῖς, σοὶ δ' οὐ πάνυ ῥᾴδια παρα-
σχεῖν· ὁρῶ γοῦν σε τὰ πολλὰ παρακούοντα
εὐχομένων αὐτῶν. ἓν δέ, καὶ τοῦτο ῥᾷστον,
ἐβουλόμην παρὰ σοῦ μοι γενέσθαι.
{ΖΕΥΣ} Τί τοῦτό ἐστιν, ὦ Κυνίσκε; οὐ
γὰρ ἀτυχήσεις, καὶ μάλιστα μετρίων, ὡς
φής, δεόμενος.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἀπόκριναί μοι πρός τινα
οὐ χαλεπὴν ἐρώτησιν.
{ΖΕΥΣ} Μικρά γε ὡς ἀληθῶς ἡ εὐχὴ καὶ
πρόχειρος· ὥστε ἐρώτα ὁπόσα ἂν ἐθέλῃς.
385

386. {ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἰδοὺ ταῦτα, ὦ Ζεῦ·
ἀνέγνως γὰρ δῆλον ὅτι καὶ σὺ τὰ Ὁμήρου
καὶ Ἡσιόδου ποιήματα· εἰπὲ οὖν μοι εἰ
ἀληθῆ ἐστιν ἃ περὶ τῆς Εἱμαρμένης καὶ
τῶν Μοιρῶν ἐκεῖνοι ἐρραψῳδήκασιν, ἄφυ-
κτα εἶναι ὁπόσα ἂν αὗται ἐπινήσωσιν γει-
νομένῳ ἑκάστῳ;
{ΖΕΥΣ} Καὶ πάνυ ἀληθῆ ταῦτα· οὐδὲν γάρ
ἐστιν ὅ τι μὴ αἱ Μοῖραι διατάττουσιν,
ἀλλὰ πάντα ὁπόσα γίνεται, ὑπὸ τῷ τούτων
ἀτράκτῳ στρεφόμενα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἕκα-
στον ἐπικεκλωσμένην ἔχει τὴν ἀπόβασιν,
καὶ οὐ θέμις ἄλλως γενέσθαι.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐκοῦν ὁπόταν ὁ αὐτὸς
Ὅμηρος ἐν ἑτέρῳ μέρει τῆς ποιήσεως
λέγῃ, μὴ καὶ ὑπὲρ μοῖραν δόμον Ἄϊδος
καὶ τὰ τοιαῦτα, ληρεῖν δηλαδὴ φήσομεν
τότε αὐτόν;
{ΖΕΥΣ} Καὶ μάλα· οὐδὲν γὰρ οὕτω
γένοιτ' ἂν ἔξω τοῦ νόμου τῶν Μοιρῶν,
386

387. οὐδὲ ὑπὲρ τὸ λίνον. οἱ ποιηταὶ δὲ ὁπόσα
μὲν ἂν ἐκ τῶν Μουσῶν κατεχόμενοι ᾄδω-
σιν, ἀληθῆ ταῦτά ἐστιν· ὁπόταν δὲ ἀφῶσιν
αὐτοὺς αἱ θεαὶ καὶ καθ' αὑτοὺς ποιῶσι,
τότε δὴ καὶ σφάλλονται καὶ ὑπεναντία τοῖς
πρότερον διεξίασι· καὶ συγγνώμη, εἰ ἄν-
θρωποι ὄντες ἀγνοοῦσι τἀληθές, ἀπελ-
θόντος ἐκείνου ὃ τέως παρὸν ἐρραψῴδει δι'
αὐτῶν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὕτω φή-
σομεν. ἔτι δὲ κἀκεῖνό μοι ἀπόκριναι· οὐ
τρεῖς αἱ Μοῖραί εἰσι, Κλωθὼ καὶ Λάχεσις,
οἶμαι, καὶ Ἄτροπος;
{ΖΕΥΣ} Πάνυ μὲν οὖν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἡ Εἱμαρμένη τοίνυν καὶ ἡ
Τύχη – πολυθρύλητοι γὰρ πάνυ καὶ αὗται
– τίνες πότ' εἰσὶν ἢ τί δύναται αὐτῶν ἑκα-
τέρα; πότερον τὰ ἴσα ταῖς Μοίραις ἤ τι καὶ
ὑπὲρ ἐκείνας; ἀκούω γοῦν ἁπάντων λε-
γόντων, μηδὲν εἶναι Τύχης καὶ Εἱμαρμένης
387

388. δυνατώτερον.
{ΖΕΥΣ} Οὐ θέμις ἅπαντά σε εἰδέναι, ὦ
Κυνίσκε· τίνος δ' οὖν ἕνεκα ἠρώτησας τὸ
περὶ τῶν Μοιρῶν;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἢν πρότερόν μοι, ὦ Ζεῦ,
κἀκεῖνο εἴπῃς, εἰ καὶ ὑμῶν αὗται ἄρχουσι
καὶ ἀνάγκη ὑμῖν ἠρτῆσθαι ἀπὸ τοῦ λίνου
αὐτῶν.
{ΖΕΥΣ} Ἀνάγκη, ὦ Κυνίσκε. τί δ' οὖν
ἐμειδίασας;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἀνεμνήσθην ἐκείνων τῶν
Ὁμήρου ἐπῶν, ἐν οἷς πεποίησαι αὐτῷ ἐν
τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν θεῶν δημηγορῶν, ὁπότε
ἠπείλεις αὐτοῖς ὡς ἀπὸ σειρᾶς τινος χρυ-
σῆς ἀναρτησόμενος τὰ πάντα· ἔφησθα γὰρ
αὐτὸς μὲν τὴν σειρὰν καθήσειν ἐξ οὐρανοῦ,
τοὺς θεοὺς δὲ ἅμα πάντας, εἰ βούλοιντο,
ἐκκρεμαμένους κατασπᾶν βιάσεσθαι, οὐ
μὴν κατασπάσειν γε, σὺ δέ, ὁπόταν ἐθελή-
σῃς, ῥᾳδίως ἅπαντας αὐτῇ κεν γαίῃ ἐρύ-
388

389. σαι αὐτῇ τε θαλάσσῃ. τότε μὲν οὖν θαυ-
μάσιος ἐδόκεις μοι τὴν βίαν καὶ ὑπέφριτ-
τον μεταξὺ ἀκούων τῶν ἐπῶν· νῦν δὲ αὐτόν
σε ἤδη ὁρῶ μετὰ τῆς σειρᾶς καὶ τῶν ἀπει-
λῶν ἀπὸ λεπτοῦ νήματος, ὡς φής, κρεμά
μενον. δοκεῖ γοῦν μοι δικαιότερον ἂν ἡ
Κλωθὼ μεγαλαυχήσασθαι, ὡς καὶ σὲ
αὐτὸν ἀνάσπαστον αἰωροῦσα ἐκ τοῦ
ἀτράκτου καθάπερ οἱ ἁλιεῖς ἐκ τοῦ κα-
λάμου τὰ ἰχθύδια.
{ΖΕΥΣ} Οὐκ οἶδ' ὅ τι σοι ταυτὶ βούλεται
τὰ ἐρωτήματα.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐκεῖνο, ὦ Ζεῦ· καὶ πρὸς
τῶν Μοιρῶν καὶ τῆς Εἱμαρμένης μὴ τρα-
χέως μηδὲ πρὸς ὀργὴν ἀκούσῃς μου τἀλη-
θῆ μετὰ παρρησίας λέγοντος. εἰ γὰρ οὕτως
ἔχει ταῦτα καὶ πάντων αἱ Μοῖραι κρατοῦσι
καὶ οὐδὲν ἂν ὑπ' οὐδενὸς ἔτι ἀλλαγείη τῶν
ἅπαξ δοξάντων αὐταῖς, τίνος ἕνεκα ὑμῖν οἱ
ἄνθρωποι θύομεν καὶ ἑκατόμβας προσάγο-
389

390. μεν εὐχόμενοι γενέσθαι ἡμῖν παρ' ὑμῶν
τἀγαθά; οὐχ ὁρῶ γὰρ ὅ τι ἂν ἀπολαύσαιμεν
τῆς ἐπιμελείας ταύτης, εἰ μήτε τῶν φαύ-
λων ἀποτροπὰς εὑρέσθαι δυνατὸν ἡμῖν ἐκ
τῶν εὐχῶν μήτε ἀγαθοῦ τινος θεοσδότου
ἐπιτυχεῖν.
{ΖΕΥΣ} Οἶδα ὅθεν σοι τὰ κομψὰ ταῦτα
ἐρωτήματά ἐστιν, παρὰ τῶν καταράτων
σοφιστῶν, οἳ μηδὲ προνοεῖν ἡμᾶς τῶν ἀν-
θρώπων φασίν· ἐκεῖνοι γοῦν τὰ τοιαῦτα
ἐρωτῶσιν ὑπ' ἀσεβείας, ἀποτρέποντες καὶ
τοὺς ἄλλους θύειν καὶ εὔχεσθαι ὡς εἰκαῖον
ὄν· ἡμᾶς γὰρ οὔτ' ἐπιμελεῖσθαι τῶν πρατ-
τομένων παρ' ὑμῖν οὔθ' ὅλως τι δύνασθαι
πρὸς τὰ ἐν τῇ γῇ πράγματα. πλὴν οὐ χαι-
ρήσουσί γε τὰ τοιαῦτα διεξιόντες.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐ μὰ τὸν τῆς Κλωθοῦς
ἄτρακτον, ὦ Ζεῦ, οὐχ ὑπ' ἐκείνων ἀναπει-
σθεὶς ταῦτά σε ἠρώτησα, ὁ δὲ λόγος
αὐτὸς οὐκ οἶδ' ὅπως ἡμῖν προϊὼν εἰς τοῦτο
390

391. ἀπέβη, περιττὰς εἶναι τὰς θυσίας. αὖθις δ',
εἰ δοκεῖ, διὰ βραχέων ἐρήσομαί σε, σὺ δὲ
μὴ ὀκνήσῃς ἀποκρίνασθαι, καὶ ὅπως ἀσφα-
λέστερον ἀποκρινῇ.
{ΖΕΥΣ} Ἐρώτα, εἴ σοι σχολὴ τὰ τοιαῦτα
ληρεῖν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Πάντα φὴς ἐκ τῶν Μοι-
ρῶν γίγνεσθαι;
{ΖΕΥΣ} Φημὶ γάρ.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ὑμῖν δὲ δυνατὸν ἀλλάτ-
τειν ταῦτα καὶ ἀνακλώθειν;
{ΖΕΥΣ} Οὐδαμῶς.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Βούλει οὖν ἐπαγάγω καὶ
τὸ μετὰ τοῦτο, ἢ δῆλον, κἂν μὴ εἴπω αὐτό;
{ΖΕΥΣ} ∆ῆλον μέν. οἱ δέ γε θύοντες οὐ
τῆς χρείας ἕνεκα θύουσιν, ἀντίδοσιν δή
τινα ποιούμενοι καὶ ὥσπερ ὠνούμενοι τὰ
ἀγαθὰ παρ' ἡμῶν, ἀλλὰ τιμῶντες ἄλλως τὸ
βέλτιον.
391

392. {ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἱκανὸν καὶ τοῦτο, εἰ καὶ
σὺ φὴς ἐπὶ μηδενὶ χρησίμῳ γίγνεσθαι τὰς
θυσίας, εὐγνωμοσύνῃ δέ τινι τῶν ἀν-
θρώπων τιμώντων τὸ βέλτιον. καίτοι εἴ τις
τῶν σοφιστῶν ἐκείνων παρῆν, ἤρετο ἄν σε
καθ' ὅ τι βελτίους φὴς τοὺς θεούς, καὶ τα-
ῦτα ὁμοδούλους τῶν ἀνθρώπων ὄντας καὶ
ὑπὸ ταῖς αὐταῖς δεσποίναις ταῖς Μοίραις
ταττομένους. οὐ γὰρ ἀποχρήσει αὐτοῖς τὸ
ἀθανάτους εἶναι, ὡς δι' αὐτὸ ἀμείνους δο-
κεῖν· ἐπεὶ τοῦτό γε μακρῷ χεῖρόν ἐστιν,
εἴγε τοὺς μὲν κἂν ὁ θάνατος εἰς ἐλευθερίαν
ἀφείλετο, ὑμῖν δὲ εἰς ἄπειρον ἐκπίπτει τὸ
πρᾶγμα καὶ ἀΐδιος ἡ δουλεία γίνεται ὑπὸ
μακρῷ τῷ λίνῳ στρεφομένη.
{ΖΕΥΣ} Ἀλλ', ὦ Κυνίσκε, τὸ ἀΐδιον τοῦτο
καὶ ἄπειρον εὔδαιμον ἡμῖν ἐστι καὶ ἐν ἅπα-
σιν ἀγαθοῖς ἡμεῖς βιοῦμεν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐχ ἅπαντες, ὦ Ζεῦ,
ἀλλὰ διώρισται καὶ παρ' ὑμῖν τὸ πρᾶγμα
392

393. καὶ πολλὴ ταραχὴ ἔνεστι· σὺ μὲν γὰρ
εὐδαίμων, βασιλεὺς γάρ, καὶ δύνασαι ἀνα-
σπᾶν τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν ὥσπερ
ἱμονιὰν καθείς· ὁ δὲ Ἥφαιστος χωλός
ἐστι, βαναυσός τις καὶ πυρίτης τὴν τέχνην·
ὁ Προμηθεὺς δὲ καὶ ἀνεσκολοπίσθη ποτέ.
τὸν γὰρ πατέρα σου τί ἂν λέγοιμι, πεδήτην
ἔτι ἐν τῷ Ταρτάρῳ ὄντα; καὶ ἐρᾶν δὲ ὑμᾶς
φασι καὶ τιτρώσκεσθαι καὶ δουλεύειν ἐνίο-
τε παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ὥσπερ ἀμέλει καὶ
τὸν σὸν ἀδελφὸν παρὰ Λαομέδοντι καὶ
παρ' Ἀδμήτῳ τὸν Ἀπόλλω. ταῦτα δέ μοι
οὐ πάνυ εὐδαίμονα δοκεῖ, ἀλλ' ἐοίκασιν
ὑμῶν οἱ μέν τινες εὐτυχεῖς τε καὶ εὔμοιροι
εἶναι, οἱ δὲ ἔμπαλιν· ἐῶ γὰρ λέγειν, ὅτι καὶ
λῃστεύεσθε ὥσπερ ἡμεῖς καὶ περισυλᾶσθε
ὑπὸ τῶν ἱεροσύλων καὶ ἐκ πλουσιωτάτων
πενέστατοι ἐν ἀκαρεῖ γίγνεσθε· πολλοὶ δὲ
καὶ κατεχωνεύθησαν ἤδη χρυσοῖ ἢ ἀργυροῖ
ὄντες, οἷς τοῦτο εἵμαρτο δηλαδή.
{ΖΕΥΣ} Ὁρᾷς; ταῦτ' ἤδη ὑβριστικά, ὦ
393

394. Κυνίσκε, φής· καί σοι τάχα μεταμελήσει
ποτὲ αὐτῶν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Φείδου, ὦ Ζεῦ, τῶν ἀπει-
λῶν, εἰδὼς οὐδέν με πεισόμενον ὅ τι μὴ
καὶ τῇ Μοίρᾳ πρὸ σοῦ ἔδοξεν· ἐπεὶ οὐδ'
αὐτοὺς ἐκείνους ὁρῶ τοὺς ἱεροσύλους κολα-
ζομένους, ἀλλ' οἵ γε πλεῖστοι διαφεύγουσιν
ὑμᾶς· οὐ γὰρ εἵμαρτο, οἶμαι, ἁλῶναι
αὐτούς.
{ΖΕΥΣ} Οὐκ ἔλεγον ὡς ἄρ' ἐκείνων τις εἶ
τῶν ἀναιρούντων τὴν πρόνοιαν τῷ λόγῳ;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Πάνυ, ὦ Ζεῦ, δέδιας
αὐτούς, οὐκ οἶδα ὅτου ἕνεκα· πάντα γοῦν
ὁπόσα ἂν εἴπω, ὑποπτεύεις ἐκείνων παι-
δεύματα εἶναι. ἐγὼ δὲ – παρὰ τίνος γὰρ ἂν
ἄλλου τἀληθὲς ἢ παρὰ σοῦ
μάθοιμι; – ἡδέως δ' ἂν καὶ τοῦτο ἐροίμην
σε, τίς ἡ Πρόνοια ὑμῖν αὕτη ἐστί, Μοῖρά
τις ἢ καὶ ὑπὲρ ταύτας θεὸς ὥσπερ, ἄρχου-
σα καὶ αὐτῶν ἐκείνων;
394

395. {ΖΕΥΣ} Ἤδη σοι καὶ πρότερον ἔφην οὐ
θεμιτὸν εἶναι πάντα σε εἰδέναι. σὺ δ' ἕν τι
ἐν ἀρχῇ ἐρωτήσειν φήσας οὐ παύῃ τοσαῦτα
πρός με λεπτολογούμενος· καὶ ὁρῶ ὅτι σοι
τὸ κεφάλαιόν ἐστι τοῦ λόγου ἐπιδεῖξαι
οὐδενὸς ἡμᾶς προνοοῦντας τῶν ἀνθρωπί-
νων.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐκ ἐμὸν τοῦτο, ἀλλὰ σὺ
μικρὸν ἔμπροσθεν ἔφησθα τὰς Μοίρας
εἶναι τὰς ἅπαντα ἐπιτε λούσας· εἰ μὴ με-
ταμέλει σοι ἐκείνων καὶ ἀνατίθεσαι αὖθις
τὰ εἰρημένα καὶ ἀμφισβητεῖτε τῆς ἐπιμε-
λείας παρωσάμενοι τὴν Εἱμαρμένην;
{ΖΕΥΣ} Οὐδαμῶς, ἀλλ' ἡ Μοῖρα δι' ἡμῶν
ἕκαστα ἐπιτελεῖ.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Μανθάνω· ὑπηρέται καὶ
διάκονοί τινες τῶν Μοιρῶν εἶναί φατε.
πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐκεῖναι ἂν εἶεν αἱ
προνοοῦσαι, ὑμεῖς δὲ ὥσπερ σκεύη τινὰ
καὶ ἐργαλεῖά ἐστε αὐτῶν.
395

396. {ΖΕΥΣ} Πῶς λέγεις;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ὥσπερ, οἶμαι, καὶ τὸ
σκέπαρνον τῷ τέκτονι καὶ τὸ τρύπανον συ-
νεργεῖ μέν τι πρὸς τὴν τέχνην, οὐδεὶς δ' ἂν
εἴποι ὡς ταῦτα ὁ τεχνίτης ἐστίν, οὐδ' ἡ
ναῦς ἔργον τοῦ σκεπάρνου ἢ τοῦ τρυπάνου,
ἀλλὰ τοῦ ναυπηγοῦ· ἀνάλογον τοίνυν ἡ μὲν
ναυπηγουμένη ἕκαστα ἡ Εἱμαρμένη ἐστίν,
ὑμεῖς δέ, εἴπερ ἄρα, τρύπανα καὶ σκέπαρνά
ἐστε τῶν Μοιρῶν· καί, ὡς ἔοικεν, οἱ ἄν-
θρωποι δέον τῇ Εἱμαρμένῃ θύειν καὶ παρ'
ἐκείνης αἰτεῖν τἀγαθά, οἱ δ' ἐφ' ὑμᾶς ἴασι
προσόδοις καὶ θυσίαις γεραίροντες· ἢ οὐδὲ
τὴν Εἱμαρμένην τιμῶντες εἰς δέον ἂν αὐτὸ
ἔπραττον· οὐ γὰρ οἶμαι δυνατὸν εἶναι οὐδὲ
αὐταῖς ἔτι ταῖς Μοίραις ἀλλάξαι τι καὶ με-
τατρέψαι τῶν ἐξ ἀρχῆς δοξάντων περὶ
ἑκάστου· ἡ γοῦν Ἄτροπος οὐκ ἀνάσχοιτ'
ἄν, εἴ τις εἰς τὸ ἐναντίον στρέψειε τὸν
ἄτρακτον ἀναλύων τῆς Κλωθοῦς τὸ ἔργον.
396

397. {ΖΕΥΣ} Σὺ δ' ἤδη, ὦ Κυνίσκε, οὐδὲ τὰς
Μοίρας τιμᾶσθαι πρὸς τῶν ἀνθρώπων
ἀξιοῖς; ἀλλ' ἔοικας ἅπαντα συγχεῖν προαι-
ρεῖσθαι. ἡμεῖς δὲ εἰ καὶ μηδενὸς ἄλλου ἕνε-
κα, τοῦ γε μαντεύεσθαι καὶ προμηνύειν
ἕκαστα τῶν ὑπὸ τῆς Μοίρας κεκυρωμένων
δικαίως τιμῴμεθ' ἄν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τὸ μὲν ὅλον, ἄχρηστον, ὦ
Ζεῦ, προειδέναι τὰ μέλλοντα οἷς γε τὸ φυ-
λάξασθαι αὐτὰ παντελῶς ἀδύνατον· εἰ μὴ
ἄρα τοῦτο φής, ὡς ὁ προμαθὼν ὅτι ὑπ' αἰχ-
μῆς σιδηρᾶς τεθνήξεται δύναιτ' ἂν ἐκφυγε-
ῖν τὸν θάνατον καθείρξας ἑαυτόν; ἀλλ' ἀδύ-
νατον· ἐξάξει γὰρ αὐτὸν ἡ Μοῖρα κυνηγε-
τήσοντα καὶ παραδώσει τῇ αἰχμῇ· καὶ ὁ
Ἄδραστος ἐπὶ τὸν σῦν ἀφεὶς τὴν λόγχην
ἐκείνου μὲν ἁμαρτήσεται, φονεύσει δὲ τὸν
Κροίσου παῖδα, ὡς ἂν ἀπ' ἰσχυρᾶς ἐμβολῆς
τῶν Μοιρῶν φερομένου τοῦ ἀκοντίου ἐπὶ
τὸν νεανίσκον. τὸ μὲν γὰρ τοῦ Λαΐου καὶ
γελοῖον, τό· μὴ σπεῖρε τέκνων ἄλοκα δαι-
397

398. μόνων βίᾳ· εἰ γὰρ τεκνώσεις (φησὶ) παῖδ',
ἀποκτενεῖ σ' ὁ φύς. περιττὴ γάρ, οἶμαι, ἡ
παραίνεσις πρὸς τὰ πάντως οὕτω γενη-
σόμενα. τοιγάρτοι μετὰ τὸν χρησμὸν καὶ
ἔσπειρεν καὶ ὁ φὺς ἀπέκτεινεν αὐτόν. ὥστε
οὐχ ὁρῶ ἀνθ' ὅτου ἀπαιτεῖτε τὸν μισθὸν
ἐπὶ τῇ μαντικῇ. ἐῶ γὰρ λέγειν ὡς λοξὰ καὶ
ἐπαμφοτερίζοντα τοῖς πολλοῖς χρᾶν εἰώθα-
τε, οὐ πάνυ ἀπο σαφοῦντες εἰ ὁ τὸν Ἅλυν
διαβὰς τὴν αὑτοῦ ἀρχὴν καταλύσει ἢ τὴν
τοῦ Κύρου· ἄμφω γὰρ δύναται ὁ χρησμός.
{ΖΕΥΣ} Ἦν τις, ὦ Κυνίσκε, τῷ Ἀπόλλω-
νι ὀργῆς αἰτία κατὰ τοῦ Κροίσου, διότι
ἐπειρᾶτο ἐκεῖνος αὐτοῦ ἄρνεια κρέα καὶ χε-
λώνην ἐς τὸ αὐτὸ ἕψων.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐχρῆν μὲν μηδὲ ὀργίζε-
σθαι θεὸν ὄντα· πλὴν ἀλλὰ καὶ τὸ ἐξαπατη-
θῆναι τῷ Λυδῷ ἐπέπρωτο, οἶμαι, καὶ ὅλως
τὸ μὴ σαφῶς ἀκοῦσαι τὰ μέλλοντα ἡ
Εἱμαρμένη ἐπέκλωσεν· ὥστε καὶ ἡ μαντι-
398

399. κὴ ὑμῶν ἐκείνης μέρος ἐστίν.
{ΖΕΥΣ} Ἡμῖν δὲ οὐδὲν ἀπολείπεις, ἀλλὰ
μάτην θεοί ἐσμεν, οὔτε πρόνοιάν τινα
εἰσφερόμενοι εἰς τὰ πράγματα οὔτε τῶν
θυσιῶν ἄξιοι καθάπερ τρύπανα ὡς ἀληθῶς
ἢ σκέπαρνα; καί μοι δοκεῖς εἰκότως μου
καταφρονεῖν, ὅτι κεραυνόν, ὡς ὁρᾷς, διη-
γκυλημένος ἀνέχομαί σε τοσαῦτα καθ'
ἡμῶν διεξιόντα.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Βάλλε, ὦ Ζεῦ, εἴ μοι καὶ
κεραυνῷ πληγῆναι εἵμαρται, καὶ σὲ οὐδὲν
αἰτιάσομαι τῆς πληγῆς, ἀλλὰ τὴν Κλωθὼ
τὴν διὰ σοῦ τιτρώσκουσαν· οὐδὲ γὰρ τὸν
κεραυνὸν αὐτὸν φαίην ἂν αἴτιον μοι γε-
νέσθαι τοῦ τραύματος. πλὴν ἐκεῖνό γε ὑμᾶς
ἐρήσομαι καὶ σὲ καὶ τὴν Εἱμαρμένην· σὺ δέ
μοι καὶ ὑπὲρ ἐκείνης ἀπόκριναι· ἀνέμνησας
γάρ με ἀπειλήσας. τί δήποτε τοὺς ἱεροσύ-
λους καὶ λῃστὰς ἀφέντες καὶ τοσούτους
ὑβριστὰς καὶ βιαίους καὶ ἐπιόρκους δρῦν
399

400. τινα πολλάκις κεραυνοῦτε ἢ λίθον ἢ νεὼς
ἱστὸν οὐδὲν ἀδικούσης, ἐνίοτε δὲ χρηστόν
τινα καὶ ὅσιον ὁδοιπόρον; τί σιωπᾷς, ὦ
Ζεῦ; ἢ οὐδὲ τοῦτό με θέμις εἰδέναι;
{ΖΕΥΣ} Οὐ γάρ, ὦ Κυνίσκε. σὺ δὲ πολυ-
πράγμων τις εἶ καὶ οὐκ οἶδ' ὅθεν ταῦτα
ἥκεις μοι συμπεφορηκώς.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐκοῦν μηδὲ ἐκεῖνο ὑμᾶς
ἔρωμαι, σέ τε καὶ τὴν Πρόνοιαν καὶ τὴν
Εἱμαρμένην, τί δήποτε Φωκίων μὲν ὁ χρη-
στὸς ἐν τοσαύτῃ πενίᾳ καὶ σπάνει τῶν ἀνα-
γκαίων ἀπέθανε καὶ Ἀριστείδης πρὸ
αὐτοῦ, Καλλίας δὲ καὶ Ἀλκιβιάδης, ἀκόλα-
στα μειράκια, ὑπερεπλούτουν καὶ Μειδίας
ὁ ὑβριστὴς καὶ Χάροψ ὁ Αἰγινήτης, κίναι-
δος ἄνθρωπος, τὴν μητέρα λιμῷ ἀπεκτο-
νώς, καὶ πάλιν Σωκράτης μὲν παρεδόθη
τοῖς ἕνδεκα, Μέλητος δὲ οὐ παρεδόθη, καὶ
Σαρδανάπαλλος μὲν ἐβασίλευε θῆλυς ὤν,
Γώχης δὲ ἀνὴρ ἐνάρετος ἀνεσκολοπίσθη
400

401. πρὸς αὐτοῦ, διότι μὴ ἠρέσκετο τοῖς γιγνο-
μένοις· ἵνα ὑμῖν μὴ τὰ νῦν λέγω καθ' ἕκα-
στον ἐπεξιών, τοὺς μὲν πονηροὺς εὐδαιμο-
νοῦντας καὶ τοὺς πλεονέκτας, ἀγομένους
δὲ καὶ φερομένους τοὺς χρηστοὺς ἐν πενίᾳ
καὶ νόσοις καὶ μυρίοις κακοῖς πιεζομένους.
{ΖΕΥΣ} Οὐ γὰρ οἶσθα, ὦ Κυνίσκε, ἡλίκας
μετὰ τὸν βίον οἱ πονηροὶ τὰς κολάσεις ὑπο-
μένουσιν, ἢ ἐν ὅσῃ οἱ χρηστοὶ εὐδαιμονίᾳ
διατρίβουσιν;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἅιδην μοι λέγεις καὶ Τι-
τυοὺς καὶ Ταντάλους. ἐγὼ δέ, εἰ μέν τι καὶ
τοιοῦτόν ἐστιν, εἴσομαι τὸ σαφὲς ἐπειδὰν
ἀποθάνω· τὸ δὲ νῦν ἔχον ἐβουλόμην τὸν
ὁποσονοῦν χρόνον τοῦτον εὐδαιμόνως δια-
βιοὺς ὑπὸ ἑκκαίδεκα γυπῶν κείρεσθαι τὸ
ἧπαρ ἀποθανών, ἀλλὰ μὴ ἐνταῦθα διψήσας
ὥσπερ ὁ Τάνταλος ἐν Μακάρων νήσοις πί-
νειν μετὰ τῶν ἡρώων ἐν τῷ Ἠλυσίῳ λει-
μῶνι κατακείμενος.
401

402. {ΖΕΥΣ} Τί φής; ἀπιστεῖς εἶναί τινας κο-
λάσεις καὶ τιμάς, καὶ δικαστήριον ἔνθα δὴ
ἐξετάζεται ὁ ἑκάστου βίος;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἀκούω τινὰ Μίνω Κρῆτα
δικάζειν κάτω τὰ τοιαῦτα· καί μοι ἀπόκρι-
ναί τι καὶ ὑπὲρ ἐκείνου· σὸς γὰρ υἱὸς εἶναι
λέγεται.
{ΖΕΥΣ} Τί δὲ κἀκεῖνον ἐρωτᾷς, ὦ Κυνί-
σκε;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τίνας κολάζει μάλιστα;
{ΖΕΥΣ} Τοὺς πονηροὺς δηλαδή, οἷον ἀν-
δροφόνους καὶ ἱεροσύλους.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τίνας δὲ παρὰ τοὺς ἥρωας
ἀποπέμπει;
{ΖΕΥΣ} Τοὺς ἀγαθούς τε καὶ ὁσίους καὶ
κατ' ἀρετὴν βεβιωκότας.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Τίνος ἕνεκα, ὦ Ζεῦ;
{ΖΕΥΣ} ∆ιότι οἱ μὲν τιμῆς, οἱ δὲ κολάσε-
ως ἄξιοι.
402

403. {ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Εἰ δέ τις ἀκούσιόν τι δει-
νὸν ἐργάσαιτο, κολάζεσθαι καὶ τοῦτον δι-
καιοῖ;
{ΖΕΥΣ} Οὐδαμῶς.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐδ' ἄρα εἴ τις ἄκων τι
ἀγαθὸν ἔδρασεν, οὐδὲ τοῦτον τιμᾶν
ἀξιώσειεν ἄν;
{ΖΕΥΣ} Οὐ γὰρ οὖν.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Οὐδένα τοίνυν, ὦ Ζεῦ,
οὔτε τιμᾶν οὔτε κολάζειν αὐτῷ προσήκει.
{ΖΕΥΣ} Πῶς οὐδένα;
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ὅτι οὐδὲν ἑκόντες οἱ ἄν-
θρωποι ποιοῦμεν, ἀλλά τινι ἀνάγκῃ ἀφύ-
κτῳ κεκελευσμένοι, εἴ γε ἀληθῆ ἐκεῖνά
ἐστι τὰ ἔμπροσθεν ὡμολογημένα, ὡς ἡ
Μοῖρα πάντων αἰτία· καὶ ἢν φονεύσῃ τις,
ἐκείνη ἐστὶν ἡ φονεύσασα, καὶ ἢν ἱεροσυλῇ,
προστεταγ μένον αὐτὸ δρᾷ. ὥστε εἴ γε τὰ
δίκαια ὁ Μίνως δικάζειν μέλλοι, τὴν
Εἱμαρμένην ἀντὶ τοῦ Σισύφου κολάσεται
403

404. καὶ τὴν Μοῖραν ἀντὶ τοῦ Ταντάλου. τί γὰρ
ἐκεῖνοι ἠδίκησαν πεισθέντες τοῖς ἐπιτάγ-
μασιν;
{ΖΕΥΣ} Οὐκέτ' οὐδὲ ἀποκρίνεσθαί σοι
ἄξιον τοιαῦτα ἐρωτῶντι· θρασὺς γὰρ εἶ καὶ
σοφιστής. καί σε ἄπειμι ἤδη καταλιπών.
{ΚΥΝΙΣΚΟΣ} Ἐδεόμην μὲν ἔτι καὶ το-
ῦτο ἐρέσθαι, ποῦ αἱ Μοῖραι διατρίβουσιν ἢ
πῶς ἐφικνοῦνται τῇ ἐπιμελείᾳ τῶν τοσού-
των ἐς τὸ λεπτότατον, καὶ ταῦτα τρεῖς
οὖσαι. ἐπίπονον γάρ τινα καὶ οὐκ εὔμοιρόν
μοι δοκοῦσι βιοῦν τὸν βίον τοσαῦτα ἔχου-
σαι πράγματα, καὶ ὡς ἔοικεν οὐ πάνυ οὐδὲ
αὗται ὑπὸ χρηστῇ Εἱμαρμένῃ ἐγεννήθη-
σαν. ἐγὼ γοῦν, εἴ μοι αἵρεσις δοθείη, οὐκ
ἂν ἀλλαξαίμην πρὸς αὐτὰς τὸν ἐμαυτοῦ
βίον, ἀλλ' ἑλοίμην ἂν ἔτι πενέστερος διαβι-
ῶναι ἤπερ καθῆσθαι κλώθων ἄτρακτον το-
σούτων πραγμάτων μεστόν, ἐπιτηρῶν ἕκα-
στα. εἰ δὲ μὴ ῥᾴδιόν σοι ἀποκρίνασθαι
404

405. πρὸς ταῦτα, ὦ Ζεῦ, καὶ τούτοις ἀγαπήσο-
μεν οἷς ἀπεκρίνω· ἱκανὰ γὰρ ἐμφανίσαι τὸν
περὶ τῆς Εἱμαρμένης καὶ Προνοίας λόγον·
τὰ λοιπὰ δ' ἴσως οὐχ εἵμαρτο ἀκοῦσαί μοι.
405

406. ΖΕΥΣ ΤΡΑΓΩΙ∆ΟΣ
{ΕΡΜΗΣ} Ὦ Ζεῦ, τί σύννους κατὰ μόνας
σαυτῷ λαλεῖς, ὠχρὸς περιπατῶν, φιλο-
σόφου τὸ χρῶμ' ἔχων; ἐμοὶ προσανάθου,
λαβέ με σύμβουλον πόνων, μὴ καταφρονή-
σῃς οἰκέτου φλυαρίας.
{ΑΘΗΝΗ} Ναὶ πάτερ ἡμέτερε, Κρονίδη,
ὕπατε κρειόντων, γουνοῦμαί σε θεὰ γλαυ-
κῶπις, τριτογένεια, ἐξαύδα, μὴ κεῦθε νόῳ,
ἵνα εἴδομεν ἤδη, τίς μῆτις δάκνει σε κατὰ
φρένα καὶ κατὰ θυμόν, ἢ τί βαρὺ στενάχεις
ὦχρός τέ σε εἷλε παρειάς;
{ΖΕΥΣ} Οὐκ ἔστιν οὐδὲν δεινὸν ὧδ' εἰπεῖν
ἔπος, οὐδὲ πάθος οὐδὲ συμφορὰ τραγῳδι-
406

407. κή, ἣν οὐκ ἰαμβείοις ὑπερπαίω δέκα.
{ΑΘΗΝΗ} Ἄπολλον, οἵοις φροιμίοις
ἄρχῃ λόγου;
{ΖΕΥΣ} Ὦ παγκάκιστα χθόνια γῆς παι-
δεύματα, σύ τ', ὦ Προμηθεῦ, οἷά μ' εἴργα-
σαι κακά.
{ΑΘΗΝΗ} Τί δ' ἐστί; πρὸς χορὸν γὰρ
οἰκείων ἐρεῖς.
{ΖΕΥΣ} Ὦ μεγαλοσμαράγου στεροπᾶς
ῥοίζημα, τί ῥέξεις;
{ΗΡΑ} Κοίμισον ὀργάν, εἰ μὴ κωμῳδίαν,
ὦ Ζεῦ, δυνάμεθα ὑποκρίνεσθαι μηδὲ ῥα-
ψῳδεῖν ὥσπερ οὗτοι μηδὲ τὸν Εὐριπίδην
ὅλον καταπεπώκαμεν, ὥστε σοι ὑποτρα-
γῳδεῖν. ἀγνοεῖν ἡμᾶς νομίζεις τὴν αἰτίαν
τῆς λύπης ἥτις ἐστί σοι;
{ΖΕΥΣ} Οὐκ οἶσθ', ἐπεί τοι κἂν ἐκώκυες
μέγα.
{ΗΡΑ} Οἶδα τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ὧν
407

408. πάσχεις ὅτι ἐρωτικόν ἐστιν· οὐ μὴν κωκύω
γε ὑπὸ ἔθους, ἤδη πολλάκις ὑβρισθεῖσα
ὑπὸ σοῦ τὰ τοιαῦτα. εἰκὸς γοῦν ἤτοι ∆ανά-
ην τινὰ ἢ Σεμέλην ἢ Εὐρώπην αὖθις
εὑρόντα σε ἀνιᾶσθαι ὑπὸ τοῦ ἔρωτος, εἶτα
βουλεύεσθαι ταῦρον ἢ σάτυρον ἢ χρυσὸν
γενόμενον ῥυῆναι διὰ τοῦ ὀρόφου εἰς τὸν
κόλπον τῆς ἀγαπωμένης· τὰ σημεῖα γὰρ
ταῦτα, οἱ στεναγμοὶ καὶ τὰ δάκρυα καὶ τὸ
ὠχρὸν εἶναι, οὐκ ἄλλου του ἢ ἔρωτός
ἐστιν.
{ΖΕΥΣ} Ὦ μακαρία, ἥτις ἐν ἔρωτι καὶ
ταῖς τοιαύταις παιδιαῖς οἴει τὰ πράγματα
ἡμῖν εἶναι.
{ΗΡΑ} Ἀλλὰ τί ἄλλο, εἰ μὴ τοῦτο, ἀνιᾷ σε
∆ία ὄντα;
{ΖΕΥΣ} Ἐν ἐσχάτοις, ὦ Ἥρα, τὰ θεῶν
πράγματα, καὶ τοῦτο δὴ τὸ τοῦ λόγου, ἐπὶ
ξυροῦ ἕστηκεν εἴτε χρὴ τιμᾶσθαι ἡμᾶς ἔτι
καὶ τὰ γέρα ἔχειν τἀν τῇ γῇ εἴτε καὶ ἠμε-
408

409. λῆσθαι παντάπασι καὶ τὸ μηδὲν εἶναι δοκε-
ῖν.
{ΗΡΑ} Μῶν ἢ γίγαντάς τινας αὖθις ἡ γῆ
ἔφυσεν, ἢ οἱ Τιτᾶνες διαρρήξαντες τὰ δε-
σμὰ καὶ τῆς φρουρᾶς ἐπικρατήσαντες
αὖθις ἡμῖν ἐναντία αἴρονται τὰ ὅπλα;
{ΖΕΥΣ} Θάρσει, τὰ νέρθεν ἀσφαλῶς ἔχει
θεοῖς.
{ΗΡΑ} Τί οὖν ἄλλο δεινὸν ἂν γένοιτο; οὐχ
ὁρῶ γάρ, ὅτε μὴ τὰ τοιαῦτα παραλυποῖ,
ἐφ' ὅτῳ Πῶλος ἢ Ἀριστόδημος ἀντὶ ∆ιὸς
ἡμῖν ἀναπέφηνας.
{ΖΕΥΣ} Τιμοκλῆς, ὦ Ἥρα, ὁ Στωϊκὸς
καὶ ∆ᾶμις ὁ Ἐπικούρειος χθές, οὐκ οἶδα
ὅθεν σφίσιν ἀρξαμένου τοῦ λόγου, προνοί-
ας πέρι διελεγέσθην παρόντων μάλα συ-
χνῶν καὶ δοκίμων ἀνθρώπων, ὅπερ μάλι-
στα ἠνίασέ με· καὶ ὁ μὲν ∆ᾶμις οὐδ' εἶναι
θεοὺς ἔφασκεν, οὐχ ὅπως τὰ γινόμενα ἐπι-
σκοπεῖν ἢ διατάττειν, ὁ Τιμοκλῆς δὲ ὁ βέλ-
409

410. τιστος ἐπειρᾶτο συναγωνίζεσθαι ἡμῖν· εἶτα
ὄχλου πολλοῦ ἐπιρρυ έντος οὐδὲν πέρας
ἐγένετο τῆς συνουσίας· διελύθησαν γὰρ
εἰσαῦθις ἐπισκέψεσθαι τὰ λοιπὰ συνθέμε-
νοι, καὶ νῦν μετέωροι πάντες εἰσίν, ὁπότε-
ρος κρατήσει καὶ ἀληθέστερα δόξει λέγειν.
ὁρᾶτε τὸν κίνδυνον, ὡς ἐν στενῷ παντάπα-
σι τὰ ἡμέτερα, ἐν ἑνὶ ἀνδρὶ κινδυνευόμενα;
καὶ δυοῖν θάτερον ἢ παρεῶσθαι ἀνάγκη,
ὀνόματα μόνον εἶναι δόξαντας, ἢ τιμᾶσθαι
ὥσπερ πρὸ τοῦ, ἢν ὁ Τιμοκλῆς ὑπέρσχῃ
λέγων.
{ΗΡΑ} ∆εινὰ ταῦτα ὡς ἀληθῶς, καὶ οὐ
μάτην, ὦ Ζεῦ, ἐπετραγῴδεις αὐτοῖς.
{ΖΕΥΣ} Σὺ δὲ ᾤου ∆ανάης τινὸς ἢ
Ἀντιόπης εἶναι μοι λόγον ἐν ταράχῳ το-
σούτῳ. τί δ' οὖν, ὦ Ἑρμῆ καὶ Ἥρα καὶ
Ἀθηνᾶ, πράττοιμεν ἄν; συνευρίσκετε γὰρ
καὶ αὐτοὶ τὸ μέρος.
{ΕΡΜΗΣ} Ἐγὼ μὲν ἐπὶ τὸ κοινόν φημι
410

411. δεῖν τὴν σκέψιν ἐπανενεγκεῖν ἐκκλησίαν
συναγαγόντα.
{ΗΡΑ} Κἀμοὶ ταὐτὰ συνδοκεῖ ἅπερ καὶ
τούτῳ.
{ΑΘΗΝΗ} Ἀλλ' ἐμοὶ τἀναντία δοκεῖ, ὦ
πάτερ, μὴ συνταράττειν τὸν οὐρανὸν μηδὲ
δῆλον εἶναι θορυβούμενον τῷ πράγματι,
πράττειν δὲ ἰδίᾳ ταῦτα ἐξ ὧν κρατήσει μὲν
ὁ Τιμοκλῆς λέγων, ὁ ∆ᾶμις δὲ καταγελα-
σθεὶς ἄπεισιν ἐκ τῆς συνουσίας.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλ' οὔτε ἀγνοήσεται ταῦτα, ὦ
Ζεῦ, ἐν φανερῷ ἐσομένης τῆς ἔριδος τοῖς
φιλοσόφοις, καὶ δόξεις τυραννικὸς εἶναι μὴ
κοινούμενος περὶ τῶν οὕτω μεγάλων καὶ
κοινῶν ἅπασιν.
{ΖΕΥΣ} Οὐκοῦν ἤδη κήρυττε καὶ πα-
ρέστωσαν ἅπαντες· ὀρθῶς γὰρ λέγεις.
{ΕΡΜΗΣ} Ἰδοὺ δὴ εἰς ἐκκλησίαν συνέλθε-
τε οἱ θεοί· μὴ μέλλετε, συνέλθετε πάντες,
ἥκετε, περὶ μεγάλων ἐκκλησιάσομεν.
411

412. {ΖΕΥΣ} Οὕτω ψιλά, ὦ Ἑρμῆ, καὶ
ἁπλοϊκὰ καὶ πεζὰ κηρύττεις, καὶ ταῦτα ἐπὶ
τοῖς μεγίστοις συγκαλῶν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλὰ πῶς γάρ, ὦ Ζεῦ, ἀξιοῖς;
{ΖΕΥΣ} Ὅπως ἀξιῶ; ἀποσέμνυνε, φημί,
τὸ κήρυγμα μέτροις τισὶ καὶ μεγαλοφωνίᾳ
ποιητικῇ, ὡς μᾶλλον συνέλθοιεν.
{ΕΡΜΗΣ} Ναί. ἀλλ' ἐποποιῶν, ὦ Ζεῦ,
καὶ ῥαψῳδῶν τὰ τοιαῦτα, ἐγὼ δὲ ἥκιστα
ποιητικός εἰμι· ὥστε διαφθερῶ τὸ κήρυγ-
μα ἢ ὑπέρμετρα ἢ ἐνδεᾶ συνείρων, καὶ
γέλως ἔσται παρ' αὐτοῖς ἐπὶ τῇ ἀμουσίᾳ
τῶν ἐπῶν· ὁρῶ γοῦν καὶ τὸν Ἀπόλλω γε-
λώμενον ἐπ' ἐνίοις τῶν χρησμῶν, καίτοι
ἐπικρυπτούσης τὰ πολλὰ τῆς ἀσαφείας,
ὡς μὴ πάνυ σχολὴν ἄγειν τοὺς ἀκούοντας
ἐξετάζειν τὰ μέτρα.
{ΖΕΥΣ} Οὐκοῦν, ὦ Ἑρμῆ, τῶν Ὁμήρου
ἐπῶν ἐγκαταμίγνυε τὰ πολλὰ τῷ κηρύγμα-
τι, οἷς ἐκεῖνος ἡμᾶς συνεκάλει· μεμνῆσθαι
412

413. δέ σε εἰκός.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐ πάνυ μὲν οὕτω σαφῶς καὶ
προχείρως· πειράσομαι δὲ ὅμως. Μήτε
τις οὖν θήλεια θεὸς ... μήτε τις ἄρσην,
μηδ' αὖ τῶν ποταμῶν μενέτω νόσφ' Ὠκε-
ανοῖο μηδέ τε νυμφάων, ἀλλ' ἐς ∆ιὸς ἔλ-
θετε πάντες εἰς ἀγορήν, ὅσσοι τε κλυτὰς
δαίνυσθ' ἑκατόμβας, ὅσσοι τ' αὖ μέσατοι
ἢ ὕστατοι ἢ μάλα πάγχυ νώνυμνοι βωμο-
ῖσι παρ' ἀκνίσοισι κάθησθε.
{ΖΕΥΣ} Εὖ γε, ὦ Ἑρμῆ, ἄριστα κεκήρυ-
κταί σοι, καὶ συνίασι γὰρ ἤδη· ὥστε παρα-
λαμβάνων κάθιζε αὐτοὺς κατὰ τὴν ἀξίαν
ἕκαστον, ὡς ἂν ὕλης ἢ τέχνης ἔχῃ, ἐν προε-
δρίᾳ μὲν τοὺς χρυσοῦς, εἶτα ἐπὶ τούτοις
τοὺς ἀργυροῦς, εἶτα ἑξῆς ὁπόσοι ἐλεφάντι-
νοι, εἶτα τοὺς χαλκοῦς ἢ λιθίνους, καὶ ἐν
αὐτοῖς τούτοις οἱ Φειδίου μὲν ἢ Ἀλκα-
μένους ἢ Μύρωνος ἢ Εὐφράνορος ἢ τῶν
ὁμοίων τεχνιτῶν προτετιμήσθων, οἱ συρ-
413

414. φετώδεις δὲ οὗτοι καὶ ἄτεχνοι πόρρω που
συνωσθέντες σιωπῇ ἀναπληρούντων μόνον
τὴν ἐκκλησίαν.
{ΕΡΜΗΣ} Ἔσται ταῦτα καὶ καθεδοῦνται
ὡς προσήκει. ἀλλ' ἐκεῖνο οὐ χεῖρον εἰδέναι,
ἤν τις αὐτῶν χρυσοῦς μὲν ᾖ καὶ πολυτάλα-
ντος τὴν ὁλκήν, οὐκ ἀκριβὴς δὲ τὴν ἐργα-
σίαν, ἀλλὰ κομιδῇ ἰδιωτικὸς καὶ ἀσύμμε-
τρος, πρὸ τῶν χαλκῶν τῶν Μύρωνος καὶ
Πολυκλείτου καὶ τῶν Φειδίου καὶ Ἀλκα-
μένους λιθίνων καθεδεῖται ἢ προτιμοτέραν
χρὴ νομίζειν εἶναι τὴν τέχνην;
{ΖΕΥΣ} Ἐχρῆν μὲν οὕτως, ἀλλ' ὁ χρυσὸς
ὅμως προτιμητέος.
{ΕΡΜΗΣ} Μανθάνω· πλουτίνδην κελεύεις
ἀλλὰ μὴ ἀριστίνδην καθίζειν, καὶ ἀπὸ τι-
μημάτων· ἥκετ' οὖν εἰς τὴν προεδρίαν ὑμε-
ῖς οἱ χρυσοῖ. ἐοίκασι δ' οὖν, ὦ Ζεῦ, οἱ βαρ-
βαρικοὶ προεδρεύσειν μόνοι· ὡς τούς γε
Ἕλληνας ὁρᾷς ὁποῖοί εἰσι, χαρίεντες μὲν
414

415. καὶ εὐπρόσωποι καὶ κατὰ τέχνην ἐσχημα-
τισμένοι, λίθινοι δὲ ἢ χαλκοῖ ὅμως ἅπαντες
ἢ οἵ γε πολυτελέστατοι αὐτῶν ἐλεφάντινοι
ὀλίγον ὅσον τοῦ χρυσοῦ ἐπιστίλβον ἔχο-
ντες, ὡς ἐπικεχράνθαι καὶ ἐπηυγάσθαι
μόνον, τὰ δὲ ἔνδον ὑπόξυλοι καὶ οὗτοι,
μυῶν ἀγέλας ὅλας ἐμπολιτευομένας σκέπο-
ντες· ἡ Βενδῖς δὲ αὕτη καὶ ὁ Ἄνουβις ἐκει-
νοσὶ καὶ παρ' αὐτὸν ὁ Ἄττις καὶ ὁ Μίθρης
καὶ ὁ Μὴν ὁλόχρυσοι καὶ βαρεῖς καὶ πολυ-
τίμητοι ὡς ἀληθῶς.
{ΠΟΣΕΙ∆ΩΝ} Καὶ ποῦ τοῦτο, ὦ Ἑρμῆ,
δίκαιον, τὸν κυνοπρόσωπον τοῦτον προκα-
θίζειν μου τὸν Αἰγύπτιον, καὶ ταῦτα Πο-
σειδῶνος ὄντος;
{ΕΡΜΗΣ} Ναί, ἀλλὰ σὲ μέν, ὦ ἐννοσί-
γαιε, χαλκοῦν ὁ Λύσιππος καὶ πτωχὸν
ἐποίησεν, οὐκ ἐχόντων τότε Κορινθίων
χρυσόν· οὗτος δὲ ὅλοις μετάλλοις πλου-
σιώτερός ἐστιν. ἀνέχεσθαι οὖν χρὴ παρεω-
415

416. σμένον, καὶ μὴ ἀγανακτεῖν εἴ τις ῥῖνα τηλι-
καύτην χρυσῆν ἔχων προτετιμήσεταί σου.
{ΑΦΡΟ∆ΙΤΗ} Οὐκοῦν, ὦ Ἑρμῆ, κἀμὲ
λαβὼν ἐν τοῖς προέδροις που κάθιζε· χρυ-
σῆ γάρ εἰμι.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐχ ὅσα γε, ὦ Ἀφροδίτη,
κἀμὲ ὁρᾶν, ἀλλ' εἰ μὴ πάνυ λημῶ, λίθου
τοῦ λευκοῦ, Πεντέληθεν, οἶμαι, λιθοτομη-
θεῖσα, εἶτα δόξαν οὕτω Πραξιτέλει Ἀφρο-
δίτη γενομένη Κνιδίοις παρεδόθης.
{ΑΦΡΟ∆ΙΤΗ} Καὶ μὴν ἀξιόπιστόν σοι
μάρτυρα τὸν Ὅμηρον παρέξομαι ἄνω καὶ
κάτω τῶν ῥαψῳδιῶν χρυσῆν με τὴν Ἀφρο-
δίτην εἶναι λέγοντα.
{ΕΡΜΗΣ} Καὶ γὰρ τὸν Ἀπόλλω ὁ αὐτὸς
πολύχρυσον εἶναι ἔφη καὶ πλούσιον· ἀλλὰ
νῦν ὄψει κἀκεῖνον ἐν τοῖς ζευγίταις που κα-
θήμενον, ἀπεστεφανωμένον τε ὑπὸ τῶν
λῃστῶν καὶ τοὺς κόλλοπας τῆς κιθάρας πε-
ρισεσυλημένον. ὥστε ἀγάπα καὶ σὺ μὴ
416

417. πάνυ ἐν τῷ θητικῷ ἐκκλησιάζουσα.
{ΚΟΛΟΣΣΟΣ ΡΟ∆ΙΩΝ} Ἐμοὶ δὲ τίς ἂν
ἐρίσαι τολμήσειεν Ἡλίῳ τε ὄντι καὶ τηλι-
κούτῳ τὸ μέγεθος; εἰ γοῦν μὴ ὑπερφυᾶ
μηδὲ ὑπέρμετρον οἱ Ῥόδιοι κατασκευάσα-
σθαί με ἠξίωσαν, ἀπὸ τοῦ ἴσου τελέσματος
ἑκκαίδεκα χρυσοῦς θεοὺς ἐπεποίηντο ἄν·
ὥστε ἀνάλογον πολυτελέστερος ἂν νομιζοί-
μην. καὶ πρόσεστιν ἡ τέχνη καὶ τῆς ἐργα-
σίας τὸ ἀκριβὲς ἐν μεγέθει τοσούτῳ.
{ΕΡΜΗΣ} Τί, ὦ Ζεῦ, χρὴ ποιεῖν; δύσκρι-
τον γὰρ ἐμοὶ γοῦν τοῦτο· εἰ μὲν γὰρ ἐς τὴν
ὕλην ἀποβλέποιμι, χαλκοῦς ἐστιν, εἰ δὲ λο-
γιζοίμην ἀφ' ὁπόσων ταλάντων κεχάλκευ-
ται, ὑπὲρ τοὺς πεντακοσιομεδίμνους ἂν
εἴη.
{ΖΕΥΣ} Τί γὰρ ἔδει παρεῖναι καὶ τοῦτον
ἐλέγξοντα τὴν τῶν ἄλλων μικρότητα καὶ
ἐνοχλήσοντα τῇ καθέδρᾳ; πλὴν ἀλλ', ὦ Ῥο-
δίων ἄριστε, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα προτιμη-
417

418. τέος εἶ τῶν χρυσῶν, πῶς ἂν καὶ προεδρεύ-
οις, εἰ μὴ δεήσει ἀναστῆναι πάντας ὡς
μόνος καθέζοιο, τὴν Πνύκα ὅλην θατέρᾳ
τῶν πυγῶν ἐπιλαβών; ὥστε ἄμεινον ποιή-
σεις ὀρθοστάδην ἐκκλησιάζων, ἐπικεκυ-
φὼς τῷ συνεδρίῳ.
{ΕΡΜΗΣ} Ἰδοὺ πάλιν ἄλλο δύσλυτον καὶ
τοῦτο· χαλκῶ μὲν γὰρ ἀμφοτέρω ἐστὸν καὶ
τέχνης τῆς αὐτῆς, Λυσίππου ἑκάτερον τὸ
ἔργον, καὶ τὸ μέγιστον, ὁμοτίμω τὰ ἐς
γένος, ἅτε δὴ ∆ιὸς παῖδε, ὁ ∆ιόνυσος οὑτο-
σὶ καὶ Ἡρακλῆς. πότερος οὖν αὐτῶν προ-
καθίζει; φιλονεικοῦσι γάρ, ὡς ὁρᾷς.
{ΖΕΥΣ} ∆ιατρίβομεν, ὦ Ἑρμῆ, πάλαι
δέον ἐκκλησιάζειν· ὥστε νῦν μὲν ἀναμὶξ
καθιζόντων, ἔνθ' ἂν ἕκαστος ἐθέλῃ, εἰσα-
ῦθις δὲ ἀποδοθήσεται περὶ τούτων ἐκκλη-
σία, κἀγὼ εἴσομαι τότε ἥντινα χρὴ ποιήσα-
σθαι τὴν τάξιν ἐπ' αὐτοῖς.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλ', Ἡράκλεις, ὡς θορυβοῦσι
418

419. τὰ κοινὰ καὶ τὰ καθ' ἡμέραν ταῦτα βο-
ῶντες, “∆ιανομάς· ποῦ τὸ νέκταρ; ἡ ἀμ-
βροσία ἐπέλιπεν· ποῦ αἱ ἑκατόμβαι; κοινὰς
τὰς θυσίας.”
{ΖΕΥΣ} Κατασιώπησον αὐτούς, ὦ Ἑρμῆ,
ὡς μάθωσιν ὅτου ἕνεκα συνελέγησαν τοὺς
λήρους τούτους ἀφέντες.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐχ ἅπαντες, ὦ Ζεῦ, τὴν Ἑλ-
λήνων φωνὴν συνιᾶσιν· ἐγὼ δὲ οὐ πολύ-
γλωττός εἰμι, ὥστε καὶ Σκύθαις καὶ Πέρ-
σαις καὶ Θρᾳξὶν καὶ Κελτοῖς συνετὰ κη-
ρύττειν. ἄμεινον οὖν, οἶμαι, τῇ χειρὶ σημαί-
νειν καὶ παρακελεύεσθαι σιωπᾶν.
{ΖΕΥΣ} Οὕτω ποίει.
{ΕΡΜΗΣ} Εὖ γε, ἀφωνότεροι γεγένηνταί
σοι τῶν σοφιστῶν. ὥστε ὥρα δημηγορεῖν.
ὁρᾷς; πάλαι πρὸς σὲ ἀποβλέπουσι περι-
μένοντες ὅ τι καὶ ἐρεῖς.
{ΖΕΥΣ} Ἀλλ' ὅ γε πέπονθα, ὦ Ἑρμῆ, οὐκ
ἂν ὀκνήσαιμι πρὸς σὲ εἰπεῖν υἱὸν ὄντα.
419

420. οἶσθα ὅπως θαρραλέος ἀεὶ καὶ μεγαλη-
γόρος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἦν.
{ΕΡΜΗΣ} Οἶδα καὶ ἐδεδίειν γε ἀκούων
σου δημηγοροῦντος, καὶ μάλιστα ὁπότε
ἠπείλεις ἀνασπάσειν ἐκ βάθρων τὴν γῆν
καὶ τὴν θάλασσαν αὐτοῖς θεοῖς τὴν σειρὰν
ἐκείνην τὴν χρυσῆν καθείς.
{ΖΕΥΣ} Ἀλλὰ νῦν, ὦ τέκνον, οὐκ οἶδα
εἴτε ὑπὸ τοῦ μεγέθους τῶν ἐφεστώτων δει-
νῶν εἴτε καὶ ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν πα-
ρόντων – πολυθεωτάτη γάρ, ὡς ὁρᾷς, ἡ ἐκ-
κλησία – διατετάραγμαι τὴν γνώμην καὶ
ὑπότρομός εἰμι καὶ ἡ γλῶττά μοι πεπεδη-
μένη ἔοικε· τὸ δὲ ἀτοπώτατον ἁπάντων,
ἐπιλέλησμαι τὸ προοίμιον τῶν ὅλων, ὃ πα-
ρεσκευασάμην ὡς εὐπροσωποτάτη μοι ἡ
ἀρχὴ γένοιτο πρὸς αὐτούς.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀπολώλεκας, ὦ Ζεῦ, ἅπαντα·
οἱ δὲ ὑποπτεύουσι τὴν σιωπὴν καί τι ὑπέρ-
μεγα κακὸν ἀκούσεσθαι προσδοκῶσιν, ἐφ'
420

421. ὅτῳ σὺ διαμέλλεις.
{ΖΕΥΣ} Βούλει οὖν, ὦ Ἑρμῆ, τὸ Ὁμηρι-
κὸν ἐκεῖνο προοίμιον ἀναρραψῳδήσω πρὸς
αὐτούς;
{ΕΡΜΗΣ} Τὸ ποῖον;
{ΖΕΥΣ} Κέκλυτέ μευ πάντες τε θεοὶ
πᾶσαί τε θέαιναι.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄπαγε, ἱκανῶς καὶ πρὸς ἡμᾶς
πεπαρῴδηταί σοι τὰ πρῶτα. πλὴν εἰ δοκεῖ,
τὸ μὲν φορτικὸν τῶν μέτρων ἄφες, σὺ δὲ
τῶν ∆ημοσθένους δημηγοριῶν τῶν κατὰ
Φιλίππου ἥντινα ἂν ἐθέλῃς σύνειρε, ὀλίγα
ἐναλλάττων· οὕτω γοῦν οἱ πολλοὶ νῦν ῥητο-
ρεύουσιν.
{ΖΕΥΣ} Εὖ λέγεις ἐπίτομόν τινα ῥητορεί-
αν καὶ ῥᾳδιουργίαν ταύτην εὔκαιρον τοῖς
ἀπορουμένοις.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄρξαι δ' οὖν ποτε.
{ΖΕΥΣ} Ἀντὶ πολλῶν ἄν, ὦ ἄνδρες θεοί,
421

422. χρημάτων ὑμᾶς ἑλέσθαι νομίζω, εἰ φανε-
ρὸν γένοιτο ὑμῖν ὅ τι δή ποτε ἄρα τοῦτό
ἐστιν ἐφ' ὅτῳ νῦν συνελέγητε. ὅτε τοίνυν
τοῦτο οὕτως ἔχει, προσήκει προθύμως
ἀκροᾶσθαί μου λέγοντος. ὁ μὲν οὖν παρὼν
καιρός, ὦ θεοί, μονονουχὶ λέγει φωνὴν
ἀφιεὶς ὅτι τῶν παρόντων ἐρρωμένως ἀντι-
ληπτέον ἡμῖν ἐστιν, ἡμεῖς δὲ πάνυ ὀλι-
γώρως ἔχειν δοκοῦμεν πρὸς αὐτά. βούλο-
μαι δὲ ἤδη – καὶ γὰρ ἐπιλείπει ὁ ∆ημο-
σθένης – αὐτὰ ὑμῖν δηλῶσαι σαφῶς, ἐφ'
οἷς διαταραχθεὶς συνήγαγον τὴν ἐκκλησί-
αν.
Χθὲς γάρ, ὡς ἴστε, Μνησιθέου τοῦ ναυ-
κλήρου θύσαντος τὰ σωτήρια ἐπὶ τῇ νηῒ
ὀλίγου δεῖν ἀπολομένῃ περὶ τὸν Καφηρέα,
εἱστιώμεθα ἐν Πειραιεῖ, ὁπόσους ἡμῶν ὁ
Μνησίθεος ἐπὶ τὴν θυσίαν ἐκάλεσεν· εἶτα
μετὰ τὰς σπονδὰς ὑμεῖς μὲν ἄλλος ἄλλην
ἐτράπεσθε, ὡς ἑκάστῳ ἔδοξεν, ἐγὼ δὲ –
οὐδέπω γὰρ πάνυ ὀψὲ ἦν – ἀνῆλθον ἐς τὸ
422

423. ἄστυ ὡς περιπατήσαιμι τὸ δειλινὸν ἐν Κε-
ραμεικῷ, ἐννοῶν ἅμα τοῦ Μνησιθέου τὴν
μικρολογίαν, ὃς ἑκκαίδεκα θεοὺς ἑστιῶν
ἀλεκτρυόνα μόνον κατέθυσε, γέροντα
κἀκεῖνον ἤδη καὶ κορυζῶντα, καὶ λιβανω-
τοῦ χόνδρους τέτταρας εὖ μάλα εὐρωτι-
ῶντας, ὡς αὐτίκα ἐπισβεσθῆναι τῷ ἄνθρα-
κι, μηδὲ ὅσον ἄκρᾳ τῇ ῥινὶ ὀσφραίνεσθαι
τοῦ καπνοῦ παρασχόντας, καὶ ταῦτα ἑκα-
τόμβας ὅλας ὑποσχόμενος ὁπότε ἡ ναῦς
ἤδη προσεφέρετο τῷ σκοπέλῳ καὶ ἐντὸς ἦν
τῶν ἑρμάτων.
Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἐννοῶν γίγνομαι κατὰ τὴν
Ποικίλην, ὁρῶ πλῆθος ἀνθρώπων πάμπολυ
συνεστηκός, ἐνίους μὲν ἔνδον ἐν αὐτῇ τῇ
στοᾷ, πολλοὺς δὲ καὶ ἐν τῷ ὑπαίθρῳ, καί
τινας βοῶντας καὶ διατεινομένους ἐπὶ τῶν
θάκων καθημένους. εἰκάσας οὖν ὅπερ ἦν,
φιλοσόφους εἶναι τῶν ἐριστικῶν τούτων,
ἐβουλήθην ἐπιστὰς ἀκοῦσαι αὐτῶν ὅ τι καὶ
λέγουσι· καὶ – ἔτυχον γὰρ νεφέλην τῶν πα-
423

424. χειῶν περιβεβλημένος – σχηματίσας ἐμαυ-
τὸν εἰς τὸν ἐκείνων τρόπον καὶ τὸν πώγω-
να ἐπισπασάμενος εὖ μάλα ἐῴκειν φιλο-
σόφῳ· καὶ δὴ παραγκωνισάμενος τοὺς πολ-
λοὺς εἰσέρχομαι ἀγνοούμενος ὅστις εἴην.
εὑρίσκω τε τὸν Ἐπικούρειον ∆ᾶμιν, τὸν
ἐπίτριπτον, καὶ Τιμοκλέα τὸν Στωϊκόν, ἀν-
δρῶν βέλτιστον, ἐκθύμως πάνυ ἐρίζοντας·
ὁ γοῦν Τιμοκλῆς καὶ ἵδρου καὶ τὴν φωνὴν
ἤδη ἐξεκέκοπτο ὑπὸ τῆς βοῆς, ὁ ∆ᾶμις δὲ
τὸ σαρδάνιον ἐπιγελῶν ἔτι μᾶλλον παρώξυ-
νε τὸν Τιμοκλέα.
Ἦν δὲ ἄρα περὶ ἡμῶν ὁ πᾶς λόγος αὐτοῖς·
ὁ μὲν γὰρ κατάρατος ∆ᾶμις οὔτε προνοεῖν
ἡμᾶς ἔφασκε τῶν ἀνθρώπων οὔτ' ἐπισκο-
πεῖν τὰ γινόμενα παρ' αὐτοῖς, οὐδὲν ἄλλο ἢ
μηδὲ ὅλως ἡμᾶς εἶναι λέγων· τοῦτο γὰρ
αὐτῷ δηλαδὴ ὁ λόγος ἐδύνατο· καὶ ἦσάν τι-
νες οἳ ἐπῄνουν αὐτόν. ὁ δ' ἕτερος τὰ ἡμέτε-
ρα ὁ Τιμοκλῆς ἐφρόνει καὶ ὑπερεμάχει καὶ
ἠγανάκτει καὶ πάντα τρόπον συνηγωνίζετο
424

425. τὴν ἐπιμέλειαν ἡμῶν ἐπαινῶν καὶ διεξιὼν
ὡς ἐν κόσμῳ καὶ τάξει τῇ προσηκούσῃ
ἐξηγούμεθα καὶ διατάττομεν ἕκαστα· καὶ
εἶχε μέν τινας καὶ αὐτὸς τοὺς ἐπαινοῦντας.
πλὴν ἐκεκμήκει γὰρ ἤδη καὶ πονήρως
ἐφώνει καὶ τὸ πλῆθος εἰς τὸν ∆ᾶμιν
ἀπέβλεπε – , συνεὶς δὲ ἐγὼ τὸ κινδύνευμα
τὴν νύκτα ἐκέλευσα περιχυθεῖσαν διαλῦσαι
τὴν συνουσίαν. ἀπῆλθον οὖν εἰς τὴν ὑστε-
ραίαν συνθέμενοι εἰς τέλος ἐπεξελεύσεσθαι
τὸ σκέμμα, κἀγὼ παρομαρτῶν τοῖς πολλο-
ῖς ἐπήκουον μεταξὺ ἀπιόντων οἴκαδε παρ'
αὑτοὺς ἐπαινούντων τὰ τοῦ ∆άμιδος καὶ
ἤδη παρὰ πολὺ αἱρουμένων τὰ ἐκείνου·
ἦσαν δὲ καὶ οἱ μὴ ἀξιοῦντες προκατεγνω-
κέναι τῶν ἐναντίων ἀλλὰ περιμένειν εἴ τι
καὶ ὁ Τιμοκλῆς αὔριον ἐρεῖ.
Ταῦτ' ἔστιν ἐφ' οἷς ὑμᾶς συνεκάλεσα, οὐ
μικρά, ὦ θεοί, εἰ λογιεῖσθε ὡς ἡ πᾶσα μὲν
ἡμῖν τιμὴ καὶ δόξα καὶ πρόσοδος οἱ ἄνθρω-
ποί εἰσιν· εἰ δ' οὗτοι πεισθεῖεν ἢ μηδὲ ὅλως
425

426. θεοὺς εἶναι ἢ ὄντας ἀπρονοήτους εἶναι
σφῶν αὐτῶν, ἄθυτα καὶ ἀγέραστα καὶ ἀτί-
μητα ἡμῖν ἔσται τὰ ἐκ γῆς καὶ μάτην ἐν
οὐρανῷ καθεδούμεθα λιμῷ ἐχόμενοι, ἑορ-
τῶν ἐκείνων καὶ πανηγύρεων καὶ ἀγώνων
καὶ θυσιῶν καὶ παννυχίδων καὶ πομπῶν
στερούμενοι. ὡς οὖν ὑπὲρ τηλικούτων φημὶ
δεῖν ἅπαντας ἐπινοεῖν τι σωτήριον τοῖς πα-
ροῦσι καὶ ἀφ' ὅτου κρατήσει μὲν ὁ Τιμο-
κλῆς καὶ δόξει ἀληθέστερα λέγειν, ὁ ∆ᾶμις
δὲ καταγελασθήσεται πρὸς τῶν
ἀκουόντων· ὡς ἔγωγε οὐ πάνυ τῷ Τιμο-
κλεῖ πέποιθα ὡς κρατήσει καθ' ἑαυτόν, ἢν
μὴ καὶ τὰ παρ' ἡμῶν αὐτῷ προσγένηται.
κήρυττε οὖν, ὦ Ἑρμῆ, τὸ κήρυγμα τὸ ἐκ
τοῦ νόμου, ὡς ἀνιστάμενοι συμβουλεύοιεν.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄκουε, σίγα, μὴ τάραττε· τίς
ἀγορεύειν βούλεται τῶν τελείων θεῶν, οἷς
ἔξεστι; τί τοῦτο; οὐδεὶς ἀνίσταται, ἀλλ'
ἡσυχάζετε πρὸς τὸ μέγεθος τῶν ἠγγελ-
μένων ἐκπεπληγμένοι;
426

427. {ΜΩΜΟΣ} Ἀλλ' ὑμεῖς μὲν πάντες ὕδωρ
καὶ γαῖα γένοισθε· ἐγὼ δέ, εἴ γέ μοι μετὰ
παρρησίας λέγειν δοθείη, πολλὰ ἄν, ὦ Ζεῦ,
ἔχοιμι εἰπεῖν.
{ΖΕΥΣ} Λέγε, ὦ Μῶμε, πάνυ θαρρῶν·
δῆλος γὰρ εἶ ἐπὶ τῷ συμφέροντι παρρησια-
σόμενος.
{ΜΩΜΟΣ} Οὐκοῦν ἀκούετε, ὦ θεοί, τά
γε ἀπὸ καρδίας, φασίν· ἐγὼ γὰρ καὶ πάνυ
προσεδόκων ἐς τόδε ἀμηχανίας περιστήσε-
σθαι τὰ ἡμέτερα καὶ πολλοὺς τοιούτους
ἀναφύσεσθαι ἡμῖν σοφιστάς, παρ' ἡμῶν
αὐτῶν τὴν αἰτίαν τῆς τόλμης λαμβάνοντας·
καὶ μὰ τὴν Θέμιν οὔτε τῷ Ἐπικούρῳ
ἄξιον ὀργίζεσθαι οὔτε τοῖς ὁμιληταῖς
αὐτοῦ καὶ διαδόχοις τῶν λόγων, εἰ τοιαῦτα
περὶ ἡμῶν ὑπειλήφασιν. ἢ τί γὰρ αὐτοὺς
ἀξιώσειέ τις ἂν φρονεῖν, ὁπόταν ὁρῶσι το-
σαύτην ἐν τῷ βίῳ τὴν ταραχήν, καὶ τοὺς
μὲν χρηστοὺς αὐτῶν ἀμελουμένους, ἐν πε-
427

428. νίᾳ καὶ νόσοις καὶ δουλείᾳ καταφθειρο-
μένους, παμπονήρους δὲ καὶ μιαροὺς ἀν-
θρώπους προτιμωμένους καὶ ὑπερπλουτο-
ῦντας καὶ ἐπιτάττοντας τοῖς κρείττοσι, καὶ
τοὺς μὲν ἱεροσύλους οὐ κολαζομένους ἀλλὰ
διαλανθάνοντας, ἀνασκολοπιζομένους δὲ
καὶ τυμπανιζομένους ἐνίοτε τοὺς οὐδὲν
ἀδικοῦντας;
Εἰκότως τοίνυν ταῦτα ὁρῶντες οὕτω δια-
νοοῦνται περὶ ἡμῶν ὡς οὐδὲν ὅλως ὄντων,
καὶ μάλιστα ὅταν ἀκούωσι τῶν χρησμῶν
λεγόντων, ὡς διαβάς τις τὸν Ἅλυν με-
γάλην ἀρχὴν καταλύσει, οὐ μέντοι δηλού-
ντων, εἴτε τὴν αὑτοῦ εἴτε τὴν τῶν πολεμί-
ων· καὶ πάλιν ὦ θείη Σαλαμίς, ἀπολεῖς δὲ
σὺ τέκνα γυναικῶν. καὶ Πέρσαι γάρ, οἶμαι,
καὶ Ἕλληνες γυναικῶν τέκνα ἦσαν. ὅταν
μὲν γὰρ τῶν ῥαψῳδῶν ἀκούωσιν, ὅτι καὶ
ἐρῶμεν καὶ τιτρωσκόμεθα καὶ δεσμούμεθα
καὶ δουλεύομεν καὶ στασιάζομεν καὶ μυρία
ὅσα πράγματα ἔχομεν, καὶ ταῦτα μακάριοι
428

429. καὶ ἄφθαρτοι ἀξιοῦντες εἶναι, τί ἄλλο ἢ δι-
καίως καταγελῶσι καὶ ἐν οὐδενὶ λόγῳ τί-
θενται τὰ ἡμέτερα; ἡμεῖς δὲ ἀγανακτο-
ῦμεν, εἴ τινες ἄνθρωποι ὄντες οὐ πάνυ
ἀνόητοι διελέγχουσι ταῦτα καὶ τὴν
πρόνοιαν ἡμῶν παρωθοῦνται, δέον ἀγαπᾶν
εἴ τινες ἡμῖν ἔτι θύουσι τοιαῦτα ἐξαμαρ-
τάνουσιν.
Καί μοι ἐνταῦθα, ὦ Ζεῦ – μόνοι γάρ
ἐσμεν καὶ οὐδεὶς ἄνθρωπος πάρεστι τῷ
συλλόγῳ ἔξω Ἡρακλέους καὶ ∆ιονύσου
καὶ Γανυμήδους καὶ Ἀσκληπιοῦ, τῶν πα-
ρεγγράπτων τούτων – ἀπόκριναι μετ' ἀλη-
θείας, εἴ ποτέ σοι ἐμέλησεν ἐς τοσοῦτον
τῶν ἐν τῇ γῇ, ὡς ἐξετάσαι οἵτινες αὐτῶν οἱ
φαῦλοι ἢ οἵτινες οἱ χρηστοί εἰσιν· ἀλλ' οὐκ
ἂν εἴποις. εἰ γοῦν μὴ ὁ Θησεὺς ἐκ Τροι-
ζῆνος εἰς Ἀθήνας ἰὼν ὁδοῦ πάρεργον
ἐξέκοψε τοὺς κακούργους, ὅσον ἐπὶ σοὶ καὶ
τῇ σῇ προνοίᾳ οὐδὲν ἂν ἐκώλυεν ζῆν ἐντρυ-
φῶντας ταῖς τῶν ὁδῷ βαδιζόντων σφαγαῖς
429

430. τὸν Σκείρωνα καὶ Πιτυοκάμπτην καὶ Κερ-
κυόνα καὶ τοὺς ἄλλους· ἢ εἴ γε μὴ ὁ Εὐρυ-
σθεύς, ἀνὴρ δίκαιος καὶ προνοητικός, ὑπὸ
φιλανθρωπίας ἀναπυνθανόμενος τὰ παρ'
ἑκάστοις ἐξέπεμπε τουτονὶ τὸν οἰκέτην
αὑτοῦ, ἐργατικὸν ἄνθρωπον καὶ πρόθυμον
εἰς τοὺς πόνους, ὦ Ζεῦ, σὺ ὀλίγον ἐφρόντι-
σας ἂν τῆς Ὕδρας καὶ τῶν ἐν Στυμφάλῳ
ὀρνέων καὶ ἵππων τῶν Θρᾳκίων καὶ τῆς
Κενταύρων ὕβρεως καὶ παροινίας.
Ἀλλ' εἰ χρὴ τἀληθῆ λέγειν, καθήμεθα το-
ῦτο μόνον ἐπιτηροῦντες, εἴ τις θύει καὶ κνι-
σᾷ τοὺς βωμούς· τὰ δ' ἄλλα κατὰ ῥοῦν
φέρεται ὡς ἂν τύχῃ ἕκαστον παρασυρόμε-
να. τοιγαροῦν εἰκότα νῦν πάσχομεν καὶ ἔτι
πεισόμεθα, ἐπειδὰν κατ' ὀλίγον οἱ ἄνθρω-
ποι ἀνακύπτοντες εὑρίσκωσιν οὐδὲν ὄφελος
αὐτοῖς ὄν, εἰ θύοιεν ἡμῖν καὶ τὰς πομπὰς
πέμποιεν. εἶτ' ἐν βραχεῖ ὄψει καταγε-
λῶντας τοὺς Ἐπικούρους καὶ Μητρο-
δώρους καὶ ∆άμιδας, κρατουμένους δὲ καὶ
430

431. ἀποφραττομένους ὑπ' αὐτῶν τοὺς ἡμε-
τέρους συνηγόρους· ὥστε ὑμέτερον ἂν εἴη
παύειν καὶ ἰᾶσθαι ταῦτα, τῶν καὶ ἐς τόδε
αὐτὰ προαγαγόντων. Μώμῳ δὲ οὐ μέγας ὁ
κίνδυνος, εἰ ἄτιμος ἔσται· οὐδὲ γὰρ πάλαι
τῶν τιμωμένων ἦν, ὑμῶν ἔτι εὐτυχούντων
καὶ τὰς θυσίας καρπουμένων.
{ΖΕΥΣ} Τοῦτον μέν, ὦ θεοί, ληρεῖν ἐάσω-
μεν ἀεὶ τραχὺν ὄντα καὶ ἐπιτιμητικόν· ὡς
γὰρ ὁ θαυμαστὸς ∆ημοσθένης ἔφη, τὸ μὲν
ἐγκαλέσαι καὶ μέμψασθαι καὶ ἐπιτιμῆσαι
ῥᾴδιον καὶ παντός, τὸ δὲ ὅπως τὰ παρόντα
βελτίω γενήσεται συμβουλεῦσαι, τοῦτ' ἔμ-
φρονος ὡς ἀληθῶς συμβούλου· ὅπερ οἱ ἄλ-
λοι εὖ οἶδ' ὅτι ποιήσετε καὶ τούτου σιω-
πῶντος.
{ΠΟΣΕΙ∆ΩΝ} Ἐγὼ δὲ τὰ μὲν ἄλλα ὑπο-
βρύχιός εἰμι, ὡς ἴστε, καὶ ἐν βυθῷ πολιτεύ-
ομαι κατ' ἐμαυτόν, εἰς ὅσον ἐμοὶ δυνατὸν
σώζων τοὺς πλέοντας καὶ παραπέμπων τὰ
431

432. πλοῖα καὶ τοὺς ἀνέμους καταμαλάττων·
ὅμως δ' οὖν – μέλει γάρ μοι καὶ τῶν ἐντα-
ῦθα – φημὶ δεῖν τὸν ∆ᾶμιν τοῦτον ἐκποδὼν
ποιήσασθαι, πρὶν ἐπὶ τὴν ἔριν ἥκειν, ἤτοι
κεραυνῷ ἤ τινι ἄλλῃ μηχανῇ, μὴ καὶ ὑπέρ-
σχῃ λέγων – φὴς γάρ, ὦ Ζεῦ, πιθανόν
τινα εἶναι αὐτόν· ἅμα γὰρ καὶ δείξομεν
αὐτοῖς ὡς μετερχόμεθα τοὺς τὰ τοιαῦτα
καθ' ἡμῶν διεξιόντας.
{ΖΕΥΣ} Παίζεις, ὦ Πόσειδον, ἢ τέλεον
ἐπιλέλησαι ὡς οὐδὲν ἐφ' ἡμῖν τῶν τοιού-
των ἐστίν, ἀλλ' αἱ Μοῖραι ἑκάστῳ ἐπι-
κλώθουσι, τὸν μὲν κεραυνῷ, τὸν δὲ ξίφει,
τὸν δὲ πυρετῷ ἢ φθόῃ ἀποθανεῖν; ἐπεὶ εἴ
γέ μοι ἐπ' ἐξουσίας τὸ πρᾶγμα ἦν, εἴασα
ἄν, οἴει, τοὺς ἱεροσύλους πρῴην ἀπελθεῖν
ἀκεραυνώτους ἐκ Πίσης δύο μου τῶν πλο-
κάμων ἀποκείραντας ἓξ μνᾶς ἑκάτερον ἕλ-
κοντας; ἢ σὺ αὐτὸς περιεῖδες ἂν ἐν Γεραι-
στῷ τὸν ἁλιέα τὸν ἐξ Ὠρεοῦ ὑφαιρούμενόν
σου τὴν τρίαιναν; ἄλλως τε καὶ δόξομεν
432

433. ἀγανακτεῖν λελυπημένοι τῷ πράγματι καὶ
δεδιέναι τοὺς παρὰ τοῦ ∆άμιδος λόγους
καὶ δι' αὐτὸ ἀποσκευάζεσθαι τὸν ἄνδρα, οὐ
περιμείναντες ἀντεξετασθῆναι αὐτὸν τῷ
Τιμοκλεῖ. ὥστε τί ἄλλο ἢ ἐξ ἐρήμης κρατε-
ῖν οὕτω δόξομεν;
{ΠΟΣΕΙ∆ΩΝ} Καὶ μὴν ἐπίτομόν τινα
ταύτην ᾤμην ἐπινενοηκέναι ἔγωγε πρὸς
τὴν νίκην.
{ΖΕΥΣ} Ἄπαγε, θυννῶδες τὸ ἐνθύμημα,
ὦ Πόσειδον, καὶ κομιδῇ παχύ, προαναιρή-
σειν τὸν ἀνταγωνιστὴν ὡς ἀποθάνοι ἀήττη-
τος, ἀμφήριστον ἔτι καὶ ἀδιάκριτον κατα-
λιπὼν τὸν λόγον.
{ΠΟΣΕΙ∆ΩΝ} Οὐκοῦν ἄμεινόν τι ὑμεῖς
ἄλλο ἐπινοεῖτε, εἰ τἀμὰ οὕτως ὑμῖν ἀποτε-
θύννισται.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Εἰ καὶ τοῖς νέοις ἔτι καὶ
ἀγενείοις ἡμῖν ἐφεῖτο ἐκ τοῦ νόμου δημη-
γορεῖν, ἴσως ἂν εἶπόν τι συμφέρον εἰς τὴν
433

434. διάσκεψιν.
{ΜΩΜΟΣ} Ἡ μὲν σκέψις, ὦ Ἄπολλον,
οὕτω περὶ μεγάλων, ὥστε μὴ καθ' ἡλικίαν,
ἀλλὰ κοινὸν ἅπασι προκεῖσθαι τὸν λόγον·
χάριεν γάρ, εἰ περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεύ-
οντες περὶ τῆς ἐν τοῖς νόμοις ἐξουσίας μι-
κρολογούμεθα. σὺ δὲ καὶ πάνυ ἤδη ἔννομος
εἶ δημηγόρος, πρόπαλαι μὲν ἐξ ἐφήβων γε-
γονώς, ἐγγεγραμμένος δὲ ἐς τὸ τῶν δώδε-
κα ληξιαρχικόν, καὶ ὀλίγου δεῖν τῆς ἐπὶ
Κρόνου βουλῆς ὤν· ὥστε μὴ μειρακιεύου
πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ λέγε θαρρῶν ἤδη τὰ δοκο-
ῦντα, μηδὲν αἰδεσθεὶς εἰ ἀγένειος ὢν δημη-
γορήσεις, καὶ ταῦτα βαθυπώγωνα καὶ
εὐγένειον οὕτως υἱὸν ἔχων τὸν Ἀσκληπιόν.
ἄλλως τε καὶ πρέπον ἂν εἴη σοι νῦν μάλι-
στα ἐκφαίνειν τὴν σοφίαν, εἰ μὴ μάτην ἐν
τῷ Ἑλικῶνι κάθησαι ταῖς Μούσαις συμφι-
λοσοφῶν.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Ἀλλ' οὐ σέ, ὦ Μῶμε, χρὴ
434

435. τὰ τοιαῦτα ἐφιέναι, τὸν ∆ία δέ· καὶ ἢν
οὗτος κελεύσῃ, τάχ' ἄν τι οὐκ ἄμουσον
εἴποιμι ἀλλὰ τῆς ἐν τῷ Ἑλικῶνι μελέτης
ἄξιον.
{ΖΕΥΣ} Λέγε, ὦ τέκνον· ἐφίημι γάρ.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Ὁ Τιμοκλῆς οὗτος ἔστι
μὲν χρηστὸς ἀνὴρ καὶ φιλόθεος καὶ τοὺς
λόγους πάνυ ἠκρίβωκε τοὺς Στωϊκούς·
ὥστε καὶ σύνεστιν ἐπὶ σοφίᾳ πολλοῖς τῶν
νέων καὶ μισθοὺς οὐκ ὀλίγους ἐπὶ τούτῳ
ἐκλέγει, σφόδρα πιθανὸς ὢν ὁπότε ἰδίᾳ
τοῖς μαθηταῖς διαλέγοιτο· ἐν πλήθει δὲ
εἰπεῖν ἀτολμότατός ἐστι καὶ τὴν φωνὴν
ἰδιώτης καὶ μιξοβάρβαρος, ὥστε γέλωτα
ὀφλισκάνειν διὰ τοῦτο ἐν ταῖς συνουσίαις,
οὐ συνείρων ἀλλὰ βατταρίζων καὶ ταρατ-
τόμενος, καὶ μάλιστα ὁπόταν οὕτως ἔχων
καὶ καλλιρρημοσύνην ἐπιδείκνυσθαι βούλη-
ται. συνεῖναι μὲν γὰρ εἰς ὑπερβολὴν ὀξύς
ἐστι καὶ λεπτογνώμων, ὥς φασιν οἱ ἄμει-
435

436. νον τὰ τῶν Στωϊκῶν εἰδότες, λέγων δὲ καὶ
ἑρμηνεύων ὑπ' ἀσθενείας διαφθείρει αὐτὰ
καὶ συγχεῖ, οὐκ ἀποσαφῶν ὅ τι βούλεται
ἀλλὰ αἰνίγμασιν ἐοικότα προτείνων καὶ
πάλιν αὖ πολὺ ἀσαφέστερα πρὸς τὰς ἐρω-
τήσεις ἀποκρινόμενος· οἱ δὲ οὐ συνιέντες
καταγελῶσιν αὐτοῦ. δεῖ δὲ οἶμαι σαφῶς
λέγειν καὶ τούτου μάλιστα πολλὴν ποιε-
ῖσθαι τὴν πρόνοιαν, ὡς συνήσουσιν οἱ
ἀκούοντες.
{ΜΩΜΟΣ} Τοῦτο μὲν ὀρθῶς ἔλεξας, ὦ
Ἄπολλον, ἐπαινέσας τοὺς σαφῶς λέγοντας,
εἰ καὶ μὴ πάνυ ποιεῖς αὐτὸ σὺ ἐν τοῖς χρη-
σμοῖς λοξὸς ὢν καὶ γριφώδης καὶ ἐς τὸ με-
ταίχμιον ἀσφαλῶς ἀπορρίπτων τὰ πολλά,
ὡς τοὺς ἀκούοντας ἄλλου δεῖσθαι Πυθίου
πρὸς τὴν ἐξήγησιν αὐτῶν. ἀτὰρ τί τὸ ἐπὶ
τούτῳ συμβουλεύεις; τίνα ἴασιν ποιήσα-
σθαι τῆς Τιμοκλέους ἀδυναμίας ἐν τοῖς
λόγοις;
436

437. {ΑΠΟΛΛΩΝ} Συνήγορον, ὦ Μῶμε, εἴ
πως δυνηθείημεν, αὐτῷ παρασχεῖν ἄλλον
τῶν δεινῶν τούτων, ἐροῦντα κατ' ἀξίαν
ἅπερ ἂν ἐκεῖνος ἐνθυμηθεὶς ὑποβάλῃ.
{ΜΩΜΟΣ} Ἀγένειον τοῦτο ὡς ἀληθῶς
εἴρηκας, ἔτι παιδαγωγοῦ τινος δεόμενον,
συνήγορον ἐν συνουσίᾳ φιλοσόφων παρα-
στήσασθαι ἑρμηνεύσοντα πρὸς τοὺς πα-
ρόντας ἅπερ ἂν δοκῇ Τιμοκλεῖ, καὶ τὸν μὲν
∆ᾶμιν αὐτοπρόσωπον καὶ δι' αὑτοῦ λέγειν,
τὸν δὲ ὑποκριτῇ προσχρώμενον ἰδίᾳ πρὸς
τὸ οὖς ἐκείνῳ ὑποβάλλειν τὰ δοκοῦντα, τὸν
ὑποκριτὴν δὲ ῥητορεύειν, οὐδ' αὐτὸν ἴσως
συνιέντα ὅ τι ἀκούσειε. ταῦτα πῶς οὐ
γέλως ἂν εἴη τῷ πλήθει; ἀλλὰ τοῦτο μὲν
ἄλλως ἐπινοήσωμεν. σὺ δέ, ὦ θαυμάσιε –
φὴς γὰρ καὶ μάντις εἶναι καὶ μισθοὺς οὐκ
ὀλίγους ἐπὶ τῷ τοιούτῳ ἐξέλεξας ἄχρι τοῦ
καὶ πλίνθους χρυσᾶς ποτε εἰληφέναι – τί
οὐκ ἐπεδείξω ἡμῖν κατὰ καιρὸν τὴν τέχνην
προειπὼν ὁπότερος τῶν σοφιστῶν κρατή-
437

438. σει λέγων; οἶσθα γάρ που τὸ ἀποβησόμε-
νον μάντις ὤν.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Πῶς, ὦ Μῶμε, δυνατὸν
ποιεῖν ταῦτα μήτε τρίποδος ἡμῖν παρόντος
μήτε θυμιαμάτων ἢ πηγῆς μαντικῆς οἵα ἡ
Κασταλία ἐστίν;
{ΜΩΜΟΣ} Ὁρᾷς; ἀποδιδράσκεις τὸν
ἔλεγχον ἐν στενῷ ἐχόμενος.
{ΖΕΥΣ} Ὅμως, ὦ τέκνον, εἰπὲ καὶ μὴ
παράσχῃς τῷ συκοφάντῃ τούτῳ ἀφορμὰς
διαβάλλειν καὶ χλευάζειν τὰ σὰ ὡς ἐπὶ τρί-
ποδι καὶ ὕδατι καὶ λιβανωτῷ κείμενα, ὡς,
εἰ μὴ ἔχοις ταῦτα, στερησόμενόν σε τῆς
τέχνης.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Ἄμεινον μὲν ἦν, ὦ πάτερ,
ἐν ∆ελφοῖς ἢ Κολοφῶνι τὰ τοιαῦτα ποιεῖν,
ἁπάντων μοι τῶν χρησίμων παρόντων, ὡς
ἔθος. ὅμως δὲ καὶ οὕτω γυμνὸς ἐκείνων
καὶ ἄσκευος πειράσομαι προειπεῖν ὁπο-
τέρου τὸ κράτος ἔσται· ἀνέξεσθε δέ, εἰ μὴ
438

439. ἔμμετρα λέγοιμι.
{ΜΩΜΟΣ} Λέγε μόνον, σαφῆ δέ, ὦ
Ἄπολλον, καὶ οὐ συνηγόρου καὶ αὐτὰ ἢ ἑρ-
μηνέως δεόμενα· καὶ γὰρ οὐκ ἄρνεια κρέα
καὶ χελώνη νῦν ἐν Λυδίᾳ συνέψεται· ἀλλὰ
οἶσθα περὶ ὅτου ἡ σκέψις.
{ΖΕΥΣ} Τί ποτε ἐρεῖς, ὦ τέκνον; ὡς τά γε
πρὸ τοῦ χρησμοῦ ταῦτα ἤδη φοβερά· ἡ
χρόα τετραμμένη, οἱ ὀφθαλμοὶ περιφερεῖς,
κόμη ἀνασοβουμένη, κίνημα κορυβα-
ντῶδες, καὶ ὅλως κατόχιμα πάντα καὶ φρι-
κώδη καὶ μυστικά.
{ΑΠΟΛΛΩΝ} Κέκλυτε μαντιπόλου τόδε
θέσφατον Ἀπόλλωνος ἀμφ' ἔριδος κρυερῆς,
τὴν ἀνέρες ἐστήσαντο ὀξυβόαι, μύθοισι κο-
ρυσσόμενοι πυκινοῖσι. πολλὰ γὰρ ἔνθα καὶ
ἔνθα μόθου ἑτεραλκέϊ κλωγμῷ ταρφέος
ἄκρα κόρυμβα καταπλήσσουσιν ἐχέτλης.
ἀλλ' ὅταν αἰγυπιὸς γαμψώνυχος ἀκρίδα
μάρψῃ, δὴ τότε λοίσθιον ὀμβροφόροι κλάγ-
439

440. ξουσι κορῶναι. νίκη δ' ἡμιόνων, ὁ δ' ὄνος
θοὰ τέκνα κορύψει.
{ΖΕΥΣ} Τί τοῦτο ἀνεκάγχασας, ὦ Μῶμε;
καὶ μὴν οὐ γελοῖα τὰ ἐν ποσί· παῦσαι κα-
κόδαιμον, ἀποπνιγήσῃ ὑπὸ τοῦ γέλωτος.
{ΜΩΜΟΣ} Καὶ πῶς δυνατόν, ὦ Ζεῦ, ἐφ'
οὕτω σαφεῖ καὶ προδήλῳ τῷ χρησμῷ;
{ΖΕΥΣ} Οὐκοῦν καὶ ἡμῖν ἤδη ἑρμηνεύοις
ἂν αὐτὸν ὅ τι καὶ λέγει.
{ΜΩΜΟΣ} Πάνυ πρόδηλα, ὥστε οὐδὲν
ἡμῖν Θεμιστοκλέους δεήσει· φησὶ γὰρ τὸ
λόγιον οὑτωσὶ διαρρήδην γόητα μὲν εἶναι
τοῦτον, ὑμᾶς δὲ ὄνους κανθηλίους νὴ ∆ία
καὶ ἡμιόνους, τοὺς πιστεύοντας αὐτῷ, οὐδ'
ὅσον αἱ ἀκρίδες τὸν νοῦν ἔχοντας.
{ΗΡΑΚΛΗΣ} Ἐγὼ δέ, ὦ πάτερ, εἰ καὶ
μέτοικός εἰμι, οὐκ ὀκνήσω ὅμως τὰ δοκο-
ῦντά μοι εἰπεῖν· ὁπόταν γὰρ ἤδη συνελ-
θόντες διαλέγωνται, τηνικαῦτα, ἢν μὲν ὁ
Τιμοκλῆς ὑπέρσχῃ, ἐάσωμεν προχωρεῖν
440

441. τὴν συνουσίαν ὑπὲρ ἡμῶν, ἢν δέ τι ἑτερο-
ῖον ἀποβαίνῃ, τότε ἤδη τὴν στοὰν αὐτὴν
ἔγωγε, εἰ δοκεῖ, διασείσας ἐμβαλῶ τῷ
∆άμιδι, ὡς μὴ κατάρατος ὢν ὑβρίζῃ ἐς
ἡμᾶς.
{ΖΕΥΣ} Ἡράκλεις, ὦ Ἡράκλεις, ἄγροι-
κον τοῦτο εἴρηκας καὶ δεινῶς Βοιώτιον,
συναπολέσαι ἑνὶ πονηρῷ τοσούτους χρη-
στούς, καὶ προσέτι τὴν στοὰν αὐτῷ Μαρα-
θῶνι καὶ Μιλτιάδῃ καὶ Κυνεγείρῳ. καὶ
πῶς ἂν τούτων συνεμπεσόντων οἱ ῥήτορες
ἔτι ῥητορεύοιεν, τὴν μεγίστην εἰς τοὺς
λόγους ὑπόθεσιν ἀφῃρημένοι; ἄλλως τε
ζῶντι μέν σοι δυνατὸν ἴσως ἦν τι πρᾶξαι
τοιοῦτον, ἀφ' οὗ δὲ θεὸς γεγένησαι, με-
μάθηκας, οἶμαι, ὡς αἱ Μοῖραι μόναι τὰ
τοιαῦτα δύνανται, ἡμεῖς δὲ αὐτῶν ἄμοιροί
ἐσμεν.
{ΗΡΑΚΛΗΣ} Οὐκοῦν καὶ ὁπότε τὸν λέο-
ντα ἢ τὴν ὕδραν ἐφόνευον, αἱ Μοῖραι δι'
441

442. ἐμοῦ ἐκεῖνα ἔπραττον;
{ΖΕΥΣ} Καὶ μάλα.
{ΗΡΑΚΛΗΣ} Καὶ νῦν ἤν τις ὑβρίζῃ εἰς
ἐμὲ ἢ περισυλῶν μου τὸν νεὼν ἢ ἀνα-
τρέπων τὸ ἄγαλμα, ἢν μὴ ταῖς Μοίραις
πάλαι δεδογμένον ᾖ, οὐκ ἐπιτρίψω αὐτόν;
{ΖΕΥΣ} Οὐδαμῶς.
{ΗΡΑΚΛΗΣ} Οὐκοῦν ἄκουσον, ὦ Ζεῦ,
μετὰ παρρησίας· ἐγὼ γάρ, ὡς ὁ κωμικὸς
ἔφη, ἄγροικός εἰμι τὴν σκάφην σκάφην
λέγων· εἰ τοιαῦτά ἐστι τὰ ὑμέτερα, μακρὰ
χαίρειν φράσας ταῖς ἐνταῦθα τιμαῖς καὶ
κνίσῃ καὶ ἱερείων αἵματι κάτειμι εἰς τὸν
Ἅιδην, ὅπου με γυμνὸν τὸ τόξον ἔχοντα
κἂν τὰ εἴδωλα φοβήσεται τῶν ὑπ' ἐμοῦ πε-
φονευμένων θηρίων.
{ΖΕΥΣ} Εὖ γε, οἴκοθεν ὁ μάρτυς, φασίν·
ἀπέσωσάς γ' ἂν οὖν τῷ ∆άμιδι ταῦτα εἰπε-
ῖν ὑποβαλών. ἀλλὰ τίς ὁ σπουδῇ προσιὼν
οὗτός ἐστιν, ὁ χαλκοῦς, ὁ εὔγραμμος καὶ
442

443. εὐπερίγραφος, ὁ ἀρχαῖος τὴν ἀνάδεσιν τῆς
κόμης; μᾶλλον δὲ ὁ σός, ὦ Ἑρμῆ, ἀδελφός
ἐστιν, ὁ ἀγοραῖος, ὁ παρὰ τὴν Ποικίλην·
πίττης γοῦν ἀναπέπλησται ὁσημέραι ἐκ-
ματτόμενος ὑπὸ τῶν ἀνδριαντοποιῶν. τί, ὦ
παῖ, δρομαῖος ἡμῖν ἀφῖξαι; ἦ πού τι ἐκ
γῆς νεώτερον ἀπαγγέλλεις;
{ΕΡΜΑΓΟΡΑΣ} Ὑπέρμεγα, ὦ Ζεῦ, καὶ
μυρίας τῆς σπουδῆς δεόμενον.
{ΖΕΥΣ} Λέγε ἤδη, εἴ τι καὶ ἄλλο ἡμᾶς
ἐπανιστάμενον λέληθεν.
{ΕΡΜΑΓΟΡΑΣ} Ἐτύγχανον μὲν ἄρτι
χαλκουργῶν ὕπο πιττούμενος στέρνον τε
καὶ μετάφρενον· θώραξ δέ μοι γελοῖος
ἀμφὶ σώματι πλασθεὶς παρῃώρητο μιμη-
λῇ τέχνῃ σφραγῖδα χαλκοῦ πᾶσαν ἐκτυ-
πούμενος· ὁρῶ δ' ὄχλον στείχοντα καί τι-
νας δύο ὠχροὺς κεκράκτας, πυγμάχους
σοφισμάτων, ∆ᾶμίν τε καὶ –
{ΖΕΥΣ} Παῦε, ὦ Ἑρμαγόρα βέλτιστε,
443

444. τραγῳδῶν· οἶδα γὰρ οὕστινας λέγεις. ἀλλ'
ἐκεῖνό μοι φράσον, εἰ πάλαι συγκροτεῖται
αὐτοῖς ἡ ἔρις.
{ΕΡΜΑΓΟΡΑΣ} Οὐ πάνυ, ἀλλ' ἐν ἀκρο-
βολισμοῖς ἔτι ἦσαν ἀποσφενδονῶντες ἀλ-
λήλοις πόρρωθέν ποθεν λοιδορούμενοι.
{ΖΕΥΣ} Τί οὖν ἔτι ποιεῖν λοιπόν, ὦ θεοί,
ἢ ἀκροάσασθαι ἐπικύψαντας αὐτῶν; ὥστε
ἀφαιρείτωσαν αἱ Ὧραι τὸν μοχλὸν ἤδη καὶ
ἀπάγουσαι τὰ νέφη ἀναπεταννύτωσαν τὰς
πύλας τοῦ οὐρανοῦ. Ἡράκλεις, ὅσον τὸ
πλῆθος ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν ἀπηντή κασιν. ὁ
δὲ Τιμοκλῆς αὐτὸς οὐ πάνυ μοι ἀρέσκει
ὑποτρέμων καὶ ταραττόμενος· ἀπολεῖ ἅπα-
ντα οὗτος τήμερον· δῆλος γοῦν ἐστιν οὐδὲ
ἀντάρασθαι τῷ ∆άμιδι δυνησόμενος. ἀλλ'
ὅπερ ἡμῖν δυνατώτατον, εὐχώμεθα ὑπὲρ
αὐτοῦ σιγῇ ἐφ' ἡμείων, ἵνα μὴ ∆ᾶμίς γε
πύθηται.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Τί φής, ὦ ἱερόσυλε ∆ᾶμι,
444

445. θεοὺς μὴ εἶναι μηδὲ προνοεῖν τῶν ἀν-
θρώπων;
{∆ΑΜΙΣ} Οὔκ· ἀλλὰ σὺ πρότερος ἀπόκρι-
ναί μοι ᾧτινι λόγῳ ἐπείσθης εἶναι αὐτούς.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ σύ, ὦ
μιαρέ, ἀπόκριναι.
{∆ΑΜΙΣ} Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ σύ.
{ΖΕΥΣ} Ταυτὶ μὲν παρὰ πολὺ ὁ ἡμέτερος
ἄμεινον καὶ εὐφωνότερον τραχύνεται. εὖ
γε, ὦ Τιμόκλεις, ἐπίχει τῶν βλασφημιῶν·
ἐν γὰρ τούτῳ σοι τὸ κράτος, ὡς τά γε ἄλλα
ἰχθύν σε ἀποφανεῖ ἐπιστομίζων.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἀλλά, μὰ τὴν Ἀθηνᾶν,
οὐκ ἂν ἀποκριναίμην σοι πρότερος.
{∆ΑΜΙΣ} Οὐκοῦν, ὦ Τιμόκλεις, ἐρώτα·
ἐκράτησας γὰρ τοῦτό γε ὀμωμοκώς· ἀλλ'
ἄνευ τῶν βλασφημιῶν, εἰ δοκεῖ.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Εὖ λέγεις· εἰπὲ οὖν μοι,
οὐ δοκοῦσί σοι, ὦ κατάρατε, προνοεῖν οἱ
445

446. θεοί.
{∆ΑΜΙΣ} Οὐδαμῶς.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Τί φής; ἀπρονόητα οὖν
ταῦτα ἅπαντα;
{∆ΑΜΙΣ} Ναί.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐδ' ὑπό τινι οὖν θεῷ
τάττεται ἡ τῶν ὅλων ἐπιμέλεια;
{∆ΑΜΙΣ} Οὔ.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Πάντα δὲ εἰκῆ φέρεται;
{∆ΑΜΙΣ} Ναί.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Εἶτ' ἄνθρωποι ταῦτα
ἀκούοντες ἀνέχεσθε καὶ οὐ καταλεύσετε
τὸν ἀλιτήριον;
{∆ΑΜΙΣ} Τί τοὺς ἀνθρώπους ἐπ' ἐμὲ πα-
ροξύνεις, ὦ Τιμόκλεις; ἢ τίς ὢν ἀγανακτε-
ῖς ὑπὲρ τῶν θεῶν, καὶ ταῦτα ἐκείνων
αὐτῶν οὐκ ἀγανακτούντων; οἵ γε οὐδὲν δει-
νὸν διατεθείκασί με πάλαι ἀκούοντες, εἴ γε
ἀκούουσιν.
446

447. {ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἀκούουσι γάρ, ὦ ∆ᾶμι,
ἀκούουσι, καί σε μετίασί ποτε χρόνῳ.
{∆ΑΜΙΣ} Καὶ πότε ἂν ἐκεῖνοι σχολὴν
ἀγάγοιεν ἐπ' ἐμέ, τοσαῦτα, ὡς φής, πράγ-
ματα ἔχοντες καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἄπειρα
τὸ πλῆθος ὄντα οἰκονομούμενοι; ὥστε οὐδὲ
σέ πω ἠμύναντο ὧν ἐπιορκεῖς ἀεὶ καὶ τῶν
ἄλλων, ἵνα μὴ βλασφημεῖν καὶ αὐτὸς ἀνα-
γκάζωμαι παρὰ τὰ συγκείμενα. καίτοι οὐχ
ὁρῶ ἥντινα ἂν ἄλλην ἐπίδειξιν τῆς ἑαυτῶν
προνοίας μείζω ἐξενεγκεῖν ἐδύναντο ἢ σὲ
κακὸν κακῶς ἐπιτρίψαντες. ἀλλὰ δῆλοί
εἰσιν ἀποδημοῦντες, ὑπὲρ τὸν Ὠκεανὸν
ἴσως μετ' ἀμύμονας Αἰθιοπῆας· ἔθος γοῦν
αὐτοῖς συνεχῶς ἰέναι παρ' αὐτοὺς μετὰ δα-
ῖτα καὶ αὐτεπαγγέλτοις ἐνίοτε.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Τί πρὸς τοσαύτην ἀναι-
σχυντίαν εἴποιμι ἄν, ὦ ∆ᾶμι;
{∆ΑΜΙΣ} Ἐκεῖνο, ὦ Τιμόκλεις, ὃ πάλαι
ἐγὼ ἐπόθουν ἀκοῦσαί σου, ὅπως ἐπείσθης
447

448. οἴεσθαι προνοεῖν τοὺς θεούς.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἡ τάξις με πρῶτον τῶν
γινομένων ἔπεισεν, ὁ ἥλιος ἀεὶ τὴν αὐτὴν
ὁδὸν ἰὼν καὶ σελήνη κατὰ ταὐτὰ καὶ ὧραι
τρεπόμεναι καὶ φυτὰ φυόμενα καὶ ζῷα γεν-
νώμενα καὶ αὐτὰ ταῦτα οὕτως εὐμηχάνως
κατεσκευασμένα ὡς τρέφεσθαι καὶ κινε-
ῖσθαι καὶ ἐννοεῖν καὶ βαδίζειν καὶ τεκταίνε-
σθαι καὶ σκυτοτομεῖν καὶ τἆλλα· ταῦτα
προνοίας ἔργα εἶναί μοι δοκεῖ.
{∆ΑΜΙΣ} Αὐτό που τὸ ζητούμενον, ὦ Τι-
μόκλεις, συναρπάζεις· οὐδέπω γὰρ δῆλον
εἰ προνοίᾳ τούτων ἕκαστον ἀποτελεῖται.
ἀλλ' ὅτι μὲν τοιαῦτά ἐστι τὰ γινόμενα φαί-
ην ἂν καὶ αὐτός· οὐ μὴν αὐτίκα πεπεῖσθαι
ἀνάγκη καὶ ὑπό τινος προμηθείας αὐτὰ γί-
γνεσθαι· ἔνι γὰρ καὶ ἄλλως ἀρξάμενα νῦν
ὁμοίως καὶ κατὰ ταὐτὰ συνίστασθαι, σὺ δὲ
τάξιν αὐτῶν ὀνομάζεις τὴν ἀνάγκην, εἶτα
δηλαδὴ ἀγανακτήσεις εἴ τίς σοι μὴ ἀκολου-
448

449. θοίη τὰ γινόμενα μὲν ὁποῖά ἐστι καταριθ-
μουμένῳ καὶ ἐπαινοῦντι, οἰομένῳ δὲ
ἀπόδειξιν ταῦτα εἶναι τοῦ καὶ προνοίᾳ δια-
τάττεσθαι αὐτῶν ἕκαστον. ὥστε κατὰ τὸν
κωμικόν· τουτὶ μὲν ὑπομόχθηρον, ἄλλο
μοι λέγε.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἐγὼ μὲν οὐκ οἶμαι καὶ
ἄλλης ἐπὶ τούτοις δεῖν ἀποδείξεως. ὅμως
δ' οὖν ἐρῶ· ἀπόκριναι γάρ μοι, Ὅμηρός
σοι δοκεῖ ἄριστος ποιητὴς γενέσθαι;
{∆ΑΜΙΣ} Καὶ μάλα.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐκοῦν ἐκείνῳ ἐπείσθην
τὴν πρόνοιαν τῶν θεῶν ἐμφανίζοντι.
{∆ΑΜΙΣ} Ἀλλ', ὦ θαυμάσιε, ποιητὴν μὲν
ἀγαθὸν Ὅμηρον γενέσθαι πάντες σοι συ-
νομολογήσουσι, μάρτυρα δὲ ἀληθῆ περὶ
τῶν τοιούτων οὔτ' ἐκεῖνον οὔτε ἄλλον ποι-
ητὴν οὐδένα· οὐ γὰρ ἀληθείας μέλει αὐτοῖς,
οἶμαι, ἀλλὰ τοῦ κηλεῖν τοὺς ἀκούοντας,
καὶ διὰ τοῦτο μέτροις τε κατᾴδουσι καὶ
449

450. μύθοις κατηχοῦσι καὶ ὅλως ἅπαντα ὑπὲρ
τοῦ τερπνοῦ μηχανῶνται. ἀτὰρ ἡδέως ἂν
καὶ ἀκούσαιμι οἷστισι μάλιστα ἐπείσθης
τῶν Ὁμήρου· ἆρα οἷς περὶ τοῦ ∆ιὸς λέγει,
ὡς ἐπεβούλευον συνδῆσαι αὐτὸν ἡ θυγάτηρ
καὶ ὁ ἀδελφὸς καὶ ἡ γυνή; καὶ εἴ γε μὴ τὸν
Βριάρεων ἡ Θέτις ἐκάλεσεν ἐπεπέδητο ἂν
ἡμῖν ὁ βέλτιστος Ζεὺς συναρπασθείς. ἀνθ'
ὧν καὶ ἀπομνημονεύων τῇ Θέτιδι τὴν
εὐεργεσίαν ἐξαπατᾷ τὸν Ἀγαμέμνονα ὄνει-
ρόν τινα ψευδῆ ἐπιπέμψας, ὡς πολλοὶ τῶν
Ἀχαιῶν ἀποθάνοιεν. ὁρᾷς; ἀδύνατον γὰρ
ἦν αὐτῷ κεραυνὸν ἐμβαλόντι καταφλέξαι
τὸν Ἀγαμέμνονα αὐτὸν ἄνευ τοῦ ἀπατεῶνα
εἶναι δοκεῖν. ἢ ἐκεῖνά σε μάλιστα εἰς τὴν
πίστιν ἐπεσπάσαντο, ἀκούοντα ὡς ∆ιομή-
δης μὲν ἔτρωσε τὴν Ἀφροδίτην, εἶτα τὸν
Ἄρη αὐτὸν Ἀθηνᾶς παρακελεύσει, μετὰ μι-
κρὸν δὲ αὐτοὶ συμπεσόντες οἱ θεοὶ ἐμονο-
μάχουν ἀναμὶξ ἄρρενες καὶ θήλειαι, καὶ
Ἀθηνᾶ μὲν Ἄρη καταγωνίζεται ἅτε καὶ
450

451. προπεπονηκότα, οἶμαι, ἐκ τοῦ τραύματος ὃ
παρὰ τοῦ ∆ιομήδους εἰλήφει, Λητοῖ δ'
ἀντέστη σῶκος ἐριούνιος Ἑρμῆς; ἢ τὰ περὶ
τῆς Ἀρτέμιδός σοι πιθανὰ ἔδοξεν, ὡς ἐκεί-
νη μεμψίμοιρος οὖσα ἠγανάκτησεν οὐ κλη-
θεῖσα ἐφ' ἑστίασιν ὑπὸ τοῦ Οἰνέως, καὶ διὰ
τοῦτο σῦν τινα ὑπερφυᾶ καὶ ἀνυπόστατον
τὴν ἀλκὴν ἐπαφῆκεν ἐπὶ τὴν χώραν αὐτοῦ;
ἆρ' οὖν τὰ τοιαῦτα λέγων σε Ὅμηρος
πέπεικε;
{ΖΕΥΣ} Βαβαί· ἡλίκον, ὦ θεοί, ἀνεβόησε
τὸ πλῆθος, ἐπαινοῦντες τὸν ∆ᾶμιν· ὁ δ'
ἡμέτερος ἀπορουμένῳ ἔοικεν· ἰδίει γοῦν
καὶ ὑποτρέμει καὶ δῆλός ἐστιν ἀπορρίψων
τὴν ἀσπίδα, καὶ ἤδη περιβλέπει οἷ παρεκ-
δὺς ἀποδράσεται.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐδ' Εὐριπίδης ἄρα σοι
δοκεῖ λέγειν τι ὑγιές, ὁπόταν αὐτοὺς ἀναβι-
βασάμενος τοὺς θεοὺς ἐπὶ τὴν σκηνὴν δει-
κνύῃ σώζοντας μὲν τοὺς χρηστοὺς τῶν
451

452. ἡρώων, τοὺς πονηροὺς δὲ καὶ κατὰ σὲ τὴν
ἀσέβειαν ἐπιτρίβοντας;
{∆ΑΜΙΣ} Ἀλλ', ὦ γενναιότατε φιλοσόφων
Τιμόκλεις, εἰ ταῦτα ποιοῦντες οἱ τραγῳδοὶ
πεπείκασί σε, ἀνάγκη δυοῖν θάτερον, ἤτοι
Πῶλον καὶ Ἀριστόδημον καὶ Σάτυρον ἡγε-
ῖσθαί σε θεοὺς εἶναι τότε ἢ τὰ πρόσωπα
τῶν θεῶν αὐτὰ καὶ τοὺς ἐμβάτας καὶ τοὺς
ποδήρεις χιτῶνας καὶ χλαμύδας καὶ χει-
ρῖδας καὶ προγαστρίδια καὶ τἆλλα οἷς ἐκε-
ῖνοι σεμνύνουσι τὴν τραγῳδίαν, ὅπερ καὶ
γελοιότατον· ἐπεὶ καθ' ἑαυτὸν ὁπόταν ὁ
Εὐριπίδης, μηδὲν ἐπειγούσης τῆς χρείας
τῶν δραμάτων, τὰ δοκοῦντά οἱ λέγῃ, ἀκού-
σῃ αὐτοῦ τότε παρρησιαζομένου, ὁρᾷς τὸν
ὑψοῦ τόνδ' ἄπειρον αἰθέρα καὶ γῆν πέριξ
ἔχονθ' ὑγραῖς ἐν ἀγκάλαις; τοῦτον νόμιζε
Ζῆνα, τόνδ' ἡγοῦ θεόν. καὶ πάλιν, Ζεύς,
ὅστις ὁ Ζεύς, οὐ γὰρ οἶδα, πλὴν λόγῳ
κλύων. καὶ τὰ τοιαῦτα.
452

453. {ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐκοῦν ἅπαντες ἄνθρω-
ποι καὶ τὰ ἔθνη ἐξηπάτηνται θεοὺς νομίζο-
ντες καὶ πανηγυρίζοντες;
{∆ΑΜΙΣ} Εὖ γε, ὦ Τιμόκλεις, ὅτι με
ὑπέμνησας τῶν κατὰ ἔθνη νομιζομένων,
ἀφ' ὧν μάλιστα συνίδοι τις ἂν ὡς οὐδὲν
βέβαιον ὁ περὶ θεῶν λόγος ἔχει· πολλὴ γὰρ
ἡ ταραχὴ καὶ ἄλλοι ἄλλα νομίζουσι, Σκύ-
θαι μὲν ἀκινάκῃ θύοντες καὶ Θρᾷκες Ζα-
μόλξιδι, δραπέτῃ ἀνθρώπῳ ἐκ Σάμου ὡς
αὐτοὺς ἥκοντι, Φρύγες δὲ Μήνῃ καὶ Αἰθίο-
πες Ἡμέρᾳ καὶ Κυλλήνιοι Φάλητι καὶ Ἀσ-
σύριοι περιστερᾷ καὶ Πέρσαι πυρὶ καὶ
Αἰγύπτιοι ὕδατι. καὶ τοῦτο μὲν ἅπασι κοι-
νὸν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ ὕδωρ, ἰδίᾳ δὲ Μεμ-
φίταις μὲν ὁ βοῦς θεός, Πηλουσιώταις δὲ
κρόμμυον, καὶ ἄλλοις ἶβις ἢ κροκόδειλος
καὶ ἄλλοις κυνοκέφαλος ἢ αἴλουρος ἢ πίθη-
κος· καὶ ἔτι κατὰ κώμας τοῖς μὲν ὁ δεξιὸς
ὦμος θεός, τοῖς δὲ κατ' ἀντιπέρας οἰκοῦσιν
ἅτερος· καὶ ἄλλοις κεφαλῆς ἡμίτομον, καὶ
453

454. ἄλλοις ποτήριον κεραμεοῦν ἢ τρύβλιον. τα-
ῦτα πῶς οὐ γέλως ἐστίν, ὦ καλὲ Τι-
μόκλεις;
{ΜΩΜΟΣ} Οὐκ ἔλεγον, ὦ θεοί, ταῦτα
πάντα ἥξειν εἰς τοὐμφανὲς καὶ ἀκριβῶς
ἐξετασθήσεσθαι;
{ΖΕΥΣ} Ἔλεγες, ὦ Μῶμε, καὶ ἐπετίμας
ὀρθῶς, καὶ ἔγωγε πειράσομαι ἐπανορ-
θώσασθαι αὐτά, ἢν τὸν ἐν ποσὶ τοῦτον κίν-
δυνον διαφύγωμεν.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἀλλ', ὦ θεοῖς ἐχθρὲ σύ,
τοὺς χρησμοὺς καὶ προαγορεύσεις τῶν
ἐσομένων τίνος ἔργον ἂν εἴποις ἢ θεῶν καὶ
τῆς προνοίας τῆς ἐκείνων;
{∆ΑΜΙΣ} Σιώπησον, ὦ ἄριστε, περὶ τῶν
χρησμῶν, ἐπεὶ ἐρήσομαί σε τίνος αὐτῶν
μάλιστα μεμνῆσθαι ἀξιοῖς; ἆρ' ἐκείνου ὃν
τῷ Λυδῷ ὁ Πύθιος ἔχρησεν, ὃς ἀκριβῶς
ἀμφήκης ἦν καὶ διπρόσωπος, οἷοί εἰσι τῶν
Ἑρμῶν ἔνιοι, διττοὶ καὶ ἀμφοτέρωθεν
454

455. ὅμοιοι πρὸς ὁπότερον ἂν αὐτῶν μέρος ἐπι-
στραφῇς; ἢ τί γὰρ μᾶλλον ὁ Κροῖσος δια-
βὰς τὸν Ἅλυν τὴν αὑτοῦ ἀρχὴν ἢ τὴν Κύ-
ρου καταλύσει; καίτοι οὐκ ὀλίγων τα-
λάντων ὁ Σαρδιανὸς ἐκεῖνος ὄλεθρος τὸ ἀμ-
φιδέξιον τοῦτο ἔπος ἐπρίατο.
{ΜΩΜΟΣ} Αὐτά που, ὦ θεοί, ἁνὴρ διε-
ξέρχεται λέγων ἃ ἐδεδίειν μάλιστα. ποῦ
νῦν ὁ καλὸς ἡμῖν κιθαρῳδός; ἀπολόγησαι
αὐτῷ κατελθὼν πρὸς ταῦτα.
{ΖΕΥΣ} Σὺ ἡμᾶς ἐπισφάττεις, ὦ Μῶμε,
οὐκ ἐν καιρῷ νῦν ἐπιτιμῶν.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ὅρα οἷα ποιεῖς, ὦ ἀλιτή-
ριε ∆ᾶμι, μονονουχὶ τὰ ἕδη αὐτὰ τῶν θεῶν
ἀνατρέπεις τῷ λόγῳ καὶ βωμοὺς αὐτῶν.
{∆ΑΜΙΣ} Οὐ πάντας ἔγωγε τοὺς βωμούς,
ὦ Τιμόκλεις. τί γὰρ καὶ δεινὸν ἀπ' αὐτῶν
γίγνεται, εἰ θυμιαμάτων καὶ εὐωδίας με-
στοί εἰσι; τοὺς δὲ ἐν Ταύροις τῆς Ἀρτέμι-
δος ἡδέως ἂν ἐπεῖδον ἐκ βάθρων ἐπὶ κεφα-
455

456. λὴν ἀνατρεπομένους, ἐφ' ὧν τοιαῦτα ἡ
παρθένος εὐωχουμένη ἔχαιρεν.
{ΖΕΥΣ} Τουτὶ πόθεν ἡμῖν τὸ ἄμαχον κα-
κὸν ἐπιχεῖ; ὡς δαιμόνων οὐδενὸς ἁνὴρ φεί-
δεται, ἀλλ' ἐξ ἁμάξης παρρησιάζεται καὶ
μάρπτει ἑξείης, ὅς τ' αἴτιος ὅς τε καὶ
οὐκί.
{ΜΩΜΟΣ} Καὶ μὴν ὀλίγους ἄν, ὦ Ζεῦ,
τοὺς ἀναιτίους εὕροις ἐν ἡμῖν· καί που
τάχα προϊὼν ὁ ἄνθρωπος ἅψεται καὶ τῶν
κορυφαίων τινός.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐδὲ βροντῶντος ἄρα τοῦ
∆ιὸς ἀκούεις, ὦ θεομάχε ∆ᾶμι;
{∆ΑΜΙΣ} Καὶ πῶς οὐ μέλλω βροντῆς
ἀκούειν, ὦ Τιμόκλεις; εἰ δ' ὁ Ζεὺς ὁ βρο-
ντῶν ἐστι, σὺ ἄμεινον ἂν εἰδείης ἐκεῖθέν
ποθεν παρὰ τῶν θεῶν ἀφιγμένος· ἐπεὶ οἵ
γε ἐκ Κρήτης ἥκοντες ἄλλα ἡμῖν διηγο-
ῦνται, τάφον τινὰ κεῖθι δείκνυσθαι καὶ στή-
λην ἐφεστάναι δηλοῦσαν ὡς οὐκέτι βροντή-
456

457. σειεν ἂν ὁ Ζεὺς πάλαι τεθνεώς.
{ΜΩΜΟΣ} Τοῦτ' ἐγὼ πρὸ πολλοῦ ἠπι-
στάμην ἐροῦντα τὸν ἄνθρωπον. τί δ' οὖν, ὦ
Ζεῦ, ὠχρίακας ἡμῖν καὶ συγκροτεῖς τοὺς
ὀδόντας ὑπὸ τοῦ τρόμου; θαρρεῖν χρὴ καὶ
τῶν τοιούτων ἀνθρωπίσκων καταφρονεῖν.
{ΖΕΥΣ} Τί λέγεις, ὦ Μῶμε; καταφρονεῖν;
οὐχ ὁρᾷς ὅσοι ἀκούουσι καὶ ὡς συμπεπει-
σμένοι εἰσὶν ἤδη καθ' ἡμῶν καὶ ἀπάγει
αὐτοὺς ἀναδησάμενος τῶν ὤτων ὁ ∆ᾶμις;
{ΜΩΜΟΣ} Ἀλλὰ σύ, ὦ Ζεῦ, ὁπόταν θε-
λήσῃς, σειρὴν χρυσείην καθεὶς ἅπαντας
αὐτοὺς αὐτῇ κεν γαίῃ ἐρύσαις αὐτῇ τε θα-
λάσσῃ.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Εἰπέ μοι, ὦ κατάρατε,
πέπλευκας ἤδη ποτέ;
{∆ΑΜΙΣ} Καὶ πολλάκις, ὦ Τιμόκλεις.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὔκουν ἔφερε μὲν ὑμᾶς
τότε ἢ ἄνεμος ἐμπίπτων τῇ ὀθόνῃ καὶ
ἐμπιπλὰς τὰ ἀκάτια ἢ οἱ ἐρέττοντες, ἐκυ-
457

458. βέρνα δὲ εἷς τις ἐφεστὼς καὶ ἔσωζε τὴν
ναῦν;
{∆ΑΜΙΣ} Καὶ μάλα.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Εἶτα ἡ ναῦς μὲν οὐκ ἂν
ἔπλει μὴ κυβερνωμένη, τὸ δὲ ὅλον τοῦτο
ἀκυβέρνητον οἴει καὶ ἀνηγεμόνευτον φέρε-
σθαι;
{ΖΕΥΣ} Εὖ γε, συνετῶς ὁ Τιμοκλῆς τα-
ῦτα καὶ ἰσχυρῷ τῷ παραδείγματι.
{∆ΑΜΙΣ} Ἀλλ', ὦ θεοφιλέστατε Τι-
μόκλεις, τὸν μὲν κυβερνήτην ἐκεῖνον εἶδες
ἂν ἀεὶ τὰ συμφέροντα ἐπινοοῦντα καὶ πρὸ
τοῦ καιροῦ παρασκευαζόμενον καὶ προ-
στάττοντα τοῖς ναύταις, ἀλυσιτελὲς δὲ
οὐδὲ ἄλογον οὐδέν τι εἶχεν ἡ ναῦς ὃ μὴ
χρήσιμον πάντως καὶ ἀναγκαῖον ἦν πρὸς
τὴν ναυτιλίαν αὐτοῖς· ὁ δὲ σὸς οὗτος κυ-
βερνήτης, ὃν τῇ μεγάλῃ ταύτῃ νηῒ ἐφε-
στάναι ἀξιοῖς, καὶ οἱ συνναῦται αὐτοῦ
οὐδὲν εὐλόγως οὐδὲ κατὰ τὴν ἀξίαν δια-
458

459. τάττουσιν, ἀλλ' ὁ μὲν πρότονος, εἰ τύχοι,
ἐς τὴν πρύμναν ἀποτέταται, οἱ πόδες δ' ἐς
τὴν πρῷραν ἀμφότεροι· καὶ χρυσαῖ μὲν αἱ
ἄγκυραι ἐνίοτε, ὁ χηνίσκος δὲ μολυβδοῦς,
καὶ τὰ μὲν ὕφαλα κατάγραφα, τὰ δὲ ἔξαλα
τῆς νεὼς ἄμορφα. καὶ αὐτῶν δὲ τῶν ναυ-
τῶν ἴδοις ἂν τὸν μὲν ἀργὸν καὶ ἄτεχνον καὶ
ἄτολμον πρὸς τὰ ἔργα διμοιρίτην ἢ τριμοι-
ρίτην, τὸν δὲ κατακολυμβῆσαί τε ἄοκνον
καὶ ἐπὶ τὴν κεραίαν ἀναπηδῆσαι ῥᾴδιον καὶ
εἰδότα τῶν χρησίμων ἕκαστα μόνον, το-
ῦτον ἀντλεῖν προστεταγμένον· τὰ δὲ αὐτὰ
καὶ ἐν τοῖς ἐπιβάταις, μαστιγίαν μέν τινα
ἐν προεδρίᾳ παρὰ τὸν κυβερνήτην καθήμε-
νον καὶ θεραπευόμενον, καὶ ἄλλον κίναιδον
ἢ πατραλοίαν ἢ ἱερόσυλον ὑπερτιμώμενον
καὶ τὰ ἄκρα τῆς νεὼς κατειληφότα, χαρίε-
ντας δὲ πολλοὺς ἐν μυχῷ τοῦ σκάφους στε-
νοχωρουμένους καὶ ὑπὸ τῶν πρὸς ἀλήθειαν
χειρόνων πατουμένους· ἐννόησον γοῦν
ὅπως μὲν Σωκράτης καὶ Ἀριστείδης
459

460. ἔπλευσαν καὶ Φωκίων, οὐδὲ τὰ ἄλφιτα
διαρκῆ ἔχοντες οὐδὲ ἀποτεῖναι τοὺς πόδας
δυνάμενοι ἐπὶ γυμνῶν τῶν σανίδων παρὰ
τὸν ἄντλον, ἐν ὅσοις δὲ ἀγαθοῖς Καλλίας
καὶ Μειδίας καὶ Σαρδανάπαλλος, ὑπερτρυ-
φῶντες καὶ τῶν ὑφ' αὑτοῖς καταπτύοντες.
Τοιαῦτα ἐν τῇ νηΐ σου γίνεται, ὦ σοφώτα-
τε Τιμόκλεις· διὰ τοῦτο αἱ ναυαγίαι μυρί-
αι. εἰ δέ τις κυβερνήτης ἐφεστὼς ἑώρα καὶ
διέταττεν ἕκαστα, πρῶτον μὲν οὐκ ἂν
ἠγνόησεν οἵτινες οἱ χρηστοὶ καὶ οἵτινες οἱ
φαῦλοι τῶν ἐμπλεόντων, ἔπειτα ἑκάστῳ
κατὰ τὴν ἀξίαν τὰ προσήκοντα ἀπένειμεν
ἄν, χώραν τε τὴν ἀμείνω τοῖς ἀμείνοσι
παρ' αὑτὸν ἄνω, τὴν κάτω δὲ τοῖς χείροσι,
καὶ συσσίτους ἔστιν οὓς καὶ συμβούλους
ἐποιήσατ' ἄν, καὶ τῶν ναυτῶν ὁ μὲν πρόθυ-
μος ἢ πρῴρας ἐπιμελητὴς ἀπεδέδεικτ' ἂν ἢ
τοίχου ἄρχων ἢ πάντως πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ
δὲ ὀκνηρὸς καὶ ῥᾴθυμος ἐπαίετ' ἂν τῷ κα-
λωδίῳ πεντάκις τῆς ἡμέρας εἰς τὴν κεφα-
460

461. λήν. ὥστε σοι, ὦ θαυμάσιε, τὸ τῆς νεὼς το-
ῦτο παράδειγμα κινδυνεύει περιτετράφθαι
κακοῦ τοῦ κυβερνήτου τετυχηκός.
{ΜΩΜΟΣ} Ταυτὶ μὲν ἤδη κατὰ ῥοῦν προ-
χωρεῖ τῷ ∆άμιδι καὶ πλησίστιος ἐπὶ τὴν
νίκην φέρεται.
{ΖΕΥΣ} Ὀρθῶς, ὦ Μῶμε, εἰκάζεις. ὁ δ'
οὐδὲν ἰσχυρὸν ὁ Τιμοκλῆς ἐπινοεῖ, ἀλλὰ τὰ
κοινὰ ταῦτα καὶ καθ' ἡμέραν ἄλλα ἐπ' ἄλ-
λοις εὐπερίτρεπτα πάντα ἐπαντλεῖ.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Οὐκοῦν ἐπεὶ τῆς νεὼς τὸ
παράδειγμα οὐ πάνυ σοι ἰσχυρὸν ἔδοξεν
εἶναι, ἄκουσον ἤδη τὴν ἱεράν, φασίν, ἄγκυ-
ραν καὶ ἣν οὐδεμιᾷ μηχανῇ ἀπορρήξεις.
{ΖΕΥΣ} Τί ποτε ἄρα καὶ ἐρεῖ;
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἴδοις γὰρ εἰ ἀκόλουθα
ταῦτα συλλογίζομαι, καὶ εἴ πῃ αὐτὰ δυνα-
τόν σοι περιτρέψαι. εἰ γὰρ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ
καὶ θεοί· ἀλλὰ μὴν εἰσὶ βωμοί, εἰσὶν ἄρα
καὶ θεοί. τί πρὸς ταῦτα φής;
461

462. {∆ΑΜΙΣ} Ἢν πρότερον γελάσω ἐς κόρον,
ἀποκρινοῦμαί σοι.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ἀλλὰ ἔοικας οὐδὲ παύσε-
σθαι γελῶν· εἰπὲ δὲ ὅμως ὅπη σοι γελοῖον
ἔδοξε τὸ εἰρημένον εἶναι.
{∆ΑΜΙΣ} Ὅτι οὐκ αἰσθάνῃ ἀπὸ λεπτῆς
κρόκης ἐξαψάμενός σου τὴν ἄγκυραν, καὶ
ταῦτα ἱερὰν οὖσαν· τὸ γὰρ εἶναι θεοὺς τῷ
βωμοὺς εἶναι συνδήσας ἰσχυρὸν οἴει ποιή-
σασθαι ἀπ' αὐτῶν τὸν ὅρμον. ὥστε ἐπεὶ
μηδὲν ἄλλο τούτου φὴς ἔχειν εἰπεῖν ἱε-
ρώτερον, ἀπίωμεν ἤδη.
{ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Ὁμολογεῖς τοίνυν ἡτ-
τῆσθαι προαπιών;
{∆ΑΜΙΣ} Ναί, ὦ Τιμόκλεις. σὺ γὰρ
ὥσπερ οἱ ὑπό τινων βιαζόμενοι ἐπὶ τοὺς
βωμοὺς ἡμῖν καταπέφευγας. ὥστε, νὴ τὴν
ἄγκυραν τὴν ἱεράν, ἐθέλω σπείσασθαι ἤδη
πρὸς σὲ ἐπ' αὐτῶν γε τῶν βωμῶν, ὡς μη-
κέτι περὶ τούτων ἐρίζοιμεν.
462

463. {ΤΙΜΟΚΛΗΣ} Εἰρωνεύῃ ταῦτα πρὸς
ἐμέ, τυμβωρύχε καὶ μιαρὲ καὶ κατάπτυστε
καὶ μαστιγία καὶ κάθαρμα; οὐ γὰρ ἴσμεν
οὗτινος μὲν πατρὸς εἶ, πῶς δὲ ἡ μήτηρ σου
ἐπορνεύετο, καὶ ὡς τὸν ἀδελφὸν ἀπέπνιξας
καὶ μοιχεύεις καὶ τὰ μειράκια διαφθείρεις,
λιχνότατε καὶ ἀναισχυντότατε; μὴ φεῦγε δ'
οὖν, ἕως καὶ πληγὰς παρ' ἐμοῦ λαβὼν
ἀπέλθῃς· ἤδη γάρ σε τουτῳὶ τῷ ὀστράκῳ
ἀποσφάξω παμμίαρον ὄντα.
{ΖΕΥΣ} Ὁ μὲν γελῶν, ὦ θεοί, ἄπεισιν, ὁ
δ' ἀκολουθεῖ λοιδορούμενος οὐ φέρων κα-
τατρυφῶντα τὸν ∆ᾶμιν, καὶ ἔοικε πατάξειν
αὐτὸν τῷ κεράμῳ ἐς τὴν κεφαλήν. ἡμεῖς δὲ
τί ποιῶμεν ἐπὶ τούτοις;
{ΕΡΜΗΣ} Ὀρθῶς ἐκεῖνό μοι ὁ κωμικὸς
εἰρηκέναι δοκεῖ, οὐδὲν πέπονθας δεινόν,
ἂν μὴ προσποιῇ. τί γὰρ καὶ ὑπέρμεγα κα-
κόν, εἰ ὀλίγοι ἄνθρωποι πεπεισμένοι ταῦτα
ἀπίασι; πολλῷ γὰρ οἱ τἀναντία γιγνώσκο-
463

464. ντες πλείους, Ἑλλήνων ὁ πολὺς λεὼς βάρ-
βαροί τε ἅπαντες.
{ΖΕΥΣ} Ἀλλά, ὦ Ἑρμῆ, τὸ τοῦ ∆αρείου
πάνυ καλῶς ἔχον ἐστίν, ὃ εἶπεν ἐπὶ τοῦ
Ζωπύρου· ὥστε καὶ αὐτὸς ἐβουλόμην ἂν
ἕνα τοῦτον ἔχειν τὸν ∆ᾶμιν σύμμαχον ἢ
μυρίας μοι Βαβυλῶνας ὑπάρχειν.
464

465. ΟΝΕΙΡΟΣ Η ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀλλὰ σέ, κάκιστε ἀλε-
κτρυών, ὁ Ζεὺς αὐτὸς ἐπιτρίψειε φθονερὸν
οὕτω καὶ ὀξύφωνον ὄντα, ὅς με πλουτο-
ῦντα καὶ ἡδίστῳ ὀνείρῳ συνόντα καὶ θαυ-
μαστὴν εὐδαιμονίαν εὐδαιμονοῦντα διάτο-
ρόν τι καὶ γεγωνὸς ἀναβοήσας ἐπήγειρας,
ὡς μηδὲ νύκτωρ γοῦν τὴν πολὺ σοῦ μιαρω-
τέραν πενίαν διαφύγοιμι. καίτοι εἴ γε χρὴ
τεκμαίρεσθαι τῇ τε ἡσυχίᾳ πολλῇ ἔτι οὔσῃ
καὶ τῷ κρύει μηδέπω με τὸ ὄρθριον ὥσπερ
εἴωθεν ἀποπηγνύντι – γνώμων γὰρ οὗτος
ἀψευδέστατός μοι προσελαυνούσης ἡμέρας
– οὐδέπω μέσαι νύκτες εἰσίν, ὁ δὲ ἄϋπνος
οὗτος ὥσπερ τὸ χρυσοῦν ἐκεῖνο κώδιον φυ-
465

466. λάττων ἀφ' ἑσπέρας εὐθὺς ἤδη κέκραγεν,
ἀλλ' οὔτι χαίρων γε· ἀμυνοῦμαι γὰρ ἀμέλει
σε, ἢν μόνον ἡμέρα γένηται, συντρίβων τῇ
βακτηρίᾳ· νῦν δέ μοι πράγματα παρέξεις
μεταπηδῶν ἐν τῷ σκότῳ.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Μίκυλλε δέσποτα,
ᾤμην τι χαριεῖσθαί σοι φθάνων τῆς νυκτὸς
ὁπόσον δυναίμην, ὡς ἔχοις ὀρθρευόμενος
προανύειν τὰ πολλὰ τῶν ἔργων· εἰ γοῦν
πρὶν ἀνατεῖλαι ἥλιον μίαν κρηπῖδα ἐξεργά
σαιο, πρὸ ὁδοῦ ἔσῃ τοῦτο ἐς τὰ ἄλφιτα πε-
πονηκώς. εἰ δέ σοι καθεύδειν ἥδιον, ἐγὼ
μὲν ἡσυχάσομαί σοι καὶ πολὺ ἀφωνότερος
ἔσομαι τῶν ἰχθύων, σὺ δὲ ὅρα ὅπως μὴ
ὄναρ πλουτῶν λιμώττῃς ἀνεγρόμενος.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὦ Ζεῦ τεράστιε καὶ
Ἡράκλεις ἀλεξίκακε, τί τὸ κακὸν τοῦτό
ἐστιν; ἀνθρωπίνως ἐλάλησεν ὁ ἀλεκτρυών.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Εἶτά σοι τέρας εἶναι δο-
κεῖ τὸ τοιοῦτον, εἰ ὁμόφωνος ὑμῖν εἰμι;
466

467. {ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Πῶς γὰρ οὐ τέρας; ἀλλ'
ἀποτρέποιτε, ὦ θεοί, τὸ δεινὸν ἀφ' ἡμῶν.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Σύ μοι δοκεῖς, ὦ Μί-
κυλλε, κομιδῇ ἀπαίδευτος εἶναι μηδὲ ἀνε-
γνωκέναι τὰ Ὁμήρου ποιήματα, ἐν οἷς καὶ
ὁ τοῦ Ἀχιλλέως ἵππος ὁ Ξάνθος μακρὰ
χαίρειν φράσας τῷ χρεμετίζειν ἕστηκεν ἐν
μέσῳ τῷ πολέμῳ διαλεγόμενος, ἔπη ὅλα
ῥαψῳδῶν, οὐχ ὥσπερ ἐγὼ νῦν ἄνευ τῶν
μέτρων. ἀλλὰ καὶ ἐμαντεύετο ἐκεῖνος καὶ
τὰ μέλλοντα προεθέσπιζε καὶ οὐδέν τι πα-
ράδοξον ἐδόκει ποιεῖν, οὐδὲ ὁ ἀκούων ἐπε-
καλεῖτο ὥσπερ σὺ τὸν ἀλεξίκακον, ἀπο-
τρόπαιον ἡγούμενος τὸ ἄκουσμα. καίτοι τί
ἂν ἐποίησας, εἴ σοι ἡ τῆς Ἀργοῦς τρόπις
ἐλάλησεν ὥσπερ ποτέ, ἢ ἡ φηγὸς ἐν ∆ω-
δώνῃ αὐτόφωνος ἐμαντεύσατο, ἢ εἰ βύρσας
εἶδες ἑρπούσας καὶ βοῶν κρέα μυκώμενα
ἡμίοπτα περιπεπαρμένα τοῖς ὀβελοῖς; ἐγὼ
δὲ Ἑρμοῦ πάρεδρος ὢν λαλιστάτου καὶ λο-
γιωτάτου θεῶν ἁπάντων καὶ τὰ ἄλλα ὁμο-
467

468. δίαιτος ὑμῖν καὶ σύντροφος οὐ χαλεπῶς
ἔμελλον ἐκμαθήσεσθαι τὴν ἀνθρωπίνην
φωνήν. εἰ δὲ ἐχεμυθήσειν ὑπόσχοιό μοι,
οὐκ ἂν ὀκνήσαιμί σοι τὴν ἀληθεστέραν
αἰτίαν εἰπεῖν τῆς πρὸς ὑμᾶς ὁμοφωνίας καὶ
ὅθεν ὑπάρχει μοι οὕτω λαλεῖν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀλλὰ μὴ ὄνειρος καὶ τα-
ῦτά ἐστιν, ἀλεκτρυὼν οὕτω πρὸς ἐμὲ δια-
λεγόμενος; εἰπὲ δ' οὖν πρὸς τοῦ Ἑρμοῦ, ὦ
βέλτιστε, ὅ τι καὶ ἄλλο σοι τῆς φωνῆς
αἴτιον. ὡς δὲ σιωπήσομαι καὶ πρὸς οὐδένα
ἐρῶ, τι σε χρὴ δεδιέναι; τίς γὰρ ἂν πιστεύ-
σειέ μοι, εἴ τι διηγοίμην ὡς ἀλεκτρυόνος
αὐτὸ εἰπόντος ἀκηκοώς;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἄκουε τοίνυν παραδο-
ξότατόν σοι εὖ οἶδ' ὅτι λόγον, ὦ Μίκυλλε·
οὑτοσὶ γὰρ ὁ νῦν σοι ἀλεκτρυὼν φαινόμε-
νος οὐ πρὸ πολλοῦ ἄνθρωπος ἦν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἤκουσά τι καὶ πάλαι
τοιοῦτον ἀμέλει περὶ ὑμῶν ὡς Ἀλεκτρυών
468

469. τις νεανίσκος φίλος γένοιτο τῷ Ἄρει καὶ
συμπίνοι τῷ θεῷ καὶ συγκωμάζοι καὶ κοι-
νωνοίη τῶν ἐρωτικῶν· εἴποτε γοῦν ἀπίοι
παρὰ τὴν Ἀφροδίτην μοιχεύσων ὁ Ἄρης,
ἐπάγεσθαι καὶ τὸν Ἀλεκτρυόνα, καὶ ἐπει-
δήπερ τὸν Ἥλιον μάλιστα ὑφεωρᾶτο, μὴ
κατιδὼν ἐξείποι πρὸς τὸν Ἥφαιστον, ἔξω
πρὸς ταῖς θύραις ἀπολείπειν ἀεὶ τὸν νεανί-
σκον μηνύσοντα ὁπότε ἀνίσχοι ὁ Ἥλιος.
εἶτά ποτε κατακοιμηθῆναι τὸν Ἀλεκτρυόνα
καὶ προδοῦναι τὴν φρουρὰν ἄκοντα, τὸν δὲ
Ἥλιον λαθόντα ἐπιστῆναι τῇ Ἀφροδίτῃ
καὶ τῷ Ἄρει ἀφρόντιδι ἀναπαυομένῳ διὰ
τὸ πιστεύειν τὸν Ἀλεκτρυόνα μηνῦσαι ἄν,
εἴ τις ἐπίοι· καὶ οὕτω τὸν Ἥφαιστον παρ'
Ἡλίου μαθόντα συλλαβεῖν αὐτοὺς περιβα-
λόντα καὶ σαγηνεύσαντα τοῖς δεσμοῖς ἃ
πάλαι μεμηχάνητο ἐπ' αὐτούς· ἀφεθέντα δὲ
ὡς ἀφείθη τὸν Ἄρη ἀγανακτῆσαι κατὰ τοῦ
Ἀλεκτρυόνος καὶ μεταβαλεῖν αὐτὸν εἰς
τουτὶ τὸ ὄρνεον αὐτοῖς ὅπλοις, ὡς ἔτι τοῦ
469

470. κράνους τὸν λόφον ἔχειν ἐπὶ τῇ κεφαλῇ.
διὰ τοῦτο ὑμᾶς ἀπολογουμένους τῷ Ἄρει
ὅτ' οὐδὲν ὄφελος, ἐπειδὰν αἴσθησθε ἀνελευ-
σόμενον τὸν ἥλιον, πρὸ πολλοῦ βοᾶν ἐπιση-
μαινομένους τὴν ἀνατολὴν αὐτοῦ.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Φασὶ μὲν καὶ ταῦτα, ὦ
Μίκυλλε, τὸ δὲ ἐμὸν ἑτεροῖόν τι ἐγένετο,
καὶ πάνυ ἔναγχος εἰς ἀλεκτρυόνα σοι μετα-
βέβηκα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Πῶς; ἐθέλω γὰρ τοῦτο
μάλιστα εἰδέναι.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἀκούεις τινὰ Πυθα-
γόραν Μνησαρχίδην Σάμιον;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τὸν σοφιστὴν λέγεις, τὸν
ἀλαζόνα, ὃς ἐνομοθέτει μήτε κρεῶν γεύε-
σθαι μήτε κυάμους ἐσθίειν, ἥδιστον ἐμοὶ
γοῦν ὄψον ἐκτράπεζον ἀποφαίνων, ἔτι δὲ
πείθων τοὺς ἀνθρώπους ὡς πρὸ τοῦ Πυθα
γόρου Εὔφορβος γένοιτο; γόητά φασι καὶ
τερατουργὸν ἄνθρωπον, ὦ ἀλεκτρυών.
470

471. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐκεῖνος αὐτὸς ἐγώ σοί
εἰμι ὁ Πυθαγόρας. ὥστε παῦ', ὦγαθέ, λοι-
δορούμενός μοι, καὶ ταῦτα οὐκ εἰδὼς οἷός
τις ἦν τὸν τρόπον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τοῦτ' αὖ μακρῷ ἐκείνου
τερατωδέστερον, ἀλεκτρυὼν φιλόσοφος.
εἰπὲ δὲ ὅμως, ὦ Μνησάρχου παῖ, ὅπως
ἡμῖν ἀντὶ μὲν ἀνθρώπου ὄρνις, ἀντὶ δὲ Σα-
μίου Ταναγραῖος ἀναπέφηνας· οὐ πιθανὰ
γὰρ ταῦτα οὐδὲ πάνυ πιστεῦσαι ῥᾴδια, ἐπεὶ
καὶ δύ' ἤδη μοι τετηρηκέναι δοκῶ πάνυ ἀλ-
λότρια ἐν σοὶ τοῦ Πυθαγόρου.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τὰ ποῖα;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἓν μὲν ὅτι λάλος εἶ καὶ
κρακτικός, ὁ δὲ σιωπᾶν ἐς πέντε ὅλα ἔτη,
οἶμαι, παρῄνει, ἕτερον δὲ καὶ παντελῶς
παράνομον· οὐ γὰρ ἔχων ὅ τι σοι παρα-
βάλοιμι εἰ μὴ κυάμους χθὲς ἧκον ὡς οἶσθα,
καὶ σὺ οὐδὲ μελλήσας ἀνέλεξας αὐτούς·
ὥστε ἢ ἐψεῦσθαί σοι ἀνάγκη καὶ ἄλλῳ
471

472. εἶναι ἢ Πυθαγόρᾳ ὄντι παρανενομηκέναι
καὶ τὸ ἴσον ἠσεβηκέναι κυάμους φαγόντα
ὡς ἂν εἰ τὴν κεφαλὴν τοῦ πατρὸς ἐδη-
δόκεις.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐ γὰρ οἶσθα, ὦ Μί-
κυλλε, ἥτις αἰτία τούτων οὐδὲ τὰ πρόσφο-
ρα ἑκάστῳ βίῳ. ἐγὼ δὲ τότε μὲν οὐκ
ἤσθιον τῶν κυάμων, ἐφιλοσόφουν γάρ· νῦν
δὲ φάγοιμ' ἄν, ὀρνιθικὴ γὰρ καὶ οὐκ ἀπόρ-
ρητος ἡμῖν ἡ τροφή. πλὴν ἀλλ' εἴ σοι φί-
λον, ἄκουε ὅπως ἐκ Πυθαγόρου τοῦτο νῦν
εἰμι καὶ ἐν οἵοις βίοις πρότερον ἐβιότευσα
καὶ ἅτινα τῆς μεταβολῆς ἑκάστης ἀπο-
λέλαυκα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Λέγοις ἄν· ὡς ἔμοιγε ὑπε-
ρήδιστον ἂν τὸ ἄκουσμα γένοιτο, ὥστε εἴ
τις αἵρεσιν προθείη, πότερα μᾶλλον ἐθέλω
σοῦ ἀκούειν τὰ τοιαῦτα διεξιόντος ἢ τὸν
πανευδαίμονα ὄνειρον ἐκεῖνον αὖθις ὁρᾶν
τὸν μικρὸν ἔμπροσθεν, οὐκ οἶδα ὁπότερον
472

473. ἂν ἑλοίμην· οὕτως ἀδελφὰ ἡγοῦμαι τὰ σὰ
τοῖς ἡδίστοις φανεῖσι καὶ ἐν ἴσῃ ὑμᾶς τιμῇ
ἄγω, σέ τε καὶ τὸ πολυτίμητον ἐνύπνιον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἔτι γὰρ σὺ ἀναπε-
μπάζῃ τὸν ὄνειρον ὅστις ποτὲ ὁ φανείς σοι
ἦν καί τινα ἰνδάλματα μάταια διαφυλάτ-
τεις, κενὴν καὶ ὡς ὁ ποιητικὸς λόγος φησὶν
ἀμενηνήν τινα εὐδαιμονίαν τῇ μνήμῃ μετα-
διώκων;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀλλ' οὐδ' ἐπιλήσομαί
ποτε, ὦ ἀλεκτρυών, εὖ ἴσθι, τῆς ὄψεως
ἐκείνης· οὕτω μοι πολὺ τὸ μέλι ἐν τοῖς
ὀφθαλμοῖς ὁ ὄνειρος καταλιπὼν ᾤχετο, ὡς
μόγις ἀνοίγειν τὰ βλέφαρα ὑπ' αὐτοῦ εἰς
ὕπνον αὖθις κατασπώμενα. οἷον γοῦν ἐν
τοῖς ὠσὶ τὰ πτερὰ ἐργάζεται στρεφόμενα,
τοιοῦτον γάργαλον παρείχετό μοι τὰ
ὁρώμενα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἡράκλεις, δεινόν τινα
φὴς τὸν ὄνειρον, εἴ γε πτηνὸς ὤν, ὥς φα-
473

474. σιν, καὶ ὅρον ἔχων τῆς πτήσεως τὸν ὕπνον
ὑπὲρ τὰ ἐσκαμμένα ἤδη πηδᾷ καὶ ἐνδιατρί-
βει ἀνεῳγόσι τοῖς ὀφθαλμοῖς μελιχρὸς
οὕτως καὶ ἐναργὴς φαινόμενος· ἐθέλω γοῦν
ἀκοῦσαι οἷός τίς ἐστιν οὕτω σοι τριπόθη-
τος ὤν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἕτοιμος λέγειν· ἡδὺ γοῦν
τὸ μεμνῆσθαι καὶ διεξιέναι τι περὶ αὐτοῦ.
σὺ δὲ πηνίκα, ὦ Πυθαγόρα, διηγήσῃ τὰ
περὶ τῶν μεταβολῶν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐπειδὰν σύ, ὦ Μίκυλ-
λε, παύσῃ ὀνειρώττων καὶ ἀποψήσῃ ἀπὸ
τῶν βλεφάρων τὸ μέλι· νῦν δὲ πρότερος
εἰπέ, ὡς μάθω εἴτε διὰ τῶν ἐλεφαντίνων
πυλῶν εἴτε διὰ τῶν κερατίνων σοι ὁ ὄνει-
ρος ἧκε πετόμενος.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐδὲ δι' ἑτέρας τούτων,
ὦ Πυθαγόρα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Καὶ μὴν Ὅμηρος δύο
ταύτας μόνας λέγει.
474

475. {ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἔα χαίρειν τὸν λῆρον
ἐκεῖνον ποιητὴν οὐδὲν εἰδότα ὀνείρων πέρι.
οἱ πένητες ἴσως ὄνειροι διὰ τῶν τοιούτων
ἐξίασιν, οἵους ἐκεῖνος ἑώρα οὐδὲ πάνυ σα-
φῶς τυφλὸς αὐτὸς ὤν, ἐμοὶ δὲ διὰ χρυσῶν
τινων πυλῶν ὁ ἥδιστος ἀφίκετο, χρυσοῦς
καὶ αὐτὸς καὶ χρυσᾶ πάντα περιβεβλη-
μένος καὶ πολὺ ἐπαγόμενος χρυσίον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Παῦε, ὦ Μίδα βέλτι-
στε, χρυσολογῶν· ἀτεχνῶς γὰρ ἐκ τῆς
ἐκείνου σοι εὐχῆς τὸ ἐνύπνιον καὶ μέταλλα
ὅλα χρύσεια κεκοιμῆσθαί μοι δοκεῖς.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Πολύ, ὦ Πυθαγόρα, χρυ-
σίον εἶδον, πολύ, πῶς οἴει καλὸν ἢ οἵαν τὴν
αὐγὴν ἀπαστράπτον; τί ποτε ὁ Πίνδαρός
φησι περὶ αὐτοῦ ἐπαινῶν – ἀνάμνησον γάρ
με, εἴπερ οἶσθα – ὁπότε ὕδωρ ἄριστον
εἰπὼν εἶτα τὸ χρυσίον θαυμάζει, εὖ ποιῶν,
ἐν ἀρχῇ εὐθὺς τοῦ καλλίστου τῶν ᾀσμάτων
ἁπάντων;
475

476. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Μῶν ἐκεῖνο ζητεῖς,
ἄριστον μὲν ὕδωρ, ὁ δὲ χρυσὸς αἰθόμενον
πῦρ ἅτε διαπρέπει νυκτὶ μεγάνορος ἔξοχα
πλούτου;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Νὴ ∆ία αὐτὸ τοῦτο·
ὥσπερ γὰρ τοὐμὸν ἐνύπνιον ἰδὼν ὁ Πίνδα-
ρος οὕτως ἐπαινεῖ τὸ χρυσίον. ὡς δὲ ἤδη
μάθῃς οἷόν τι ἦν, ἄκουσον, ὦ σοφώτατε
ἀλεκτρυών. ὅτι μὲν οὐκ οἰκόσιτος ἦν χθές,
οἶσθα· Εὐκράτης γάρ με ὁ πλούσιος ἐντυ-
χὼν ἐν ἀγορᾷ λουσάμενον ἥκειν ἐκέλευε
τὴν ὥραν ἐπὶ τὸ δεῖπνον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οἶδα πάνυ τοῦτο πεινή-
σας παρ' ὅλην τὴν ἡμέραν, ἄχρι μοι βαθεί-
ας ἤδη ἑσπέρας ἧκες ὑποβεβρεγμένος τοὺς
πέντε κυάμους ἐκείνους κομίζων, οὐ πάνυ
δαψιλὲς τὸ δεῖπνον ἀλεκτρυόνι ἀθλητῇ
ποτε γενομένῳ καὶ Ὀλύμπια οὐκ ἀφανῶς
ἀγωνισαμένῳ.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἐπεὶ δὲ δειπνήσας ἐπα-
476

477. νῆλθον, ἐκάθευδον εὐθὺς τοὺς κυάμους σοι
παραβαλών, εἶτά μοι κατὰ τὸν Ὅμηρον
“ἀμβροσίην διὰ νύκτα” θεῖός τις ὡς ἀλη-
θῶς ὄνειρος ἐπιστὰς ...
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τὰ παρὰ τῷ Εὐκράτει
πρότερον, ὦ Μίκυλλε, διήγησαι, καὶ τὸ δε-
ῖπνον οἷον ἐγένετο καὶ τὰ ἐν τῷ συμποσίῳ
πάντα· κωλύει γὰρ οὐδὲν αὖθίς σε δειπνεῖν
ὥσπερ ὄνειρόν τινα τοῦ δείπνου ἐκείνου
ἀναπλάττοντα καὶ ἀναμαρυκώμενον τῇ
μνήμῃ τὰ βεβρωμένα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὤιμην ἐνοχλήσειν καὶ
ταῦτα διηγούμενος· ἐπεὶ δὲ σὺ προθυμῇ,
καὶ δὴ λέγω. οὐ πρότερον, ὦ Πυθαγόρα,
παρὰ πλουσίῳ τινὶ δειπνήσας ἐν ἅπαντι τῷ
βίῳ, τύχῃ τινὶ ἀγαθῇ ἐντυγχάνω χθὲς τῷ
Εὐκράτει, καὶ ἐγὼ μὲν προσειπὼν αὐτὸν
ὥσπερ εἰώθειν δεσπότην ἀπηλλαττόμην,
ὡς μὴ καταισχύναιμι αὐτὸν ἐν πενιχρῷ τῷ
τρίβωνι συμπαρομαρτῶν, ὁ δέ, “Μίκυλλε,”
477

478. φησί, “θυγατρὸς τήμερον ἑστιῶ γενέθλια
καὶ παρεκάλεσα τῶν φίλων μάλα πολλούς·
ἐπεὶ δέ τινά φασιν αὐτῶν μαλακῶς ἔχοντα
οὐχ οἷόν τε εἶναι συνδειπνεῖν μεθ' ἡμῶν, σὺ
ἀντ' ἐκείνου ἧκε λουσάμενος, ἢν μὴ ὅ γε
κληθεὶς αὐτὸς εἴπῃ ἀφίξεσθαι, ὡς νῦν γε
ἀμφίβολός ἐστιν.” τοῦτο ἀκούσας ἐγὼ προ-
ςκυνήσας ἀπῄειν εὐχόμενος ἅπασι θεοῖς
ἠπίαλόν τινα ἢ πλευρῖτιν ἢ ποδάγραν ἐπι-
πέμψαι τῷ μαλακιζομένῳ ἐκείνῳ οὗ ἔφε-
δρος ἐγὼ καὶ ἀντίδειπνος καὶ διάδοχος
ἐκεκλήμην· καὶ τὸ ἄχρι τοῦ λουτροῦ αἰῶνα
μήκιστον ἐτιθέμην, συνεχὲς ἐπισκοπῶν
ὁποσάπουν τὸ στοιχεῖον εἴη καὶ πηνίκα
ἤδη λοῦσθαι δέοι.
Κἀπειδή ποτε ὁ καιρὸς ἀφίκετο, πρὸς
τάχος ἐμαυτὸν ἀπορρύψας ἄπειμι κοσμίως
μάλα ἐσχηματισμένος, ἀναστρέψας τὸ τρι-
βώνιον ὡς ἐπὶ τοῦ καθαρωτέρου γένοιτο ἡ
ἀναβολή· καταλαμβάνω τε πρὸς ταῖς θύ-
ραις ἄλλους τε πολλοὺς καὶ δὴ κἀκεῖνον
478

479. φοράδην ὑπὸ τεττάρων κεκομισμένον, ᾧ
με ὑποδειπνεῖν ἔδει, τὸν νοσεῖν λεγόμενον,
καὶ ἐδήλου δὲ πονήρως ἔχων· ὑπέστενε
γοῦν καὶ ὑπέβηττε καὶ ἐχρέμπτετο μύχιόν
τι καὶ δυσπρόςοδον, ὠχρὸς ὅλος ὢν καὶ δι-
ῳδηκώς, ἀμφὶ τὰ ἑξήκοντα ἔτη σχεδόν·
ἐλέγετο δὲ φιλόσοφός τις εἶναι τῶν πρὸς
τὰ μειράκια φλυαρούντων. ὁ γοῦν πώγων
μάλα τραγικὸς ἦν ἐς ὑπερβολὴν κουριῶν.
καὶ αἰτιωμένου γε Ἀρχιβίου τοῦ ἰατροῦ
διότι οὕτως ἔχων ἀφίκετο, “Τὰ καθήκο-
ντα,” ἔφη, “οὐ χρὴ προδιδόναι, καὶ ταῦτα
φιλόσοφον ἄνδρα, κἂν μυρίαι νόσοι ἐμπο-
δὼν ἱστῶνται· ἡγήσεται γὰρ Εὐκράτης
ὑπερεωρᾶσθαι πρὸς ἡμῶν.” “Οὐ μὲν οὖν,”
εἶπον ἐγώ, “ἀλλ' ἐπαινέσεταί σε, ἢν οἴκοι
παρὰ σαυτῷ μᾶλλον ἀποθανεῖν ἐθέλῃς
ἤπερ ἐν τῷ συμποσίῳ, συναναχρεμψάμενος
τὴν ψυχὴν μετὰ τοῦ φλέγματος.” ἐκεῖνος
μὲν οὖν ὑπὸ μεγαλοφροσύνης οὐ προσε-
ποιεῖτο ἀκηκοέναι τοῦ σκώμματος· ἐφί-
479

480. σταται δὲ μετὰ μικρὸν ὁ Εὐκράτης λελου-
μένος καὶ ἰδὼν τὸν Θεσμόπολιν – τοῦτο
γὰρ ὁ φιλόσοφος ἐκαλεῖτο – ”∆ιδάσκαλε,”
φησίν, “εὖ μὲν ἐποίησας αὐτὸς ἥκων παρ'
ἡμᾶς, οὐ μεῖον δ' ἄν τί σοι ἐγένετο, καὶ
ἀπόντι γὰρ ἅπαντα ἑξῆς ἀπέσταλτο ἄν·”
καὶ ἅμα λέγων εἰσῄει χειραγωγῶν τὸν Θε-
σμόπολιν ἐπερειδόμενον καὶ τοῖς οἰκέταις.
ἐγὼ μὲν οὖν ἀπιέναι παρεσκευαζόμην, ὁ δὲ
ἐπιστραφεὶς καὶ ἐπὶ πολὺ ἐνδοιάσας, ἐπεί
με πάνυ σκυθρωπὸν εἶδε, “Πάριθι,” ἔφη,
“καὶ σύ, ὦ Μίκυλλε, καὶ συνδείπνει μεθ'
ἡμῶν· τὸν υἱὸν γὰρ ἐγὼ κελεύσω ἐν τῇ γυ-
ναικωνίτιδι μετὰ τῆς μητρὸς ἑστιᾶσθαι, ὡς
σὺ χώραν ἔχῃς.” εἰσῄειν οὖν μάτην λύκος
χανὼν παρὰ μικρόν, αἰσχυνόμενος ὅτι
ἐδόκουν ἐξεληλακέναι τοῦ συμποσίου τὸ
παιδίον τοῦ Εὐκράτους.
Κἀπειδὴ κατακλίνεσθαι καιρὸς ἦν,
πρῶτον μὲν ἀράμενοι ἀνέθεσαν τὸν Θε-
σμόπολιν οὐκ ἀπραγμόνως μὰ ∆ία πέντε
480

481. οἶμαι νεανίσκοι εὐμεγέθεις, ὑπαυχένια πε-
ριβύσαντες αὐτῷ πάντοθεν, ὡς διαμένοι ἐν
τῷ σχήματι καὶ ἐπὶ πολὺ καρτερεῖν δύναι-
το. εἶτα μηδενὸς ἀνεχομένου πλησίον κα-
τακεῖσθαι αὐτοῦ ἐμὲ ὑποκατακλίνουσι
φέροντες, ὡς ὁμοτράπεζοι εἴημεν. τοὐντε-
ῦθεν ἐδειπνοῦμεν, ὦ Πυθαγόρα, πολύοψόν
τι καὶ ποικίλον δεῖπνον ἐπὶ χρυσοῦ πολλοῦ
καὶ ἀργύρου· καὶ ἐκπώματα ἦν χρυσᾶ καὶ
διάκονοι ὡραῖοι καὶ μουσουργοὶ καὶ γελω-
τοποιοὶ μεταξύ, καὶ ὅλως ἡδίστη τις ἦν ἡ
διατριβή, πλὴν ἀλλ' ἕν με ἐλύπει οὐ μετρί-
ως, ὁ Θεσμόπολις ἐνοχλῶν καὶ ἀρετήν
τινα πρός με διεξιὼν καὶ διδάσκων ὡς αἱ
δύο ἀποφάσεις μίαν κατάφασιν ἀποτελοῦσι
καὶ ὡς εἰ ἡμέρα ἐστί, νὺξ οὐκ ἔστιν, ἐνίοτε
δὲ καὶ κέρατα ἔφασκεν εἶναί μοι· καὶ τοια-
ῦτα πολλὰ οὐδὲν δεομένῳ προσφιλοσοφῶν
συνῄρει καὶ ὑπετέμνετο τὴν εὐφροσύνην,
οὐκ ἐῶν ἀκούειν τῶν κιθαριζόντων ἢ
ᾀδόντων. τοῦτο μέν σοι, ὦ ἀλεκτρυών, τὸ
481

482. δεῖπνον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐχ ἥδιστον, ὦ Μίκυλ-
λε, καὶ μάλιστα ἐπεὶ συνεκληρώθης τῷ
λήρῳ ἐκείνῳ γέροντι.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄκουε δὲ ἤδη καὶ τὸ ἐνύ-
πνιον· ᾤμην γὰρ τὸν Εὐκράτην αὐτὸν ἄπαι-
δα ὄντα οὐκ οἶδ' ὅπως ἀποθνήσκειν, εἶτα
προσκαλέσαντά με καὶ διαθήκας θέμενον
ἐν αἷς ὁ κληρονόμος ἦν ἁπάντων ἐγώ, μι-
κρὸν ἐπισχόντα ἀποθανεῖν· ἐμαυτὸν δὲ πα-
ρελθόντα ἐς τὴν οὐσίαν τὸ μὲν χρυσίον καὶ
τὸ ἀργύριον ἐξαντλεῖν σκάφαις τισὶ με-
γάλαις ἀέναόν τε καὶ πολὺ ἐπιρρέον, τὰ δ'
ἄλλα, τὴν ἐσθῆτα καὶ τραπέζας καὶ ἐκ-
πώματα καὶ διακόνους, πάντα ἐμὰ ὡς τὸ
εἰκὸς εἶναι. εἶτα ἐξήλαυνον ἐπὶ λευκοῦ ζεύ-
γους, ἐξυπτιάζων, περίβλεπτος ἅπασι τοῖς
ὁρῶσι καὶ ἐπίφθονος. καὶ προέθεον πολλοὶ
καὶ παρίππευον καὶ εἵποντο πλείους. ἐγὼ
δὲ τὴν ἐσθῆτα τὴν ἐκείνου ἔχων καὶ δακτυ-
482

483. λίους βαρεῖς ὅσον ἑκκαίδεκα ἐξημμένος
τῶν δακτύλων ἐκέλευον ἑστίασίν τινα λα-
μπρὰν εὐτρεπισθῆναι ἐς ὑποδοχὴν τῶν φί-
λων· οἱ δέ, ὡς ἐν ὀνείρῳ εἰκός, ἤδη πα-
ρῆσαν καὶ τὸ δεῖπνον εἰσεκομίζετο καὶ ὁ
πότος συνεκροτεῖτο. ἐν τούτῳ ὄντα με καὶ
φιλοτησίας προπίνοντα ἐν χρυσαῖς φιάλαις
ἑκάστῳ τῶν παρόντων, ἤδη τοῦ πλακο-
ῦντος ἐσκομιζομένου ἀναβοήσας ἀκαίρως
συνετάραξας μὲν ἡμῖν τὸ συμπόσιον,
ἀνέτρεψας δὲ τὰς τραπέζας, τὸν δὲ πλο-
ῦτον ἐκεῖνον ὑπηνέμιον φέρεσθαι παρε-
σκεύασας. ἆρά σοι ἀλόγως ἀγανακτῆσαι
κατὰ σοῦ δοκῶ; ὡς τριέσπερον ἂν ἡδέως
ἐπεῖδον τὸν ὄνειρόν μοι γενόμενον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὕτω φιλόχρυσος εἶ
καὶ φιλόπλουτος, ὦ Μίκυλλε, καὶ μόνον
τοῦτο ἐξ ἅπαντος θαυμάζεις καὶ ἡγῇ εὔδαι-
μον εἶναι, πολὺ κεκτῆσθαι χρυσίον;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκ ἐγὼ μόνος, ὦ Πυθα-
483

484. γόρα, τοῦτο, ἀλλὰ καὶ σὺ αὐτός, ὁπότε
Εὔφορβος ἦσθα, χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἐξημ-
μένος τῶν βοστρύχων ᾔεις πολεμήσων τοῖς
Ἀχαιοῖς, καὶ ἐν τῷ πολέμῳ, ἔνθα σιδηρο-
φορεῖν ἄμεινον ἦν, σὺ δὲ καὶ τότε ἠξίους
χρυσῷ ἀναδεδεμένος τοὺς πλοκάμους δια-
κινδυνεύσειν. καί μοι δοκεῖ ὁ Ὅμηρος διὰ
τοῦτο Χαρίτεσσιν ὁμοίας εἰπεῖν σου τὰς
κόμας, ὅτι “χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ ἐσφήκω-
ντο.” μακρῷ γὰρ ἀμείνους δηλαδὴ καὶ ἐρα-
σμιώτεραι ἐφαίνοντο συναναπεπλεγμέναι
τῷ χρυσίῳ καὶ συναπολάμπουσαι μετ'
αὐτοῦ. καίτοι τὰ μὲν σά, ὦ χρυσοκόμη,
μέτρια, εἰ Πάνθου υἱὸς ὢν ἐτίμας τὸ χρυσί-
ον· ὁ δὲ πάντων θεῶν πατὴρ καὶ ἄνδρων, ὁ
Κρόνου καὶ Ῥέας, ὁπότε ἠράσθη τῆς Ἀρ-
γολικῆς ἐκείνης μείρακος, οὐκ ἔχων εἰς ὅ
τι ἐρασμιώτερον αὑτὸν μεταβάλοι οὐδὲ
ὅπως ἂν διαφθείρειε τοῦ Ἀκρισίου τὴν
φρουράν – ἀκούεις δήπου ὡς χρυσίον
ἐγένετο καὶ ῥυεὶς διὰ τοῦ τέγους συνῆν τῇ
484

485. ἀγαπωμένῃ. ὥστε τί ἄν σοι τὸ ἐπὶ τούτῳ
ἔτι λέγοιμι, ὅσας μὲν χρείας παρέχεται ὁ
χρυσός, ὡς δὲ οἷς ἂν παρῇ, καλούς τε αὐτο-
ὺς καὶ σοφοὺς καὶ ἰσχυροὺς ἀπεργάζεται
τιμὴν καὶ δόξαν προσάπτων, καὶ ἐξ ἀφα-
νῶν καὶ ἀδόξων ἐνίοτε περιβλέπτους καὶ
ἀοιδίμους ἐν βραχεῖ τίθησι; τὸν γείτονα
γοῦν μοι τὸν ὁμότεχνον οἶσθα τὸν Σίμωνα,
οὐ πρὸ πολλοῦ δειπνήσαντα παρ' ἐμοί, ὅτε
τὸ ἔτνος ἥψουν τοῖς Κρονίοις δύο τόμους
τοῦ ἀλλᾶντος ἐμβαλών.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οἶδα· τὸν σιμόν, τὸν
βραχύν, ὃς τὸ κεραμεοῦν τρύβλιον ὑφε-
λόμενος ᾤχετο ὑπὸ μάλης ἔχων μετὰ τὸ
δεῖπνον, ὃ μόνον ἡμῖν ὑπῆρχεν· εἶδον γὰρ
αὐτός, ὦ Μίκυλλε.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκοῦν ἐκεῖνος αὐτὸ
κλέψας εἶτα ἀπωμόσατο θεοὺς τοσούτους;
ἀλλὰ τί οὐκ ἐβόας καὶ ἐμήνυες τότε, ὦ ἀλε-
κτρυών, ληϊζομένους ἡμᾶς ὁρῶν;
485

486. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐκόκκυζον, ὃ μόνον
μοι τότε δυνατὸν ἦν. τί δ' οὖν ὁ Σίμων;
ἐῴκεις γάρ τι περὶ αὐτοῦ ἐρεῖν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀνεψιὸς ἦν αὐτῷ πλού-
σιος ἐς ὑπερβολήν, ∆ριμύλος τοὔνομα.
οὗτος ζῶν μὲν οὐδὲ ὀβολὸν ἔδωκε τῷ Σί-
μωνι – πῶς γάρ, ὃς οὐδὲ αὐτὸς ἥπτετο τῶν
χρημάτων; ἐπεὶ δὲ ἀπέθανε πρῴην, ἅπαντα
ἐκεῖνα κατὰ τοὺς νόμους Σίμωνός ἐστι, καὶ
νῦν ἐκεῖνος ὁ τὰ ῥάκια τὰ πιναρά, ὁ τὸ τρύ-
βλιον περιλείχων, ἄσμενος ἐξελαύνει
ἁλουργῆ καὶ ὑσγινοβαφῆ ἀμπεχόμενος,
οἰκέτας καὶ ζεύγη καὶ χρυσᾶ ἐκπώματα
καὶ ἐλεφαντόποδας τραπέζας ἔχων, ὑφ'
ἁπάντων προσκυνούμενος, οὐδὲ προ-
ςβλέπων ἔτι ἡμᾶς· ἔναγχος γοῦν ἐγὼ μὲν
ἰδὼν προσιόντα, “Χαῖρε,” ἔφην, “ὦ
Σίμων,” ὁ δὲ ἀγανακτήσας, “Εἴπατε,”
ἔφη, “τῷ πτωχῷ τούτῳ μὴ κατασμικρύ-
νειν μου τοὔνομα· οὐ γὰρ Σίμων, ἀλλὰ Σι-
μωνίδης ὀνομάζομαι.” τὸ δὲ μέγιστον, ἤδη
486

487. καὶ ἐρῶσιν αὐτοῦ αἱ γυναῖκες, ὁ δὲ θρύπτε-
ται πρὸς αὐτὰς καὶ ὑπερορᾷ καὶ τὰς μὲν
προσίεται καὶ ἵλεώς ἐστιν, αἱ δὲ ἀπειλο-
ῦσιν ἀναρτήσειν αὑτὰς ἀμελούμεναι. ὁρᾷς
ὅσων ἀγαθῶν ὁ χρυσὸς αἴτιος, εἴ γε καὶ με-
ταποιεῖ τοὺς ἀμορφοτέρους καὶ ἐρασμίους
ἀπεργάζεται ὥσπερ ὁ ποιητικὸς ἐκεῖνος
κεστός. ἀκούεις δὲ καὶ τῶν ποιητῶν λε-
γόντων· ὦ χρυσέ, δεξίωμα κάλλιστον καὶ
χρυσὸς γάρ ἐστιν ὃς βροτῶν ἔχει κράτη.
ἀλλὰ τί μεταξὺ ἐγέλασας, ὦ ἀλεκτρυών;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὅτι ὑπ' ἀγνοίας, ὦ Μί-
κυλλε, καὶ σὺ τὰ ὅμοια τοῖς πολλοῖς ἐξη-
πάτησαι περὶ τῶν πλουσίων· οἱ δ' εὖ ἴσθι
πολὺ ὑμῶν ἀθλιώτερον τὸν βίον βιοῦσι·
λέγω δέ σοι καὶ πένης καὶ πλούσιος πολ-
λάκις γενόμενος καὶ ἅπαντος βίου πεπειρα-
μένος· μετὰ μικρὸν δὲ καὶ αὐτὸς εἴσῃ ἕκα-
στα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Νὴ ∆ία, καιρὸς γοῦν ἤδη
487

488. καὶ σὲ εἰπεῖν ὅπως ἠλλάγης καὶ ἃ σύνοισθα
τῷ βίῳ ἑκάστῳ.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἄκουε τοσοῦτόν γε
προειδώς, μηδένα με σοῦ εὐδαιμονέστερον
βιοῦντα ἑωρακέναι.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἐμοῦ, ὦ ἀλεκτρυών;
οὕτω σοὶ γένοιτο· προάγῃ γάρ με λοιδορε-
ῖσθαί σοι. ἀλλὰ εἰπὲ ἀπὸ Εὐφόρβου ἀρ-
ξάμενος ὅπως ἐς Πυθαγόραν μετεβλήθης,
εἶτα ἑξῆς ἄχρι τοῦ ἀλεκτρυόνος· εἰκὸς γάρ
σε ποικίλα καὶ ἰδεῖν καὶ παθεῖν ἐν πολυει-
δέσι τοῖς βίοις.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὡς μὲν ἐξ Ἀπόλλωνος
τὸ πρῶτον ἡ ψυχή μοι καταπταμένη ἐς τὴν
γῆν ἐνέδυ ἐς ἀνθρώπου σῶμα ἥντινα τὴν
καταδίκην ἐκτελοῦσα, μακρὸν ἂν εἴη
λέγειν, ἄλλως τε οὐδὲ ὅσιον οὔτε ἐμοὶ εἰπε-
ῖν οὔτε σοὶ ἀκούειν τὰ τοιαῦτα. ἐπεὶ δὲ
Εὔφορβος ἐγενόμην ...
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἐγὼ δὲ πρό γε τούτου, ὦ
488

489. θαυμάσιε, τίς ἦν; τοῦτό μοι πρότερον εἰπέ,
εἰ κἀγώ ποτε ἠλλάγην ὥσπερ σύ.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Καὶ μάλα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τίς οὖν ἦν, εἴ τι ἔχεις
εἰπεῖν; ἐθέλω γὰρ τοῦτο εἰδέναι.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Σύ; μύρμηξ Ἰνδικὸς
τῶν τὸ χρυσίον ἀνορυττόντων.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Εἶτα ὤκνουν ὁ κακοδαί-
μων κἂν ὀλίγα τῶν ψηγμάτων ἥκειν ἐς
τόνδε τὸν βίον ἐξ ἐκείνου ἐπισιτισάμενος;
ἀλλὰ καὶ τί μετὰ τοῦτο ἔσομαι, εἰπέ· εἰκὸς
γὰρ εἰδέναι σε. εἰ γάρ τι ἀγαθὸν εἴη, ἀπάγ-
ξομαι ἤδη ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ παττάλου ἐφ'
οὗ σὺ ἕστηκας.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐκ ἂν μάθοις τοῦτο
οὐδεμιᾷ μηχανῇ. πλὴν ἀλλὰ ἐπείπερ
Εὔφορβος ἐγενόμην – ἐπάνειμι γὰρ ἐπ'
ἐκεῖνα – ἐμαχόμην ἐν Ἰλίῳ καὶ ἀποθανὼν
ὑπὸ Μενελάου χρόνῳ ὕστερον ἐς Πυθα-
γόραν ἧκον. τέως δὲ περιέμενον ἄοικος
489

490. ἑστώς, ἄχρι δὴ ὁ Μνήσαρχος ἐξεργάσηταί
μοι τὸν οἶκον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄσιτος ὤν, ὦ τάν, καὶ
ἄποτος;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Καὶ μάλα· οὐδὲ γὰρ ἔδει
τούτων ἢ μόνῳ τῷ σώματι.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκοῦν τὰ ἐν Ἰλίῳ μοι
πρότερον εἰπέ. τοιαῦτα ἦν οἷά φησιν Ὅμη-
ρος γενέσθαι αὐτά;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Πόθεν ἐκεῖνος ἠπίστα-
το, ὦ Μίκυλλε, ὃς γινομένων ἐκείνων
κάμηλος ἐν Βάκτροις ἦν; ἐγὼ δὲ τοσοῦτόν
σοί φημι, ὑπερφυὲς μηδὲν γενέσθαι τότε,
μήτε τὸν Αἴαντα οὕτω μέγαν μήτε τὴν
Ἑλένην αὐτὴν οὕτω καλὴν ὡς οἴονται.
εἶδον γὰρ λευκὴν μέν τινα καὶ ἐπιμήκη τὸν
τράχηλον, ὡς εἰκάζειν κύκνου θυγατέρα
εἶναι, τἆλλα δὲ πάνυ πρεσβῦτιν, ἡλικιῶτιν
σχεδὸν τῆς Ἑκάβης, ἥν γε Θησεὺς πρῶτον
ἁρπάσας ἐν Ἀφίδναις εἶχε κατὰ τὸν Ἡρα-
490

491. κλέα γενόμενος, ὁ δὲ Ἡρακλῆς πρότερον
εἷλε Τροίαν κατὰ τοὺς πατέρας ἡμῶν τοὺς
τότε μάλιστα. διηγεῖτο γάρ μοι ὁ Πάνθους
ταῦτα, κομιδῇ μειράκιον ὢν ἑωρακέναι
λέγων τὸν Ἡρακλέα.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τί δέ; ὁ Ἀχιλλεὺς τοιο-
ῦτος ἦν, ἄριστος τὰ πάντα, ἢ μῦθος ἄλλως
καὶ ταῦτα;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐκείνῳ μὲν οὐδὲ συνη-
νέχθην, ὦ Μίκυλλε, οὐδ' ἂν ἔχοιμί σοι
οὕτως ἀκριβῶς τὰ παρὰ τοῖς Ἀχαιοῖς
λέγειν· πόθεν γάρ, πολέμιος ὤν; τὸν μέντοι
ἑταῖρον αὐτοῦ τὸν Πάτροκλον οὐ χαλεπῶς
ἀπέκτεινα διελάσας τῷ δορατίῳ.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Εἶτά σε ὁ Μενέλαος μα-
κρῷ εὐχερέστερον. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἱκανῶς,
τὰ Πυθαγόρου δὲ ἤδη λέγε.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τὸ μὲν ὅλον, ὦ Μίκυλ-
λε, σοφιστὴς ἄνθρωπος ἦν· χρὴ γάρ, οἶμαι,
τἀληθῆ λέγειν· ἄλλως δὲ οὐκ ἀπαίδευτος
491

492. οὐδὲ ἀμελέτητος τῶν καλλίστων μαθη-
μάτων· ἀπεδήμησα δὲ καὶ εἰς Αἴγυπτον,
ὡς συγγενοίμην τοῖς προφήταις ἐπὶ σοφίᾳ,
καὶ ἐς τὰ ἄδυτα κατελθὼν ἐξέμαθον τὰς βί-
βλους τὰς Ὥρου καὶ Ἴσιδος, καὶ αὖθις εἰς
Ἰταλίαν ἐκπλεύσας οὕτω διέθηκα τοὺς
κατ' ἐκεῖνα Ἕλληνας, ὥστε θεὸν ἦγόν με.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἤκουσα ταῦτα καὶ ὡς
δόξειας ἀναβεβιωκέναι ἀποθανὼν καὶ ὡς
χρυσοῦν τὸν μηρὸν ἐπιδείξαιό ποτε αὐτοῖς.
ἐκεῖνο δέ μοι εἰπέ, τί σοι ἐπῆλθε νόμον
ποιήσασθαι μήτε κρεῶν μήτε κυάμων ἐσθί-
ειν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Μὴ ἀνάκρινε ταῦτα, ὦ
Μίκυλλε.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} ∆ιὰ τί, ὦ ἀλεκτρυών;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὅτι αἰσχύνομαι λέγειν
πρὸς σὲ τὴν ἀλήθειαν περὶ αὐτῶν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Καὶ μὴν οὐδὲν ὀκνεῖν χρὴ
λέγειν πρὸς ἄνδρα σύνοικον καὶ φίλον· δε-
492

493. σπότην γὰρ οὐκ ἂν ἔτι εἴποιμι.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐδὲν ὑγιὲς οὐδὲ σοφὸν
ἦν, ἀλλ' ἑώρων ὅτι εἰ μὲν τὰ συνήθη καὶ
ταὐτὰ τοῖς πολλοῖς νομίζοιμι, ἥκιστα ἐπι-
σπάσομαι τοὺς ἀνθρώπους ἐς τὸ θαῦμα,
ὅσῳ δ' ἂν ξενίζοιμι, τοσούτῳ σεμνότερος
ᾤμην αὐτοῖς ἔσεσθαι. διὰ τοῦτο καινοποιε-
ῖν εἱλόμην ἀπόρρητον ποιησάμενος τὴν
αἰτίαν, ὡς εἰκάζοντες ἄλλος ἄλλως ἅπα-
ντες ἐκπλήττωνται καθάπερ ἐπὶ τοῖς ἀσα-
φέσι τῶν χρησμῶν. ὁρᾷς; καταγελᾷς μου
καὶ σὺ ἐν τῷ μέρει.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐ τοσοῦτον ὅσον Κρο-
τωνιατῶν καὶ Μεταποντίνων καὶ Ταραντί-
νων καὶ τῶν ἄλλων ἀφώνων σοι ἑπομένων
καὶ προσκυνούντων τὰ ἴχνη ἃ σὺ πατῶν
ἀπολιμπάνοις. ἀποδυσάμενος δὲ τὸν Πυθα-
γόραν τίνα μετημφιέσω μετ' αὐτόν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἀσπασίαν τὴν ἐκ Μιλή-
του ἑταίραν·
493

494. {ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Φεῦ τοῦ λόγου, καὶ γυνὴ
γὰρ σὺν τοῖς ἄλλοις ὁ Πυθαγόρας ἐγένετο,
καὶ ἦν ποτε χρόνος ὅτε καὶ σὺ ᾠοτόκεις, ὦ
ἀλεκτρυόνων γενναιότατε, καὶ συνῆσθα
Περικλεῖ Ἀσπασία οὖσα καὶ ἐκύεις ἀπ'
αὐτοῦ καὶ ἔρια ἔξαινες καὶ κρόκην κατῆγες
καὶ ἐγυναικίζου ἐς τὸ ἑταιρικόν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Πάντα ταῦτα ἐποίουν
οὐ μόνος, ἀλλὰ καὶ Τειρεσίας πρὸ ἐμοῦ καὶ
ὁ Ἐλάτου παῖς ὁ Καινεύς, ὥστε ὁπόσα ἂν
ἀποσκώψῃς εἰς ἐμὲ, καὶ εἰς ἐκείνους ἀπο-
σκώψας ἔσῃ.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τί οὖν; πότερος ἡδίων ὁ
βίος σοι ἦν, ὅτε ἀνὴρ ἦσθα ἢ ὅτε σε ὁ Πε-
ρικλῆς ὤπυιεν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὁρᾷς οἷον τοῦτο
ἠρώτησας, οὐδὲ τῷ Τειρεσίᾳ συνενεγκο-
ῦσαν τὴν ἀπόκρισιν;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀλλὰ κἂν σὺ μὴ εἴπῃς,
ἱκανῶς ὁ Εὐριπίδης διέκρινε τὸ τοιοῦτον,
494

495. εἰπὼν ὡς τρὶς ἂν ἐθέλοι παρ' ἀσπίδα
στῆναι ἢ ἅπαξ τεκεῖν.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Καὶ μὴν ἀναμνήσω σε,
ὦ Μίκυλλε, οὐκ εἰς μακρὰν ὠδίνουσαν·
ἔσῃ γὰρ γυνὴ καὶ σὺ ἐν πολλῇ τῇ περιόδῳ
πολλάκις.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκ ἀπάγξῃ, ὦ ἀλε-
κτρυών, ἅπαντας οἰόμενος Μιλησίους ἢ
Σαμίους εἶναι; σὲ γοῦν φασι καὶ Πυθα-
γόραν ὄντα τὴν ὥραν λαμπρὸν πολλάκις
Ἀσπασίαν γενέσθαι τῷ τυράννῳ. – τίς δὲ
δὴ μετὰ τὴν Ἀσπασίαν ἀνὴρ ἢ γυνὴ αὖθις
ἀνεφάνης;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὁ κυνικὸς Κράτης.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὢ ∆ιοσκόρω τῆς ἀνο-
μοιότητος, ἐξ ἑταίρας φιλόσοφος.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Εἶτα βασιλεύς, εἶτα
πένης, καὶ μετ' ὀλίγον σατράπης, εἶτα ἵπ-
πος καὶ κολοιὸς καὶ βάτραχος καὶ ἄλλα μυ-
ρία· μακρὸν ἂν γένοιτο καταριθμήσασθαι
495

496. ἕκαστα· τὰ τελευταῖα δὲ ἀλεκτρυὼν πολ-
λάκις, ἥσθην γὰρ τῷ τοιούτῳ βίῳ. καὶ
παρὰ πολλοῖς ἄλλοις δουλεύσας καὶ πένησι
καὶ πλουσίοις, τὰ τελευταῖα καὶ σοὶ νῦν σύ-
νειμι καταγελῶν ὁσημέραι ποτνιωμένου
καὶ οἰμώζοντος ἐπὶ τῇ πενίᾳ καὶ τοὺς
πλουσίους θαυμάζοντος ὑπ' ἀγνοίας τῶν
ἐκείνοις προσόντων κακῶν. εἰ γοῦν ᾔδεις
τὰς φροντίδας ἃς ἔχουσιν, ἐγέλας ἂν ἐπὶ
σαυτῷ πρῶτον οἰηθέντι ὑπερευδαίμονα
εἶναι τὸν πλοῦτον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκοῦν, ὦ Πυθαγόρα –
καίτοι τί μάλιστα χαίρεις καλούμενος, ὡς
μὴ ἐπιταράττοιμι τὸν λόγον ἄλλοτε ἄλλον
καλῶν;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} ∆ιοίσει μὲν οὐδὲν ἤν τε
Εὔφορβον ἢ Πυθαγόραν, ἤν τε Ἀσπασίαν
καλῇς ἢ Κράτητα· πάντα γὰρ ἐγὼ ταῦτά
εἰμι. πλὴν τὸ νῦν ὁρώμενον τοῦτο ἀλε-
κτρυόνα ὀνομάζων ἄμεινον ἂν ποιοῖς, ὡς
496

497. μὴ ἀτιμάζοις εὐτελὲς εἶναι δοκοῦν τὸ ὄρνε-
ον, καὶ ταῦτα τοσαύτας ἐν αὑτῷ ψυχὰς
ἔχον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐκοῦν, ὦ ἀλεκτρυών,
ἐπειδὴ ἁπάντων σχεδὸν ἤδη τῶν βίων ἐπει-
ράθης καὶ πάντα οἶσθα, λέγοις ἂν ἤδη σα-
φῶς ἰδίᾳ μὲν τὰ τῶν πλουσίων ὅπως βιο-
ῦσιν, ἰδίᾳ δὲ τὰ πτωχικά, ὡς μάθω εἰ ἀλη-
θῆ ταῦτα φὴς εὐδαιμονέστερον ἀποφαίνων
με τῶν πλουσίων.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἰδοὺ δὴ οὕτως ἐπίσκε-
ψαι, ὦ Μίκυλλε· σοὶ μὲν οὔτε πολέμου πο-
λὺς λόγος, ἢν λέγηται ὡς οἱ πολέμιοι προ-
σελαύνουσιν, οὐδὲ φροντίζεις μὴ τὸν ἀγρὸν
τέμωσιν ἐμβαλόντες ἢ τὸν παράδεισον συ-
μπατήσωσιν ἢ τὰς ἀμπέλους δῃώσωσιν,
ἀλλὰ τῆς σάλπιγγος ἀκούων μόνον, εἴπερ
ἄρα, περιβλέπεις τὸ κατὰ σεαυτόν, οἷ τρα-
πόμενον χρὴ σωθῆναι καὶ τὸν κίνδυνον δια-
φυγεῖν· οἱ δ' εὐλαβοῦνται μὲν καὶ ἀμφ'
497

498. αὑτοῖς, ἀνιῶνται δὲ ὁρῶντες ἀπὸ τῶν τει-
χῶν ἀγόμενα καὶ φερόμενα ὅσα εἶχον ἐν
τοῖς ἀγροῖς. καὶ ἤν τε εἰσφέρειν δέῃ, μόνοι
καλοῦνται, ἤν τε ἐπεξιέναι, προκινδυνεύου-
σι στρατηγοῦντες ἢ ἱππαρχοῦντες· σὺ δὲ
οἰσυΐνην ἀσπίδα ἔχων, εὐσταλὴς καὶ κο-
ῦφος εἰς σωτηρίαν, ἕτοιμος ἑστιᾶσθαι τὰ
ἐπινίκια, ἐπειδὰν θύῃ ὁ στρατηγὸς νενικη-
κώς.
Ἐν εἰρήνῃ τε αὖ σὺ μὲν τοῦ δήμου ὢν ἀνα-
βὰς εἰς ἐκκλησίαν τυραννεῖς τῶν πλουσί-
ων, οἱ δὲ φρίττουσι καὶ ὑποπτήσσουσι καὶ
διανομαῖς ἱλάσκονταί σε. λουτρὰ μὲν γὰρ
ὡς ἔχοις καὶ θεάματα καὶ τἆλλα διαρκῆ
ἅπαντα, ἐκεῖνοι πονοῦσι, σὺ δὲ ἐξεταστὴς
καὶ δοκιμαστὴς πικρὸς ὥσπερ δεσπότης,
οὐδὲ λόγου μεταδιδοὺς ἐνίοτε, κἄν σοι
δοκῇ κατεχαλάζησας αὐτῶν ἀφθόνους τοὺς
λίθους ἢ τὰς οὐσίας αὐτῶν ἐδήμευσας·
οὔτε δὲ συκοφάντην δέδιας αὐτὸς οὔτε
λῃστὴν μὴ ὑφέληται τὸ χρυσίον ὑπερβὰς
498

499. τὸ θριγκίον ἢ διορύξας τὸν τοῖχον, οὔτε
πράγματα ἔχεις λογιζόμενος ἢ ἀπαιτῶν ἢ
τοῖς καταράτοις οἰκονόμοις διαπυκτεύων
καὶ πρὸς τοσαύτας φροντίδας μεριζόμενος,
ἀλλὰ κρηπῖδα συντελέσας ἑπτὰ ὀβολοὺς
τὸν μισθὸν ἔχων, ἀπαναστὰς περὶ δείλην
ὀψίαν λουσάμενος, ἢν δοκῇ, σαπέρδην τινὰ
ἢ μαινίδας ἢ κρομμύων κεφαλίδας ὀλίγας
πριάμενος εὐφραίνεις σεαυτὸν ᾄδων τὰ
πολλὰ καὶ τῇ βελτίστῃ Πενίᾳ προσφιλοσο-
φῶν.
Ὥστε διὰ ταῦτα ὑγιαίνεις τε καὶ ἔρρωσαι
τὸ σῶμα καὶ διακαρτερεῖς πρὸς τὸ κρύος·
οἱ πόνοι γάρ σε παραθήγοντες οὐκ εὐκατα-
φρόνητον ἀνταγωνιστὴν ἀποφαίνουσι πρὸς
τὰ δοκοῦντα τοῖς ἄλλοις ἄμαχα εἶναι.
ἀμέλει οὐδέν σοι τῶν χαλεπῶν τούτων νο-
σημάτων πρόσεισιν, ἀλλ' ἤν ποτε κοῦφος
πυρετὸς ἐπιλάβηται, πρὸς ὀλίγον ὑπηρετή-
σας αὐτῷ ἀνεπήδησας εὐθὺς ἀποσεισάμε-
νος τὴν ἄσην, ὁ δὲ φεύγει αὐτίκα φοβηθείς,
499

500. ψυχροῦ σε ὁρῶν ἐμφορούμενον καὶ μακρὰ
οἰμώζειν λέγοντα ταῖς ἰατρικαῖς περιόδοις·
οἱ δὲ ὑπ' ἀκρασίας ἄθλιοι τί τῶν κακῶν
οὐκ ἔχουσι, ποδάγρας καὶ φθόας καὶ περι-
πλευμονίας καὶ ὑδέρους; αὗται γὰρ τῶν πο-
λυτελῶν ἐκείνων δείπνων ἀπόγονοι.
Τοιγαροῦν οἱ μὲν αὐτῶν ὥσπερ ὁ Ἴκαρος
ἐπὶ πολὺ ἄραντες αὑτοὺς καὶ πλησιάσαντες
τῷ ἡλίῳ οὐκ εἰδότες ὅτι κηρῷ ἥρμοστο
αὐτοῖς ἡ πτέρωσις, μέγαν ἐνίοτε τὸν πάτα-
γον ἐποίησαν ἐπὶ κεφαλὴν ἐς πέλαγος
ἐμπεσόντες· ὅσοι δὲ κατὰ τὸν ∆αίδαλον μὴ
πάνυ μετέωρα μηδὲ ὑψηλὰ ἐφρόνησαν
ἀλλὰ πρόσγεια, ὡς νοτίζεσθαι ἐνίοτε τῇ
ἅλμῃ τὸν κηρόν, ὡς τὸ πολὺ οὗτοι ἀσφα-
λῶς διέπτησαν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἐπιεικεῖς τινας καὶ συνε-
τοὺς λέγεις.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τῶν μέντοι γε ἄλλων,
ὦ Μίκυλλε, τὰς ναυαγίας αἰσχρὰς ἴδοις ἄν,
500

501. ὅταν ὁ Κροῖσος περιτετιλμένος τὰ πτερὰ
γέλωτα παρέχῃ Πέρσαις ἀναβαίνων ἐπὶ
τὴν πυρὰν ἢ ∆ιονύσιος καταλυθεὶς τῆς τυ-
ραννίδος ἐν Κορίνθῳ γραμματιστὴς βλέπη-
ται, μετὰ τηλικαύτην ἀρχὴν παιδία συλλα-
βίζειν διδάσκων.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Εἰπέ μοι, ὦ ἀλεκτρυών,
σὺ δὲ ὁπότε βασιλεὺς ἦσθα – φὴς γὰρ καὶ
βασιλεῦσαί ποτε – ποίου τινὸς ἐπειράθης
ἐκείνου τοῦ βίου; ἦ που πανευδαίμων
ἦσθα, τὸ κεφάλαιον ὅ τι πέρ ἐστι τῶν ἀγα-
θῶν ἁπάντων ἔχων;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Μηδὲ ἀναμνήσῃς με, ὦ
Μίκυλλε, οὕτω τριςάθλιος ἦν τότε, τοῖς
μὲν ἔξω πᾶσιν ὅπερ ἔφησθα πανευδαίμων
εἶναι δοκῶν, ἔνδοθεν δὲ μυρίαις ἀνίαις συ-
νών.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Τίσι ταύταις; παράδοξα
γὰρ καὶ οὐ πάνυ τι πιστὰ φής.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἦρχον μὲν οὐκ ὀλίγης
501

502. χώρας, ὦ Μίκυλλε, παμφόρου τινὸς καὶ
πλήθει ἀνθρώπων καὶ κάλλει πόλεων ἐν
ταῖς μάλιστα θαυμάζεσθαι ἀξίας ποταμοῖς
τε ναυσιπόροις καταρρεομένης καὶ θαλάτ-
τῃ εὐόρμῳ χρωμένης, καὶ στρατιὰ ἦν πολ-
λὴ καὶ ἵππος συγκεκροτημένη καὶ δορυφο-
ρικὸν οὐκ ὀλίγον καὶ τριήρεις καὶ χρη-
μάτων πλῆθος ἀνάριθμον καὶ χρυσὸς
πάμπολυς καὶ ἡ ἄλλη τῆς ἀρχῆς τραγῳδία
πᾶσα ἐς ὑπερβολὴν ἐξωγκωμένη, ὥστε
ὁπότε προΐοιμι, οἱ μὲν πολλοὶ προσεκύνουν
καὶ θεόν τινα ὁρᾶν ᾤοντο καὶ ἄλλοι ἐπ' ἄλ-
λοις συνέθεον ὀψόμενοί με, οἱ δὲ καὶ ἐπὶ τὰ
τέγη ἀνιόντες ἐν μεγάλῳ ἐτίθεντο ἀκριβῶς
ἑωρακέναι τὸ ζεῦγος, τὴν ἐφεστρίδα, τὸ
διάδημα, τοὺς προπομπεύοντας, τοὺς ἑπο-
μένους. ἐγὼ δὲ εἰδὼς ὁπόσα με ἠνία καὶ
ἔστρεφεν, ἐκείνοις μὲν τῆς ἀνοίας συνεγί-
νωσκον, ἐμαυτὸν δὲ ἠλέουν ὅμοιον ὄντα
τοῖς μεγάλοις ἐκείνοις κολοσσοῖς, οἵους ἢ
Φειδίας ἢ Μύρων ἢ Πραξιτέλης ἐποίησεν·
502

503. κἀκείνων γὰρ ἕκαστος ἔκτοσθεν μὲν Πο-
σειδῶν τις ἢ Ζεύς ἐστι πάγκαλος ἐκ χρυσί-
ου καὶ ἐλέφαντος συνειργασμένος, κεραυ-
νὸν ἢ ἀστραπὴν ἢ τρίαιναν ἔχων ἐν τῇ δε-
ξιᾷ, ἢν δὲ ὑποκύψας ἴδῃς τά γ' ἔνδον, ὄψει
μοχλούς τινας καὶ γόμφους καὶ ἥλους δια-
μπὰξ πεπερονημένους καὶ κορμοὺς καὶ
σφῆνας καὶ πίτταν καὶ πηλὸν καὶ τοιαύτην
τινὰ πολλὴν ἀμορφίαν ὑποικουροῦσαν· ἐῶ
λέγειν μυῶν πλῆθος ἢ μυγαλῶν ἐμπολι-
τευόμενον αὐτοῖς ἐνίοτε. τοιοῦτόν τι καὶ
βασιλεία ἐστίν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐδέπω ἔφησθα τὸν πη-
λὸν καὶ τοὺς γόμφους καὶ μοχλοὺς οἵτινες
εἶεν τῆς ἀρχῆς, οὐδὲ τὴν ἀμορφίαν ἐκείνην
τὴν πολλὴν ἥτις ἐστίν· ὡς τό γε ἐξελαύνειν
ἀποβλεπόμενον καὶ τοσούτων ἄρχοντα καὶ
προσκυνούμενον δαιμονίως ἔοικέ σου τῷ
κολοσσιαίῳ παραδείγματι· θεσπέσιον γάρ
τι καὶ τοῦτο. σὺ δὲ τὰ ἔνδον ἤδη τοῦ κο-
λοσσοῦ λέγε.
503

504. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τί πρῶτον εἴπω σοι, ὦ
Μίκυλλε; τοὺς φόβους καὶ τὰ δείματα καὶ
ὑποψίας καὶ μῖσος τὸ παρὰ τῶν συνόντων
καὶ ἐπιβουλάς, καὶ διὰ ταῦτα ὕπνον τε ὀλί-
γον, ἐπιπόλαιον κἀκεῖνον, καὶ ταραχῆς με-
στὰ ὀνείρατα καὶ ἐννοίας πολυπλόκους καὶ
ἐλπίδας ἀεὶ πονηράς, ἢ τὴν ἀσχολίαν καὶ
χρηματισμοὺς καὶ δίκας καὶ ἐκστρατείας
καὶ προστάγματα καὶ συνθήματα καὶ λογι-
σμούς; ὑφ' ὧν οὐδὲ ὄναρ ἀπολαῦσαί τινος
ἡδέος ἐγγίνεται, ἀλλ' ἀνάγκη ὑπὲρ
ἁπάντων μόνον διασκοπεῖσθαι καὶ μυρία
ἔχειν πράγματα· οὐδὲ γὰρ Ἀτρείδην Ἀγα-
μέμνονα ὕπνος ἔχε γλυκερὸς πολλὰ φρε-
σὶν ὁρμαίνοντα, καὶ ταῦτα ῥεγκόντων
Ἀχαιῶν ἁπάντων. λυπεῖ δὲ τὸν μὲν Λυδὸν
υἱὸς κωφὸς ὤν, τὸν Πέρσην δὲ Κλέαρχος
Κύρῳ ξενολογῶν, ἄλλον δὲ ∆ίων πρὸς οὖς
τισι τῶν Συρακουσίων κοινολογούμενος,
καὶ ἄλλον Παρμενίων ἐπαινούμενος καὶ
Περδίκκαν Πτολεμαῖος καὶ Πτολεμαῖον
504

505. Σέλευκος· ἀλλὰ κἀκεῖνα λυπεῖ, ὁ ἐρώμενος
πρὸς ἀνάγκην συνὼν καὶ παλλακὶς ἄλλῳ
χαίρουσα καὶ ἀποστήσεσθαί τινες λεγόμε-
νοι καὶ δύ' ἢ τέτταρες τῶν δορυφόρων πρὸς
ἀλλήλους διαψιθυρίζοντες. τὸ δὲ μέγιστον,
ὑφορᾶσθαι δεῖ μάλιστα τοὺς φιλτάτους κἀξ
ἐκείνων ἀεί τι δεινὸν ἐλπίζειν ἥξειν. ἐγὼ
γοῦν ὑπὸ τοῦ παιδὸς ἀπέθανον ἐκ φαρ-
μάκων, ὁ δὲ καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ ἐρωμένου,
τὸν δὲ ἄλλος ἴσως ὁμοιότροπος θάνατος
κατέλαβεν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἄπαγε, δεινὰ ταῦτα φής,
ὦ ἀλεκτρυών. ἐμοὶ γοῦν πολὺ ἀσφαλέστε-
ρον σκυτοτομεῖν ἐπικεκυφότα ἢ πίνειν ἀπὸ
χρυσῆς φιάλης κωνείῳ ἢ ἀκονίτῳ συνανα-
κραθεῖσαν φιλοτησίαν· ὁ γοῦν κίνδυνος
ἐμοὶ μέν, εἰ παρολίσθοι τὸ σμιλίον καὶ
ἁμάρτοι τῆς τομῆς τῆς ἐπ' εὐθύ, ὀλίγον τι
αἱμάξαι τοὺς δακτύλους ἐντεμόντα· οἱ δέ,
ὡς φής, θανάσιμα εὐωχοῦνται, καὶ ταῦτα
μυρίοις κακοῖς συνόντες. εἶτ' ἐπειδὰν
505

506. πέσωσιν, ὅμοιοι μάλιστα φαίνονται τοῖς
τραγικοῖς ὑποκριταῖς, ὧν πολλοὺς ἰδεῖν
ἔνεστι τέως μὲν Κέκροπας δῆθεν ὄντας ἢ
Σισύφους ἢ Τηλέφους, διαδήματα ἔχοντας
καὶ ξίφη ἐλεφαντόκωπα καὶ ἐπίσειστον
κόμην καὶ χλαμύδα χρυσόπαστον, ἢν δέ,
οἷα πολλὰ γίνεται, κενεμβατήσας τις
αὐτῶν ἐν μέσῃ τῇ σκηνῇ καταπέσῃ, γέλω-
τα δηλαδὴ παρέχει τοῖς θεαταῖς τοῦ προ-
σωπείου μὲν συντριβέντος αὐτῷ διαδήμα-
τι, ᾑμαγμένης δὲ τῆς ἀληθοῦς κεφαλῆς τοῦ
ὑποκριτοῦ καὶ τῶν σκελῶν ἐπὶ πολὺ γυ-
μνουμένων, ὡς τῆς τε ἐσθῆτος τὰ ἔνδοθεν
φαίνεσθαι ῥάκια δύστηνα ὄντα καὶ τῶν ἐμ-
βατῶν τὴν ὑπόδεσιν ἀμορφοτάτην καὶ οὐχὶ
κατὰ λόγον τοῦ ποδός. ὁρᾷς ὅπως με καὶ
εἰκάζειν ἐδίδαξας ἤδη, ὦ βέλτιστε ἀλε-
κτρυών; ἀλλὰ τυραννὶς μὲν τοιοῦτόν τι
ὤφθη οὖσα. ἵππος δὲ ἢ κύων ἢ ἰχθὺς ἢ
βάτραχος ὁπότε γένοιο, πῶς ἔφερες ἐκεί-
νην τὴν διατριβήν;
506

507. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Μακρὸν τοῦτον ἀνακι-
νεῖς τὸν λόγον καὶ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ·
πλὴν τό γε κεφάλαιον, οὐδεὶς ὅστις οὐκ
ἀπραγμονέστερος τῶν βίων ἔδοξέ μοι τοῦ
ἀνθρωπείου, μόναις ταῖς φυσικαῖς ἐπιθυμί-
αις καὶ χρείαις συμμεμετρημένος· τελώνην
δὲ ἵππον ἢ συκοφάντην βάτραχον ἢ σοφι-
στὴν κολοιὸν ἢ ὀψοποιὸν κώνωπα ἢ κίναι-
δον ἀλεκτρυόνα καὶ τἆλλα ὅσα ὑμεῖς ἐπιτη-
δεύετε, οὐκ ἂν ἴδοις ἐν ἐκείνοις.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀληθῆ ἴσως ταῦτα, ὦ
ἀλεκτρυών. ἐγὼ δὲ ὃ πέπονθα οὐκ αἰσχύνο-
μαι πρὸς σὲ εἰπεῖν· οὐδέπω δύναμαι ἀπο-
μαθεῖν τὴν ἐπιθυμίαν ἣν ἐκ παίδων εἶχον
πλούσιος γενέσθαι, ἀλλὰ μὴν καὶ τοὐνύ-
πνιον ἔτι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἕστηκεν ἐπι-
δεικνύμενον τὸ χρυσίον, καὶ μάλιστα ἐπὶ
τῷ καταράτῳ Σίμωνι ἀποπνίγομαι τρυ-
φῶντι ἐν ἀγαθοῖς τοσούτοις.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐγώ σε ἰάσομαι, ὦ Μί-
507

508. κυλλε· καὶ ἐπείπερ ἔτι νύξ ἐστιν, ἐξανα-
στὰς ἕπου μοι· ἀπάξω γάρ σε παρ' αὐτὸν
ἐκεῖνον τὸν Σίμωνα καὶ εἰς τὰς τῶν ἄλλων
πλουσίων οἰκίας. ὡς ἴδοις οἷα τὰ παρ'
αὐτοῖς ἐστι.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Πῶς τοῦτο, κεκλεισμένων
τῶν θυρῶν; εἰ μὴ καὶ τοιχωρυχεῖν γε σύ με
ἀναγκάσεις.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐδαμῶς, ἀλλ' ὁ Ἑρ-
μῆς, οὗπερ ἱερός εἰμι, ἐξαίρετον ἔδωκέ μοι
τοῦτο, ἤν τις τὸ οὐραῖον πτερὸν τὸ μήκι-
στον, ὃ δι' ἁπαλότητα ἐπικαμπές ἐστι –
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} ∆ύο δ' ἔστι σοι τοιαῦτα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τὸ δεξιὸν τοίνυν ὅτῳ ἂν
ἐγὼ ἀποσπάσαι παράσχω καὶ ἔχειν, ἐς
ὅσον ἂν βούλωμαι ἀνοίγειν τε ὁ τοιοῦτος
πᾶσαν θύραν δύναται καὶ ὁρᾶν ἅπαντα οὐχ
ὁρώμενος αὐτός.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἐλελήθεις με, ὦ ἀλε-
κτρυών, καὶ σὺ γόης ὤν. ἐμοὶ δ' οὖν ἢν το-
508

509. ῦτο ἅπαξ παράσχῃς, ὄψει τὰ Σίμωνος
πάντα ἐν βραχεῖ δεῦρο μετενηνεγμένα· με-
τοίσω γὰρ αὐτὰ παρεισελθών, ὁ δὲ αὖθις
περιτρώξεται ἀποτείνων τὰ καττύματα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Οὐ θέμις γενέσθαι το-
ῦτο· παρήγγειλε γὰρ ὁ Ἑρμῆς, ἤν τι τοιο-
ῦτον ἐργάσηται ὁ ἔχων τὸ πτερόν, ἀναβοή-
σαντά με καταφωρᾶσαι αὐτόν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀπίθανον λέγεις, κλέπτην
τὸν Ἑρμῆν αὐτὸν ὄντα τοῖς ἄλλοις φθονεῖν
τοῦ τοιούτου. ἀπίωμεν δ' ὅμως· ἀφέξομαι
γὰρ τοῦ χρυσίου, ἢν δύνωμαι.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἀπότιλον, ὦ Μίκυλλε,
πρότερον τὸ πτίλον ... τί τοῦτο; ἄμφω
ἀπέτιλας.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἀσφαλέστερον οὕτως, ὦ
ἀλεκτρυών, καὶ σοὶ ἧττον ἂν ἄμορφον τὸ
πρᾶγμα εἴη, ὡς μὴ χωλεύοις διὰ θάτερον
τῆς οὐρᾶς μέρος.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Εἶεν. ἐπὶ τὸν Σίμωνα
509

510. πρῶτον ἄπιμεν ἢ παρ' ἄλλον τινὰ τῶν
πλουσίων;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ παρὰ
τὸν Σίμωνα, ὃς ἀντὶ δισυλλάβου τετρασύλ-
λαβος ἤδη πλουτήσας εἶναι ἀξιοῖ. καὶ δὴ
πάρεσμεν ἐπὶ τὰς θύρας. τί οὖν ποιῶ τὸ
μετὰ τοῦτο;
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἐπίθες τὸ πτερὸν ἐπὶ
τὸ κλεῖθρον.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἰδοὺ δή. ὦ Ἡράκλεις,
ἀναπέπταται ὥσπερ ὑπὸ κλειδὶ ἡ θύρα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἡγοῦ ἐς τὸ πρόσθεν.
ὁρᾷς αὐτὸν ἀγρυπνοῦντα καὶ λογιζόμενον;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁρῶ νὴ ∆ία πρὸς ἀμαυ-
ράν γε καὶ διψῶσαν τὴν θρυαλλίδα, καὶ
ὠχρὸς δὲ ἐστὶν οὐκ οἶδ' ὅθεν, ἀλεκτρυών,
καὶ κατέσκληκεν ὅλος ἐκτετηκώς, ὑπὸ
φροντίδων δηλαδή· οὐ γὰρ νοσεῖν ἄλλως
ἐλέγετο.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἄκουσον ἅ φησιν· εἴσῃ
510

511. γὰρ ὅθεν οὕτως ἔχει.
{ΣΙΜΩΝ} Οὐκοῦν τάλαντα μὲν ἑβδομή-
κοντα ἐκεῖνα πάνυ ἀσφαλῶς ὑπὸ τῇ κλίνῃ
κατορώρυκται καὶ οὐδεὶς ἄλλος οἶδε, τὰ δὲ
ἑκκαίδεκα εἶδεν, οἶμαι, Σωσύλος ὁ ἱππο-
κόμος ὑπὸ τῇ φάτνῃ κατακρύπτοντά με·
ὅλος γοῦν περὶ τὸν ἱππῶνά ἐστιν, οὐ πάνυ
ἐπιμελὴς ἄλλως οὐδὲ φιλόπονος ὤν. εἰκὸς
δὲ ἡρπάσθαι πολλῷ πλείω τούτων, ἢ πόθεν
γὰρ ὁ Τίβειος τάριχος αὑτῷ οὕτω μέγα
ὠψωνηκέναι χθὲς ἐλέγετο ἢ τῇ γυναικὶ ἐλ-
λόβιον ἐωνῆσθαι πέντε δραχμῶν ὅλων;
τἀμὰ οὗτοι σπαθῶσι τοῦ κακοδαίμονος.
ἀλλ' οὐδὲ τὰ ἐκπώματα ἐν ἀσφαλεῖ μοι
ἀπόκειται τοσαῦτα ὄντα· δέδια γοῦν μή τις
ὑπορύξας τὸν τοῖχον ὑφέληται αὐτά· πολ-
λοὶ φθονοῦσι καὶ ἐπιβουλεύουσί μοι, καὶ
μάλιστα ὁ γείτων Μίκυλλος.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Νὴ ∆ία· σοὶ γὰρ ὅμοιος
ἐγὼ καὶ τὰ τρύβλια ὑπὸ μάλης ἄπειμι
511

512. ἔχων.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Σιώπησον, Μίκυλλε, μὴ
καταφωράσῃ παρόντας ἡμᾶς.
{ΣΙΜΩΝ} Ἄριστον γοῦν ἄγρυπνον αὐτὸν
φυλάττειν· ἅπασαν περίειμι διαναστὰς ἐν
κύκλῳ τὴν οἰκίαν. τίς οὗτος; ὁρῶ σέ γε,
τοιχωρύχε ... μὰ ∆ία, ἐπεὶ κίων γε ὢν τυγ-
χάνεις, εὖ ἔχει. ἀριθμήσω αὖθις ἀνορύξας
τὸ χρυσίον, μή τί με πρῴην διέλαθεν. ἰδοὺ
πάλιν ἐψόφηκέ τις· ἐπ' ἐμὲ δηλαδή· πολιορ-
κοῦμαι καὶ ἐπιβουλεύομαι πρὸς ἁπάντων.
ποῦ μοι τὸ ξιφίδιον; ἂν λάβω τινά ...
θάπτωμεν αὖθις τὸ χρυσίον.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τοιαῦτα μέν σοι, ὦ Μί-
κυλλε, τὰ Σίμωνος. ἀπίωμεν δὲ καὶ παρ'
ἄλλον τινά, ἕως ἔτι ὀλίγον τῆς νυκτὸς λοι-
πόν ἐστιν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁ κακοδαίμων, οἷον βιοῖ
τὸν βίον. ἐχθροῖς οὕτω πλουτεῖν γένοιτο.
κατὰ κόρρης δ' οὖν πατάξας αὐτὸν ἀπελθε-
512

513. ῖν βούλομαι.
{ΣΙΜΩΝ} Τίς ἐπάταξέ με; λῃστεύομαι ὁ
δυστυχής.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Οἴμωζε καὶ ἀγρύπνει καὶ
ὅμοιος γίγνου τὸ χρῶμα τῷ χρυσῷ προ-
στετηκὼς αὐτῷ. ἡμεῖς δὲ παρὰ Γνίφωνα,
εἰ δοκεῖ, τὸν δανειστὴν ἴωμεν. οὐ μακρὰν
δὲ καὶ οὗτος οἰκεῖ. ἀνέῳγε καὶ αὕτη ἡμῖν ἡ
θύρα.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ὁρᾷς ἐπαγρυπνοῦντα
καὶ τοῦτον ἐπὶ φροντίδων, ἀναλογιζόμενον
τοὺς τόκους καὶ τοὺς δακτύλους κατεσκλη-
κότα, ὃν δεήσει μετ' ὀλίγον πάντα ταῦτα
καταλιπόντα σίλφην ἢ ἐμπίδα ἢ κυνόμυιαν
γενέσθαι;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁρῶ κακοδαίμονα καὶ
ἀνόητον ἄνθρωπον οὐδὲ νῦν πολὺ τῆς σίλ-
φης ἢ ἐμπίδος ἄμεινον βιοῦντα. ὡς δὲ καὶ
οὗτος ἐκτέτηκεν ὅλος ὑπὸ τῶν λογισμῶν.
ἐπ' ἄλλον ἀπίωμεν.
513

514. {ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Παρὰ τὸν σὸν
Εὐκράτην, εἰ δοκεῖ. καὶ ἰδοὺ γάρ, ἀνέῳγε
καὶ αὕτη ἡ θύρα· ὥστε εἰσίωμεν.
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ἅπαντα ταῦτα μικρὸν
ἔμπροσθεν ἐμὰ ἦν.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἔτι γὰρ σὺ ὀνειροπολε-
ῖς τὸν πλοῦτον; ὁρᾷς δ' οὖν τὸν Εὐκράτην
αὐτὸν μὲν ὑπὸ τοῦ οἰκέτου πρεσβύτην ἄν-
θρωπον ...;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Ὁρῶ νὴ ∆ία καταπυγοσύ-
νην καὶ πασχητιασμόν τινα καὶ ἀσέλγειαν
οὐκ ἀνθρωπίνην· τὴν γυναῖκα δὲ ἑτέρωθι
ὑπὸ τοῦ μαγείρου καὶ αὐτήν ...
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Τί οὖν; ἐθέλοις ἂν καὶ
τούτων κληρονομεῖν, ὦ Μίκυλλε, καὶ
πάντα ἔχειν τὰ Εὐκράτους;
{ΜΙΚΥΛΛΟΣ} Μηδαμῶς, ὦ ἀλεκτρυών·
λιμῷ ἀπολοίμην πρότερον. χαιρέτω τὸ
χρυσίον καὶ τὰ δεῖπνα, δύο ὀβολοὶ ἐμοί γε
πλοῦτός ἐστι μᾶλλον ἢ τοιχωρυχεῖσθαι
514

515. πρὸς τῶν οἰκετῶν.
{ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ} Ἀλλὰ νῦν γὰρ ἡμέρα
ἤδη ἀμφὶ τὸ λυκαυγὲς αὐτό, ἀπίωμεν οἴκα-
δε παρ' ἡμᾶς· τὰ λοιπὰ δὲ εἰσαῦθις ὄψει, ὦ
Μίκυλλε.
515

516. ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ
{ΕΡΜΗΣ} Ὁ μὲν Καύκασος, ὦ Ἥφαι-
στε, οὗτος, ᾧ τὸν ἄθλιον τουτονὶ Τιτᾶνα
προσηλῶσθαι δεήσει· περισκοπῶμεν δὲ
ἤδη κρημνόν τινα ἐπιτήδειον, εἴ που τῆς
χιόνος τι γυμνόν ἐστιν, ὡς βεβαιότερον κα-
ταπαγείη τὰ δεσμὰ καὶ οὗτος ἅπασι περι-
φανὴς εἴη κρεμάμενος.
{ΗΦΑΙΣΤΟΣ} Περισκοπῶμεν, ὦ Ἑρμῆ·
οὔτε γὰρ ταπεινὸν καὶ πρόσγειον ἐσταυ-
ρῶσθαι χρή, ὡς μὴ ἐπαμύνοιεν αὐτῷ τὰ
πλάσματα αὐτοῦ οἱ ἄνθρωποι, οὔτε μὴν
κατὰ τὸ ἄκρον, – ἀφανὴς γὰρ ἂν εἴη τοῖς
κάτω – ἀλλ' εἰ δοκεῖ κατὰ μέσον ἐνταῦθά
516

517. που ὑπὲρ τῆς φάραγγος ἀνεσταυρώσθω ἐκ-
πετασθεὶς τὼ χεῖρε ἀπὸ τουτουὶ τοῦ κρη-
μνοῦ πρὸς τὸν ἐναντίον.
{ΕΡΜΗΣ} Εὖ λέγεις· ἀπόξυροί τε γὰρ αἱ
πέτραι καὶ ἀπρόσβατοι πανταχόθεν, ἠρέμα
ἐπινενευκυῖαι, καὶ τῷ ποδὶ στενὴν ταύτην
ὁ κρημνὸς ἔχει τὴν ἐπίβασιν, ὡς ἀκροπο-
δητὶ μόλις ἑστάναι, καὶ ὅλως ἐπικαιρότα-
τος ἂν ὁ σταυρὸς γένοιτο. μὴ μέλλε οὖν, ὦ
Προμηθεῦ, ἀλλ' ἀνάβαινε καὶ πάρεχε σεαυ-
τὸν καταπαγησόμενον πρὸς τὸ ὄρος.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Ἀλλὰ κἂν ὑμεῖς γε, ὦ
Ἥφαιστε καὶ Ἑρμῆ, κατελεησατέ με
παρὰ τὴν ἀξίαν δυστυχοῦντα.
{ΕΡΜΗΣ} Τοῦτο φής, ὦ Προμηθεῦ, ἀντὶ
σοῦ ἀνασκολοπισθῆναι αὐτίκα μάλα παρα-
κούσαντας τοῦ ἐπιτάγματος· ἢ οὐχ ἱκανὸς
εἶναί σοι δοκεῖ ὁ Καύκασος καὶ ἄλλους χω-
ρῆσαι δύο προσπατταλευθέντας; ἀλλ' ὄρεγε
τὴν δεξιάν· σὺ δέ, ὦ Ἥφαιστε, κατάκλειε
517

518. καὶ προσήλου καὶ τὴν σφῦραν ἐρρωμένως
κατάφερε. δὸς καὶ τὴν ἑτέραν· κατειλήφθω
εὖ μάλα καὶ αὕτη. εὖ ἔχει. καταπτήσεται
δὲ ἤδη καὶ ὁ ἀετὸς ἀποκερῶν τὸ ἧπαρ, ὡς
πάντα ἔχοις ἀντὶ τῆς καλῆς καὶ εὐμηχάνου
πλαστικῆς.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Ὦ Κρόνε καὶ Ἰαπετὲ
καὶ σὺ ὦ μῆτερ, οἷα πέπονθα ὁ κακοδαί-
μων οὐδὲν δεινὸν εἰργασμένος.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐδέν, ὦ Προμηθεῦ, δεινὸν
εἰργάσω, ὃς πρῶτα μὲν τὴν νομὴν τῶν κρε-
ῶν ἐγχειρισθεὶς οὕτως ἄδικον ἐποιήσω καὶ
ἀπατηλήν, ὡς σαυτῷ μὲν τὰ κάλλιστα ὑπε-
ξελέσθαι, τὸν ∆ία δὲ παραλογίσασθαι ὀστᾶ
“καλύψας ἄργετι δημῷ”; μέμνημαι γὰρ
Ἡσιόδου νὴ ∆ί' οὕτως εἰπόντος· ἔπειτα δὲ
τοὺς ἀνθρώπους ἀνέπλασας, πανουργότατα
ζῷα, καὶ μάλιστά γε τὰς γυναῖκας· ἐπὶ
πᾶσι δὲ τὸ τιμιώτατον κτῆμα τῶν θεῶν τὸ
πῦρ κλέψας, καὶ τοῦτο ἔδωκας τοῖς ἀν-
518

519. θρώποις; τοσαῦτα δεινὰ εἰργασμένος φὴς
μηδὲν ἀδικήσας δεδέσθαι;
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Ἔοικας, ὦ Ἑρμῆ, καὶ
σὺ κατὰ τὸν ποιητὴν “ἀναίτιον
αἰτιάασθαι,” ὃς τὰ τοιαῦτά μοι προφέρεις,
ἐφ' οἷς ἔγωγε τῆς ἐν πρυτανείῳ σιτήσεως,
εἰ τὰ δίκαια ἐγίγνετο, ἐτιμησάμην ἂν
ἐμαυτῷ. εἰ γοῦν σχολή σοι, ἡδέως ἂν καὶ
δικαιολογησαίμην ὑπὲρ τῶν ἐγκλημάτων,
ὡς δείξαιμι ἄδικα ἐγνωκότα περὶ ἡμῶν τὸν
∆ία· σὺ δὲ – στωμύλος γὰρ εἶ καὶ δικανι-
κός – ἀπολόγησαι ὑπὲρ αὐτοῦ ὡς δικαίαν
τὴν ψῆφον ἔθετο, ἀνεσταυρῶσθαί με πλη-
σίον τῶν Κασπίων τούτων πυλῶν ἐπὶ τοῦ
Καυκάσου, οἴκτιστον θέαμα πᾶσι Σκύθαις.
{ΕΡΜΗΣ} Ἕωλον μέν, ὦ Προμηθεῦ, τὴν
ἔφεσιν ἀγωνιῇ καὶ ἐς οὐδὲν δέον· ὅμως δ'
οὖν λέγε· καὶ γὰρ ἄλλως περιμένειν ἀνα-
γκαῖον, ἔστ' ἂν ὁ ἀετὸς καταπτῇ ἐπιμελη-
σόμενός σου τοῦ ἥπατος. τὴν ἐν τῷ μέσῳ
519

520. δὴ ταύτην σχολὴν καλῶς ἂν ἔχον εἴη εἰς
ἀκρόασιν καταχρήσασθαι σοφιστικήν, οἷος
εἶ σὺ πανουργότατος ἐν τοῖς λόγοις.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Πρότερος οὖν, ὦ
Ἑρμῆ, λέγε, καὶ ὅπως μου ὡς δεινότατα
κατηγορήσῃς μηδὲ καθυφῇς τι τῶν δικαί-
ων τοῦ πατρός. σὲ δέ, ὦ Ἥφαιστε, δικα-
στὴν ποιοῦμαι ἔγωγε.
{ΗΦΑΙΣΤΟΣ} Μὰ ∆ί', ἀλλὰ κατήγορον
ἀντὶ δικαστοῦ ἴσθι με ἕξων, ὃς τὸ πῦρ
ὑφελόμενος ψυχράν μοι τὴν κάμινον ἀπο-
λέλοιπας.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Οὐκοῦν διελόμενοι τὴν
κατηγορίαν, σὺ μὲν περὶ τῆς κλοπῆς ἤδη
σύνειρε, ὁ Ἑρμῆς δὲ τὴν κρεανομίαν καὶ
τὴν ἀνθρωποποιίαν αἰτιάσεται· ἄμφω δὲ
τεχνῖται καὶ εἰπεῖν δεινοὶ ἐοίκατε εἶναι.
{ΗΦΑΙΣΤΟΣ} Ὁ Ἑρμῆς καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ
ἐρεῖ· ἐγὼ γὰρ οὐ πρὸς λόγοις τοῖς δικανι-
κοῖς εἰμι, ἀλλ' ἀμφὶ τὴν κάμινον ἔχω τὰ
520

521. πολλά· ὁ δὲ ῥήτωρ τε ἐστι καὶ τῶν τοιού-
των οὐ παρέργως μεμέληκεν αὐτῷ.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Ἐγὼ μὲν οὐκ ἄν ποτε
ᾤμην καὶ περὶ τῆς κλοπῆς τὸν Ἑρμῆν ἐθε-
λῆσαι ἂν εἰπεῖν οὐδὲ ὀνειδιεῖν μοι τὸ τοιο-
ῦτον ὁμοτέχνῳ ὄντι. πλὴν ἀλλ' εἰ καὶ το-
ῦτο, ὦ Μαίας παῖ, ὑφίστασαι, καιρὸς ἤδη
περαίνειν τὴν κατηγορίαν.
{ΕΡΜΗΣ} Πάνυ γοῦν, ὦ Προμηθεῦ, μα-
κρῶν δεῖ λόγων καὶ ἱκανῆς τινος παρα-
σκευῆς ἐπὶ τὰ σοὶ πεπραγμένα, οὐχὶ δὲ
ἀπόχρη μόνα τὰ κεφάλαια εἰπεῖν τῶν ἀδι-
κημάτων, ὅτι ἐπιτραπέν σοι μοιρᾶσαι τὰ
κρέα σαυτῷ μὲν τὰ κάλλιστα ἐφύλαττες,
ἐξηπάτας δὲ τὸν βασιλέα, καὶ τοὺς ἀν-
θρώπους ἀνέπλασας, οὐδὲν δέον, καὶ τὸ
πῦρ κλέψας παρ' ἡμῶν ἐκόμισας ἐς αὐτούς·
καί μοι δοκεῖς, ὦ βέλτιστε, μὴ συνιέναι ἐπὶ
τοῖς τηλικούτοις πάνυ φιλανθρώπου τοῦ
∆ιὸς πεπειραμένος. εἰ μὲν οὖν ἔξαρνος εἶ
521

522. μὴ εἰργάσθαι αὐτά, δεήσει καὶ διελέγχειν
καὶ ῥῆσίν τινα μακρὰν ἀποτείνειν καὶ πει-
ρᾶσθαι ὡς ἔνι μάλιστα ἐμφανίζειν τὴν ἀλή-
θειαν· εἰ δὲ φὴς τοιαύτην πεποιῆσθαι τὴν
νομὴν τῶν κρεῶν καὶ τὰ περὶ τοὺς ἀν-
θρώπους καινουργῆσαι καὶ τὸ πῦρ κεκλο-
φέναι, ἱκανῶς κατηγόρηταί μοι, καὶ μα-
κρότερα οὐκ ἂν εἴποιμι· λῆρος γὰρ ἄλλως
τὸ τοιοῦτον.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Εἰ μὲν καὶ ταῦτα λῆρός
ἐστιν ἃ εἴρηκας, εἰσόμεθα μικρὸν ὕστερον·
ἐγὼ δέ, ἐπείπερ ἱκανὰ φὴς εἶναι τὰ κατη-
γορημένα, πειράσομαι ὡς ἂν οἷός τε ὦ δια-
λύσασθαι τὰ ἐγκλήματα. καὶ πρῶτόν γε
ἄκουσον τὰ περὶ τῶν κρεῶν. καίτοι, νὴ τὸν
Οὐρανόν, καὶ νῦν λέγων αὐτὰ αἰσχύνομαι
ὑπὲρ τοῦ ∆ιός, εἰ οὕτω μικρολόγος καὶ
μεμψίμοιρός ἐστιν, ὡς διότι μικρὸν ὀστοῦν
ἐν τῇ μερίδι εὗρε, ἀνασκολοπισθησόμενον
πέμπειν παλαιὸν οὕτω θεόν, μήτε τῆς συμ-
μαχίας μνημονεύσαντα μήτε αὖ τὸ τῆς ὀρ-
522

523. γῆς κεφάλαιον ἡλίκον ἐστὶν ἐννοήσαντα
καὶ ὡς μειρακίου τὸ τοιοῦτον, ὀργίζεσθαι
καὶ ἀγανακτεῖν εἰ μὴ τὸ μεῖζον αὐτὸς λή-
ψεται. καίτοι τάς γε ἀπάτας, ὦ Ἑρμῆ, τὰς
τοιαύτας συμποτικὰς οὔσας οὐ χρή, οἶμαι,
ἀπομνημονεύειν, ἀλλ' εἰ καί τι ἡμάρτηται
μεταξὺ εὐωχουμένων, παιδιὰν ἡγεῖσθαι
καὶ αὐτοῦ ἐν τῷ συμποσίῳ καταλιπεῖν τὴν
ὀργήν· ἐς δὲ τὴν αὔριον ταμιεύεσθαι τὸ
μῖσος καὶ μνησικακεῖν καὶ ἕωλόν τινα
μῆνιν διαφυλάττειν, ἄπαγε, οὔτε θεοῖς
πρέπον οὔτε ἄλλως βασιλικόν· ἢν γοῦν
ἀφέλῃ τις τῶν συμποσίων τὰς κομψείας
ταύτας, ἀπάτην καὶ σκώμματα καὶ τὸ δια-
σιλλαίνειν καὶ ἐπιγελᾶν, τὸ καταλειπόμε-
νόν ἐστι μέθη καὶ κόρος καὶ σιωπή, σκυ-
θρωπὰ καὶ ἀτερπῆ πράγματα καὶ ἥκιστα
συμποσίῳ πρέποντα. ὥστε ἔγωγε οὐδὲ
μνημονεύσειν εἰς τὴν ὑστεραίαν ἔτι ᾤμην
τούτων τὸν ∆ία, οὐχ ὅπως τηλικαῦτα ἐπ'
αὐτοῖς ἀγανακτήσειν καὶ πάνδεινα ἡγήσε-
523

524. σθαι πεπονθέναι, εἰ διανέμων τις κρέα παι-
διάν τινα ἔπαιζε πειρώμενος εἰ διαγνώσε-
ται τὸ βέλτιον ὁ αἱρούμενος.
Τίθει δ' ὅμως, ὦ Ἑρμῆ, τὸ χαλεπώτερον,
μὴ τὴν ἐλάττω μοῖραν ἀπονενεμηκέναι τῷ
∆ιί, τὴν δ' ὅλην ὑφῃρῆσθαι· τί οὖν; διὰ το-
ῦτο ἐχρῆν, τὸ τοῦ λόγου, τῇ γῇ τὸν οὐρα-
νὸν ἀναμεμῖχθαι καὶ δεσμὰ καὶ σταυροὺς
καὶ Καύκασον ὅλον ἐπινοεῖν καὶ ἀετοὺς κα-
ταπέμπειν καὶ τὸ ἧπαρ ἐκκολάπτειν; ὅρα
γὰρ μὴ πολλήν τινα ταῦτα κατηγορῇ τοῦ
ἀγανακτοῦντος αὐτοῦ μικροψυχίαν καὶ
ἀγένειαν τῆς γνώμης καὶ πρὸς ὀργὴν
εὐχέρειαν. ἢ τί γὰρ ἂν ἐποίησεν οὗτος ὅλον
βοῦν ἀπολέσας, εἰ κρεῶν ὀλίγων ἕνεκα τη-
λικαῦτα ἐργάζεται;
Καίτοι πόσῳ οἱ ἄνθρωποι εὐγνωμονέστε-
ρον διάκεινται πρὸς τὰ τοιαῦτα, οὓς εἰκὸς
ἦν καὶ τὰ ἐς τὴν ὀργὴν ὀξυτέρους εἶναι τῶν
θεῶν; ἀλλ' ὅμως ἐκείνων οὐκ ἔστιν ὅστις
524

525. τῷ μαγείρῳ σταυροῦ ἂν τιμήσαιτο, εἰ τὰ
κρέα ἕψων καθεὶς τὸν δάκτυλον τοῦ ζωμοῦ
τι περιελιχμήσατο ἢ ὀπτωμένων ἀπο-
σπάσας τι κατεβρόχθισεν, ἀλλὰ συγ-
γνώμην ἀπονέμουσιν αὐτοῖς· εἰ δὲ καὶ πάνυ
ὀργισθεῖεν, ἢ κονδύλους ἐνέτριψαν ἢ κατὰ
κόρρης ἐπάταξαν, ἀνεσκολοπίσθη δὲ οὐδεὶς
παρ' αὐτοῖς τῶν τηλικούτων ἕνεκα.
Καὶ περὶ μὲν τῶν κρεῶν τοσαῦτα, αἰσχρὰ
μὲν κἀμοὶ ἀπολογεῖσθαι, πολὺ δὲ αἰσχίω
κατηγορεῖν ἐκείνῳ. περὶ δὲ τῆς πλαστικῆς
καὶ ὅτι τοὺς ἀνθρώπους ἐποίησα, καιρὸς
ἤδη λέγειν. τοῦτο δέ, ὦ Ἑρμῆ, διττὴν ἔχον
τὴν κατηγορίαν, οὐκ οἶδα καθ' ὁπότερον
αἰτιᾶσθέ μου, πότερα ὡς οὐδὲ ὅλως ἐχρῆν
τοὺς ἀνθρώπους γεγονέναι, ἀλλ' ἄμεινον ἦν
ἀτρεμεῖν αὐτοὺς γῆν ἄλλως ὄντας, ἢ ὡς
πεπλάσθαι μὲν ἐχρῆν, ἄλλον δέ τινα καὶ μὴ
τοῦτον διεσχηματίσθαι τὸν τρόπον; ἐγὼ δὲ
ὅμως ὑπὲρ ἀμφοῖν ἐρῶ· καὶ πρῶτόν γε, ὡς
οὐδεμία τοῖς θεοῖς ἀπὸ τούτου βλάβη γε-
525

526. γένηται, τῶν ἀνθρώπων ἐς τὸν βίον παρα-
χθέντων, πειράσομαι δεικνύειν· ἔπειτα δέ,
ὡς καὶ συμφέροντα καὶ ἀμείνω ταῦτα
αὐτοῖς παρὰ πολὺ ἢ εἰ ἐρήμην καὶ ἀπάν-
θρωπον συνέβαινε τὴν γῆν μένειν. Ἦν τοί-
νυν πάλαι – ῥᾷον γὰρ οὕτω δῆλον ἂν γένοι-
το, εἴ τι ἠδίκηκα ἐγὼ μετακοσμήσας καὶ
νεωτερίσας τὰ περὶ τοὺς ἀνθρώπους – ἦν
οὖν τὸ θεῖον μόνον καὶ τὸ ἐπουράνιον
γένος, ἡ γῆ δὲ ἄγριόν τι χρῆμα καὶ ἄμορ-
φον, ὕλαις ἅπασα καὶ ταύταις ἀνημέροις
λάσιος, οὔτε δὲ βωμοὶ θεῶν ἢ νέως, –
πόθεν γάρ; – ἢ ξόανα ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον,
οἷα πολλὰ νῦν ἁπανταχόθι φαίνεται μετὰ
πάσης ἐπιμελείας τιμώμενα· ἐγὼ δὲ – ἀεὶ
γάρ τι προβουλεύω ἐς τὸ κοινὸν καὶ σκοπῶ
ὅπως αὐξηθήσεται μὲν τὰ τῶν θεῶν, ἐπι-
δώσει δὲ καὶ τἆλλα πάντα ἐς κόσμον καὶ
κάλλος – ἐνενόησα ὡς ἄμεινον εἴη ὀλίγον
ὅσον τοῦ πηλοῦ λαβόντα ζῷά τινα συστή-
σασθαι καὶ ἀναπλάσαι τὰς μορφὰς μὲν
526

527. ἡμῖν αὐτοῖς προσεοικότα· καὶ γὰρ ἐνδεῖν τι
ᾤμην τῷ θείῳ, μὴ ὄντος τοῦ ἐναντίου αὐτῷ
καὶ πρὸς ὃ ἔμελλεν ἡ ἐξέτασις γιγνομένη
εὐδαιμονέστερον ἀποφαίνειν αὐτό· θνητὸν
μέντοι εἶναι τοῦτο, εὐμηχανώτατον δ' ἄλ-
λως καὶ συνετώτατον καὶ τοῦ βελτίονος
αἰσθανόμενον. καὶ δὴ κατὰ τὸν ποιητικὸν
λόγον “γαῖαν ὕδει φύρας” καὶ διαμαλάξας
ἀνέπλασα τοὺς ἀνθρώπους, ἔτι καὶ τὴν
Ἀθηνᾶν παρακαλέσας συνεπιλαβέσθαι μοι
τοῦ ἔργου. ταῦτά ἐστιν ἃ μεγάλα ἐγὼ τοὺς
θεοὺς ἠδίκηκα. καὶ τὸ ζημίωμα ὁρᾷς ἡλί-
κον, εἰ ἐκ πηλοῦ ζῷα ἐποίησα καὶ τὸ τέως
ἀκίνητον εἰς κίνησιν ἤγαγον· καί, ὡς ἔοικε,
τὸ ἀπ' ἐκείνου ἧττον θεοί εἰσιν οἱ θεοί,
διότι καὶ ἐπὶ γῆς τινα θνητὰ ζῷα γεγένη-
ται· οὕτω γὰρ δὴ καὶ ἀγανακτεῖ νῦν ὁ Ζεὺς
ὥσπερ ἐλαττουμένων τῶν θεῶν ἐκ τῆς τῶν
ἀνθρώπων γενέσεως, εἰ μὴ ἄρα τοῦτο
δέδιε, μὴ καὶ οὗτοι ἐπανάστασιν ἐπ' αὐτὸν
βουλεύσωσι καὶ πόλεμον ἐξενέγκωσι πρὸς
527

528. τοὺς θεοὺς ὥσπερ οἱ Γίγαντες.
Ἀλλ' ὅτι μὲν δὴ οὐδὲν ἠδίκησθε, ὦ Ἑρμῆ,
πρὸς ἐμοῦ καὶ τῶν ἔργων τῶν ἐμῶν, δῆλον·
ἢ σὺ δεῖξον κἂν ἕν τι μικρότατον, κἀγὼ
σιωπήσομαι καὶ δίκαια ἔσομαι πεπονθὼς
πρὸς ὑμῶν. ὅτι δὲ καὶ χρήσιμα ταῦτα γε-
γένηται τοῖς θεοῖς, οὕτως ἂν μάθοις, εἰ
ἐπιβλέψειας ἅπασαν τὴν γῆν οὐκέτ' αὐχμη-
ρὰν καὶ ἀκαλλῆ οὖσαν, ἀλλὰ πόλεσι καὶ γε-
ωργίαις καὶ φυτοῖς ἡμέροις διακεκοσμη-
μένην καὶ τὴν θάλατταν πλεομένην καὶ τὰς
νήσους κατοικουμένας, ἁπανταχοῦ δὲ βω-
μοὺς καὶ θυσίας καὶ ναοὺς καὶ πανηγύρεις·
μεσταὶ δὲ ∆ιὸς πᾶσαι μὲν ἀγυιαί, πᾶσαι
δ' ἀνθρώπων ἀγοραί. καὶ γὰρ εἰ μὲν ἐμαυ-
τῷ μόνῳ κτῆμα τοῦτο ἐπλασάμην, ἐπλεο-
νέκτουν ἂν ἴσως, νυνὶ δὲ εἰς τὸ κοινὸν
φέρων κατέθηκα ὑμῖν αὐτοῖς· μᾶλλον δὲ
∆ιὸς μὲν καὶ Ἀπόλλωνος καὶ Ἥρας καὶ
σοῦ δέ, ὦ Ἑρμῆ, νεὼς ἰδεῖν ἁπανταχοῦ
ἐστι, Προμηθέως δὲ οὐδαμοῦ. ὁρᾷς ὅπως
528

529. τὰ ἐμαυτοῦ μόνα σκοπῶ, τὰ κοινὰ δὲ κατα-
προδίδωμι καὶ ἐλάττω ποιῶ;
Ἔτι δέ μοι, ὦ Ἑρμῆ, καὶ τόδε ἐννόησον,
εἴ τι σοι δοκεῖ ἀγαθὸν ἀμάρτυρον, οἷον
κτῆμα ἢ ποίημα ὃ μηδεὶς ὄψεται μηδὲ
ἐπαινέσεται, ὁμοίως ἡδὺ καὶ τερπνὸν ἔσε-
σθαι τῷ ἔχοντι. πρὸς δὴ τί τοῦτ' ἔφην; ὅτι
μὴ γενομένων τῶν ἀνθρώπων ἀμάρτυρον
συνέβαινε τὸ κάλλος εἶναι τῶν ὅλων, καὶ
πλοῦτόν τινα πλουτήσειν ἐμέλλομεν οὔτε
ὑπ' ἄλλου τινὸς θαυμασθησόμενον οὔτε
ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοίως τίμιον· οὐδὲ γὰρ ἂν
εἴχομεν πρὸς ὅ τι ἔλαττον παραθεωρῶμεν
αὐτόν, οὐδ' ἂν συνίεμεν ἡλίκα εὐδαιμονο-
ῦμεν οὐχ ὁρῶντες ἀμοίρους τῶν ἡμετέρων
τινάς· οὕτω γὰρ δὴ καὶ τὸ μέγα δόξειεν ἂν
μέγα, εἰ τῷ μικρῷ παραμετροῖτο. ὑμεῖς δέ,
τιμᾶν ἐπὶ τῷ πολιτεύματι τούτῳ δέον, ἀνε-
σταυρώκατέ με καὶ ταύτην μοι τὴν ἀμοι-
βὴν ἀποδεδώκατε τοῦ βουλεύματος.
529

530. Ἀλλὰ κακοῦργοί τινες, φής, ἐν αὐτοῖς καὶ
μοιχεύουσι καὶ πολεμοῦσι καὶ ἀδελφὰς γα-
μοῦσι καὶ πατράσιν ἐπιβουλεύουσι. παρ'
ἡμῖν γὰρ οὐχὶ πολλὴ τούτων ἀφθονία; καὶ
οὐ δήπου διὰ τοῦτο αἰτιάσαιτ' ἄν τις τὸν
Οὐρανὸν καὶ τὴν Γῆν, ὅτι ἡμᾶς συνεστήσα-
ντο. ἔτι καὶ τοῦτο ἴσως φαίης ἄν, ὅτι
ἀνάγκη πολλὰ ἡμᾶς ἔχειν πράγματα ἐπιμε-
λουμένους αὐτῶν. οὐκοῦν διά γε τοῦτο καὶ
ὁ νομεὺς ἀχθέσθω ἐπὶ τῷ ἔχειν τὴν
ἀγέλην, διότι ἀναγκαῖον αὐτῷ ἐπιμελε-
ῖσθαι αὐτῆς. καίτοι τό γε ἐργῶδες τοῦτο
καὶ ἡδύ· ἄλλως καὶ ἡ φροντὶς οὐκ ἀτερπὴς
ἔχουσά τινα διατριβήν. ἢ τί γὰρ ἂν ἐπράτ-
τομεν οὐκ ἔχοντες ὧν προνοοῦμεν τούτων;
ἠργοῦμεν ἂν καὶ τὸ νέκταρ ἐπίνομεν καὶ
τῆς ἀμβροσίας ἐνεφορούμεθα οὐδὲν ποιο-
ῦντες. ὃ δὲ μάλιστά με πνίγει τοῦτ' ἐστίν,
ὅτι μεμφόμενοι τὴν ἀνθρωποποιίαν καὶ
μάλιστά γε τὰς γυναῖκας ὅμως ἐρᾶτε
αὐτῶν καὶ οὐ διαλείπετε κατιόντες, ἄρτι
530

531. μὲν ταῦροι, ἄρτι δὲ σάτυροι καὶ κύκνοι γε-
νόμενοι, καὶ θεοὺς ἐξ αὐτῶν ποιεῖσθαι
ἀξιοῦτε.
Ἀλλ' ἐχρῆν μέν, ἴσως φήσεις, ἀναπε-
πλάσθαι τοὺς ἀνθρώπους, ἄλλον δέ τινα
τρόπον, ἀλλὰ μὴ ἡμῖν ἐοικότας· καὶ τί ἂν
ἄλλο παράδειγμα τούτου ἄμεινον προεστη-
σάμην, ὃ πάντως καλὸν ἠπιστάμην; ἢ ἀσύ-
νετον καὶ θηριῶδες ἔδει καὶ ἄγριον ἀπερ-
γάσασθαι τὸ ζῷον; καὶ πῶς ἂν ἢ θεοῖς ἔθυ-
σαν ἢ τὰς ἄλλας ὑμῖν τιμὰς ἀπένειμαν οὐχὶ
τοιοῦτοι γενόμενοι; ἀλλὰ ὑμεῖς, ὅταν μὲν
ὑμῖν τὰς ἑκατόμβας προσάγωσιν, οὐκ
ὀκνεῖτε, κἂν ἐπὶ τὸν Ὠκεανὸν ἐλθεῖν δέῃ
“μετ' ἀμύμονας Αἰθιοπῆας·” τὸν δὲ τῶν τι-
μῶν ὑμῖν καὶ τῶν θυσιῶν αἴτιον ἀνεσταυ-
ρώκατε.
Περὶ μὲν οὖν τῶν ἀνθρώπων καὶ ταῦτα
ἱκανά. ἤδη δὲ καὶ ἐπὶ τὸ πῦρ, εἰ δοκεῖ,
μέτειμι καὶ τὴν ἐπονείδιστον ταύτην κλο-
531

532. πήν. καὶ πρὸς θεῶν τοῦτό μοι ἀπόκριναι
μηδὲν ὀκνήσας· ἔσθ' ὅ τι ἡμεῖς τοῦ πυρὸς
ἀπολωλέκαμεν, ἐξ οὗ καὶ παρ' ἀνθρώποις
ἐστίν; οὐκ ἂν εἴποις. αὕτη γάρ, οἶμαι, φύ-
σις τουτουὶ τοῦ κτήματος, οὐδέν τι ἔλατ-
τον γίγνεται, εἰ καί τις ἄλλος αὐτοῦ μετα-
λάβοι· οὐ γὰρ ἀποσβέννυται ἐναυσαμένου
τινός· φθόνος δὲ δὴ ἄντικρυς τὸ τοιοῦτο,
ἀφ' ὧν μηδὲν ὑμεῖς ἠδίκησθε, τούτων κω-
λύειν μεταδιδόναι τοῖς δεομένοις. καίτοι
θεούς γε ὄντας ἀγαθοὺς εἶναι χρὴ καὶ “δω-
τῆρας ἑάων” καὶ ἔξω φθόνου παντὸς
ἑστάναι· ὅπου γε καὶ εἰ τὸ πᾶν τοῦτο πῦρ
ὑφελόμενος κατεκόμισα ἐς τὴν γῆν μηδ'
ὅλως τι αὐτοῦ καταλιπών, οὐ μεγάλα ὑμᾶς
ἠδίκουν· οὐδὲν γὰρ ὑμεῖς δεῖσθε αὐτοῦ
μήτε ῥιγοῦντες μήτε ἕψοντες τὴν ἀμβροσί-
αν μήτε φωτὸς ἐπιτεχνητοῦ δεόμενοι. οἱ δὲ
ἄνθρωποι καὶ εἰς τὰ ἄλλα μὲν ἀναγκαίῳ
χρῶνται τῷ πυρί, μάλιστα δὲ ἐς τὰς θυσί-
ας, ὅπως ἔχοιεν κνισᾶν τὰς ἀγυιὰς καὶ τοῦ
532

533. λιβανωτοῦ θυμιᾶν καὶ τὰ μηρία καίειν ἐπὶ
τῶν βωμῶν. ὁρῶ δέ γε ὑμᾶς μάλιστα χαί-
ροντας τῷ καπνῷ καὶ τὴν εὐωχίαν ταύτην
ἡδίστην οἰομένους, ὁπόταν εἰς τὸν οὐρανὸν
ἡ κνῖσα παραγένηται “ἑλισσομένη περὶ κα-
πνῷ.” ἐναντιωτάτη τοίνυν ἡ μέμψις αὕτη
ἂν γένοιτο τῇ ὑμετέρᾳ ἐπιθυμίᾳ. θαυμάζω
δὲ ὅπως οὐχὶ καὶ τὸν ἥλιον κεκωλύκατε
καταλάμπειν αὐτούς· καίτοι πῦρ καὶ οὗτός
ἐστι πολὺ θειότερόν τε καὶ πυρωδέστερον.
ἢ κἀκεῖνον αἰτιᾶσθε ὡς σπαθῶντα ὑμῶν τὸ
κτῆμα;
Εἴρηκα. σφὼ δέ, ὦ Ἑρμῆ καὶ Ἥφαιστε,
εἴ τι μὴ καλῶς εἰρῆσθαι δοκεῖ, διευθύνετε
καὶ ἐξελέγχετε, κἀγὼ αὖθις ἀπολογήσο-
μαι.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐ ῥᾴδιον, ὦ Προμηθεῦ, πρὸς
οὕτω γενναῖον σοφιστὴν ἁμιλλᾶσθαι· πλὴν
ἀλλὰ ὤνησο, διότι μὴ καὶ ὁ Ζεὺς ταῦτα
ἐπήκουσέ σου· εὖ γὰρ οἶδα, ἑκκαίδεκα
533

534. γῦπας ἂν ἐπέστησέ σοι τὰ ἔγκατα ἐξαιρή-
σοντας· οὕτω δεινῶς αὐτοῦ κατηγόρηκας
ἀπολογεῖσθαι δοκῶν. ἐκεῖνο δέ γε θαυ-
μάζω, ὅπως μάντις ὢν οὐ προεγίγνωσκες
ἐπὶ τούτοις κολασθησόμενος.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Ἠπιστάμην, ὦ Ἑρμῆ,
καὶ ταῦτα μὲν καὶ ὅτι ἀπολυθήσομαι αὖθις
οἶδα, καὶ ἤδη γέ τις ἐκ Θηβῶν ἀφίξεται
σὸς ἀδελφὸς οὐκ εἰς μακρὰν κατατοξεύσων
ὃν φὴς ἐπιπτήσεσθαί μοι τὸν ἀετόν.
{ΕΡΜΗΣ} Εἰ γὰρ γένοιτο, ὦ Προμηθεῦ,
ταῦτα καὶ ἐπίδοιμί σε λελυμένον, κοινῇ σὺν
ἡμῖν εὐωχούμενον, οὐ μέντοι καὶ κρεανο-
μοῦντά γε.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Θάρρει· καὶ συνευωχή-
σομαι ὑμῖν καὶ ὁ Ζεὺς λύσει με οὐκ ἀντὶ
μικρᾶς εὐεργεσίας.
{ΕΡΜΗΣ} Τίνος ταύτης; μὴ γὰρ ὀκνήσῃς
εἰπεῖν.
{ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ} Οἶσθα, ὦ Ἑρμῆ, τὴν
534

535. Θέτιν; ἀλλ' οὐ χρὴ λέγειν· φυλάττειν γὰρ
ἄμεινον τὸ ἀπόρρητον, ὡς μισθὸς εἴη καὶ
λύτρα μοι ἀντὶ τῆς καταδίκης.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλὰ φύλαττε, ὦ Τιτάν, εἰ
τοῦτ' ἄμεινον. ἡμεῖς δὲ ἀπίωμεν, ὦ Ἥφαι-
στε· καὶ γὰρ ἤδη πλησίον οὑτοσὶ ὁ ἀετός.
ὑπόμενε οὖν καρτερῶς· εἴη δέ γε ἤδη σοι
τὸν Θηβαῖον ὃν φὴς τοξότην ἐπιφανῆναι,
ὡς παύσειέ σε ἀνατεμνόμενον ὑπὸ τοῦ ὀρ-
νέου.
535

536. ΙΚΑΡΟΜΕΝΙΠΠΟΣ
Η ΥΠΕΡΝΕΦΕΛΟΣ
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Οὐκοῦν τρισχίλιοι μὲν
ἦσαν ἀπὸ γῆς στάδιοι μέχρι πρὸς τὴν σε-
λήνην, ὁ πρῶτος ἡμῖν σταθμός· τοὐντεῦθεν
δὲ ἐπὶ τὸν ἥλιον ἄνω παρασάγγαι που πε-
ντακόσιοι· τὸ δὲ ἀπὸ τούτου ἐς αὐτὸν ἤδη
τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν ἀκρόπολιν τὴν τοῦ
∆ιὸς ἄνοδος καὶ ταῦτα γένοιτ' ἂν εὐζώνῳ
ἀετῷ μιᾶς ἡμέρας.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Τί ταῦτα πρὸς Χαρίτων, ὦ
Μένιππε, ἀστρονομεῖς καὶ ἡσυχῇ πως ἀνα-
μετρεῖς; πάλαι γὰρ ἐπακροῶμαί σου παρα-
κολουθῶν ἡλίους καὶ σελήνας, ἔτι δὲ τὰ
536

537. φορτικὰ ταῦτα σταθμούς τινας καὶ παρα-
σάγγας ὑποξενίζοντος.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Μὴ θαυμάσῃς, ὦ ἑταῖρε,
εἰ μετέωρα καὶ διαέρια δοκῶ σοι λαλεῖν· τὸ
κεφάλαιον γὰρ δὴ πρὸς ἐμαυτὸν ἀναλογί-
ζομαι τῆς ἔναγχος ἀποδημίας.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Εἶτα, ὦγαθε, καθάπερ οἱ
Φοίνικες ἄστροις ἐτεκμαίρου τὴν ὁδόν;
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Οὐ μὰ ∆ία, ἀλλ' ἐν αὐτοῖς
τοῖς ἄστροις ἐποιούμην τὴν ἀποδημίαν.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Ἡράκλεις, μακρόν τινα τὸν
ὄνειρον λέγεις, εἴ γε σαυτὸν ἔλαθες κατα-
κοιμηθεὶς παρασάγγας ὅλους.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Ὄνειρον γάρ, ὦ τάν,
δοκῶ σοι λέγειν ὃς ἀρτίως ἀφῖγμαι παρὰ
τοῦ ∆ιός;
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Πῶς ἔφησθα; Μένιππος ἡμῖν
διοπετὴς πάρεστιν ἐξ οὐρανοῦ;
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Καὶ μὴν ἐγώ σοι παρ'
537

538. αὐτοῦ ἐκείνου τοῦ πάνυ ∆ιὸς ἥκω τήμερον
θαυμάσια καὶ ἀκούσας καὶ ἰδών· εἰ δὲ ἀπι-
στεῖς, καὶ αὐτὸ τοῦτο ὑπερευφραίνομαι τὸ
πέρα πίστεως εὐτυχεῖν.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Καὶ πῶς ἂν ἔγωγε, ὦ θε-
σπέσιε καὶ Ὀλύμπιε Μένιππε, γεννητὸς
αὐτὸς καὶ ἐπίγειος ὢν ἀπιστεῖν δυναίμην
ὑπερνεφέλῳ ἀνδρὶ καὶ ἵνα καθ' Ὅμηρον
εἴπω τῶν Οὐρανιώνων ἑνί; ἀλλ' ἐκεῖνά μοι
φράσον, εἰ δοκεῖ, τίνα τρόπον ἤρθης ἄνω
καὶ ὁπόθεν ἐπορίσω κλίμακα τηλικαύτην
τὸ μέγεθος; τὰ μὲν γὰρ ἀμφὶ τὴν ὄψιν οὐ
πάνυ ἔοικας ἐκείνῳ τῷ Φρυγί, ὥστε ἡμᾶς
εἰκάζειν καὶ σὲ οἰνοχοήσοντά που ἀνάρπα-
στον γεγονέναι πρὸς τοῦ ἀετοῦ.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Σὺ μὲν πάλαι σκώπτων
δῆλος εἶ, καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν εἴ σοι τὸ
παράδοξον τοῦ λόγου μύθῳ δοκεῖ προσφε-
ρές. ἀτὰρ οὐδὲν ἐδέησέ μοι πρὸς τὴν ἄνο-
δον οὔτε τῆς κλίμακος οὔτε παιδικὰ γε-
538

539. νέσθαι τοῦ ἀετοῦ· οἰκεῖα γὰρ ἦν μοι τὰ
πτερά.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Τοῦτο μὲν ἤδη καὶ ὑπὲρ τὸν
∆αίδαλον ἔφησθα, εἴ γε πρὸς τοῖς ἄλλοις
ἐλελήθεις ἡμᾶς ἱέραξ τις ἢ κολοιὸς ἐξ ἀν-
θρώπου γενόμενος.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Ὀρθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ
οὐκ ἀπὸ σκοποῦ εἴκασας· τὸ ∆αιδάλειον
γὰρ ἐκεῖνο σόφισμα τῶν πτερῶν καὶ αὐτὸς
ἐμηχανησάμην.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Εἶτα, ὦ τολμηρότατε
πάντων, οὐκ ἐδεδοίκεις μὴ καὶ σύ που τῆς
θαλάττης καταπεσὼν Μενίππειόν τι πέλα-
γος ἡμῖν ὥσπερ τὸ Ἰκάριον ἀποδείξῃς ἐπὶ
τῷ σεαυτοῦ ὀνόματι;
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Οὐδαμῶς· ὁ μὲν γὰρ
Ἴκαρος ἅτε κηρῷ τὴν πτέρωσιν ἡρμο-
σμένος, ἐπειδὴ τάχιστα πρὸς τὸν ἥλιον
ἐκεῖνος ἐτάκη, πτερορρυήσας εἰκότως κα-
τέπεσεν· ἡμῖν δὲ ἀκήρωτα ἦν τὰ ὠκύπτε-
539

540. ρα.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Πῶς λέγεις; ἤδη γὰρ οὐκ οἶδ'
ὅπως ἠρέμα με προσάγεις πρὸς τὴν ἀλή-
θειαν τῆς διηγήσεως.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Ὧδέ πως· ἀετὸν εὐμε-
γέθη συλλαβών, ἔτι δὲ γῦπα τῶν καρτε-
ρῶν, ἀποτεμὼν αὐταῖς ὠλέναις τὰ πτερὰ –
μᾶλλον δὲ καὶ πᾶσαν ἐξ ἀρχῆς τὴν ἐπί-
νοιαν, εἴ σοι σχολή, δίειμι.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Πάνυ μὲν οὖν· ὡς ἐγώ σοι
μετέωρός εἰμι ὑπὸ τῶν λόγων καὶ πρὸς τὸ
τέλος ἤδη κέχηνα τῆς ἀκροάσεως· μηδὲ
πρὸς Φιλίου με περιίδῃς ἄνω που τῆς διη-
γήσεως ἐκ τῶν ὤτων ἀπηρτημένον.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Ἄκουε τοίνυν· οὐ γὰρ
ἀστεῖόν γε τὸ θέαμα κεχηνότα φίλον ἐγκα-
ταλιπεῖν, καὶ ταῦτα ὡς σὺ φὴς ἐκ τῶν
ὤτων ἀπηρτημένον.
Ἐγὼ γὰρ ἐπειδὴ τάχιστα ἐξετάζων τὰ
κατὰ τὸν βίον γελοῖα καὶ ταπεινὰ καὶ
540

541. ἀβέβαια τὰ ἀνθρώπινα πάντα εὕρισκον,
πλούτους λέγω καὶ ἀρχὰς καὶ δυναστείας,
καταφρονήσας αὐτῶν καὶ τὴν περὶ ταῦτα
σπουδὴν ἀσχολίαν τῶν ἀληθῶς σπουδαίων
ὑπολαβὼν ἀνακύπτειν τε καὶ πρὸς τὸ πᾶν
ἀποβλέπειν ἐπειρώμην· καί μοι ἐνταῦθα
πολλήν τινα παρεῖχε τὴν ἀπορίαν πρῶτον
μὲν αὐτὸς οὗτος ὁ ὑπὸ τῶν σοφῶν καλού-
μενος κόσμος· οὐ γὰρ εἶχον εὑρεῖν οὔθ'
ὅπως ἐγένετο οὔτε τὸν δημιουργὸν οὔτε
ἀρχὴν οὔθ' ὅ τι τὸ τέλος ἐστὶν αὐτοῦ. ἔπει-
τα δὲ κατὰ μέρος ἐπισκοπῶν πολὺ μᾶλλον
ἀπορεῖν ἠναγκαζόμην· τούς τε γὰρ
ἀστέρας ἑώρων ὡς ἔτυχε τοῦ οὐρανοῦ διερ-
ριμμένους καὶ τὸν ἥλιον αὐτὸν τί ποτε ἦν
ἄρα ἐπόθουν εἰδέναι· μάλιστα δὲ τὰ κατὰ
τὴν σελήνην ἄτοπά μοι καὶ παντελῶς πα-
ράδοξα κατεφαίνετο, καὶ τὸ πολυειδὲς
αὐτῆς τῶν σχημάτων ἀπόρρητόν τινα τὴν
αἰτίαν ἔχειν ἐδοκίμαζον. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
ἀστραπὴ διαΐξασα καὶ βροντὴ καταρραγε-
541

542. ῖσα καὶ ὑετὸς ἢ χιὼν ἢ χάλαζα κατενεχθε-
ῖσα καὶ ταῦτα δυσείκαστα πάντα καὶ ἀτέκ-
μαρτα ἦν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ οὕτω διεκεί-
μην, ἄριστον εἶναι ὑπελάμβανον παρὰ τῶν
φιλοσόφων τούτων ταῦτα ἕκαστα ἐκμαθε-
ῖν· ᾤμην γὰρ ἐκείνους γε πᾶσαν ἔχειν ἂν
εἰπεῖν τὴν ἀλήθειαν. οὕτω δὲ τοὺς ἀρί-
στους ἐπιλεξάμενος αὐτῶν, ὡς ἐνῆν τεκμή-
ρασθαι προσώπου τε σκυθρωπότητι καὶ
χρόας ὠχρότητι καὶ γενείου βαθύτητι –
μάλα γὰρ ὑψαγόραι τινὲς καὶ οὐρανο-
γνώμονες οἱ ἄνδρες αὐτίκα μοι κατεφάνη-
σαν – τούτοις ἐγχειρίσας ἐμαυτὸν καὶ συ-
χνὸν ἀργύριον τὸ μὲν αὐτόθεν ἤδη καταβα-
λών, τὸ δὲ εἰσαῦθις ἀποδώσειν ἐπὶ κεφα-
λαίῳ τῆς σοφίας διομολογησάμενος, ἠξί-
ουν μετεωρολέσχης τε διδάσκεσθαι καὶ τὴν
τῶν ὅλων διακόσμησιν καταμαθεῖν. οἱ δὲ
τοσοῦτον ἄρα ἐδέησάν με τῆς παλαιᾶς
ἐκείνης ἀγνοίας ἀπαλλάξαι, ὥστε καὶ εἰς
μείζους ἀπορίας φέροντες ἐνέβαλον, ἀρχάς
542

543. τινας καὶ τέλη καὶ ἀτόμους καὶ κενὰ καὶ
ὕλας καὶ ἰδέας καὶ τὰ τοιαῦτα ὁσημέραι
μου καταχέοντες. ὃ δὲ πάντων ἐμοὶ γοῦν
ἐδόκει χαλεπώτατον, ὅτι μηδὲν ἅτερος θα-
τέρῳ λέγοντες ἀκόλουθον ἀλλὰ μαχόμενα
πάντα καὶ ὑπεναντία, ὅμως πείθεσθαί τέ
με ἠξίουν καὶ πρὸς τὸν αὑτοῦ λόγον ἕκα-
στος ὑπάγειν ἐπειρῶντο.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Ἄτοπον λέγεις, εἰ σοφοὶ
ὄντες οἱ ἄνδρες ἐστασίαζον πρὸς αὑτοὺς
περὶ τῶν λόγων καὶ οὐ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν
αὐτῶν ἐδόξαζον.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Καὶ μήν, ὦ ἑταῖρε, γε-
λάσῃ ἀκούσας τήν τε ἀλαζονείαν αὐτῶν
καὶ τὴν ἐν τοῖς λόγοις τερατουργίαν, οἵ γε
πρῶτα μὲν ἐπὶ γῆς βεβηκότες καὶ μηδὲν
τῶν χαμαὶ ἐρχομένων ἡμῶν ὑπερέχοντες,
ἀλλ' οὐδὲ ὀξύτερον τοῦ πλησίον δεδορ-
κότες, ἔνιοι δὲ καὶ ὑπὸ γήρως ἢ ἀργίας ἀμ-
βλυώττοντες, ὅμως οὐρανοῦ τε πέρατα διο-
543

544. ρᾶν ἔφασκον καὶ τὸν ἥλιον περιεμέτρουν
καὶ τοῖς ὑπὲρ τὴν σελήνην ἐπεβάτευον καὶ
ὥσπερ ἐκ τῶν ἀστέρων καταπεσόντες με-
γέθη τε αὐτῶν διεξῄεσαν, καὶ πολλάκις, εἰ
τύχοι, μηδὲ ὁπόσοι στάδιοι Μεγαρόθεν
Ἀθήναζέ εἰσιν ἀκριβῶς ἐπιστάμενοι τὸ με-
ταξὺ τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου χωρίον
ὁπόσων εἴη πηχῶν τὸ μέγεθος ἐτόλμων
λέγειν, ἀέρος τε ὕψη καὶ θαλάττης βάθη
καὶ γῆς περιόδους ἀναμετροῦντες, ἔτι δὲ
κύκλους καταγράφοντες καὶ τρίγωνα ἐπὶ
τετραγώνοις διασχηματίζοντες καὶ σφαί-
ρας τινὰς ποικίλας τὸν οὐρανὸν δῆθεν
αὐτὸν ἐπιμετροῦντες.
Ἔπειτα δὲ κἀκεῖνο πῶς οὐκ ἄγνωμον
αὐτῶν καὶ παντελῶς τετυφωμένον τὸ περὶ
τῶν οὕτως ἀδήλων λέγοντας μηδὲν ὡς
εἰκάζοντας ἀποφαίνεσθαι, ἀλλ' ὑπερδιατεί-
νεσθαί τε καὶ μηδεμίαν τοῖς ἄλλοις ὑπερβο-
λὴν ἀπολιμπάνειν, μονονουχὶ διομνυμένους
μύδρον μὲν εἶναι τὸν ἥλιον, κατοικεῖσθαι
544

545. δὲ τὴν σελήνην, ὑδατοποτεῖν δὲ τοὺς
ἀστέρας τοῦ ἡλίου καθάπερ ἱμονιᾷ τινι τὴν
ἰκμάδα ἐκ τῆς θαλάττης ἀνασπῶντος καὶ
ἅπασιν αὐτοῖς τὸ ποτὸν ἑξῆς διανέμοντος.
Τὴν μὲν γὰρ ἐναντιότητα τῶν λόγων
ὁπόση ῥᾴδιον καταμαθεῖν. καὶ σκόπει πρὸς
∆ιός, εἰ ἐν γειτόνων ἐστὶ τὰ δόγματα καὶ
μὴ πάμπολυ διεστηκότα· πρῶτα μὲν γὰρ
αὐτοῖς ἡ περὶ τοῦ κόσμου γνώμη διάφορος,
εἴ γε τοῖς μὲν ἀγέννητός τε καὶ ἀνώλεθρος
εἶναι δοκεῖ, οἱ δὲ καὶ τὸν δημιουργὸν αὐτοῦ
καὶ τῆς κατασκευῆς τὸν τρόπον εἰπεῖν
ἐτόλμησαν· οὓς καὶ μάλιστα ἐθαύμαζον
θεὸν μέν τινα τεχνίτην τῶν ὅλων ἐφι-
στάντας, οὐ προστιθέντας δὲ οὔτε ὅθεν
ἥκων οὔτε ὅπου ἑστὼς ἕκαστα ἐτεκταίνε-
το, καίτοι πρό γε τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως
ἀδύνατον καὶ χρόνον καὶ τόπον ἐπινοεῖν.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Μάλα τινάς, ὦ Μένιππε,
τολμητὰς καὶ θαυματοποιοὺς ἄνδρας
λέγεις.
545

546. {ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Τί δ' εἰ ἀκούσειας, ὦ θαυ-
μάσιε, περί τε ἰδεῶν καὶ ἀσωμάτων ἃ διε-
ξέρχονται ἢ τοὺς περὶ τοῦ πέρατός τε καὶ
ἀπείρου λόγους; καὶ γὰρ αὖ καὶ αὕτη νεανι-
κὴ αὐτοῖς ἡ μάχη, τοῖς μὲν τέλει τὸ πᾶν
περιγράφουσι, τοῖς δὲ ἀτελὲς τοῦτο εἶναι
ὑπολαμβάνουσιν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παμπόλ-
λους τινὰς εἶναι τοὺς κόσμους ἀπεφαίνοντο
καὶ τῶν ὡς περὶ ἑνὸς αὐτῶν διαλεγομένων
κατεγίνωσκον. ἕτερος δέ τις οὐκ εἰρηνικὸς
ἀνὴρ πόλεμον τῶν ὅλων πατέρα εἶναι
ἐδόξαζε.
Περὶ μὲν γὰρ τῶν θεῶν τί χρὴ καὶ λέγειν;
ὅπου τοῖς μὲν ἀριθμός τις ὁ θεὸς ἦν, οἱ δὲ
κατὰ χηνῶν καὶ κυνῶν καὶ πλατάνων
ἐπώμνυντο. καὶ οἱ μὲν τοὺς ἄλλους ἅπα-
ντας θεοὺς ἀπελάσαντες ἑνὶ μόνῳ τὴν τῶν
ὅλων ἀρχὴν ἀπένεμον, ὥστε ἠρέμα καὶ
ἄχθεσθαί με τοσαύτην ἀπορίαν θεῶν ἀκού-
οντα· οἱ δ' ἔμπαλιν ἐπιδαψιλευόμενοι πολ-
λούς τε αὐτοὺς ἀπέφαινον καὶ διελόμενοι
546

547. τὸν μέν τινα πρῶτον θεὸν ἐπεκάλουν, τοῖς
δὲ τὰ δεύτερα καὶ τρίτα ἔνεμον τῆς θειότη-
τος· ἔτι δὲ οἱ μὲν ἀσώματόν τι καὶ ἄμορ-
φον ἡγοῦντο εἶναι τὸ θεῖον, οἱ δὲ ὡς περὶ
σώματος αὐτοῦ διενοοῦντο. εἶτα καὶ προνο-
εῖν τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων οὐ πᾶσιν
ἐδόκουν οἱ θεοί, ἀλλ' ἦσάν τινες οἱ τῆς συ-
μπάσης ἐπιμελείας αὐτοὺς ἀφιέντες,
ὥσπερ ἡμεῖς εἰώθαμεν ἀπολύειν τῶν λει-
τουργιῶν τοὺς παρηβηκότας· οὐδὲν γὰρ ὅτι
μὴ τοῖς κωμικοῖς δορυφορήμασιν ἐοικότας
αὐτοὺς εἰσάγουσιν. ἔνιοι δὲ ταῦτα πάντα
ὑπερβάντες οὐδὲ τὴν ἀρχὴν εἶναι θεούς τι-
νας ἐπίστευον, ἀλλ' ἀδέσποτον καὶ ἀνηγε-
μόνευτον φέρεσθαι τὸν κόσμον ἀπελίμπα-
νον.
Τοιγάρτοι ταῦτα ἀκούων ἀπιστεῖν μὲν οὐκ
ἐτόλμων ὑψιβρεμέταις τε καὶ ἠϋγενείοις
ἀνδράσιν· οὐ μὴν εἶχόν γε ὅπη τῶν λόγων
τραπόμενος ἀνεπίληπτόν τι αὐτῶν εὕροιμι
καὶ ὑπὸ θατέρου μηδαμῆ περιτρεπόμενον.
547

548. ὥστε δὴ τὸ Ὁμηρικὸν ἐκεῖνο ἀτεχνῶς
ἔπασχον· πολλάκις μὲν γὰρ ἂν ὥρμησα πι-
στεύειν τινὶ αὐτῶν, ἕτερος δέ με θυμὸς
ἔρυκεν.
Ἐφ' οἷς ἅπασιν ἀμηχανῶν ἐπὶ γῆς μὲν
ἀκούσεσθαί τι περὶ τούτων ἀληθὲς ἀπεγί-
νωσκον, μίαν δὲ τῆς συμπάσης ἀπορίας
ἀπαλλαγὴν ᾤμην ἔσεσθαι, εἰ αὐτὸς πτερω-
θείς πως ἀνέλθοιμι εἰς τὸν οὐρανόν. τούτου
δέ μοι παρεῖχε τὴν ἐλπίδα μάλιστα μὲν ἡ
ἐπιθυμία ... καὶ ὁ λογοποιὸς Αἴσωπος ἀε-
τοῖς καὶ κανθάροις, ἐνίοτε καὶ καμήλοις
βάσιμον ἀποφαίνων τὸν οὐρανόν. αὐτὸν μὲν
οὖν πτεροφυῆσαί ποτε οὐδεμιᾷ μηχανῇ δυ-
νατὸν εἶναί μοι κατεφαίνετο· εἰ δὲ γυπὸς ἢ
ἀετοῦ περιθείμην πτερά – ταῦτα γὰρ μόνα
ἂν διαρκέσαι πρὸς μέγεθος ἀνθρωπίνου
σώματος – τάχα ἄν μοι τὴν πεῖραν προχω-
ρῆσαι. καὶ δὴ συλλαβὼν τὰ ὄρνεα θατέρου
μὲν τὴν δεξιὰν πτέρυγα, τοῦ γυπὸς δὲ τὴν
ἑτέραν ἀπέτεμον εὖ μάλα· εἶτα διαδήσας
548

549. καὶ κατὰ τοὺς ὤμους τελαμῶσι καρτεροῖς
ἁρμοσάμενος καὶ πρὸς ἄκροις τοῖς ὠκυ-
πτέροις λαβάς τινας ταῖς χερσὶ παρα-
σκευάσας ἐπειρώμην ἐμαυτοῦ τὸ πρῶτον
ἀναπηδῶν καὶ ταῖς χερσὶν ὑπηρετῶν καὶ
ὥσπερ οἱ χῆνες ἔτι χαμαιπετῶς ἐπαιρόμε-
νος καὶ ἀκροβατῶν ἅμα μετὰ τῆς πτήσεως·
ἐπεὶ δὲ ὑπήκουέ μοι τὸ χρῆμα, τολμηρότε-
ρον ἤδη τῆς πείρας ἡπτόμην, καὶ ἀνελθὼν
ἐπὶ τὴν ἀκρόπολιν ἀφῆκα ἐμαυτὸν κατὰ
τοῦ κρημνοῦ φέρων ἐς αὐτὸ τὸ θέατρον. ὡς
δὲ ἀκινδύνως κατεπτόμην, ἤδη καὶ μετέω-
ρα ἐφρόνουν καὶ ἄρας ἀπὸ Πάρνηθος ἢ ἀπὸ
Ὑμηττοῦ μέχρι Γερανείας ἐπετόμην, εἶτ'
ἐκεῖθεν ἐπὶ τὸν Ἀκροκόρινθον ἄνω, εἶτα
ὑπὲρ Φολόης καὶ Ἐρυμάνθου μέχρι πρὸς
τὸ Ταΰγετον.
Ἤδη δ' οὖν μοι τοῦ τολμήματος ἐκμεμε-
λετημένου τέλειός τε καὶ ὑψιπέτης γενόμε-
νος οὐκέτι τὰ νεοττῶν ἐφρόνουν, ἀλλ' ἐπὶ
τὸν Ὄλυμπον ἀναβὰς καὶ ὡς ἐνῆν μάλιστα
549

550. κούφως ἐπισιτισάμενος τὸ λοιπὸν ἔτεινον
εὐθὺ τοῦ οὐρανοῦ, τὸ μὲν πρῶτον ἰλιγγιῶν
ὑπὸ τοῦ βάθους, μετὰ δὲ ἔφερον καὶ τοῦτο
εὐμαρῶς. ἐπεὶ δὲ κατ' αὐτὴν ἤδη τὴν σελή-
νην ἐγεγόνειν πάμπολυ τῶν νεφῶν ἀπο-
σπάσας, ᾐσθόμην κάμνοντος ἐμαυτοῦ, καὶ
μάλιστα κατὰ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα τὴν
γυπίνην. προςελάσας οὖν καὶ καθεζόμενος
ἐπ' αὐτῆς διανεπαυόμην ἐς τὴν γῆν ἄνωθεν
ἀποβλέπων καὶ ὥσπερ ὁ τοῦ Ὁμήρου Ζεὺς
ἐκεῖνος ἄρτι μὲν τὴν τῶν ἱπποπόλων
Θρῃκῶν καθορώμενος, ἄρτι δὲ τὴν Μυ-
σῶν, μετ' ὀλίγον δέ, εἰ δόξειέ μοι, τὴν Ἑλ-
λάδα, τὴν Περσίδα καὶ τὴν Ἰνδικήν. ἐξ ὧν
ἁπάντων ποικίλης τινὸς ἡδονῆς ἐνεπι-
μπλάμην.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Οὐκοῦν καὶ ταῦτα λέγοις ἄν,
ὦ Μένιππε, ἵνα μηδὲ καθ' ἓν ἀπολειπώμε-
θα τῆς ἀποδημίας, ἀλλ' εἴ τί σοι καὶ ὁδοῦ
πάρεργον ἱστόρηται, καὶ τοῦτο εἰδῶμεν·
ὡς ἔγωγε οὐκ ὀλίγα προσδοκῶ ἀκούσεσθαι
550

551. σχήματός τε πέρι γῆς καὶ τῶν ἐπ' αὐτῆς
ἁπάντων, οἷά σοι ἄνωθεν ἐπισκοποῦντι κα-
τεφαίνετο.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Καὶ ὀρθῶς γε, ὦ ἑταῖρε,
εἰκάζεις· διόπερ ὡς οἷόν τε ἀναβὰς ἐπὶ τὴν
σελήνην τῷ λόγῳ συναποδήμει τε καὶ συ-
νεπισκόπει τὴν ὅλην τῶν ἐπὶ γῆς διάθεσιν.
καὶ πρῶτόν γέ μοι πάνυ μικρὰν δόκει τινὰ
τὴν γῆν ὁρᾶν, πολὺ λέγω τῆς σελήνης βρα-
χυτέραν, ὥστε ἐγὼ ἄφνω κατακύψας ἐπὶ
πολὺ ἠπόρουν ποῦ εἴη τὰ τηλικαῦτα ὄρη
καὶ ἡ τοσαύτη θάλαττα· καὶ εἴ γε μὴ τὸν
Ῥοδίων κολοσσὸν ἐθεασάμην καὶ τὸν ἐπὶ
τῇ Φάρῳ πύργον, εὖ ἴσθι, παντελῶς ἄν με
ἡ γῆ διέλαθε. νῦν δὲ ταῦτα ὑψηλὰ ὄντα καὶ
ὑπερανεστηκότα καὶ ὁ Ὠκεανὸς ἠρέμα
πρὸς τὸν ἥλιον ὑποστίλβων διεσήμαινέ μοι
γῆν εἶναι τὸ ὁρώμενον. ἐπεὶ δὲ ἅπαξ τὴν
ὄψιν ἐς τὸ ἀτενὲς ἀπηρεισάμην, ἅπας ὁ
τῶν ἀνθρώπων βίος ἤδη κατεφαίνετο, οὐ
κατὰ ἔθνη μόνον καὶ πόλεις, ἀλλὰ καὶ
551

552. αὐτοὶ σαφῶς οἱ πλέοντες, οἱ πολεμοῦντες,
οἱ γεωργοῦντες, οἱ δικαζόμενοι, τὰ γύναια,
τὰ θηρία, καὶ πάνθ' ἁπλῶς ὁπόσα τρέφει
ζείδωρος ἄρουρα.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Παντελῶς ἀπίθανα φὴς τα-
ῦτα καὶ αὑτοῖς ὑπεναντία· ὃς γὰρ ἀρτίως,
ὦ Μένιππε, τὴν γῆν ἐζήτεις ὑπὸ τοῦ μετα-
ξὺ διαστήματος ἐς βραχὺ συνεσταλμένην,
καὶ εἴ γε μὴ ὁ κολοσσὸς ἐμήνυσέ σοι, τάχα
ἂν ἄλλο τι ᾠήθης ὁρᾶν, πῶς νῦν καθάπερ
Λυγκεύς τις ἄφνω γενόμενος ἅπαντα δια-
γινώσκεις τὰ ἐπὶ γῆς, τοὺς ἀνθρώπους, τὰ
θηρία, μικροῦ δεῖν τὰς τῶν ἐμπίδων νεοτ-
τιάς;
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Εὖ γε ὑπέμνησας· ὃ γὰρ
μάλιστα ἐχρῆν εἰπεῖν, τοῦτο οὐκ οἶδ' ὅπως
παρέλιπον. ἐπεὶ γὰρ αὐτὴν μὲν ἐγνώρισα
τὴν γῆν ἰδών, τὰ δ' ἄλλα οὐχ οἷός τε ἦν κα-
θορᾶν ὑπὸ τοῦ βάθους ἅτε τῆς ὄψεως μη-
κέτι ἐφικνουμένης, πάνυ μ' ἠνία τὸ χρῆμα
552

553. καὶ πολλὴν παρεῖχε τὴν ἀπορίαν. κατηφεῖ
δὲ ὄντι μοι καὶ ὀλίγου δεῖν δεδακρυμένῳ
ἐφίσταται κατόπιν ὁ σοφὸς Ἐμπεδοκλῆς,
ἀνθρακίας τις ἰδεῖν καὶ σποδοῦ ἀνάπλεως
καὶ κατωπτημένος· κἀγὼ μὲν ὡς εἶδον, –
εἰρήσεται γάρ – ὑπεταράχθην καί τινα σε-
ληναῖον δαίμονα ᾠήθην ὁρᾶν· ὁ δέ, “Θάρ-
ρει,” φησίν, “ὦ Μένιππε, ’οὔτις τοι θεός
εἰμι, τί μ' ἀθανάτοισιν ἐΐσκεις;’ ὁ φυσικὸς
οὗτός εἰμι Ἐμπεδοκλῆς· ἐπεὶ γὰρ ἐς τοὺς
κρατῆρας ἐμαυτὸν φέρων ἐνέβαλον, ὁ κα-
πνός με ἀπὸ τῆς Αἴτνης ἁρπάσας δεῦρο
ἀνήγαγε, καὶ νῦν ἐν τῇ σελήνῃ κατοικῶ ἀε-
ροβατῶν τὰ πολλὰ καὶ σιτοῦμαι δρόσον.
ἥκω τοίνυν σε ἀπολύσων τῆς παρούσης
ἀπορίας· ἀνιᾷ γάρ σε, οἶμαι, καὶ στρέφει
τὸ μὴ σαφῶς τὰ ἐπὶ γῆς ὁρᾶν.” “Εὖ γε
ἐποίησας,” ἦν δ' ἐγώ, “βέλτιστε Ἐμπε-
δόκλεις, κἀπειδὰν τάχιστα κατάπτωμαι
πάλιν ἐς τὴν Ἑλλάδα, μεμνήσομαι σπέν-
δειν τέ σοι ἐπὶ τῆς καπνοδόκης κἀν ταῖς
553

554. νουμηνίαις πρὸς τὴν σελήνην τρὶς ἐγχανὼν
προσεύχεσθαι.” “Ἀλλὰ μὰ τὸν
Ἐνδυμίωνα,” ἦ δ' ὅς, “οὐχὶ τοῦ μισθοῦ
χάριν ἀφῖγμαι, πέπονθα δέ τι τὴν ψυχὴν
ἰδών σε λελυπημένον. ἀτὰρ οἶσθα ὅ τι
δράσας ὀξυδερκὴς γενήσῃ;” “Μὰ ∆ί',” ἦν
δ' ἐγώ, “ἢν μὴ σύ μοι τὴν ἀχλύν πως
ἀφέλῃς ἀπὸ τῶν ὀμμάτων· νῦν γὰρ δὴ λη-
μᾶν οὐ μετρίως δοκῶ.” “Καὶ μὴν οὐδέν
σε,” ἦ δ' ὅς, “ἐμοῦ δεήσει· τὸ γὰρ ὀξυδερ-
κὲς αὐτὸς ἤδη γῆθεν ἥκεις ἔχων.” “Τί οὖν
τοῦτό ἐστιν; οὐ γὰρ οἶδ',” ἔφην. “Οὐκ
οἶσθα,” ἦ δ' ὅς, “ἀετοῦ τὴν πτέρυγα τὴν
δεξιὰν περικείμενος;” “Καὶ μάλα,” ἦν δ'
ἐγώ· “τί δ' οὖν πτέρυγι καὶ ὀφθαλμῷ κοι-
νόν ἐστιν;” “Ὅτι,” ἦ δ' ὅς, “παρὰ πολὺ
τῶν ἄλλων ζῴων ἀετός ἐστιν ὀξυωπέστα-
τος, ὥστε μόνος ἀντίον δέδορκε τῷ ἡλίῳ,
καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ γνήσιος καὶ βασιλεὺς ἀε-
τός, ἢν ἀσκαρδαμυκτὶ πρὸς τὰς ἀκτῖνας
βλέπῃ.” “Φασὶ ταῦτα,” ἦν δ' ἐγώ, “καί
554

555. μοι ἤδη μεταμέλει ὅτι δεῦρο ἀνιὼν οὐχὶ τὼ
ὀφθαλμὼ τοῦ ἀετοῦ ἐνεθέμην τοὺς ἐμοὺς
ἐξελών· ὡς νῦν γε ἡμιτελὴς ἀφῖγμαι καὶ οὐ
πάντα βασιλικῶς ἐνεσκευασμένος, ἀλλ' ἔοι-
κα τοῖς νόθοις ἐκείνοις καὶ ἀποκηρύκτοις.”
“Καὶ μὴν πάρα σοί,” ἦ δ' ὅς, “αὐτίκα μάλα
τὸν ἕτερον ὀφθαλμὸν ἔχειν βασιλικόν· ἢν
γὰρ ἐθελήσῃς μικρὸν ἀναστὰς ἐπισχὼν τοῦ
γυπὸς τὴν πτέρυγα θατέρᾳ μόνῃ πτερύξα-
σθαι, κατὰ λόγον τῆς πτέρυγος τὸν δεξιὸν
ὀφθαλμὸν ὀξυδερκὴς ἔσῃ· τὸν δὲ ἕτερον
οὐδεμία μηχανὴ μὴ οὐκ ἀμβλύτερον δεδορ-
κέναι τῆς μερίδος ὄντα τῆς χείρονος.”
“Ἅλις,” ἦν δ' ἐγώ, “εἰ καὶ ὁ δεξιὸς μόνος
ἀετῶδες βλέποι· οὐδὲν γὰρ ἂν ἔλαττον
γένοιτο, ἐπεὶ καὶ τοὺς τέκτονας πολλάκις
ἑωρακέναι μοι δοκῶ θατέρῳ τῶν ὀφθαλ-
μῶν ἄμεινον πρὸς τοὺς κανόνας ἀπευθύνο-
ντας τὰ ξύλα.”
Ταῦτα εἰπὼν ἐποίουν ἅμα τὰ ὑπὸ τοῦ
Ἐμπεδοκλέους παρηγγελμένα· ὁ δὲ κατ'
555

556. ὀλίγον ὑπαπιὼν ἐς καπνὸν ἠρέμα διελύετο.
κἀπειδὴ τάχιστα ἐπτερυξάμην, αὐτίκα
φῶς με πάμπολυ περιέλαμψε καὶ τὰ τέως
λανθάνοντα πάντα διεφαίνετο· κατακύψας
γοῦν ἐς τὴν γῆν ἑώρων σαφῶς τὰς πόλεις,
τοὺς ἀνθρώπους, τὰ γιγνόμενα, καὶ οὐ τὰ
ἐν ὑπαίθρῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁπόσα οἴκοι
ἔπραττον οἰόμενοι λανθάνειν, Πτολεμαῖον
μὲν συνόντα τῇ ἀδελφῇ, Λυσιμάχῳ δὲ τὸν
υἱὸν ἐπιβουλεύοντα, τὸν Σελεύκου δὲ Ἀντί-
οχον Στρατονίκῃ διανεύοντα λάθρα τῇ μη-
τρυιᾷ, τὸν δὲ Θετταλὸν Ἀλέξανδρον ὑπὸ
τῆς γυναικὸς ἀναιρούμενον καὶ Ἀντίγονον
μοιχεύοντα τοῦ υἱοῦ τὴν γυναῖκα καὶ Ἀτ-
τάλῳ τὸν υἱὸν ἐγχέοντα τὸ φάρμακον,
ἑτέρωθι δ' αὖ Ἀρσάκην φονεύοντα τὸ γύ-
ναιον καὶ τὸν εὐνοῦχον Ἀρβάκην ἕλκοντα
τὸ ξίφος ἐπὶ τὸν Ἀρσάκην, Σπατῖνος δὲ ὁ
Μῆδος ἐκ τοῦ συμποσίου πρὸς τῶν δορυ-
φορούντων εἵλκετο ἔξω τοῦ ποδὸς σκύφῳ
χρυσῷ τὴν ὀφρὺν κατηλοημένος. ὅμοια δὲ
556

557. τούτοις ἔν τε Λιβύῃ καὶ παρὰ Σκύθαις καὶ
Θρᾳξὶ γινόμενα ἐν τοῖς βασιλείοις ἦν ὁρᾶν,
μοιχεύοντας, φονεύοντας, ἐπιβουλεύοντας,
ἁρπάζοντας, ἐπιορκοῦντας, δεδιότας, ὑπὸ
τῶν οἰκειοτάτων προδιδομένους.
Καὶ τὰ μὲν τῶν βασιλέων τοιαύτην πα-
ρέσχε μοι τὴν διατριβήν, τὰ δὲ τῶν ἰδιω-
τῶν πολὺ γελοιότερα· καὶ γὰρ αὖ κἀκεί-
νους ἑώρων, Ἑρμόδωρον μὲν τὸν Ἐπικού-
ρειον χιλίων ἕνεκα δραχμῶν ἐπιορκοῦντα,
τὸν Στωϊκὸν δὲ Ἀγαθοκλέα περὶ μισθοῦ
τῷ μαθητῇ δικαζόμενον, Κλεινίαν δὲ τὸν
ῥήτορα ἐκ τοῦ Ἀσκληπιείου φιάλην ὑφαι-
ρούμενον, τὸν δὲ Κυνικὸν Ἡρόφιλον ἐν τῷ
χαμαιτυπείῳ καθεύδοντα. τί γὰρ ἂν τοὺς
ἄλλους λέγοιμι, τοὺς τοιχωρυχοῦντας,
τοὺς δεκαζομένους, τοὺς δανείζοντας, τοὺς
ἐπαιτοῦντας; ὅλως γὰρ ποικίλη καὶ παντο-
δαπή τις ἦν ἡ θέα.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Καὶ μὴν καὶ ταῦτα, ὦ
557

558. Μένιππε, καλῶς εἶχε λέγειν· ἔοικε γὰρ οὐ
τὴν τυχοῦσαν τερπωλήν σοι παρεσχῆσθαι.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Πάντα μὲν ἑξῆς διελθεῖν,
ὦ φιλότης, ἀδύνατον, ὅπου γε καὶ ὁρᾶν
αὐτὰ ἔργον ἦν· τὰ μέντοι κεφάλαια τῶν
πραγμάτων τοιαῦτα ἐφαίνετο οἷά φησιν
Ὅμηρος τὰ ἐπὶ τῆς ἀσπίδος· οὗ μὲν γὰρ
ἦσαν εἰλαπίναι καὶ γάμοι, ἑτέρωθι δὲ δικα-
στήρια καὶ ἐκκλησίαι, καθ' ἕτερον δὲ μέρος
ἔθυέ τις, ἐν γειτόνων δὲ πενθῶν ἄλλος
ἐφαίνετο· καὶ ὅτε μὲν ἐς τὴν Γετικὴν ἀπο-
βλέψαιμι, πολεμοῦντας ἂν ἑώρων τοὺς
Γέτας· ὅτε δὲ μεταβαίην ἐπὶ τοὺς Σκύθας,
πλανωμένους ἐπὶ τῶν ἁμαξῶν ἦν ἰδεῖν· μι-
κρὸν δὲ ἐγκλίνας τὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ θάτερα
τοὺς Αἰγυπτίους γεωργοῦντας ἐπέβλεπον,
καὶ ὁ Φοῖνιξ ἐνεπορεύετο καὶ ὁ Κίλιξ
ἐλῄστευεν καὶ ὁ Λάκων ἐμαστιγοῦτο καὶ ὁ
Ἀθηναῖος ἐδικάζετο. ἁπάντων δὲ τούτων
ὑπὸ τὸν αὐτὸν γινομένων χρόνον ὥρα σοι
ἤδη ἐπινοεῖν ὁποῖός τις ὁ κυκεὼν οὗτος
558

559. ἐφαίνετο. ὥσπερ ἂν εἴ τις παραστησάμενος
πολλοὺς χορευτάς, μᾶλλον δὲ πολλοὺς χο-
ρούς, ἔπειτα προστάξειε τῶν ᾀδόντων
ἑκάστῳ τὴν συνῳδίαν ἀφέντα ἴδιον ᾄδειν
μέλος, φιλοτιμουμένου δὲ ἑκάστου καὶ τὸ
ἴδιον περαίνοντος καὶ τὸν πλησίον ὑπερβα-
λέσθαι τῇ μεγαλοφωνίᾳ προθυμουμένου –
ἆρα ἐνθυμῇ πρὸς ∆ιὸς οἵα γένοιτ' ἂν ἡ
ᾠδή;
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Παντάπασιν, ὦ Μένιππε,
παγγέλοιος καὶ τεταραγμένη.
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Καὶ μήν, ὦ ἑταῖρε, τοιο-
ῦτοι πάντες εἰσὶν οἱ ἐπὶ γῆς χορευταὶ κἀκ
τοιαύτης ἀναρμοστίας ὁ τῶν ἀνθρώπων
βίος συντέτακται, οὐ μόνον ἀπῳδὰ φθεγγο-
μένων, ἀλλὰ καὶ ἀνομοίων τὰ σχήματα καὶ
τἀναντία κινουμένων καὶ ταὐτὸν οὐδὲν ἐπι-
νοούντων, ἄχρι ἂν αὐτῶν ἕκαστον ὁ χορη-
γὸς ἀπελάσῃ τῆς σκηνῆς οὐκέτι δεῖσθαι
λέγων· τοὐντεῦθεν δὲ ὅμοιοι πάντες ἤδη
559

560. σιωπῶντες, οὐκέτι τὴν συμμιγῆ καὶ ἄτα-
κτον ἐκείνην ᾠδὴν ἀπᾴδοντες. ἀλλ' ἐν
αὐτῷ γε ποικίλῳ καὶ πολυειδεῖ τῷ θεάτρῳ
πάντα μὲν γελοῖα δήπουθεν ἦν τὰ γινόμε-
να.
Μάλιστα δὲ ἐπ' ἐκείνοις ἐπῄει μοι γελᾶν
τοῖς περὶ γῆς ὅρων ἐρίζουσι καὶ τοῖς μέγα
φρονοῦσιν ἐπὶ τῷ τὸ Σικυώνιον πεδίον γε-
ωργεῖν ἢ Μαραθῶνος ἔχειν τὰ περὶ τὴν
Οἰνόην ἢ Ἀχαρνῆσι πλέθρα κεκτῆσθαι χί-
λια· τῆς γοῦν Ἑλλάδος ὅλης ὡς τότε μοι
ἄνωθεν ἐφαίνετο δακτύλων οὔσης τὸ μέγε-
θος τεττάρων, κατὰ λόγον, οἶμαι, ἡ Ἀττι-
κὴ πολλοστημόριον ἦν. ὥστε ἐνενόουν ἐφ'
ὁπόσῳ τοῖς πλουσίοις τούτοις μέγα φρονε-
ῖν κατελείπετο· σχεδὸν γὰρ ὁ πολυπλε-
θρότατος αὐτῶν μίαν τῶν Ἐπικουρείων
ἀτόμων ἐδόκει μοι γεωργεῖν. ἀποβλέψας
δὲ δὴ καὶ ἐς τὴν Πελοπόννησον, εἶτα τὴν
Κυνουρίαν γῆν ἰδὼν ἀνεμνήσθην περὶ ὅσου
χωρίου, κατ' οὐδὲν Αἰγυπτίου φακοῦ πλα-
560

561. τυτέρου, τοσοῦτοι ἔπεσον Ἀργείων καὶ
Λακεδαιμονίων μιᾶς ἡμέρας. καὶ μὴν εἴ
τινα ἴδοιμι ἐπὶ χρυσῷ μέγα φρονοῦντα, ὅτι
δακτυλίους τε εἶχεν ὀκτὼ καὶ φιάλας τέτ-
ταρας, πάνυ καὶ ἐπὶ τούτῳ ἂν ἐγέλων· τὸ
γὰρ Πάγγαιον ὅλον αὐτοῖς μετάλλοις κεγ-
χριαῖον ἦν τὸ μέγεθος.
{ΕΤΑΙΡΟΣ} Ὦ μακάριε Μένιππε τῆς πα-
ραδόξου θέας. αἱ δὲ δὴ πόλεις πρὸς ∆ιὸς
καὶ οἱ ἄνδρες αὐτοὶ πηλίκοι διεφαίνοντο
ἄνωθεν;
{ΜΕΝΙΠΠΟΣ} Οἶμαί σε πολλάκις ἤδη
μυρμήκων ἀγορὰν ἑωρακέναι, τοὺς μὲν
εἰλουμένους περὶ τὸ στόμα τοῦ φωλεοῦ κἀν
τῷ μέσῳ πολιτευομένους, ἐνίους δ'
ἐξιόντας, ἑτέρους δὲ ἐπανιόντας αὖθις εἰς
τὴν πόλιν· καὶ ὁ μέν τις τὴν κόπρον ἐκ-
φέρει, ὁ δὲ ἁρπάσας ποθὲν ἢ κυάμου λέπος
ἢ πυροῦ ἡμίτομον θεῖ φέρων. εἰκὸς δὲ εἶναι
παρ' αὐτοῖς κατὰ λόγον τοῦ μυρμήκων
561

562. βίου καὶ οἰκοδόμους τινὰς καὶ δημαγωγοὺς
καὶ πρυτάνεις καὶ μουσικοὺς καὶ φιλο-
σόφους. πλὴν αἵ γε πόλεις αὐτοῖς ἀνδράσι
ταῖς μυρμηκιαῖς μάλιστα ἐῴκεσαν. εἰ δέ
σοι μικρὸν δοκεῖ τὸ παράδειγμα, τὸ ἀν-
θρώπους εἰκάσαι τῇ μυρμήκων πολιτείᾳ,
τοὺς παλαιοὺς μύθους ἐπίσκεψαι τῶν Θετ-
ταλῶν· εὑρήσεις γὰρ τοὺς Μυρμιδόνας, τὸ
μαχιμώτατον φῦλον, ἐκ μυρμήκων ἄνδρας
γεγονότας.
Ἐπειδὴ δ' οὖν πάντα ἱκανῶς ἑώρατο καὶ
κατεγεγέλαστό μοι, διασείσας ἐμαυτὸν
ἀνεπτόμην δώματ' ἐς αἰγιόχοιο ∆ιὸς μετὰ
δαίμονας ἄλλους. οὔπω στάδιον ἀνεληλύ-
θειν καὶ ἡ Σελήνη γυναικείαν φωνὴν προϊε-
μένη, “Μένιππε,” φησίν, “οὕτως ὄναιο,
διακόνησαί μοί τι πρὸς τὸν ∆ία.” “Λέγοις
ἄν,” ἦν δ' ἐγώ· “βαρὺ γὰρ οὐδέν, ἢν μή τι
φέρειν δέῃ.” “Πρεσβείαν,” ἔφη, “τινὰ οὐ
χαλεπὴν καὶ δέησιν ἀπένεγκε παρ' ἐμοῦ τῷ
∆ιί· ἀπείρηκα γὰρ ἤδη, Μένιππε, πολλὰ
562

563. καὶ δεινὰ παρὰ τῶν φιλοσόφων ἀκούουσα,
οἷς οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἔργον ἢ τἀμὰ πολυ-
πραγμονεῖν, τίς εἰμι καὶ πηλίκη, καὶ δι'
ἥντινα αἰτίαν διχότομος ἢ ἀμφίκυρτος γί-
γνομαι. καὶ οἱ μὲν κατοικεῖσθαί μέ φασιν,
οἱ δὲ κατόπτρου δίκην ἐπικρέμασθαι τῇ
θαλάττῃ, οἱ δὲ ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐπινοήσῃ
τοῦτό μοι προσάπτουσι. τὰ τελευταῖα δὲ
καὶ τὸ φῶς αὐτὸ κλοπιμαῖόν τε καὶ νόθον
εἶναί μοί φασιν ἄνωθεν ἧκον παρὰ τοῦ
Ἡλίου, καὶ οὐ παύονται καὶ πρὸς τοῦτόν
με ἀδελφὸν ὄντα συγκροῦσαι καὶ στα-
σιάσαι προαιρούμενοι· οὐ γὰρ ἱκανὰ ἦν
αὐτοῖς ἃ περὶ αὐτοῦ εἰρήκασι τοῦ Ἡλίου,
λίθον αὐτὸν εἶναι καὶ μύδρον διάπυρον.
“Καίτοι πόσα ἐγὼ συνεπίσταμαι αὐτοῖς ἃ
πράττουσι τῶν νυκτῶν αἰσχρὰ καὶ κα-
τάπτυστα οἱ μεθ' ἡμέραν σκυθρωποὶ καὶ
ἀνδρώδεις τὸ βλέμμα καὶ τὸ σχῆμα σεμνοὶ
καὶ ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν ἀποβλεπόμενοι;
κἀγὼ μὲν ταῦτα ὁρῶσα ὅμως σιωπῶ· οὐ
563

564. γὰρ ἡγοῦμαι πρέπειν ἀποκαλύψαι καὶ δια-
φωτίσαι τὰς νυκτερινὰς ἐκείνας διατριβὰς
καὶ τὸν ὑπὸ σκηνῆς ἑκάστου βίον, ἀλλὰ
κἄν τινα ἴδω αὐτῶν μοιχεύοντα ἢ κλέπτο-
ντα ἢ ἄλλο τι τολμῶντα νυκτερινώτατον,
εὐθὺς ἐπισπασαμένη τὸ νέφος ἐνεκαλυ-
ψάμην, ἵνα μὴ δείξω τοῖς πολλοῖς γέροντας
ἄνδρας βαθεῖ πώγωνι καὶ ἀρετῇ ἐνασχημο-
νοῦντας. οἱ δὲ οὐδὲν ἀνιᾶσι διασπαράττο-
ντές με τῷ λόγῳ καὶ πάντα τρόπον ὑβρίζο-
ντες, ὥστε νὴ τὴν Νύκτα πολλάκις ἐβου-
λευσάμην μετοικῆσαι ὅτι πορρωτάτω, ἵν'
αὐτῶν τὴν περίεργον ἂν γλῶτταν διέφυγον.
“Μέμνησο οὖν ταῦτά τε ἀπαγγεῖλαι τῷ
∆ιὶ καὶ προσθεῖναι δ' ὅτι μὴ δυνατόν ἐστί
μοι κατὰ χώραν μένειν, ἢν μὴ τοὺς φυσικο-
ὺς ἐκεῖνος ἐπιτρίψῃ καὶ τοὺς διαλεκτικοὺς
ἐπιστομίσῃ καὶ τὴν Στοὰν κατασκάψῃ καὶ
τὴν Ἀκαδημίαν καταφλέξῃ καὶ παύσῃ τὰς
ἐν τοῖς περιπάτοις διατριβάς· οὕτω γὰρ ἂν
εἰρήνην ἀγάγοιμι καὶ παυσαίμην ὁσημέραι
564

565. παρ' αὐτῶν γεωμετρουμένη.”
“Ἔσται ταῦτα,” ἦν δ' ἐγώ, καὶ ἅμα πρὸς
τὸ ἄναντες ἔτεινον τὴν ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ,
ἔνθα μὲν οὔτε βοῶν οὔτ' ἀνδρῶν φαίνετο
ἔργα· μετ' ὀλίγον γὰρ καὶ ἡ σελήνη βραχε-
ῖά μοι καθεωρᾶτο καὶ τὴν γῆν ἤδη ἀπέκρυ-
πτον. Λαβὼν δὲ τὸν ἥλιον ἐν δεξιᾷ διὰ
τῶν ἀστέρων πετόμενος τριταῖος ἐπλησία-
σα τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐδόκει
μοι ὡς εἶχον εὐθὺς εἴσω παριέναι· ῥᾳδίως
γὰρ ᾤμην διαλαθεῖν ἅτε ἐξ ἡμισείας ὢν ἀε-
τός, τὸν δὲ ἀετὸν ἠπιστάμην ἐκ παλαιοῦ
συνήθη τῷ ∆ιί· ὕστερον δὲ ἐλογισάμην ὡς
τάχιστα καταφωράσουσί με γυπὸς τὴν
ἑτέραν πτέρυγα περικείμενον. ἄριστον
γοῦν κρίνας τὸ μὴ παρακινδυνεύειν ἔκο-
πτον προσελθὼν τὴν θύραν. ὑπακούσας δὲ
ὁ Ἑρμῆς καὶ τοὔνομα ἐκπυθόμενος ἀπῄει
κατὰ σπουδὴν φράσων τῷ ∆ιί, καὶ μετ'
ὀλίγον εἰσεκλήθην πάνυ δεδιὼς καὶ
τρέμων, καταλαμβάνω τε πάντας ἅμα συ-
565

566. γκαθημένους οὐδὲ αὐτοὺς ἀφρόντιδας· ὑπε-
τάραττε γὰρ ἡσυχῇ τὸ παράδοξον μου τῆς
ἐπιδημίας, καὶ ὅσον οὐδέπω πάντας ἀν-
θρώπους ἀφίξεσθαι προσεδόκων τὸν αὐτὸν
τρόπον ἐπτερωμένους. ὁ δὲ Ζεὺς μάλα φο-
βερῶς, δριμύ τε καὶ τιτανῶδες εἰς ἐμὲ ἀπι-
δών, φησί “Τίς πόθεν εἶς ἀνδρῶν, πόθι
τοι πόλις ἠδὲ τοκῆες;” Ἐγὼ δὲ ὡς τοῦτ'
ἤκουσα, μικροῦ μὲν ἐξέθανον ὑπὸ τοῦ
δέους, εἱστήκειν δὲ ὅμως ἀχανὴς καὶ ὑπὸ
τῆς μεγαλοφωνίας ἐμβεβροντημένος.
χρόνῳ δ' ἐμαυτὸν ἀναλαβὼν ἅπαντα διη-
γούμην σαφῶς ἄνωθεν ἀρξάμενος, ὡς ἐπι-
θυμήσαιμι τὰ μετέωρα ἐκμαθεῖν, ὡς ἔλθοι-
μι παρὰ τοὺς φιλοσόφους, ὡς τἀναντία λε-
γόντων ἀκούσαιμι, ὡς ἀπαγορεύσαιμι δια-
σπώμενος ὑπὸ τῶν λόγων, εἶτα ἑξῆς τὴν
ἐπίνοιαν καὶ τὰ πτερὰ καὶ τὰ ἄλλα πάντα
μέχρι πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐπὶ πᾶσι δὲ προ-
σέθηκα τὰ ὑπὸ τῆς Σελήνης ἐπεσταλμένα.
μειδιάσας δ' οὖν ὁ Ζεὺς καὶ μικρὸν ἐπανεὶς
566

567. τῶν ὀφρύων, “Τί ἂν λέγοις,” φησίν,
“Ὤτου πέρι καὶ Ἐφιάλτου, ὅπου καὶ
Μένιππος ἐτόλμησεν ἐς τὸν οὐρανὸν ἀνελ-
θεῖν; ἀλλὰ νῦν μὲν ἐπὶ ξένια σε καλοῦμεν,
αὔριον δέ,” ἔφη, “περὶ ὧν ἥκεις χρηματί-
σαντες ἀποπέμψομεν.” καὶ ἅμα ἐξαναστὰς
ἐβάδιζεν ἐς τὸ ἐπηκοώτατον τοῦ οὐρανοῦ·
καιρὸς γὰρ ἦν ἐπὶ τῶν εὐχῶν καθέζεσθαι.
Μεταξύ τε προϊὼν ἀνέκρινέ με περὶ τῶν
ἐν τῇ γῇ πραγμάτων, τὰ πρῶτα μὲν ἐκε-
ῖνα, πόσου νῦν ὁ πυρός ἐστιν ὤνιος ἐπὶ τῆς
Ἑλλάδος, καὶ εἰ σφόδρα ὑμῶν ὁ πέρυσι
χειμὼν καθίκετο, καὶ εἰ τὰ λάχανα δεῖται
πλείονος ἐπομβρίας. μετὰ δὲ ἠρώτα εἴ τις
ἔτι λείπεται τῶν ἀπὸ Φειδίου καὶ δι' ἣν
αἰτίαν ἐλλείποιεν Ἀθηναῖοι τὰ ∆ιάσια το-
σούτων ἐτῶν, καὶ εἰ τὸ Ὀλυμπίειον αὐτῷ
ἐπιτελέσαι διανοοῦνται, καὶ εἰ συνελήφθη-
σαν οἱ τὸν ἐν ∆ωδώνῃ νεὼν σεσυληκότες.
Ἐπεὶ δὲ περὶ τούτων ἀπεκρινάμην, “Εἰπέ
μοι, Μένιππε,” ἔφη, “περὶ δὲ ἐμοῦ οἱ ἄν-
567

568. θρωποι τίνα γνώμην ἔχουσι;” “Τίνα,”
ἔφην, “δέσποτα, ἢ τὴν εὐσεβεστάτην, βα-
σιλέα σε πάντων εἶναι θεῶν;” “Παίζεις
ἔχων,” ἔφη· “τὸ δὲ φιλόκαινον αὐτῶν ἀκρι-
βῶς οἶδα, κἂν μὴ λέγῃς. ἦν γάρ ποτε
χρόνος, ὅτε καὶ μάντις ἐδόκουν αὐτοῖς καὶ
ἰατρὸς καὶ πάντα ὅλως ἦν ἐγώ, μεσταὶ
δὲ ∆ιὸς πᾶσαι μὲν ἀγυιαί, πᾶσαι δ' ἀν-
θρώπων ἀγοραί· καὶ ἡ ∆ωδώνη τότε καὶ ἡ
Πῖσα λαμπραὶ καὶ περίβλεπτοι πᾶσιν
ἦσαν, ὑπὸ δὲ τοῦ καπνοῦ τῶν θυσιῶν οὐδὲ
ἀναβλέπειν μοι δυνατόν· ἐξ οὗ δὲ ἐν ∆ελφο-
ῖς μὲν Ἀπόλλων τὸ μαντεῖον κατεστήσατο,
ἐν Περγάμῳ δὲ τὸ ἰατρεῖον ὁ Ἀσκληπιὸς
καὶ τὸ Βενδίδειον ἐγένετο ἐν Θρᾴκῃ καὶ τὸ
Ἀνουβίδειον ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τὸ Ἀρτεμί-
σιον ἐν Ἐφέσῳ, ἐπὶ ταῦτα μὲν ἅπαντες
θέουσι καὶ πανηγύρεις ἀνάγουσι καὶ ἑκα-
τόμβας παριστᾶσι καὶ χρυσᾶς πλίνθους
ἀνατιθέασιν ἐμὲ δὲ παρηβηκότα ἱκανῶς τε-
τιμηκέναι νομίζουσιν, ἂν διὰ πέντε ὅλων
568

569. ἐτῶν θύσωσιν ἐν Ὀλυμπίᾳ. τοιγαροῦν ψυ-
χροτέρους ἄν μου τοὺς βωμοὺς ἴδοις τῶν
Πλάτωνος νόμων ἢ τῶν Χρυσίππου συλλο-
γισμῶν.”
Τοιαῦθ' ἅμα διεξιόντες ἀφικνούμεθα ἐς τὸ
χωρίον ἔνθα ἔδει αὐτὸν καθεζόμενον διακο-
ῦσαι τῶν εὐχῶν. θυρίδες δὲ ἦσαν ἑξῆς τοῖς
στομίοις τῶν φρεάτων ἐοικυῖαι πώματα
ἔχουσαι, καὶ παρ' ἑκάστῃ θρόνος ἔκειτο
χρυσοῦς. καθίσας οὖν ἑαυτὸν ἐπὶ τῆς
πρώτης ὁ Ζεὺς καὶ ἀφελὼν τὸ πῶμα παρε-
ῖχε τοῖς εὐχομένοις ἑαυτόν· εὔχοντο δὲ πα-
νταχόθεν τῆς γῆς διάφορα καὶ ποικίλα. συ-
μπαρακύψας γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπήκουον ἅμα
τῶν εὐχῶν. ἦσαν δὲ τοιαίδε, “Ὦ Ζεῦ, βα-
σιλεῦσαί μοι γένοιτο·” “Ὦ Ζεῦ, τὰ κρόμ-
μυά μοι φῦναι καὶ τὰ σκόροδα·” “Ὦ θεοί,
τὸν πατέρα μοι ταχέως ἀποθανεῖν·” ὁ δέ
τις ἂν ἔφη, “Εἴθε κληρονομήσαιμι τῆς γυ-
ναικός,” “Εἴθε λάθοιμι ἐπιβουλεύσας τῷ
ἀδελφῷ,” “Γένοιτό μοι νικῆσαι τὴν δίκην,”
569

570. “∆ὸς στεφθῆναι τὰ Ὀλύμπια.” τῶν πλε-
όντων δὲ ὁ μὲν βορέαν εὔχετο ἐπιπνεῦσαι,
ὁ δὲ νότον, ὁ δὲ γεωργὸς ᾔτει ὑετόν, ὁ δὲ
γναφεὺς ἥλιον. Ἐπακούων δὲ ὁ Ζεὺς καὶ
τὴν εὐχὴν ἑκάστην ἀκριβῶς ἐξετάζων οὐ
πάντα ὑπισχνεῖτο, ἀλλ' ἕτερον μὲν ἔδωκε
πατήρ, ἕτερον δ' ἀνένευσε· τὰς μὲν γὰρ δι-
καίας τῶν εὐχῶν προσίετο ἄνω διὰ τοῦ
στομίου καὶ ἐπὶ τὰ δεξιὰ κατετίθει φέρων,
τὰς δὲ ἀνοσίους ἀπράκτους αὖθις ἀπέπε-
μπεν ἀποφυσῶν κάτω, ἵνα μηδὲ πλησίον
γένοιντο τοῦ οὐρανοῦ. ἐπὶ μιᾶς δέ τινος
εὐχῆς καὶ ἀποροῦντα αὐτὸν ἐθεασάμην·
δύο γὰρ ἀνδρῶν τἀναντία εὐχομένων καὶ
τὰς ἴσας θυσίας ὑπισχνουμένων οὐκ εἶχεν
ὁποτέρῳ μᾶλλον ἐπινεύσειεν αὐτῶν, ὥστε
δὴ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἐκεῖνο ἐπεπόνθει καὶ
οὐδέν τι ἀποφήνασθαι δυνατὸς ἦν, ἀλλ'
ὥσπερ ὁ Πύρρων ἐπεῖχεν ἔτι καὶ διε-
σκέπτετο.
Ἐπεὶ δὲ ἱκανῶς ἐχρημάτισε ταῖς εὐχαῖς,
570

571. ἐπὶ τὸν ἑξῆς μεταβὰς θρόνον καὶ τὴν δευ-
τέραν θυρίδα κατακύψας τοῖς ὅρκοις
ἐσχόλαζε καὶ τοῖς ὀμνύουσι. χρηματίσας
δὲ καὶ τούτοις καὶ τὸν Ἐπικούρειον Ἑρ-
μόδωρον ἐπιτρίψας μετεκαθέζετο ἐπὶ τὸν
ἑξῆς θρόνον κληδόσι καὶ φήμαις καὶ οἰωνο-
ῖς προσέξων. εἶτ' ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν τῶν θυσι-
ῶν θυρίδα μετῄει, δι' ἧς ὁ καπνὸς ἀνιὼν
ἀπήγγελλε τῷ ∆ιὶ τοῦ θύοντος ἑκάστου το-
ὔνομα. ἀποστὰς δὲ τούτων προσέταττε
τοῖς ἀνέμοις καὶ ταῖς ὥραις ἃ δεῖ ποιεῖν·
“Τήμερον παρὰ Σκύθαις ὑέτω, παρὰ Λίβυ-
σιν ἀστραπτέτω, παρ' Ἕλλησι νιφέτω, σὺ
δὲ ὁ Βορέας πνεῦσον ἐν Λυδίᾳ, σὺ δὲ ὁ
Νότος ἡσυχίαν ἄγε, ὁ δὲ Ζέφυρος τὸν
Ἀδρίαν διακυμαινέτω, καὶ τῆς χαλάζης
ὅσον μέδιμνοι χίλιοι διασκεδασθήτωσαν
ὑπὲρ Καππαδοκίας.”
Ἁπάντων δὲ ἤδη σχεδὸν αὐτῷ διῳκη-
μένων ἀπῄειμεν ἐς τὸ συμπόσιον· δείπνου
γὰρ ἤδη καιρὸς ἦν· καί με ὁ Ἑρμῆς παρα-
571

572. λαβὼν κατέκλινε παρὰ τὸν Πᾶνα καὶ τοὺς
Κορύβαντας καὶ τὸν Ἄττιν καὶ τὸν Σα-
βάζιον, τοὺς μετοίκους τούτους καὶ ἀμφι-
βόλους θεούς. καὶ ἄρτον τε ἡ ∆ημήτηρ πα-
ρεῖχε καὶ ὁ ∆ιόνυσος οἶνον καὶ ὁ Ἡρακλῆς
κρέα καὶ μύρτα ἡ Ἀφροδίτη καὶ ὁ Ποσει-
δῶν μαινίδας. ἅμα δὲ καὶ τῆς ἀμβροσίας
ἠρέμα καὶ τοῦ νέκταρος παρεγευόμην· ὁ
γὰρ βέλτιστος Γανυμήδης ὑπὸ φιλανθρωπί-
ας εἰ θεάσαιτο ἀποβλέποντά που τὸν ∆ία,
κοτύλην ἂν ἢ καὶ δύο τοῦ νέκταρος ἐνέχει
μοι φέρων. οἱ δὲ θεοί, ὡς Ὅμηρός που
λέγει (καὶ αὐτός, οἶμαι, καθάπερ ἐγὼ
τἀκεῖ τεθεαμένος), οὔτε σῖτον ἔδουσιν, “οὐ
πίνουσ' αἴθοπα οἶνον,” ἀλλὰ τὴν ἀμβροσίαν
παρατίθενται καὶ τοῦ νέκταρος μεθύσκο-
νται, μάλιστα δὲ ἥδονται σιτούμενοι τὸν ἐκ
τῶν θυσιῶν καπνὸν αὐτῇ κνίσῃ ἀνενηνεγ-
μένον καὶ τὸ αἷμα δὲ τῶν ἱερείων, ὃ τοῖς
βωμοῖς οἱ θύοντες περιχέουσιν.
Ἐν δὲ τῷ δείπνῳ ὅ τε Ἀπόλλων ἐκιθάρισε
572

573. καὶ ὁ Σιληνὸς κόρδακα ὠρχήσατο καὶ αἱ
Μοῦσαι ἀναστᾶσαι τῆς τε Ἡσιόδου Θεο-
γονίας ᾖσαν ἡμῖν καὶ τὴν πρώτην ᾠδὴν
τῶν ὕμνων τῶν Πινδάρου. κἀπειδὴ κόρος
ἦν, ἀνεπαυόμεθα ὡς εἶχεν ἕκαστος ἱκανῶς
ὑποβεβρεγμένοι. ἄλλοι μέν ῥα θεοί τε καὶ
ἀνέρες ἱπποκορυσταὶ εὗδον παννύχιοι,
ἐμὲ δ' οὐκ ἔχε νήδυμος ὕπνος· ἀνελογι-
ζόμην γὰρ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, μάλιστα δὲ
ἐκεῖνα, πῶς ἐν τοσούτῳ χρόνῳ ὁ Ἀπόλλων
οὐ φύσειε πώγωνα ἢ πῶς γίνοιτο νὺξ ἐν
οὐρανῷ τοῦ ἡλίου παρόντος ἀεὶ καὶ συ-
νευωχουμένου.
Τότε μὲν οὖν μικρόν τι κατέδαρθον. ἕωθεν
δὲ διαναστὰς ὁ Ζεὺς προσέταττε κηρύττειν
ἐκκλησίαν. κἀπειδὴ παρῆσαν ἅπαντες, ἄρ-
χεται λέγειν· “Τὴν μὲν αἰτίαν τοῦ συναγα-
γεῖν ὑμᾶς ὁ χθιζὸς οὗτος ξένος παρέσχη-
ται· πάλαι δὲ βουλόμενος ὑμῖν κοινώσα-
σθαιπερὶ τῶν φιλοσόφων, μάλιστα ὑπὸ τῆς
Σελήνης καὶ ὧν ἐκείνη μέμφεται προτρα-
573

574. πεὶς ἔγνων μηκέτ' ἐπὶ πλέον παρατεῖναι
τὴν διάσκεψιν.
“Γένος γάρ τι ἀνθρώπων ἐστὶν οὐ πρὸ
πολλοῦ τῷ βίῳ ἐπιπολάσαν ἀργὸν φιλόνει-
κον κενόδοξον ὀξύχολον ὑπόλιχνον ὑπόμω-
ρον τετυφωμένον ὕβρεως ἀνάπλεων καὶ ἵνα
καθ' Ὅμηρον εἴπω ’ἐτώσιον ἄχθος ἀρού-
ρης.’ οὗτοι τοίνυν εἰς συστήματα διαιρε-
θέντες καὶ διαφόρους λόγων λαβυρίνθους
ἐπινοήσαντες οἱ μὲν Στωϊκοὺς ὠνομάκασιν
ἑαυτούς, οἱ δὲ Ἀκαδημαϊκούς, οἱ δὲ Ἐπι-
κουρείους, οἱ δὲ Περιπατητικοὺς καὶ ἄλλα
πολλῷ γελοιότερα τούτων· ἔπειτα δὲ ὄνο-
μα σεμνὸν τὴν ἀρετὴν περιθέμενοι καὶ τὰς
ὀφρῦς ἐπάραντες καὶ τὰ μέτωπα ῥυτιδώσα-
ντες καὶ τοὺς πώγωνας ἐπισπασάμενοι πε-
ριέρχονται ἐπιπλάστῳ σχήματι κατάπτυ-
στα ἤθη περιστέλλοντες, ἐμφερεῖς μάλιστα
τοῖς τραγικοῖς ἐκείνοις ὑποκριταῖς, ὧν ἢν
ἀφέλῃ τις τὰ προσωπεῖα καὶ τὴν χρυσόπα-
στον ἐκείνην στολήν, τὸ καταλειπόμενόν
574

575. ἐστι γελοῖον ἀνθρώπιον ἑπτὰ δραχμῶν ἐς
τὸν ἀγῶνα μεμισθωμένον.
“Τοιοῦτοι δὲ ὄντες ἀνθρώπων μὲν
ἁπάντων καταφρονοῦσι, περὶ θεῶν δὲ ἀλ-
λόκοτα διεξέρχονται· καὶ συνάγοντες εὐε-
ξαπάτητα μειράκια τήν τε πολυθρύλητον
ἀρετὴν τραγῳδοῦσι καὶ τὰς τῶν λόγων
ἀπορίας ἐκδιδάσκουσι, καὶ πρὸς μὲν τοὺς
μαθητὰς καρτερίαν ἀεὶ καὶ σωφροσύνην
καὶ τὸ αὐταρκὲς ἐπαινοῦσι καὶ πλούτου καὶ
ἡδονῆς καταπτύουσι, μόνοι δὲ καὶ καθ'
ἑαυτοὺς γενόμενοι τί ἂν λέγοι τις ὅσα μὲν
ἐσθίουσιν, ὅσα δὲ ἀφροδισιάζουσιν, ὅπως
δὲ περιλείχουσι τῶν ὀβολῶν τὸν ῥύπον;
“Τὸ δὲ πάντων δεινότατον, ὅτι μηδὲν
αὐτοὶ μήτε κοινὸν μήτε ἴδιον ἐπιτελοῦντες,
ἀλλ' ἀχρεῖοι καὶ περιττοὶ καθεστῶτες
οὔτε ποτ' ἐν πολέμῳ ἐναρίθμιοι οὔτ' ἐνὶ
βουλῇ, ὅμως τῶν ἄλλων κατηγοροῦσι καὶ
λόγους τινὰς πικροὺς συμφορήσαντες καὶ
575

576. λοιδορίας καινὰς ἐκμεμελετηκότες ἐπιτι-
μῶσι καὶ ὀνειδίζουσι τοῖς πλησίον, καὶ
οὗτος αὐτῶν τὰ πρῶτα φέρεσθαι δοκεῖ ὃς
ἂν μεγαλοφωνότατός τε ᾖ καὶ ἰταμώτατος
καὶ πρὸς τὰς βλασφημίας θρασύτατος. καί-
τοι τὸν διατεινόμενον αὐτὸν καὶ βοῶντα
καὶ κατηγοροῦντα τῶν ἄλλων ἢν ἔρῃ, ‘Σὺ
δὲ δὴ τί πράττων τυγχάνεις ἢ τί φῶμεν
πρὸς θεῶν σε πρὸς τὸν βίον συντελεῖν;’
φαίη ἄν, εἰ τὰ δίκαια καὶ ἀληθῆ θέλοι
λέγειν, ὅτι ‘Πλεῖν μὲν ἢ γεωργεῖν ἢ στρα-
τεύεσθαι ἤ τινα τέχνην μετιέναι περιττὸν
εἶναί μοι δοκεῖ, κέκραγα δὲ καὶ αὐχμῶ καὶ
ψυχρολουτῶ καὶ ἀνυπόδητος τοῦ χειμῶνος
περιέρχομαι καὶ τρίβωνα ῥυπαρὸν περι-
βέβλημαι καὶ ὥσπερ ὁ Μῶμος τὰ ὑπὸ τῶν
ἄλλων γιγνόμενα συκοφαντῶ, καὶ εἰ μέν
τις ὠψώνηκε τῶν πλουσίων πολυτελῶς ἢ
ἑταίραν ἔχει, τοῦτο πολυπραγμονῶ καὶ
ἀγανακτῶ, εἰ δὲ τῶν φίλων τις ἢ ἑταίρων
κατάκειται νοσῶν ἐπικουρίας τε καὶ θερα-
576

577. πείας δεόμενος, ἀγνοῶ.’
“Τοιαῦτα μέν ἐστιν ὑμῖν, ὦ θεοί, ταῦτα τὰ
θρέμματα. οἱ δὲ δὴ Ἐπικούρειοι αὐτῶν λε-
γόμενοι μάλα δὴ καὶ ὑβρισταί εἰσι καὶ οὐ
μετρίως ἡμῶν καθάπτονται μήτε ἐπιμελε-
ῖσθαι τῶν ἀνθρωπίνων λέγοντες τοὺς θεοὺς
μήτε ὅλως τὰ γιγνόμενα ἐπισκοπεῖν· ὥστε
ὥρα ὑμῖν λογίζεσθαι διότι ἢν ἅπαξ οὗτοι
πεῖσαι τὸν βίον δυνηθῶσιν, οὐ μετρίως πει-
νήσετε. τίς γὰρ ἂν ἔτι θύσειεν ὑμῖν πλέον
οὐδὲν ἕξειν προσδοκῶν;
“Ἃ μὲν γὰρ ἡ Σελήνη αἰτιᾶται, πάντες
ἠκούσατε τοῦ ξένου χθὲς διηγουμένου.
πρὸς ταῦτα βουλεύεσθε ἃ καὶ τοῖς ἀν-
θρώποις γένοιτ' ἂν ὠφελιμώτατα καὶ ἡμῖν
ἀσφαλέστατα.”
Εἰπόντος ταῦτα τοῦ ∆ιὸς ἡ ἐκκλησία διε-
τεθορύβητο, καὶ εὐθὺς ἐβόων ἅπαντες, “κε-
ραύνωσον,” “κατάφλεξον,” “ἐπίτριψον,”
“ἐς τὸ βάραθρον,” “ἐς τὸν Τάρταρον,” “ὡς
577

578. τοὺς Γίγαντας.” ἡσυχίαν δὲ ὁ Ζεὺς αὖθις
παραγγείλας, “Ἔσται ταῦτα ὡς
βούλεσθε,” ἔφη, “καὶ πάντες ἐπιτρίψονται
αὐτῇ διαλεκτικῇ, πλὴν τό γε νῦν εἶναι οὐ
θέμις κολασθῆναί τινα· ἱερομηνία γάρ
ἐστιν, ὡς ἴστε, μηνῶν τούτων τεττάρων,
καὶ ἤδη τὴν ἐκεχειρίαν περιηγγειλάμην. ἐς
νέωτα οὖν ἀρχομένου ἦρος κακοὶ κακῶς
ἀπολοῦνται τῷ σμερδαλέῳ κεραυνῷ.” ἦ
καὶ κυανέῃσιν ἐπ' ὀφρύσι νεῦσε Κρονίων.
“Περὶ δὲ τουτουὶ Μενίππου ταῦτα,” ἔφη,
“μοι δοκεῖ· περιαιρεθέντα αὐτὸν τὰ πτερά,
ἵνα μὴ καὶ αὖθις ἔλθῃ ποτέ, ὑπὸ τοῦ Ἑρ-
μοῦ ἐς τὴν γῆν κατενεχθῆναι τήμερον.”
καὶ ὁ μὲν ταῦτα εἰπὼν διέλυσε τὸν σύλλο-
γον, ἐμὲ δὲ ὁ Κυλλήνιος τοῦ δεξιοῦ ὠτὸς
ἀποκρεμάσας περὶ ἑσπέραν χθὲς κατέθηκε
φέρων ἐς τὸν Κεραμεικόν. Ἅπαντα ἀκήκο-
ας, ἅπαντα, ὦ ἑταῖρε, τἀξ οὐρανοῦ· ἄπειμι
τοίνυν καὶ τοῖς ἐν τῇ Ποικίλῃ περιπατοῦσι
τῶν φιλοσόφων αὐτὰ ταῦτα εὐαγγελιούμε-
578

579. ΤΙΜΩΝ Η ΜΙΣΑΝΘΡΩΠΟΣ
{ΤΙΜΩΝ} Ὦ Ζεῦ φίλιε καὶ ξένιε καὶ ἑται-
ρεῖε καὶ ἐφέστιε καὶ ἀστεροπητὰ καὶ ὅρκιε
καὶ νεφεληγερέτα καὶ ἐρίγδουπε καὶ εἴ τί
σε ἄλλο οἱ ἐμβρόντητοι ποιηταὶ καλοῦσι –
καὶ μάλιστα ὅταν ἀπορῶσι πρὸς τὰ μέτρα·
τότε γὰρ αὐτοῖς πολυώνυμος γενόμενος
ὑπερείδεις τὸ πῖπτον τοῦ μέτρου καὶ ἀνα-
πληροῖς τὸ κεχηνὸς τοῦ ῥυθμοῦ – ποῦ σοι
νῦν ἡ ἐρισμάραγος ἀστραπὴ καὶ ἡ βαρύ-
βρομος βροντὴ καὶ ὁ αἰθαλόεις καὶ ἀργήεις
καὶ σμερδαλέος κεραυνός; ἅπαντα γὰρ τα-
ῦτα λῆρος ἤδη ἀναπέφηνε καὶ καπνὸς ἀτε-
χνῶς ποιητικὸς ἔξω τοῦ πατάγου τῶν ὀνο-
μάτων. τὸ δὲ ἀοίδιμόν σοι καὶ ἑκηβόλον
579

580. ὅπλον καὶ πρόχειρον οὐκ οἶδ' ὅπως τελέως
ἀπέσβη καὶ ψυχρόν ἐστι, μηδὲ ὀλίγον σπιν-
θῆρα ὀργῆς κατὰ τῶν ἀδικούντων διαφυ-
λάττον. θᾶττον γοῦν τῶν ἐπιορκεῖν τις ἐπι-
χειρούντων ἕωλον θρυαλλίδα φοβηθείη ἂν
ἢ τὴν τοῦ πανδαμάτορος κεραυνοῦ φλόγα·
οὕτω δαλόν τινα ἐπανατείνεσθαι δοκεῖς
αὐτοῖς, ὡς πῦρ μὲν ἢ καπνὸν ἀπ' αὐτοῦ μὴ
δεδιέναι, μόνον δὲ τοῦτο οἴεσθαι ἀπολαύειν
τοῦ τραύματος, ὅτι ἀναπλησθήσονται τῆς
ἀσβόλου.
Ὥστε ἤδη διὰ ταῦτά σοι καὶ ὁ Σαλμωνεὺς
ἀντιβροντᾶν ἐτόλμα, οὐ πάντῃ ἀπίθανος
ὤν, πρὸς οὕτω ψυχρὸν τὴν ὀργὴν ∆ία θερ-
μουργὸς ἀνὴρ μεγαλαυχούμενος. πῶς γὰρ
<οὐ>, ὅπου γε καθάπερ ὑπὸ μανδραγόρᾳ
καθεύδεις, ὃς οὔτε τῶν ἐπιορκούντων
ἀκούεις οὔτε τοὺς ἀδικοῦντας ἐπισκοπεῖς,
λημᾷς δὲ καὶ ἀμβλυώττεις πρὸς τὰ γινόμε-
να καὶ τὰ ὦτα ἐκκεκώφησαι καθάπερ οἱ
παρηβηκότες; ἐπεὶ νέος γε ἔτι καὶ ὀξύθυ-
580

581. μος ὢν καὶ ἀκμαῖος τὴν ὀργὴν πολλὰ κατὰ
τῶν ἀδίκων καὶ βιαίων ἐποίεις καὶ οὐδέπο-
τε ἦγες τότε πρὸς αὐτοὺς ἐκεχειρίαν, ἀλλ'
ἀεὶ ἐνεργὸς πάντως ὁ κεραυνὸς ἦν καὶ ἡ
αἰγὶς ἐπεσείετο καὶ ἡ βροντὴ ἐπαταγεῖτο
καὶ ἡ ἀστραπὴ συνεχὲς ὥσπερ εἰς ἀκροβο-
λισμὸν προηκοντίζετο· οἱ σεισμοὶ δὲ κοσκι-
νηδὸν καὶ ἡ χιὼν σωρηδὸν καὶ ἡ χάλαζα
πετρηδόν, ἵνα σοι φορτικῶς διαλέγωμαι,
ὑετοί τε ῥαγδαῖοι καὶ βίαιοι, ποταμὸς
ἑκάστη σταγών· ὥστε τηλικαύτη ἐν ἀκαρεῖ
χρόνου ναυαγία ἐπὶ τοῦ ∆ευκαλίωνος
ἐγένετο, ὡς ὑποβρυχίων ἁπάντων καταδε-
δυκότων μόγις ἕν τι κιβώτιον περισωθῆναι
προσοκεῖλαν τῷ Λυκωρεῖ ζώπυρόν τι τοῦ
ἀνθρωπίνου σπέρματος διαφυλάττον εἰς
ἐπιγονὴν κακίας μείζονος.
Τοιγάρτοι ἀκόλουθα τῆς ῥᾳθυμίας τἀπί-
χειρα κομίζῃ παρ' αὐτῶν, οὔτε θύοντος ἔτι
σοί τινος οὔτε στεφανοῦντος, εἰ μή τις ἄρα
πάρεργον Ὀλυμπίων, καὶ οὗτος οὐ πάνυ
581

582. ἀναγκαῖα ποιεῖν δοκῶν, ἀλλ' εἰς ἔθος τι ἀρ-
χαῖον συντελῶν· καὶ κατ' ὀλίγον Κρόνον
σε, ὦ θεῶν γενναιότατε, ἀποφαίνουσι, πα-
ρωσάμενοι τῆς τιμῆς. ἐῶ λέγειν ποσάκις
ἤδη σου τὸν νεὼν σεσυλήκασιν· οἱ δὲ καὶ
αὐτῷ σοὶ τὰς χεῖρας Ὀλυμπίασιν ἐπιβε-
βλήκασι, καὶ σὺ ὁ ὑψιβρεμέτης ὤκνησας ἢ
ἀναστῆσαι τοὺς κύνας ἢ τοὺς γείτονας ἐπι-
καλέσασθαι, ὡς βοηδρομήσαντες αὐτοὺς
συλλάβοιεν ἔτι συσκευαζομένους πρὸς τὴν
φυγήν· ἀλλ' ὁ γενναῖος καὶ Γιγαντολέτωρ
καὶ Τιτανοκράτωρ ἐκάθησο τοὺς πλο-
κάμους περικειρόμενος ὑπ' αὐτῶν, δεκάπη-
χυν κεραυνὸν ἔχων ἐν τῇ δεξιᾷ.
Ταῦτα τοίνυν, ὦ θαυμάσιε, πηνίκα παύσε-
ται οὕτως ἀμελῶς παρορώμενα; ἢ πότε κο-
λάσεις τὴν τοσαύτην ἀδικίαν; πόσοι Φα-
έθοντες ἢ ∆ευκαλίωνες ἱκανοὶ πρὸς οὕτως
ὑπέραντλον ὕβριν τοῦ βίου; ἵνα γὰρ τὰ κοι-
νὰ ἐάσας τἀμὰ εἴπω, τοσούτους Ἀθηναίων
εἰς ὕψος ἄρας καὶ πλουσίους ἐκ πενε-
582

583. στάτων ἀποφήνας καὶ πᾶσι τοῖς δεομένοις
ἐπικουρήσας, μᾶλλον δὲ ἀθρόον εἰς εὐεργε-
σίαν τῶν φίλων ἐκχέας τὸν πλοῦτον, ἐπει-
δὴ πένης διὰ ταῦτα ἐγενόμην, οὐκέτι οὐδὲ
γνωρίζομαι πρὸς αὐτῶν οὐδὲ προσβλέπου-
σιν οἱ τέως ὑποπτήσσοντες καὶ προσκυνο-
ῦντες κἀκ τοῦ ἐμοῦ νεύματος ἀνηρτημένοι,
ἀλλ' ἤν που καὶ ὁδῷ βαδίζων ἐντύχω τινὶ
αὐτῶν, ὥςπερ τινὰ στήλην παλαιοῦ νεκροῦ
ὑπτίαν ὑπὸ τοῦ χρόνου ἀνατετραμμένην
παρέρχονται μηδὲ ἀναγνόντες. οἱ δὲ καὶ
πόρρωθεν ἰδόντες ἑτέραν ἐκτρέπονται δυ-
σάντητον καὶ ἀποτρόπαιον θέαμα ὄψεσθαι
ὑπολαμβάνοντες τὸν οὐ πρὸ πολλοῦ σω-
τῆρα καὶ εὐεργέτην αὐτῶν γεγενημένον.
ὥστε ὑπὸ τῶν κακῶν ἐπὶ ταύτην τὴν ἐσχα-
τιὰν τραπόμενος ἐναψάμενος διφθέραν ἐρ-
γάζομαι τὴν γῆν ὑπόμισθος ὀβολῶν τεσ-
σάρων, τῇ ἐρημίᾳ καὶ τῇ δικέλλῃ προσφι-
λοσοφῶν. ἐνταῦθα τοῦτο γοῦν μοι δοκῶ
κερδανεῖν, μηκέτι ὄψεσθαι πολλοὺς παρὰ
583

584. τὴν ἀξίαν εὖ πράττοντας· ἀνιαρότερον γὰρ
τοῦτό γε.
Ἤδη ποτὲ οὖν, ὦ Κρόνου καὶ Ῥέας υἱέ,
τὸν βαθὺν τοῦτον ὕπνον ἀποσεισάμενος καὶ
νήδυμον – ὑπὲρ τὸν Ἐπιμενίδην γὰρ κεκοί-
μησαι – καὶ ἀναρριπίσας τὸν κεραυνὸν ἢ
ἐκ τῆς Αἴτνης ἐναυσάμενος μεγάλην ποιή-
σας τὴν φλόγα ἐπιδείξαιό τινα χολὴν ἀν-
δρώδους καὶ νεανικοῦ ∆ιός, εἰ μὴ ἀληθῆ
ἐστι τὰ ὑπὸ Κρητῶν περὶ σοῦ καὶ τῆς ἐκεῖ
ταφῆς μυθολογούμενα.
{ΖΕΥΣ} Τίς οὗτός ἐστιν, ὦ Ἑρμῆ, ὁ κε-
κραγὼς ἐκ τῆς Ἀττικῆς παρὰ τὸν Ὑμητ-
τὸν ἐν τῇ ὑπωρείᾳ πιναρὸς ὅλος καὶ αὐχ-
μῶν καὶ ὑποδίφθερος; σκάπτει δὲ οἶμαι
ἐπικεκυφώς· λάλος ἅνθρωπος καὶ θρασύς.
ἦ που φιλόσοφός ἐστιν· οὐ γὰρ ἂν οὕτως
ἀσεβεῖς τοὺς λόγους διεξῄει καθ' ἡμῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Τί φῄς, ὦ πάτερ; ἀγνοεῖς Τί-
μωνα τὸν Ἐχεκρατίδου τὸν Κολλυτέα;
584

585. οὗτός ἐστιν ὁ πολλάκις ἡμᾶς καθ' ἱερῶν τε-
λείων ἑστιάσας, ὁ νεόπλουτος, ὁ τὰς ὅλας
ἑκατόμβας, παρ' ᾧ λαμπρῶς ἑορτάζειν
εἰώθαμεν τὰ ∆ιάσια.
{ΖΕΥΣ} Φεῦ τῆς ἀλλαγῆς· ὁ καλὸς ἐκε-
ῖνος, ὁ πλούσιος, περὶ ὃν οἱ τοσοῦτοι φίλοι;
τί παθὼν οὖν τοιοῦτός ἐστιν, αὐχμηρός,
ἄθλιος, καὶ σκαπανεὺς καὶ μισθωτός, ὡς
ἔοικεν, οὕτω βαρεῖαν καταφέρων τὴν δί-
κελλαν;
{ΕΡΜΗΣ} Οὑτωσὶ μὲν εἰπεῖν, χρηστότης
ἐπέτριψεν αὐτὸν καὶ φιλανθρωπία καὶ ὁ
πρὸς τοὺς δεομένους ἅπαντας οἶκτος, ὡς
δὲ ἀληθεῖ λόγῳ, ἄνοια καὶ εὐήθεια καὶ
ἀκρισία περὶ τῶν φίλων, ὃς οὐ συνίει κόρα-
ξι καὶ λύκοις χαριζόμενος, ἀλλ' ὑπὸ γυπῶν
τοσούτων ὁ κακοδαίμων κειρόμενος τὸ
ἧπαρ φίλους εἶναι αὐτοὺς καὶ ἑταίρους
ᾤετο, ὑπ' εὐνοίας τῆς πρὸς αὐτὸν χαίρο-
ντας τῇ βορᾷ· οἱ δὲ τὰ ὀστᾶ γυμνώσαντες
585

586. ἀκριβῶς καὶ περιτραγόντες, εἰ δέ τις καὶ
μυελὸς ἐνῆν, ἐκμυζήσαντες καὶ τοῦτον εὖ
μάλα ἐπιμελῶς, ᾤχοντο αὖον αὐτὸν καὶ
τὰς ῥίζας ὑποτετμημένον ἀπολιπόντες,
οὐδὲ γνωρίζοντες ἔτι ἢ προσβλέποντες –
πόθεν γάρ; – ἢ ἐπικουροῦντες ἢ ἐπιδι-
δόντες ἐν τῷ μέρει. διὰ ταῦτα δικελλίτης
καὶ διφθερίας, ὡς ὁρᾷς, ἀπολιπὼν ὑπ'
αἰσχύνης τὸ ἄστυ μισθοῦ γεωργεῖ μελαγ-
χολῶν τοῖς κακοῖς, ὅτι οἱ πλουτοῦντες παρ'
αὐτοῦ μάλα ὑπεροπτικῶς παρέρχονται
οὐδὲ τοὔνομα, εἰ Τίμων καλοῖτο, εἰδότες.
{ΖΕΥΣ} Καὶ μὴν οὐ παροπτέος ἁνὴρ οὐδὲ
ἀμελητέος· εἰκότως γὰρ ἠγανάκτει δυστυ-
χῶν· ἐπεὶ καὶ ὅμοια ποιήσομεν τοῖς κατα-
ράτοις κόλαξιν ἐκείνοις ἐπιλελησμένοι ἀν-
δρὸς τοσαῦτα μηρία ταύρων τε καὶ αἰγῶν
πιότατα καύσαντος ἡμῖν ἐπὶ τῶν βωμῶν·
ἔτι γοῦν ἐν ταῖς ῥισὶ τὴν κνῖσαν αὐτῶν
ἔχω. πλὴν ὑπ' ἀσχολίας τε καὶ θορύβου
πολλοῦ τῶν ἐπιορκούντων καὶ βιαζομένων
586

587. καὶ ἁρπαζόντων, ἔτι δὲ καὶ φόβου τοῦ
παρὰ τῶν ἱεροσυλούντων – πολλοὶ γὰρ
οὗτοι καὶ δυσφύλακτοι καὶ οὐδὲ ὀλίγον κα-
ταμύσαι ἡμῖν ἐφιᾶσι – πολὺν ἤδη χρόνον
οὐδὲ ἀπέβλεψα ἐς τὴν Ἀττικήν, καὶ μάλι-
στα ἐξ οὗ φιλοσοφία καὶ λόγων ἔριδες ἐπε-
πόλασαν αὐτοῖς· μαχομένων γὰρ πρὸς ἀλ-
λήλους καὶ κεκραγότων οὐδὲ ἐπακούειν
ἔστι τῶν εὐχῶν· ὥστε ἢ ἐπιβυσάμενον χρὴ
τὰ ὦτα καθῆσθαι ἢ ἐπιτριβῆναι πρὸς
αὐτῶν, ἀρετήν τινα καὶ ἀσώματα καὶ λή-
ρους μεγάλῃ τῇ φωνῇ συνειρόντων. διὰ τα-
ῦτά τοι καὶ τοῦτον ἀμεληθῆναι συνέβη
πρὸς ἡμῶν οὐ φαῦλον ὄντα.
Ὅμως δὲ τὸν Πλοῦτον, ὦ Ἑρμῆ, παραλα-
βὼν ἄπιθι παρ' αὐτὸν κατὰ τάχος· ἀγέτω
δὲ ὁ Πλοῦτος καὶ τὸν Θησαυρὸν μεθ'
αὑτοῦ καὶ μενέτωσαν ἄμφω παρὰ τῷ Τί-
μωνι μηδὲ ἀπαλλαττέσθωσαν οὕτω ῥᾳδί-
ως, κἂν ὅτι μάλιστα ὑπὸ χρηστότητος
αὖθις ἐκδιώκῃ αὐτοὺς τῆς οἰκίας. περὶ δὲ
587

588. τῶν κολάκων ἐκείνων καὶ τῆς ἀχαριστίας
ἣν ἐπεδείξαντο πρὸς αὐτόν, καὶ αὖθις μὲν
σκέψομαι καὶ δίκην δώσουσιν, ἐπειδὰν τὸν
κεραυνὸν ἐπισκευάσω· κατεαγμέναι γὰρ
αὐτοῦ καὶ ἀπεστομωμέναι εἰσὶ δύο ἀκτῖνες
αἱ μέγισται, ὁπότε φιλοτιμότερον ἠκόντι-
σα πρῴην ἐπὶ τὸν σοφιστὴν Ἀναξαγόραν,
ὃς ἔπειθε τοὺς ὁμιλητὰς μηδὲ ὅλως εἶναί
τινας ἡμᾶς τοὺς θεούς. ἀλλ' ἐκείνου μὲν δι-
ήμαρτον – ὑπερέσχε γὰρ αὐτοῦ τὴν χεῖρα
Περικλῆς – ὁ δὲ κεραυνὸς εἰς τὸ Ἀνακεῖον
παρασκήψας ἐκεῖνό τε κατέφλεξε καὶ
αὐτὸς ὀλίγου δεῖν συνετρίβη περὶ τῇ
πέτρᾳ. πλὴν ἱκανὴ ἐν τοσούτῳ καὶ αὕτη τι-
μωρία ἔσται αὐτοῖς, ὑπερπλουτοῦντα τὸν
Τίμωνα ὁρῶσιν.
{ΕΡΜΗΣ} Οἷον ἦν τὸ μέγα κεκραγέναι
καὶ ὀχληρὸν εἶναι καὶ θρασύν. οὐ τοῖς δι-
καιολογοῦσι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐχο-
μένοις τοῦτο χρήσιμον· ἰδού γέ τοι αὐτίκα
μάλα πλούσιος ἐκ πενεστάτου καταστήσε-
588

589. ται ὁ Τίμων βοήσας καὶ παρρησιασάμενος
ἐν τῇ εὐχῇ καὶ ἐπιστρέψας τὸν ∆ία· εἰ δὲ
σιωπῇ ἔσκαπτεν ἐπικεκυφώς, ἔτι ἂν ἔσκα-
πτεν ἀμελούμενος.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἀλλ' ἐγὼ οὐκ ἂν ἀπέλθοι-
μι, ὦ Ζεῦ, παρ' αὐτόν.
{ΖΕΥΣ} ∆ιὰ τί, ὦ ἄριστε Πλοῦτε, καὶ τα-
ῦτα ἐμοῦ κελεύσαντος;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ὅτι νὴ ∆ία ὕβριζεν εἰς
ἐμὲ καὶ ἐξεφόρει καὶ ἐς πολλὰ κατεμέριζε,
καὶ ταῦτα πατρῷον αὐτῷ φίλον ὄντα, καὶ
μονονουχὶ δικράνοις ἐξεώθει με τῆς οἰκίας
καθάπερ οἱ τὸ πῦρ ἐκ τῶν χειρῶν ἀπορρι-
πτοῦντες. αὖθις οὖν ἀπέλθω παρασίτοις
καὶ κόλαξι καὶ ἑταίραις παραδοθησόμενος;
ἐπ' ἐκείνους, ὦ Ζεῦ, πέμπε με τοὺς ἡσθη-
σομένους τῇ δωρεᾷ, τοὺς περιέψοντας, οἷς
τίμιος ἐγὼ καὶ περιπόθητος· οὗτοι δὲ οἱ
λάροι τῇ πενίᾳ συνέστωσαν, ἣν προτιμῶσιν
ἡμῶν, καὶ διφθέραν παρ' αὐτῆς λαβόντες
589

590. καὶ δίκελλαν ἀγαπάτωσαν ἄθλιοι τέτταρας
ὀβολοὺς ἀποφέροντες, οἱ δεκαταλάντους
δωρεὰς ἀμελητὶ προϊέμενοι.
{ΖΕΥΣ} Οὐδὲν ἔτι τοιοῦτον ὁ Τίμων ἐρ-
γάσεται περὶ σέ· πάνυ γὰρ αὐτὸν ἡ δίκελλα
πεπαιδαγώγηκεν, εἰ μὴ παντάπασιν ἀνάλ-
γητός ἐστι τὴν ὀσφῦν, ὡς χρῆν σὲ ἀντὶ τῆς
πενίας προαιρεῖσθαι. σὺ μέντοι πάνυ μεμ-
ψίμοιρος εἶναί μοι δοκεῖς, ὃς νῦν μὲν τὸν
Τίμωνα αἰτιᾷ, διότι σοι τὰς θύρας ἀναπε-
τάσας ἠφίει περινοστεῖν ἐλευθέρως οὔτε
ἀποκλείων οὔτε ζηλοτυπῶν· ἄλλοτε δὲ το-
ὐναντίον ἠγανάκτεις κατὰ τῶν πλουσίων
κατακεκλεῖσθαι λέγων πρὸς αὐτῶν ὑπὸ μο-
χλοῖς καὶ κλεισὶ καὶ σημείων ἐπιβολαῖς,
ὡς μηδὲ παρακύψαι σοι ἐς τὸ φῶς δυνατὸν
εἶναι. ταῦτα γοῦν ἀπωδύρου πρός με, ἀπο-
πνίγεσθαι λέγων ἐν πολλῷ τῷ σκότῳ· καὶ
διὰ τοῦτο ὠχρὸς ἡμῖν ἐφαίνου καὶ φροντί-
δος ἀνάπλεως, συνεσπακὼς τοὺς δακτύ-
λους πρὸς τὸ ἔθος τῶν λογισμῶν καὶ ἀπο-
590

591. δράσεσθαι ἀπειλῶν, εἰ καιροῦ λάβοιο, παρ'
αὐτῶν· καὶ ὅλως τὸ πρᾶγμα ὑπέρδεινον
ἐδόκει σοι, ἐν χαλκῷ ἢ σιδηρῷ τῷ θαλάμῳ
καθάπερ τὴν ∆ανάην παρθενεύεσθαι ὑπ'
ἀκριβέσι καὶ παμπονήροις παιδαγωγοῖς
ἀνατρεφόμενον, τῷ Τόκῳ καὶ τῷ Λογι-
σμῷ. ἄτοπα γοῦν ποιεῖν ἔφασκες αὐτοὺς
ἐρῶντας μὲν εἰς ὑπερβολήν, ἐξὸν δὲ ἀπο-
λαύειν οὐ τολμῶντας, οὐδὲ ἐπ' ἀδείας χρω-
μένους τῷ ἔρωτι κυρίους γε ὄντας, ἀλλὰ
φυλάττειν ἐγρηγορότας, ἐς τὸ σημεῖον καὶ
τὸν μοχλὸν ἀσκαρδαμυκτὶ βλέποντας, ἱκα-
νὴν ἀπόλαυσιν οἰομένους οὐ τὸ αὐτοὺς ἀπο-
λαύειν ἔχειν, ἀλλὰ τὸ μηδενὶ μεταδιδόναι
τῆς ἀπολαύσεως, καθάπερ τὴν ἐν τῇ φάτνῃ
κύνα μήτε αὐτὴν ἐσθίουσαν τῶν κριθῶν
μήτε τῷ ἵππῳ πεινῶντι ἐπιτρέπουσαν. καὶ
προσέτι γε καὶ κατεγέλας αὐτῶν φειδο-
μένων καὶ φυλαττόντων καὶ τὸ καινότατον
αὑτοὺς ζηλοτυπούντων, ἀγνοούντων δὲ ὡς
κατάρατος οἰκέτης ἢ οἰκονόμος πεδότριψ
591

592. ὑπεισιὼν λαθραίως ἐμπαροινήσει, τὸν κα-
κοδαίμονα καὶ ἀνέραστον δεσπότην πρὸς
ἀμαυρόν τι καὶ μικρόστομον λυχνίδιον καὶ
διψαλέον θρυαλλίδιον ἐπαγρυπνεῖν ἐάσας
τοῖς τόκοις. πῶς οὖν οὐκ ἄδικα ταῦτά σου,
πάλαι μὲν ἐκεῖνα αἰτιᾶσθαι, νῦν δὲ τῷ Τί-
μωνι τὰ ἐναντία ἐπικαλεῖν;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Καὶ μὴν εἴ γε τἀληθὲς ἐξε-
τάζοις, ἄμφω σοι εὔλογα δόξω ποιεῖν· τοῦ
τε γὰρ Τίμωνος τὸ πάνυ τοῦτο ἀνειμένον
ἀμελὲς καὶ οὐκ εὐνοϊκὸν ὡς πρὸς ἐμὲ
εἰκότως ἂν δοκοίη· τούς τε αὖ κατάκλει-
στον ἐν θύραις καὶ σκότῳ φυλάττοντας,
ὅπως αὐτοῖς παχύτερος γενοίμην καὶ πιμε-
λὴς καὶ ὑπέρογκος ἐπιμελουμένους, οὔτε
προσαπτομένους αὐτοὺς οὔτε ἐς τὸ φῶς
προάγοντας, ὡς μηδὲ ὀφθείην πρός τινος,
ἀνοήτους ἐνόμιζον εἶναι καὶ ὑβριστάς,
οὐδὲν ἀδικοῦντά με ὑπὸ τοσούτοις δεσμοῖς
κατασήποντας, οὐκ εἰδότας ὡς μετὰ μι-
κρὸν ἀπίασιν ἄλλῳ τινὶ τῶν εὐδαιμόνων με
592

593. καταλιπόντες. οὔτ' οὖν ἐκείνους οὔτε τοὺς
πάνυ προχείρους εἰς ἐμὲ τούτους ἐπαινῶ,
ἀλλὰ τούς, ὅπερ ἄριστόν ἐστι, μέτρον ἐπι-
θήσοντας τῷ πράγματι καὶ μήτε ἀφεξο-
μένους τὸ παράπαν μήτε προησομένους τὸ
ὅλον.
Σκόπει γάρ, ὦ Ζεῦ, πρὸς τοῦ ∆ιός. εἴ τις
νόμῳ γήμας γυναῖκα νέαν καὶ καλὴν ἔπει-
τα μήτε φυλάττοι μήτε ζηλοτυποῖ τὸ πα-
ράπαν, ἀφιεὶς καὶ βαδίζειν ἔνθα ἐθέλοι νύ-
κτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν καὶ συνεῖναι τοῖς
βουλομένοις, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἀπάγοι μοι-
χευθησομένην ἀνοίγων τὰς θύρας καὶ μα-
στροπεύων καὶ πάντας ἐπ' αὐτὴν καλῶν,
ἆρα ὁ τοιοῦτος ἐρᾶν δόξειεν ἄν; οὐ σύ γε,
ὦ Ζεῦ, τοῦτο φαίης ἄν, ἐρασθεὶς πολλάκις.
εἰ δέ τις ἔμπαλιν ἐλευθέραν γυναῖκα εἰς
τὴν οἰκίαν νόμῳ παραλαβὼν ἐπ' ἀρότῳ
παίδων γνησίων, ὁ δὲ μήτε αὐτὸς προ-
σάπτοιτο ἀκμαίας καὶ καλῆς παρθένου
μήτε ἄλλῳ προσβλέπειν ἐπιτρέποι, ἄγονον
593

594. δὲ καὶ στεῖραν κατακλείσας παρθενεύοι,
καὶ ταῦτα ἐρᾶν φάσκων καὶ δῆλος ὢν ἀπὸ
τῆς χρόας καὶ τῆς σαρκὸς ἐκτετηκυίας καὶ
τῶν ὀφθαλμῶν ὑποδεδυκότων, ἔσθ' ὅπως ὁ
τοιοῦτος οὐ παραπαίειν δόξειεν ἄν, δέον
παιδοποιεῖσθαι καὶ ἀπολαύειν τοῦ γάμου,
καταμαραίνων εὐπρόσωπον οὕτω καὶ
ἐπέραστον κόρην καθάπερ ἱέρειαν τῇ Θε-
σμοφόρῳ τρέφων διὰ παντὸς τοῦ βίου; τα-
ῦτα καὶ αὐτὸς ἀγανακτῶ, πρὸς ἐνίων μὲν
ἀτίμως λακτιζόμενος καὶ λαφυσσόμενος
καὶ ἐξαντλούμενος, ὑπ' ἐνίων δὲ ὥσπερ
στιγματίας δραπέτης πεπεδημένος.
{ΖΕΥΣ} Τί οὖν ἀγανακτεῖς κατ' αὐτῶν; δι-
δόασι γὰρ ἄμφω καλὴν τὴν δίκην, οἱ μὲν
ὥσπερ ὁ Τάνταλος ἄποτοι καὶ ἄγευστοι
καὶ ξηροὶ τὸ στόμα, ἐπικεχηνότες μόνον
τῷ χρυσίῳ, οἱ δὲ καθάπερ ὁ Φινεὺς ἀπὸ
τῆς φάρυγγος τὴν τροφὴν ὑπὸ τῶν Ἁρπυι-
ῶν ἀφαιρούμενοι. ἀλλ' ἄπιθι ἤδη σωφρονε-
στέρῳ παρὰ πολὺ τῷ Τίμωνι ἐντευξόμε-
594

595. νος.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἐκεῖνος γάρ ποτε παύσε-
ται ὥσπερ ἐκ κοφίνου τετρυπημένου, πρὶν
ὅλως εἰσρυῆναί με, κατὰ σπουδὴν ἐξα-
ντλῶν, φθάσαι βουλόμενος τὴν ἐπιρροήν,
μὴ ὑπέραντλος εἰσπεσὼν ἐπικλύσω αὐτόν;
ὥστε ἐς τὸν τῶν ∆αναΐδων πίθον ὑδροφο-
ρήσειν μοι δοκῶ καὶ μάτην ἐπαντλήσειν,
τοῦ κύτους μὴ στέγοντος, ἀλλὰ πρὶν εἰσρυ-
ῆναι σχεδὸν ἐκχυθησομένου τοῦ ἐπιρρέο-
ντος· οὕτως εὐρύτερον τὸ πρὸς τὴν ἔκχυσιν
κεχηνὸς τοῦ πίθου καὶ ἀκώλυτος ἡ ἔξοδος.
{ΖΕΥΣ} Οὐκοῦν, ἢν μὴ ἐμφράξηται τὸ κε-
χηνὸς τοῦτο καὶ ἐς τὸ ἅπαξ ἀναπεπτα-
μένον, ἐκχυθέντος ἐν βραχεῖ σου ῥᾳδίως
εὑρήσει τὴν διφθέραν αὖθις καὶ τὴν δίκελ-
λαν ἐν τῇ τρυγὶ τοῦ πίθου. ἀλλ' ἄπιτε ἤδη
καὶ πλουτίζετε αὐτόν· σὺ δὲ μέμνησο, ὦ
Ἑρμῆ, ἐπανιὼν πρὸς ἡμᾶς ἄγειν τοὺς Κύ-
κλωπας ἐκ τῆς Αἴτνης, ὅπως τὸν κεραυνὸν
595

596. ἀκονήσαντες ἐπισκευάσωσιν· ὡς ἤδη γε τε-
θηγμένου αὐτοῦ δεησόμεθα.
{ΕΡΜΗΣ} Προΐωμεν, ὦ Πλοῦτε. τί
τοῦτο; ὑποσκάζεις; ἐλελήθεις με, ὦ γεν-
νάδα, οὐ τυφλὸς μόνον ἀλλὰ καὶ χωλὸς ὤν.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Οὐκ ἀεὶ τοῦτο, ὦ Ἑρμῆ,
ἀλλ' ὁπόταν μὲν ἀπίω παρά τινα πεμφθεὶς
ὑπὸ τοῦ ∆ιός, οὐκ οἶδ' ὅπως βραδύς εἰμι
καὶ χωλὸς ἀμφοτέροις, ὡς μόγις τελεῖν ἐπὶ
τὸ τέρμα, προγηράσαντος ἐνίοτε τοῦ περι-
μένοντος, ὁπόταν δὲ ἀπαλλάττεσθαι δέῃ,
πτηνὸν ὄψει, πολὺ τῶν ὀνείρων ὠκύτερον·
ἅμα γοῦν ἔπεσεν ἡ ὕσπληξ, κἀγὼ ἤδη ἀνα-
κηρύττομαι νενικηκώς, ὑπερπηδήσας τὸ
στάδιον οὐδὲ ἰδόντων ἐνίοτε τῶν θεατῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐκ ἀληθῆ ταῦτα φῄς· ἐγώ γέ
τοι πολλοὺς ἂν εἰπεῖν ἔχοιμί σοι χθὲς μὲν
οὐδὲ ὀβολὸν ὥστε πρίασθαι βρόχον ἐσχη-
κότας, ἄφνω δὲ τήμερον πλουσίους καὶ πο-
λυτελεῖς ἐπὶ λευκοῦ ζεύγους ἐξελαύνοντας,
596

597. οἷς οὐδὲ κἂν ὄνος ὑπῆρξε πώποτε. καὶ
ὅμως πορφυροῖ καὶ χρυσόχειρες περιέρχο-
νται οὐδ' αὐτοὶ πιστεύοντες οἶμαι ὅτι μὴ
ὄναρ πλουτοῦσιν.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἑτεροῖον τοῦτ' ἐστίν, ὦ
Ἑρμῆ, καὶ οὐχὶ τοῖς ἐμαυτοῦ ποσὶ βαδίζω
τότε, οὐδὲ ὁ Ζεὺς ἀλλ' ὁ Πλούτων ἀπο-
στέλλει με παρ' αὐτοὺς ἅτε πλουτοδότης
καὶ μεγαλόδωρος καὶ αὐτὸς ὤν· δηλοῖ γοῦν
καὶ τῷ ὀνόματι. ἐπειδὰν τοίνυν μετοικι-
σθῆναι δέῃ με παρ' ἑτέρου πρὸς ἕτερον, ἐς
δέλτον ἐμβαλόντες με καὶ κατασημηνάμε-
νοι ἐπιμελῶς φορηδὸν ἀράμενοι μετακομί-
ζουσιν· καὶ ὁ μὲν νεκρὸς ἐν σκοτεινῷ που
τῆς οἰκίας πρόκειται ὑπὲρ τὰ γόνατα πα-
λαιᾷ τῇ ὀθόνῃ σκεπόμενος, περιμάχητος
ταῖς γαλαῖς, ἐμὲ δὲ οἱ ἐπελπίσαντες ἐν τῇ
ἀγορᾷ περιμένουσι κεχηνότες ὥσπερ τὴν
χελιδόνα προσπετομένην τετριγότες οἱ νε-
οττοί. ἐπειδὰν δὲ τὸ σημεῖον ἀφαιρεθῇ καὶ
τὸ λίνον ἐντμηθῇ καὶ ἡ δέλτος ἀνοιχθῇ καὶ
597

598. ἀνακηρυχθῇ μου ὁ καινὸς δεσπότης ἤτοι
συγγενής τις ἢ κόλαξ ἢ καταπύγων
οἰκέτης ἐκ παιδικῶν τίμιος, ὑπεξυρημένος
ἔτι τὴν γνάθον, ἀντὶ ποικίλων καὶ παντο-
δαπῶν ἡδονῶν ἃς ἤδη ἔξωρος ὢν ὑπηρέτη-
σεν αὐτῷ μέγα τὸ μίσθωμα ὁ γενναῖος
ἀπολαβών, ἐκεῖνος μέν, ὅστις ἂν ᾖ ποτε,
ἁρπασάμενός με αὐτῇ δέλτῳ θέει φέρων
ἀντὶ τοῦ τέως Πυρρίου ἢ ∆ρόμωνος ἢ Τι-
βείου Μεγακλῆς ἢ Μεγάβυζος ἢ Πρώταρ-
χος μετονομασθείς, τοὺς μάτην κεχηνότας
ἐκείνους ἐς ἀλλήλους ἀποβλέποντας κατα-
λιπὼν ἀληθὲς ἄγοντας τὸ πένθος, οἷος
αὐτοὺς ὁ θύννος ἐκ μυχοῦ τῆς σαγήνης
διέφυγεν οὐκ ὀλίγον τὸ δέλεαρ καταπιών. ὁ
δὲ ἐμπεσὼν ἀθρόως εἰς ἐμὲ ἀπειρόκαλος
καὶ παχύδερμος ἄνθρωπος, ἔτι τὴν πέδην
πεφρικὼς καὶ εἰ παριὼν ἄλλως μαστίξειέ
τις ὄρθιον ἐφιστὰς τὸ οὖς καὶ τὸν μυλῶνα
ὥσπερ τὸ Ἀνάκτορον προσκυνῶν, οὐκέτι
φορητός ἐστι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀλλὰ
598

599. τούς τε ἐλευθέρους ὑβρίζει καὶ τοὺς ὁμο-
δούλους μαστιγοῖ ἀποπειρώμενος εἰ καὶ
αὐτῷ τὰ τοιαῦτα ἔξεστιν, ἄχρι ἂν ἢ ἐς πορ-
νίδιόν τι ἐμπεσὼν ἢ ἱπποτροφίας ἐπιθυμή-
σας ἢ κόλαξι παραδοὺς ἑαυτὸν ὀμνύουσιν,
ἦ μὴν εὐμορφότερον μὲν Νιρέως εἶναι
αὐτόν, εὐγενέστερον δὲ τοῦ Κέκροπος ἢ
Κόδρου, συνετώτερον δὲ τοῦ Ὀδυσσέως,
πλουσιώτερον δὲ συνάμα Κροίσων ἑκκαίδε-
κα, ἐν ἀκαρεῖ τοῦ χρόνου ἄθλιος ἐκχέῃ τὰ
κατ' ὀλίγον ἐκ πολλῶν ἐπιορκιῶν καὶ ἁρ-
παγῶν καὶ πανουργιῶν συνειλεγμένα.
{ΕΡΜΗΣ} Αὐτά που σχεδὸν φῂς τὰ γι-
νόμενα· ὁπόταν δ' οὖν αὐτόπους βαδίζῃς,
πῶς οὕτω τυφλὸς ὢν εὑρίσκεις τὴν ὁδόν; ἢ
πῶς διαγινώσκεις ἐφ' οὓς ἄν σε ὁ Ζεὺς
ἀποστείλῃ κρίνας εἶναι τοῦ πλουτεῖν ἀξί-
ους;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Οἴει γὰρ εὑρίσκειν με οἵτι-
νές εἰσι; μὰ τὸν ∆ία οὐ πάνυ· οὐ γὰρ ἂν
599

600. Ἀριστείδην καταλιπὼν Ἱππονίκῳ καὶ Καλ-
λίᾳ προσῄειν καὶ πολλοῖς ἄλλοις Ἀθηναίων
οὐδὲ ὀβολοῦ ἀξίοις.
{ΕΡΜΗΣ} Πλὴν ἀλλὰ τί πράττεις κατα-
πεμφθείς;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἄνω καὶ κάτω πλανῶμαι,
περινοστῶν ἄχρι ἂν λάθω τινὶ ἐμπεσών· ὁ
δέ, ὅστις ἂν πρῶτός μοι περιτύχῃ, ἀπαγα-
γὼν παρ' αὑτὸν ἔχει, σὲ τὸν Ἑρμῆν ἐπὶ τῷ
παραλόγῳ τοῦ κέρδους προσκυνῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐκοῦν ἐξηπάτηται ὁ Ζεὺς
οἰόμενός σε κατὰ τὰ αὐτῷ δοκοῦντα πλου-
τίζειν ὅσους ἂν οἴηται τοῦ πλουτεῖν ἀξίους;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Καὶ μάλα δικαίως, ὦγαθέ,
ὅς γε τυφλὸν ὄντα εἰδὼς ἔπεμπεν ἀναζητή-
σοντα δυσεύρετον οὕτω χρῆμα καὶ πρὸ
πολλοῦ ἐκλελοιπὸς ἐκ τοῦ βίου, ὅπερ οὐδ' ὁ
Λυγκεὺς ἂν ἐξεύροι ῥᾳδίως ἀμαυρὸν οὕτω
καὶ μικρὸν ὄν. τοιγαροῦν ἅτε τῶν μὲν ἀγα-
θῶν ὀλίγων ὄντων, πονηρῶν δὲ πλείστων
600

601. ἐν ταῖς πόλεσι τὸ πᾶν ἐπεχόντων, ῥᾷον ἐς
τοὺς τοιούτους ἐμπίπτω περιιὼν καὶ σαγη-
νεύομαι πρὸς αὐτῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Εἶτα πῶς ἐπειδὰν καταλίπῃς
αὐτοὺς ῥᾳδίως φεύγεις, οὐκ εἰδὼς τὴν
ὁδόν;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ὀξυδερκὴς τότε πως καὶ
ἀρτίπους γίνομαι πρὸς μόνον τὸν καιρὸν
τῆς φυγῆς.
{ΕΡΜΗΣ} Ἔτι δή μοι καὶ τοῦτο ἀπόκρι-
ναι, πῶς τυφλὸς ὤν – εἰρήσεται γάρ – καὶ
προσέτι ὠχρὸς καὶ βαρὺς ἐκ τοῖν σκελοῖν
τοσούτους ἐραστὰς ἔχεις, ὥστε πάντας
ἀποβλέπειν εἰς σέ, καὶ τυχόντας μὲν εὐδαι-
μονεῖν οἴεσθαι, εἰ δὲ ἀποτύχοιεν οὐκ ἀνέχε-
σθαι ζῶντας; οἶδα γοῦν τινας οὐκ ὀλίγους
αὐτῶν οὕτως σου δυσέρωτας ὄντας ὥστε
καὶ ἐς βαθυκήτεα πόντον φέροντες ἔρριψαν
αὑτοὺς καὶ πετρῶν κατ' ἠλιβάτων, ὑπερο-
ρᾶσθαι νομίζοντες ὑπὸ σοῦ ὅτιπερ οὐδὲ τὴν
601

602. ἀρχὴν ἑώρας αὐτούς. πλὴν ἀλλὰ καὶ σὺ ἂν
εὖ οἶδα ὅτι ὁμολογήσειας, εἴ τι συνίης σαυ-
τοῦ, κορυβαντιᾶν αὐτοὺς ἐρωμένῳ τοιούτῳ
ἐπιμεμηνότας.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Οἴει γὰρ τοιοῦτον οἷός εἰμι
ὁρᾶσθαι αὐτοῖς, χωλὸν ἢ τυφλὸν ἢ ὅσα
ἄλλα μοι πρόσεστιν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλὰ πῶς, ὦ Πλοῦτε, εἰ μὴ τυ-
φλοὶ καὶ αὐτοὶ πάντες εἰσίν;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Οὐ τυφλοί, ὦ ἄριστε, ἀλλ'
ἡ ἄγνοια καὶ ἡ ἀπάτη, αἵπερ νῦν κατέχουσι
τὰ πάντα, ἐπισκιάζουσιν αὐτούς· ἔτι δὲ καὶ
αὐτός, ὡς μὴ παντάπασιν ἄμορφος εἴην,
προσωπεῖόν τι ἐρασμιώτατον περιθέμενος,
διάχρυσον καὶ λιθοκόλλητον, καὶ ποικίλα
ἐνδὺς ἐντυγχάνω αὐτοῖς· οἱ δὲ αὐτοπρόσω-
πον οἰόμενοι ὁρᾶν τὸ κάλλος ἐρῶσι καὶ
ἀπόλλυνται μὴ τυγχάνοντες. ὡς εἴ γέ τις
αὐτοῖς ὅλον ἀπογυμνώσας ἐπέδειξέ με,
δῆλον ὡς κατεγίνωσκον ἂν αὑτῶν ἀμ-
602

603. βλυώττοντες τὰ τηλικαῦτα καὶ ἐρῶντες
ἀνεράστων καὶ ἀμόρφων πραγμάτων.
{ΕΡΜΗΣ} Τί οὖν ὅτι καὶ ἐν αὐτῷ ἤδη τῷ
πλουτεῖν γενόμενοι καὶ τὸ προσωπεῖον
αὐτοὶ περιθέμενοι ἔτι ἐξαπατῶνται, καὶ ἤν
τις ἀφαιρῆται αὐτούς, θᾶττον ἂν τὴν κεφα-
λὴν ἢ τὸ προσωπεῖον πρόοιντο; οὐ γὰρ δὴ
καὶ τότε ἀγνοεῖν εἰκὸς αὐτοὺς ὡς ἐπίχρι-
στος ἡ εὐμορφία ἐστίν, ἔνδοθεν τὰ πάντα
ὁρῶντας.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Οὐκ ὀλίγα, ὦ Ἑρμῆ, καὶ
πρὸς τοῦτό μοι συναγωνίζεται.
{ΕΡΜΗΣ} Τὰ ποῖα;
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἐπειδάν τις ἐντυχὼν τὸ
πρῶτον ἀναπετάσας τὴν θύραν εἰςδέχηταί
με, συμπαρεισέρχεται μετ' ἐμοῦ λαθὼν ὁ
τῦφος καὶ ἡ ἄνοια καὶ ἡ μεγαλαυχία καὶ
μαλακία καὶ ὕβρις καὶ ἀπάτη καὶ ἄλλ'
ἄττα μυρία· ὑπὸ δὴ τούτων ἁπάντων κατα-
ληφθεὶς τὴν ψυχὴν θαυμάζει τε τὰ οὐ θαυ-
603

604. μαστὰ καὶ ὀρέγεται τῶν φευκτῶν κἀμὲ τὸν
πάντων ἐκείνων πατέρα τῶν εἰσεληλυ-
θότων κακῶν τέθηπε δορυφορούμενον ὑπ'
αὐτῶν καὶ πάντα πρότερον πάθοι ἂν ἢ ἐμὲ
προέσθαι ὑπομείνειεν ἄν.
{ΕΡΜΗΣ} Ὡς δὲ λεῖος εἶ καὶ ὀλισθηρός,
ὦ Πλοῦτε, καὶ δυσκάτοχος καὶ διαφευκτι-
κός, οὐδεμίαν ἀντιλαβὴν παρεχόμενος βε-
βαίαν ἀλλ' ὥσπερ αἱ ἐγχέλεις ἢ οἱ ὄφεις
διὰ τῶν δακτύλων δραπετεύεις οὐκ οἶδα
ὅπως· ἡ Πενία δ' ἔμπαλιν ἰξώδης τε καὶ
εὐλαβὴς καὶ μυρία τὰ ἄγκιστρα ἐκπεφυ-
κότα ἐξ ἅπαντος τοῦ σώματος ἔχουσα, ὡς
πλησιάσαντας εὐθὺς ἔχεσθαι καὶ μὴ ἔχειν
ῥᾳδίως ἀπολυθῆναι. ἀλλὰ μεταξὺ φλυαρο-
ῦντας ἡμᾶς πρᾶγμα ἤδη οὐ μικρὸν διέλαθε.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Τὸ ποῖον;
{ΕΡΜΗΣ} Ὅτι τὸν Θησαυρὸν οὐκ ἐπη-
γαγόμεθα, οὗπερ ἔδει μάλιστα.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Θάρρει τούτου γε ἕνεκα·
604

605. ἐν τῇ γῇ αὐτὸν ἀεὶ καταλείπων ἀνέρχομαι
πρὸς ὑμᾶς ἐπισκήψας ἔνδον μένειν ἐπικλει-
σάμενον τὴν θύραν, ἀνοίγειν δὲ μηδενί, ἢν
μὴ ἐμοῦ ἀκούσῃ βοήσαντος.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐκοῦν ἐπιβαίνωμεν ἤδη τῆς
Ἀττικῆς· καί μοι ἕπου ἐχόμενος τῆς χλα-
μύδος, ἄχρι ἂν πρὸς τὴν ἐσχατιὰν ἀφίκω-
μαι.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Εὖ ποιεῖς, ὦ Ἑρμῆ, χειρα-
γωγῶν· ἐπεὶ ἤν γε ἀπολίπῃς με, Ὑπερ-
βόλῳ τάχα ἢ Κλέωνι ἐμπεσοῦμαι περινο-
στῶν. ἀλλὰ τίς ὁ ψόφος οὗτός ἐστιν κα-
θάπερ σιδήρου πρὸς λίθον;
{ΕΡΜΗΣ} Ὁ Τίμων οὑτοσὶ σκάπτει πλη-
σίον ὀρεινὸν καὶ ὑπόλιθον γήδιον. παπαί,
καὶ ἡ Πενία πάρεστι καὶ ὁ Πόνος ἐκεῖνος,
ἡ Καρτερία τε καὶ ἡ Σοφία καὶ ἡ Ἀνδρεία
καὶ ὁ τοιοῦτος ὄχλος τῶν ὑπὸ τῷ Λιμῷ
ταττομένων ἁπάντων, πολὺ ἀμείνους τῶν
σῶν δορυφόρων.
605

606. {ΠΛΟΥΤΟΣ} Τί οὖν οὐκ ἀπαλλαττόμε-
θα, ὦ Ἑρμῆ, τὴν ταχίστην; οὐ γὰρ ἄν τι
ἡμεῖς δράσαιμεν ἀξιόλογον πρὸς ἄνδρα ὑπὸ
τηλικούτου στρατοπέδου περιεσχημένον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄλλως ἔδοξε τῷ ∆ιί· μὴ ἀπο-
δειλιῶμεν οὖν.
{ΠΕΝΙΑ} Ποῖ τοῦτον ἀπάγεις, ὦ Ἀργει-
φόντα, χειραγωγῶν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἐπὶ τουτονὶ τὸν Τίμωνα ἐπέμ-
φθημεν ὑπὸ τοῦ ∆ιός.
{ΠΕΝΙΑ} Νῦν ὁ Πλοῦτος ἐπὶ Τίμωνα,
ὁπότε αὐτὸν ἐγὼ κακῶς ἔχοντα ὑπὸ τῆς
Τρυφῆς παραλαβοῦσα, τουτοισὶ παραδο-
ῦσα, τῇ Σοφίᾳ καὶ τῷ Πόνῳ, γενναῖον ἄν-
δρα καὶ πολλοῦ ἄξιον ἀπέδειξα; οὕτως ἄρα
εὐκαταφρόνητος ὑμῖν ἡ Πενία δοκῶ καὶ
εὐαδίκητος, ὥσθ' ὃ μόνον κτῆμα εἶχον
ἀφαιρεῖσθαί με, ἀκριβῶς πρὸς ἀρετὴν
ἐξειργασμένον, ἵνα αὖθις ὁ Πλοῦτος παρα-
λαβὼν αὐτὸν Ὕβρει καὶ Τύφῳ ἐγχειρίσας
606

607. ὅμοιον τῷ πάλαι μαλθακὸν καὶ ἀγεννῆ καὶ
ἀνόητον ἀποφήνας ἀποδῷ πάλιν ἐμοὶ
ῥάκος ἤδη γεγενημένον;
{ΕΡΜΗΣ} Ἔδοξε ταῦτα, ὦ Πενία, τῷ
∆ιί.
{ΠΕΝΙΑ} Ἀπέρχομαι· καὶ ὑμεῖς δέ, ὦ
Πόνε καὶ Σοφία καὶ οἱ λοιποί, ἀκολουθεῖτέ
μοι. οὗτος δὲ τάχα εἴσεται, οἵαν με οὖσαν
ἀπολείψει, ἀγαθὴν συνεργὸν καὶ διδάσκα-
λον τῶν ἀρίστων, ᾗ συνὼν ὑγιεινὸς μὲν τὸ
σῶμα, ἐρρωμένος δὲ τὴν γνώμην διετέλε-
σεν, ἀνδρὸς βίον ζῶν καὶ πρὸς αὑτὸν ἀπο-
βλέπων, τὰ δὲ περιττὰ καὶ πολλὰ ταῦτα,
ὥσπερ ἐστίν, ἀλλότρια ὑπολαμβάνων.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀπέρχονται· ἡμεῖς δὲ προσίω-
μεν αὐτῷ.
{ΤΙΜΩΝ} Τίνες ἐστέ, ὦ κατάρατοι; ἢ τί
βουλόμενοι δεῦρο ἥκετε ἄνδρα ἐργάτην καὶ
μισθοφόρον ἐνοχλήσοντες; ἀλλ' οὐ χαίρο-
ντες ἄπιτε μιαροὶ πάντες ὄντες· ἐγὼ γὰρ
607

608. ὑμᾶς αὐτίκα μάλα βάλλων τοῖς βώλοις καὶ
τοῖς λίθοις συντρίψω.
{ΕΡΜΗΣ} Μηδαμῶς, ὦ Τίμων, μὴ
βάλῃς· οὐ γὰρ ἀνθρώπους ὄντας βαλεῖς,
ἀλλ' ἐγὼ μὲν Ἑρμῆς εἰμι, οὑτοσὶ δὲ ὁ Πλο-
ῦτος· ἔπεμψε δὲ ὁ Ζεὺς ἐπακούσας τῶν
εὐχῶν, ὥστε ἀγαθῇ τύχῃ δέχου τὸν ὄλβον
ἀποστὰς τῶν πόνων.
{ΤΙΜΩΝ} Καὶ ὑμεῖς οἰμώξεσθε ἤδη καί-
τοι θεοὶ ὄντες, ὥς φατε· πάντας γὰρ ἅμα
καὶ ἀνθρώπους καὶ θεοὺς μισῶ, τουτονὶ δὲ
τὸν τυφλόν, ὅστις ἂν ᾖ, καὶ ἐπιτρίψειν μοι
δοκῶ τῇ δικέλλῃ.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἀπίωμεν, ὦ Ἑρμῆ, πρὸς
τοῦ ∆ιός, μελαγχολᾶν γὰρ ὁ ἄνθρωπος οὐ
μετρίως μοι δοκεῖ, μή τι κακὸν ἀπέλθω
προσλαβών.
{ΕΡΜΗΣ} Μηδὲν σκαιόν, ὦ Τίμων, ἀλλὰ
τὸ πάνυ τοῦτο ἄγριον καὶ τραχὺ καταβα-
λὼν προτείνας τὼ χεῖρε λάμβανε τὴν ἀγα-
608

609. θὴν τύχην καὶ πλούτει πάλιν καὶ ἴσθι Ἀθη-
ναίων τὰ πρῶτα καὶ ὑπερόρα τῶν ἀχαρί-
στων ἐκείνων μόνος αὐτὸς εὐδαιμονῶν.
{ΤΙΜΩΝ} Οὐδὲν ὑμῶν δέομαι· μὴ ἐνο-
χλεῖτέ μοι· ἱκανὸς ἐμοὶ πλοῦτος ἡ δίκελλα,
τὰ δ' ἄλλα εὐδαιμονέστατός εἰμι μηδενός
μοι πλησιάζοντος.
{ΕΡΜΗΣ} Οὕτως, ὦ τάν, ἀπανθρώπως;
τόνδε φέρω ∆ιὶ μῦθον ἀπηνέα τε κρατε-
ρόν τε; καὶ μὴν εἰκὸς ἦν μισάνθρωπον μὲν
εἶναί σε τοσαῦτα ὑπ' αὐτῶν δεινὰ πεπον-
θότα, μισόθεον δὲ μηδαμῶς, οὕτως ἐπιμε-
λουμένων σου τῶν θεῶν.
{ΤΙΜΩΝ} Ἀλλὰ σοὶ μέν, Ἑρμῆ, καὶ τῷ
∆ιὶ πλείστη χάρις τῆς ἐπιμελείας, τουτονὶ
δὲ τὸν Πλοῦτον οὐκ ἂν λάβοιμι.
{ΕΡΜΗΣ} Τί δή;
{ΤΙΜΩΝ} Ὅτι καὶ πάλαι μυρίων μοι κα-
κῶν αἴτιος οὗτος κατέστη κόλαξί τε παρα-
δοὺς καὶ ἐπιβούλους ἐπαγαγὼν καὶ μῖσος
609

610. ἐπεγείρας καὶ ἡδυπαθείᾳ διαφθείρας καὶ
ἐπίφθονον ἀποφήνας, τέλος δὲ ἄφνω κατα-
λιπὼν οὕτως ἀπίστως καὶ προδοτικῶς· ἡ
βελτίστη δὲ Πενία πόνοις με τοῖς ἀνδρικω-
τάτοις καταγυμνάσασα καὶ μετ' ἀληθείας
καὶ παρρησίας προσομιλοῦσα τά τε ἀνα-
γκαῖα κάμνοντι παρεῖχε καὶ τῶν πολλῶν
ἐκείνων καταφρονεῖν ἐπαίδευεν, ἐξ αὐτοῦ
ἐμοῦ τὰς ἐλπίδας ἀπαρτήσασά μοι τοῦ
βίου καὶ δείξασα ὅστις ἦν ὁ πλοῦτος ὁ
ἐμός, ὃν οὔτε κόλαξ θωπεύων οὔτε συκο-
φάντης φοβῶν, οὐ δῆμος παροξυνθείς, οὐκ
ἐκκλησιαστὴς ψηφοφορήσας, οὐ τύραννος
ἐπιβουλεύσας ἀφελέσθαι δύναιτ' ἄν. ἐρρω-
μένος τοιγαροῦν ὑπὸ τῶν πόνων τὸν ἀγρὸν
τουτονὶ φιλοπόνως ἐπεργαζόμενος, οὐδὲν
ὁρῶν τῶν ἐν ἄστει κακῶν, ἱκανὰ καὶ διαρ-
κῆ ἔχω τὰ ἄλφιτα παρὰ τῆς δικέλλης.
ὥστε παλίνδρομος ἄπιθι, ὦ Ἑρμῆ, τὸν
Πλοῦτον ἀπαγαγὼν τῷ ∆ιί· ἐμοὶ δὲ τοῦτο
ἱκανὸν ἦν, πάντας ἀνθρώπους ἡβηδὸν
610

611. οἰμώζειν ποιῆσαι.
{ΕΡΜΗΣ} Μηδαμῶς, ὦγαθέ· οὐ γὰρ
πάντες εἰσὶν ἐπιτήδειοι πρὸς οἰμωγήν. ἀλλ'
ἔα τὰ ὀργίλα ταῦτα καὶ μειρακιώδη καὶ
τὸν Πλοῦτον παράλαβε. οὔτοι ἀπόβλητά
ἐστι τὰ δῶρα τὰ παρὰ τοῦ ∆ιός.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Βούλει, ὦ Τίμων, δικαιο-
λογήσομαι πρὸς σέ; ἢ χαλεπανεῖς μοι λέγο-
ντι;
{ΤΙΜΩΝ} Λέγε, μὴ μακρὰ μέντοι, μηδὲ
μετὰ προοιμίων, ὥσπερ οἱ ἐπίτριπτοι ῥή-
τορες· ἀνέξομαι γάρ σε ὀλίγα λέγοντα διὰ
τὸν Ἑρμῆν τουτονί.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ἐχρῆν μέντοι ἴσως καὶ μα-
κρὰ εἰπεῖν, οὕτω πολλὰ ὑπὸ σοῦ κατηγορη-
θέντα· ὅμως δὲ ὅρα εἴ τί σε, ὡς φῄς, ἠδίκη-
κα, ὃς τῶν μὲν ἡδίστων ἁπάντων αἴτιός
σοι κατέστην, τιμῆς καὶ προεδρίας καὶ
στεφάνων καὶ τῆς ἄλλης τρυφῆς, περίβλε-
πτός τε καὶ ἀοίδιμος δι' ἐμὲ ἦσθα καὶ περι-
611

612. σπούδαστος· εἰ δέ τι χαλεπὸν ἐκ τῶν κο-
λάκων πέπονθας, ἀναίτιος ἐγώ σοι· μᾶλλον
δὲ αὐτὸς ἠδίκημαι τοῦτο ὑπὸ σοῦ, διότι με
οὕτως ἀτίμως ὑπέβαλες ἀνδράσι κατα-
ράτοις ἐπαινοῦσι καὶ καταγοητεύουσι καὶ
πάντα τρόπον ἐπιβουλεύουσί μοι· καὶ τό γε
τελευταῖον ἔφησθα, ὡς προδέδωκά σε, το-
ὐναντίον δὲ αὐτὸς ἐγκαλέσαιμί σοι πάντα
τρόπον ἀπελαθεὶς ὑπὸ σοῦ καὶ ἐπὶ κεφαλὴν
ἐξωσθεὶς τῆς οἰκίας. τοιγαροῦν ἀντὶ μαλα-
κῆς χλανίδος ταύτην τὴν διφθέραν ἡ τιμιω-
τάτη σοι Πενία περιτέθεικεν. ὥστε μάρτυς
ὁ Ἑρμῆς οὑτοσί, πῶς ἱκέτευον τὸν ∆ία μη-
κέθ' ἥκειν παρὰ σὲ οὕτως δυσμενῶς μοι
προσενηνεγμένον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλὰ νῦν ὁρᾷς, ὦ Πλοῦτε, οἷος
ἤδη γεγένηται; ὥστε θαρρῶν συνδιάτριβε
αὐτῷ· καὶ σὺ μὲν σκάπτε ὡς ἔχεις· σὺ δὲ
τὸν Θησαυρὸν ὑπάγαγε τῇ δικέλλῃ· ὑπα-
κούσεται γὰρ ἐμβοήσαντί σοι.
612

613. {ΤΙΜΩΝ} Πειστέον, ὦ Ἑρμῆ, καὶ αὖθις
πλουτητέον. τί γὰρ ἂν καὶ πάθοι τις, ὁπότε
οἱ θεοὶ βιάζοιντο; πλὴν ὅρα γε εἰς οἷά με
πράγματα ἐμβάλλεις τὸν κακοδαίμονα, ὃς
ἄχρι νῦν εὐδαιμονέστατα διάγων χρυσὸν
ἄφνω τοσοῦτον λήψομαι οὐδὲν ἀδικήσας
καὶ τοσαύτας φροντίδας ἀναδέξομαι.
{ΕΡΜΗΣ} Ὑπόστηθι, ὦ Τίμων, δι' ἐμέ,
καὶ εἰ χαλεπὸν τοῦτο καὶ οὐκ οἰστόν ἐστιν,
ὅπως οἱ κόλακες ἐκεῖνοι διαρραγῶσιν ὑπὸ
τοῦ φθόνου· ἐγὼ δὲ ὑπὲρ τὴν Αἴτνην ἐς τὸν
οὐρανὸν ἀναπτήσομαι.
{ΠΛΟΥΤΟΣ} Ὁ μὲν ἀπελήλυθεν, ὡς δο-
κεῖ· τεκμαίρομαι γὰρ τῇ εἰρεσίᾳ τῶν πτε-
ρῶν· σὺ δὲ αὐτοῦ περίμενε· ἀναπέμψω γάρ
σοι τὸν Θησαυρὸν ἀπελθών· μᾶλλον δὲ
παῖε. σέ φημι, Θησαυρὲ χρυσοῦ, ὑπάκου-
σον Τίμωνι τουτῳῒ καὶ παράσχες ἑαυτὸν
ἀνελέσθαι. σκάπτε, ὦ Τίμων, βαθείας κα-
ταφέρων. ἐγὼ δὲ ὑμῖν ὑπεκστήσομαι.
613

614. {ΤΙΜΩΝ} Ἄγε, ὦ δίκελλα, νῦν μοι ἐπίρ-
ρωσον σεαυτὴν καὶ μὴ κάμῃς ἐκ τοῦ
βάθους τὸν Θησαυρὸν ἐς τοὐμφανὲς προ-
καλουμένη. ὦ Ζεῦ τεράστιε καὶ φίλοι Κο-
ρύβαντες καὶ Ἑρμῆ κερδῷε, πόθεν τοσο-
ῦτον χρυσίον; ἦ που ὄναρ ταῦτά ἐστι; δέδια
γοῦν μὴ ἄνθρακας εὕρω ἀνεγρόμενος· ἀλλὰ
μὴν χρυσίον ἐστὶν ἐπίσημον, ὑπέρυθρον,
βαρὺ καὶ τὴν πρόσοψιν ὑπερήδιστον. ὦ
χρυσέ, δεξίωμα κάλλιστον βροτοῖς· αἰθόμε-
νον γὰρ πῦρ ἅτε διαπρέπεις καὶ νύκτωρ
καὶ μεθ' ἡμέραν. ἐλθέ, ὦ φίλτατε καὶ ἐρα-
σμιώτατε. νῦν πείθομαί γε καὶ ∆ία ποτὲ
γενέσθαι χρυσόν· τίς γὰρ οὐκ ἂν παρθένος
ἀναπεπταμένοις τοῖς κόλποις ὑπεδέξατο
οὕτω καλὸν ἐραστὴν διὰ τοῦ τέγους καταρ-
ρέοντα; ὦ Μίδα καὶ Κροῖσε καὶ τὰ ἐν ∆ελ-
φοῖς ἀναθήματα, ὡς οὐδὲν ἄρα ἦτε ὡς
πρὸς Τίμωνα καὶ τὸν Τίμωνος πλοῦτον, ᾧ
γε οὐδὲ ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἴσος. Ὦ δί-
κελλα καὶ φιλτάτη διφθέρα, ὑμᾶς μὲν τῷ
614

615. Πανὶ τούτῳ ἀναθεῖναι καλόν· αὐτὸς δὲ ἤδη
πᾶσαν πριάμενος τὴν ἐσχατιάν, πυργίον
οἰκοδομησάμενος ὑπὲρ τοῦ θησαυροῦ μόνῳ
ἐμοὶ ἱκανὸν ἐνδιαιτᾶσθαι, τὸν αὐτὸν καὶ
τάφον ἀποθανὼν ἕξειν μοι δοκῶ.
“∆εδόχθω δὲ ταῦτα καὶ νενομοθετήσθω
πρὸς τὸν ἐπίλοιπον βίον, ἀμιξία πρὸς ἅπα-
ντας καὶ ἀγνωσία καὶ ὑπεροψία· φίλος δὲ ἢ
ξένος ἢ ἑταῖρος ἢ Ἐλέου βωμὸς ὕθλος πο-
λύς· καὶ τὸ οἰκτεῖραι δακρύοντα ἢ ἐπικου-
ρῆσαι δεομένῳ παρανομία καὶ κατάλυσις
τῶν ἐθῶν· μονήρης δὲ ἡ δίαιτα καθάπερ
τοῖς λύκοις, καὶ φίλος εἷς Τίμων. οἱ δὲ ἄλ-
λοι πάντες ἐχθροὶ καὶ ἐπίβουλοι· καὶ τὸ
προςομιλῆσαί τινι αὐτῶν μίασμα· καὶ ἤν
τινα ἴδω μόνον, ἀποφρὰς ἡ ἡμέρα· καὶ
ὅλως ἀνδριάντων λιθίνων ἢ χαλκῶν μηδὲν
ἡμῖν διαφερέτωσαν· καὶ μήτε κήρυκα δε-
χώμεθα παρ' αὐτῶν μήτε σπονδὰς σπεν-
δώμεθα· ἡ ἐρημία δὲ ὅρος ἔστω πρὸς
αὐτούς. φυλέται δὲ καὶ φράτορες καὶ δη-
615

616. μόται καὶ ἡ πατρὶς αὐτὴ ψυχρὰ καὶ ἀνωφε-
λῆ ὀνόματα καὶ ἀνοήτων ἀνδρῶν φιλοτιμή-
ματα. πλουτείτω δὲ Τίμων μόνος καὶ ὑπε-
ροράτω ἁπάντων καὶ τρυφάτω μόνος καθ'
ἑαυτὸν κολακείας καὶ ἐπαίνων φορτικῶν
ἀπηλλαγμένος· καὶ θεοῖς θυέτω καὶ εὐω-
χείτω μόνος, ἑαυτῷ γείτων καὶ ὅμορος, ἐκ-
σείων τῶν ἄλλων. καὶ ἅπαξ ἑαυτὸν δε-
ξιώσασθαι δεδόχθω, ἢν δέῃ ἀποθανεῖν, καὶ
αὑτῷ στέφανον ἐπενεγκεῖν. καὶ ὄνομα μὲν
ἔστω ὁ Μισάνθρωπος ἥδιστον, τοῦ τρόπου
δὲ γνωρίσματα δυσκολία καὶ τραχύτης καὶ
σκαιότης καὶ ὀργὴ καὶ ἀπανθρωπία· εἰ δέ
τινα ἴδοιμι ἐν πυρὶ καταδιαφθειρόμενον καὶ
σβεννύναι ἱκετεύοντα, πίττῃ καὶ ἐλαίῳ κα-
τασβεννύναι· καὶ ἤν τινα τοῦ χειμῶνος ὁ
ποταμὸς παραφέρῃ, ὁ δὲ τὰς χεῖρας
ὀρέγων ἀντιλαβέσθαι δέηται, ὠθεῖν καὶ το-
ῦτον ἐπὶ κεφαλὴν βαπτίζοντα, ὡς μηδὲ
ἀνακύψαι δυνηθείη· οὕτω γὰρ ἂν τὴν ἴσην
ἀπολάβοιεν. εἰσηγήσατο τὸν νόμον Τίμων
616

617. Ἐχεκρατίδου Κολλυτεύς, ἐπεψήφισεν τῇ
ἐκκλησίᾳ Τίμων ὁ αὐτός.”
Εἶἑν, ταῦτα ἡμῖν δεδόχθω καὶ ἀνδρικῶς
ἐμμένωμεν αὐτοῖς. πλὴν ἀλλὰ περὶ πολλοῦ
ἂν ἐποιησάμην ἅπασι γνώριμά πως ταῦτα
γενέσθαι, διότι ὑπερπλουτῶ· ἀγχόνη γὰρ
ἂν τὸ πρᾶγμα γένοιτο αὐτοῖς. καίτοι τί το-
ῦτο; φεῦ τοῦ τάχους. πανταχόθεν συνθέου-
σιν κεκονιμένοι καὶ πνευστιῶντες, οὐκ
οἶδα ὅθεν ὀσφραινόμενοι τοῦ χρυσίου.
πότερον οὖν ἐπὶ τὸν πάγον τοῦτον ἀναβὰς
ἀπελαύνω αὐτοὺς τοῖς λίθοις ἐξ ὑπερδεξί-
ων ἀκροβολιζόμενος, ἢ τό γε τοσοῦτον πα-
ρανομήσομεν εἰσάπαξ αὐτοῖς ὁμιλήσαντες,
ὡς πλέον ἀνιῷντο ὑπερορώμενοι; τοῦτο
οἶμαι καὶ ἄμεινον. ὥστε δεχώμεθα ἤδη
αὐτοὺς ὑποστάντες. φέρε ἴδω, τίς ὁ
πρῶτος αὐτῶν οὗτός ἐστι; Γναθωνίδης ὁ
κόλαξ, ὁ πρῴην ἔρανον αἰτήσαντί μοι
ὀρέξας τὸν βρόχον, πίθους ὅλους παρ' ἐμοὶ
πολλάκις ἐμημεκώς. ἀλλ' εὖ γε ἐποίησεν
617

618. ἀφικόμενος· οἰμώξεται γὰρ πρὸ τῶν ἄλ-
λων.
{ΓΝΑΘΩΝΙ∆ΗΣ} Οὐκ ἐγὼ ἔλεγον ὡς
οὐκ ἀμελήσουσι Τίμωνος ἀγαθοῦ ἀνδρὸς οἱ
θεοί; χαῖρε Τίμων εὐμορφότατε καὶ ἥδιστε
καὶ συμποτικώτατε.
{ΤΙΜΩΝ} Νὴ καὶ σύ γε, ὦ Γναθωνίδη,
γυπῶν ἁπάντων βορώτατε καὶ ἀνθρώπων
ἐπιτριπτότατε.
{ΓΝΑΘΩΝΙ∆ΗΣ} Ἀεὶ φιλοσκώμμων σύ
γε. ἀλλὰ ποῦ τὸ συμπόσιον; ὡς καινόν τί
σοι ᾆσμα τῶν νεοδιδάκτων διθυράμβων
ἥκω κομίζων.
{ΤΙΜΩΝ} Καὶ μὴν ἐλεγεῖά γε ᾄσῃ μάλα
περιπαθῶς ὑπὸ ταύτῃ τῇ δικέλλῃ.
{ΓΝΑΘΩΝΙ∆ΗΣ} Τί τοῦτο; παίεις, ὦ
Τίμων; μαρτύρομαι· ὦ Ἡράκλεις, ἰοὺ ἰού,
προκαλοῦμαί σε τραύματος εἰς Ἄρειον
πάγον.
{ΤΙΜΩΝ} Καὶ μὴν ἄν γε μικρὸν ἐπιβρα-
618

619. δύνῃς, φόνου τάχα προκεκλήσομαι.
{ΓΝΑΘΩΝΙ∆ΗΣ} Μηδαμῶς· ἀλλὰ σύ γε
πάντως τὸ τραῦμα ἴασαι μικρὸν ἐπιπάσας
τοῦ χρυσίου· δεινῶς γὰρ ἴσχαιμόν ἐστι τὸ
φάρμακον.
{ΤΙΜΩΝ} Ἔτι γὰρ μένεις;
{ΓΝΑΘΩΝΙ∆ΗΣ} Ἄπειμι· σὺ δὲ οὐ χαι-
ρήσεις οὕτω σκαιὸς ἐκ χρηστοῦ γενόμενος.
{ΤΙΜΩΝ} Τίς οὗτός ἐστιν ὁ προσιών, ὁ
ἀναφαλαντίας; Φιλιάδης, κολάκων ἁπάν-
των ὁ βδελυρώτατος. οὗτος δὲ ἀγρὸν ὅλον
παρ' ἐμοῦ λαβὼν καὶ τῇ θυγατρὶ προῖκα
δύο τάλαντα, μισθὸν τοῦ ἐπαίνου, ὁπότε
ᾄσαντά με πάντων σιωπώντων μόνος ὑπε-
ρεπῄνεσεν ἐπομοσάμενος ᾠδικώτερον εἶναι
τῶν κύκνων, ἐπειδὴ νοσοῦντα πρῴην εἶδέ
με καὶ προσῆλθον ἐπικουρίας δεόμενος,
πληγὰς ὁ γενναῖος προσενέτεινεν.
{ΦΙΛΙΑ∆ΗΣ} Ὢ τῆς ἀναισχυντίας. νῦν
Τίμωνα γνωρίζετε; νῦν Γναθωνίδης φίλος
619

620. καὶ συμπότης; τοιγαροῦν δίκαια πέπονθεν
οὕτως ἀχάριστος ὤν. ἡμεῖς δὲ οἱ πάλαι συ-
νήθεις καὶ συνέφηβοι καὶ δημόται ὅμως
μετριάζομεν, ὡς μὴ ἐπιπηδᾶν δοκῶμεν.
χαῖρε, ὦ δέσποτα, καὶ ὅπως τοὺς μιαροὺς
τούτους κόλακας φυλάξῃ, τοὺς ἐπὶ τῆς
τραπέζης μόνον, τὰ ἄλλα δὲ κοράκων
οὐδὲν διαφέροντας. οὐκέτι πιστευτέα τῶν
νῦν οὐδενί· πάντες ἀχάριστοι καὶ πονηροί.
ἐγὼ δὲ τάλαντόν σοι κομίζων, ὡς ἔχοις
πρὸς τὰ κατεπείγοντα χρῆσθαι, καθ' ὁδὸν
ἤδη πλησίον ἤκουσα, ὡς πλουτοίης ὑπερ-
μεγέθη τινὰ πλοῦτον. ἥκω τοιγαροῦν τα-
ῦτά σε νουθετήσων· καίτοι σύ γε οὕτω σο-
φὸς ὢν οὐδὲν ἴσως δεήσῃ τῶν παρ' ἐμοῦ
λόγων, ὃς καὶ τῷ Νέστορι τὸ δέον παραι-
νέσειας ἄν.
{ΤΙΜΩΝ} Ἔσται ταῦτα, ὦ Φιλιάδη.
πλὴν ἀλλὰ πρόσιθι, ὡς καὶ σὲ φιλοφρονή-
σωμαι τῇ δικέλλῃ.
620

621. {ΦΙΛΙΑ∆ΗΣ} Ἄνθρωποι, κατέαγα τοῦ
κρανίου ὑπὸ τοῦ ἀχαρίστου, διότι τὰ συμ-
φέροντα ἐνουθέτουν αὐτόν.
{ΤΙΜΩΝ} Ἰδοὺ τρίτος οὗτος ὁ ῥήτωρ ∆η-
μέας προσέρχεται ψήφισμα ἔχων ἐν τῇ δε-
ξιᾷ καὶ συγγενὴς ἡμέτερος εἶναι λέγων.
οὗτος ἑκκαίδεκα παρ' ἐμοῦ τάλαντα μιᾶς
ἡμέρας ἐκτίσας τῇ πόλει – καταδεδίκαστο
γὰρ καὶ ἐδέδετο οὐκ ἀποδιδούς, κἀγὼ ἐλε-
ήσας ἐλυσάμην αὐτόν – ἐπειδὴ πρῴην ἔλα-
χεν τῇ Ἐρεχθηΐδι φυλῇ διανέμειν τὸ θεωρι-
κὸν κἀγὼ προσῆλθον αἰτῶν τὸ γινόμενον,
οὐκ ἔφη γνωρίζειν πολίτην ὄντα με.
{∆ΗΜΕΑΣ} Χαῖρε, ὦ Τίμων, τὸ μέγα
ὄφελος τοῦ γένους, τὸ ἔρεισμα τῶν Ἀθη-
νῶν, τὸ πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος· καὶ μὴν
πάλαι σε ὁ δῆμος συνειλεγμένος καὶ αἱ
βουλαὶ ἀμφότεραι περιμένουσι. πρότερον
δὲ ἄκουσον τὸ ψήφισμα, ὃ ὑπὲρ σοῦ γέγρα-
φα·
621

622. “Ἐπειδὴ Τίμων [ὁ] Ἐχεκρατίδου Κολλυ-
τεύς, ἀνὴρ οὐ μόνον καλὸς κἀγαθός, ἀλλὰ
καὶ σοφὸς ὡς οὐκ ἄλλος ἐν τῇ Ἑλλάδι,
παρὰ πάντα χρόνον διατελεῖ τὰ ἄριστα
πράττων τῇ πόλει, νενίκηκεν δὲ πὺξ καὶ
πάλην καὶ δρόμον ἐν Ὀλυμπίᾳ μιᾶς
ἡμέρας καὶ τελείῳ ἅρματι καὶ συνωρίδι
πωλικῇ – ”
{ΤΙΜΩΝ} Ἀλλ' οὐδὲ ἐθεώρησα ἐγὼ
πώποτε εἰς Ὀλυμπίαν.
{∆ΗΜΕΑΣ} Τί οὖν; θεωρήσεις ὕστερον·
τὰ τοιαῦτα δὲ πολλὰ προσκεῖσθαι ἄμεινον.
“Καὶ ἠρίστευσε δὲ ὑπὲρ τῆς πόλεως πέρυ-
σι πρὸς Ἀχαρναῖς καὶ κατέκοψε Πελοπον-
νησίων δύο μοίρας – ”
{ΤΙΜΩΝ} Πῶς; διὰ γὰρ τὸ μὴ ἔχειν ὅπλα
οὐδὲ προὐγράφην ἐν τῷ καταλόγῳ.
{∆ΗΜΕΑΣ} Μέτρια τὰ περὶ σαυτοῦ
λέγεις, ἡμεῖς δὲ ἀχάριστοι ἂν εἴημεν ἀμνη-
μονοῦντες. “Ἔτι δὲ καὶ ψηφίσματα
622

623. γράφων καὶ συμβουλεύων καὶ στρατηγῶν
οὐ μικρὰ ὠφέλησε τὴν πόλιν· ἐπὶ τούτοις
ἅπασι δεδόχθω τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ καὶ
τῇ Ἡλιαίᾳ κατὰ φυλὰς καὶ τοῖς δήμοις
ἰδίᾳ καὶ κοινῇ πᾶσι χρυσοῦν ἀναστῆσαι τὸν
Τίμωνα παρὰ τὴν Ἀθηνᾶν ἐν τῇ ἀκροπόλει
κεραυνὸν ἐν τῇ δεξιᾷ ἔχοντα καὶ ἀκτῖνας
ἐπὶ τῇ κεφαλῇ καὶ στεφανῶσαι αὐτὸν χρυ-
σοῖς στεφάνοις ἑπτὰ καὶ ἀνακηρυχθῆναι
τοὺς στεφάνους σήμερον ∆ιονυσίοις τρα-
γῳδοῖς καινοῖς – ἀχθῆναι γὰρ δι' αὐτὸν δεῖ
τήμερον τὰ ∆ιονύσια. εἶπε τὴν γνώμην ∆η-
μέας ὁ ῥήτωρ, συγγενὴς αὐτοῦ ἀγχιστεὺς
καὶ μαθητὴς ὤν· καὶ γὰρ ῥήτωρ ἄριστος ὁ
Τίμων καὶ τὰ ἄλλα πάντα ὁπόσα ἂν
ἐθέλοι.”
Τουτὶ μὲν οὖν σοι τὸ ψήφισμα. ἐγὼ δὲ καὶ
τὸν υἱὸν ἐβουλόμην ἀγαγεῖν παρὰ σέ, ὃν
ἐπὶ τῷ σῷ ὀνόματι Τίμωνα ὠνόμακα.
{ΤΙΜΩΝ} Πῶς, ὦ ∆ημέα, ὃς οὐδὲ γε-
623

624. γάμηκας, ὅσα γε καὶ ἡμᾶς εἰδέναι;
{∆ΗΜΕΑΣ} Ἀλλὰ γαμῶ, ἢν διδῷ θεός, ἐς
νέωτα καὶ παιδοποιήσομαι καὶ τὸ γεννηθη-
σόμενον – ἄρρεν γὰρ ἔσται – Τίμωνα ἤδη
καλῶ.
{ΤΙΜΩΝ} Οὐκ οἶδα εἰ γαμησείεις ἔτι, ὦ
οὗτος, τηλικαύτην παρ' ἐμοῦ πληγὴν λαμ-
βάνων.
{∆ΗΜΕΑΣ} Οἴμοι· τί τοῦτο; τυραννίδι
Τίμων ἐπιχειρεῖς καὶ τύπτεις τοὺς ἐλευ-
θέρους οὐ καθαρῶς ἐλεύθερος οὐδ' ἀστὸς
ὤν; ἀλλὰ δώσεις ἐν τάχει τὴν δίκην τά τε
ἄλλα καὶ ὅτι τὴν ἀκρόπολιν ἐνέπρησας.
{ΤΙΜΩΝ} Ἀλλ' οὐκ ἐμπέπρησται, ὦ μια-
ρέ, ἡ ἀκρόπολις· ὥστε δῆλος εἶ συκοφα-
ντῶν.
{∆ΗΜΕΑΣ} Ἀλλὰ καὶ πλουτεῖς τὸν ὀπι-
σθόδομον διορύξας.
{ΤΙΜΩΝ} Οὐ διώρυκται οὐδὲ οὗτος,
ὥστε ἀπίθανά σου καὶ ταῦτα.
624

625. {∆ΗΜΕΑΣ} ∆ιορυχθήσεται μὲν ὕστερον·
ἤδη δὲ σὺ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ ἔχεις.
{ΤΙΜΩΝ} Οὐκοῦν καὶ ἄλλην λάμβανε.
{∆ΗΜΕΑΣ} Οἴμοι τὸ μετάφρενον.
{ΤΙΜΩΝ} Μὴ κέκραχθι· κατοίσω γάρ σοι
καὶ τρίτην· ἐπεὶ καὶ γελοῖα πάμπαν <ἂν>
πάθοιμι δύο μὲν Λακεδαιμονίων μοίρας
κατακόψας ἄνοπλος, ἓν δὲ μιαρὸν ἀν-
θρώπιον μὴ ἐπιτρίψας· μάτην γὰρ ἂν εἴην
καὶ νενικηκὼς Ὀλύμπια πὺξ καὶ πάλην.
Ἀλλὰ τί τοῦτο; οὐ Θρασυκλῆς ὁ φιλόσο-
φος οὗτός ἐστιν; οὐ μὲν οὖν ἄλλος· ἐκπε-
τάσας γοῦν τὸν πώγωνα καὶ τὰς ὀφρῦς
ἀνατείνας καὶ βρενθυόμενός τι πρὸς αὑτὸν
ἔρχεται, τιτανῶδες βλέπων, ἀνασεσοβη-
μένος τὴν ἐπὶ τῷ μετώπῳ κόμην, Αὐτοβο-
ρέας τις ἢ Τρίτων, οἵους ὁ Ζεῦξις ἔγραψεν.
οὗτος ὁ τὸ σχῆμα εὐσταλὴς καὶ κόσμιος τὸ
βάδισμα καὶ σωφρονικὸς τὴν ἀναβολὴν ἕω-
θεν μυρία ὅσα περὶ ἀρετῆς διεξιὼν καὶ τῶν
625

626. ἡδονῇ χαιρόντων κατηγορῶν καὶ τὸ ὀλι-
γαρκὲς ἐπαινῶν, ἐπειδὴ λουσάμενος ἀφί-
κοιτο ἐπὶ τὸ δεῖπνον καὶ ὁ παῖς μεγάλην
τὴν κύλικα ὀρέξειεν αὐτῷ – τῷ ζωροτέρῳ
δὲ χαίρει μάλιστα – καθάπερ τὸ Λήθης
ὕδωρ ἐκπιὼν ἐναντιώτατα ἐπιδείκνυται
τοῖς ἑωθινοῖς ἐκείνοις λόγοις, προαρπάζων
ὥσπερ ἴκτινος τὰ ὄψα καὶ τὸν πλησίον πα-
ραγκωνιζόμενος, καρύκης τὸ γένειον
ἀνάπλεως, κυνηδὸν ἐμφορούμενος, ἐπικε-
κυφὼς καθάπερ ἐν ταῖς λοπάσι τὴν ἀρετὴν
εὑρήσειν προσδοκῶν, ἀκριβῶς τὰ τρύβλια
τῷ λιχανῷ ἀποσμήχων ὡς μηδὲ ὀλίγον τοῦ
μυττωτοῦ καταλίποι, μεμψίμοιρος ἀεί, κἂν
τὸν πλακοῦντα ὅλον ἢ τὸν σῦν μόνος τῶν
ἄλλων λάβῃ, ὅ τι περ λιχνείας καὶ ἀπλη-
στίας ὄφελος, μέθυσος καὶ πάροινος οὐκ
ἄχρι ᾠδῆς καὶ ὀρχηστύος μόνον, ἀλλὰ καὶ
λοιδορίας καὶ ὀργῆς. προσέτι καὶ λόγοι
πολλοὶ ἐπὶ τῇ κύλικι, τότε δὴ καὶ μάλιστα,
περὶ σωφροσύνης καὶ κοσμιότητος· καὶ τα-
626

627. ῦτά φησιν ἤδη ὑπὸ τοῦ ἀκράτου πονηρῶς
ἔχων καὶ ὑποτραυλίζων γελοίως· εἶτα ἔμε-
τος ἐπὶ τούτοις· καὶ τὸ τελευταῖον, ἀράμε-
νοί τινες ἐκφέρουσιν αὐτὸν ἐκ τοῦ συμποσί-
ου τῆς αὐλητρίδος ἀμφοτέραις ἐπειλημ-
μένον. πλὴν ἀλλὰ καὶ νήφων οὐδενὶ τῶν
πρωτείων παραχωρήσειεν ἂν ψεύσματος
ἕνεκα ἢ θρασύτητος ἢ φιλαργυρίας· ἀλλὰ
καὶ κολάκων ἐστὶ τὰ πρῶτα καὶ ἐπιορκεῖ
προχειρότατα, καὶ ἡ γοητεία προηγεῖται
καὶ ἡ ἀναισχυντία παρομαρτεῖ, καὶ ὅλως
πάνσοφόν τι χρῆμα καὶ πανταχόθεν ἀκρι-
βὲς καὶ ποικίλως ἐντελές. οἰμώξεται τοι-
γαροῦν οὐκ εἰς μακρὰν χρηστὸς ὤν. τί το-
ῦτο; παπαί, χρόνιος ἡμῖν Θρασυκλῆς.
{ΘΡΑΣΥΚΛΗΣ} Οὐ κατὰ ταὐτά, ὦ Τί-
μων, τοῖς πολλοῖς τούτοις ἀφῖγμαι, ὥσπερ
οἱ τὸν πλοῦτόν σου τεθηπότες ἀργυρίου
καὶ χρυσίου καὶ δείπνων πολυτελῶν ἐλπίδι
συνδεδραμήκασι, πολλὴν τὴν κολακείαν
ἐπιδειξόμενοι πρὸς ἄνδρα οἷον σὲ ἁπλοϊκὸν
627

628. καὶ τῶν ὄντων κοινωνικόν· οἶσθα γὰρ ὡς
μᾶζα μὲν ἐμοὶ δεῖπνον ἱκανόν, ὄψον δὲ ἥδι-
στον θύμον ἢ κάρδαμον ἢ εἴ ποτε τρυφῴην,
ὀλίγον τῶν ἁλῶν· ποτὸν δὲ ἡ ἐννεάκρουνος·
ὁ δὲ τρίβων οὗτος ἧς βούλει πορφυρίδος
ἀμείνων. τὸ χρυσίον μὲν γὰρ οὐδὲν τι-
μιώτερον τῶν ἐν τοῖς αἰγιαλοῖς ψηφίδων
μοι δοκεῖ. σοῦ δὲ αὐτοῦ χάριν ἐστάλην, ὡς
μὴ διαφθείρῃ σε τὸ κάκιστον τοῦτο καὶ
ἐπιβουλότατον κτῆμα ὁ πλοῦτος, ὁ πολλοῖς
πολλάκις αἴτιος ἀνηκέστων συμφορῶν γε-
γενημένος· εἰ γάρ μοι πείθοιο, μάλιστα
<μὲν> ὅλον ἐς τὴν θάλατταν ἐμβαλεῖς
αὐτὸν οὐδὲν ἀναγκαῖον ἀνδρὶ ἀγαθῷ ὄντα
καὶ τὸν φιλοσοφίας πλοῦτον ὁρᾶν δυνα-
μένῳ· μὴ μέντοι ἐς βάθος, ὦγαθέ, ἀλλ'
ὅσον ἐς βουβῶνας ἐπεμβὰς ὀλίγον πρὸ τῆς
κυματωγῆς, ἐμοῦ ὁρῶντος μόνου· εἰ δὲ μὴ
τοῦτο βούλει, σὺ δὲ ἄλλον τρόπον ἀμείνω
κατὰ τάχος ἐκφόρησον αὐτὸν ἐκ τῆς οἰκίας
μηδ' ὀβολὸν αὑτῷ ἀνείς, διαδιδοὺς ἅπασι
628

629. τοῖς δεομένοις, ᾧ μὲν πέντε δραχμάς, ᾧ δὲ
μνᾶν, ᾧ δὲ ἡμιτάλαντον· εἰ δέ τις φιλόσο-
φος εἴη, διμοιρίαν ἢ τριμοιρίαν φέρεσθαι
δίκαιος· ἐμοὶ δέ – καίτοι οὐκ ἐμαυτοῦ
χάριν αἰτῶ, ἀλλ' ὅπως μεταδῶ τῶν ἑταί-
ρων τοῖς δεομένοις – ἱκανὸν εἰ ταυτηνὶ τὴν
πήραν ἐμπλήσας παράσχοις οὐδὲ ὅλους δύο
μεδίμνους χωροῦσαν Αἰγινητικούς. ὀλιγαρ-
κῆ δὲ καὶ μέτριον χρὴ εἶναι τὸν φιλοσοφο-
ῦντα καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὴν πήραν φρονεῖν.
{ΤΙΜΩΝ} Ἐπαινῶ ταῦτά σου, ὦ Θρασύ-
κλεις· πρὸ δ' οὖν τῆς πήρας, εἰ δοκεῖ, φέρε
σοι τὴν κεφαλὴν ἐμπλήσω κονδύλων ἐπιμε-
τρήσας τῇ δικέλλῃ.
{ΘΡΑΣΥΚΛΗΣ} Ὦ δημοκρατία καὶ
νόμοι, παιόμεθα ὑπὸ τοῦ καταράτου ἐν
ἐλευθέρᾳ τῇ πόλει.
{ΤΙΜΩΝ} Τί ἀγανακτεῖς, ὦγαθέ; μῶν πα-
ρακέκρουσμαί σε; καὶ μὴν ἐπεμβαλῶ χοίνι-
κας ὑπὲρ τὸ μέτρον τέτταρας. ἀλλὰ τί το-
629

630. ῦτο; πολλοὶ συνέρχονται· Βλεψίας ἐκεῖνος
καὶ Λάχης καὶ Γνίφων καὶ ὅλον τὸ σύνταγ-
μα τῶν οἰμωξομένων. ὥστε τί οὐκ ἐπὶ τὴν
πέτραν ταύτην ἀνελθὼν τὴν μὲν δίκελλαν
ὀλίγον ἀναπαύω πάλαι πεπονηκυῖαν, αὐτὸς
δὲ ὅτι πλείστους λίθους συμφορήσας ἐπι-
χαλαζῶ πόρρωθεν αὐτούς;
{ΒΛΕΨΙΑΣ} Μὴ βάλλε, ὦ Τίμων· ἄπιμεν
γάρ.
{ΤΙΜΩΝ} Ἀλλ' οὐκ ἀναιμωτί γε ὑμεῖς
οὐδὲ ἄνευ τραυμάτων.
630

631. ΧΑΡΩΝ
Η ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΝΤΕΣ
{ΕΡΜΗΣ} Τί γελᾷς, ὦ Χάρων; ἢ τί τὸ
πορθμεῖον ἀπολιπὼν δεῦρο ἀνελήλυθας εἰς
τὴν ἡμετέραν οὐ πάνυ εἰωθὼς ἐπιχω-
ριάζειν τοῖς ἄνω πράγμασιν;
{ΧΑΡΩΝ} Ἐπεθύμησα, ὦ Ἑρμῆ, ἰδεῖν
ὁποῖά ἐστι τὰ ἐν τῷ βίῳ καὶ ἃ πράττουσιν
οἱ ἄνθρωποι ἐν αὐτῷ ἢ τίνων στερούμενοι
πάντες οἰμώζουσι κατιόντες παρ' ἡμᾶς·
οὐδεὶς γὰρ αὐτῶν ἀδακρυτὶ διέπλευσεν.
αἰτησάμενος οὖν παρὰ τοῦ Ἅιδου καὶ
αὐτὸς ὥσπερ ὁ Θετταλὸς ἐκεῖνος νεανί-
σκος μίαν ἡμέραν λιπόνεως γενέσθαι ἀνε-
631

632. λήλυθα ἐς τὸ φῶς, καί μοι δοκῶ εἰς δέον
ἐντετυχηκέναι σοι· ξεναγήσεις γὰρ εὖ οἶδ'
ὅτι με συμπερινοστῶν καὶ δείξεις ἕκαστα
ὡς ἂν εἰδὼς ἅπαντα.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐ σχολή μοι, ὦ πορθμεῦ·
ἀπέρχομαι γάρ τι διακονησόμενος τῷ ἄνω
∆ιὶ τῶν ἀνθρωπικῶν· ὁ δὲ ὀξύθυμός τέ
ἐστι καὶ δέδια μὴ βραδύναντά με ὅλον
ὑμέτερον ἐάσῃ εἶναι παραδοὺς τῷ ζόφῳ, ἢ
ὅπερ τὸν Ἥφαιστον πρῴην ἐποίησε, ῥίψῃ
κἀμὲ τεταγὼν τοῦ ποδὸς ἀπὸ τοῦ θεσπεσί-
ου βηλοῦ, ὡς ὑποσκάζων γέλωτα παρέχοι-
μι καὶ αὐτὸς οἰνοχοῶν.
{ΧΑΡΩΝ} Περιόψει οὖν με ἄλλως πλα-
νώμενον ὑπὲρ γῆς, καὶ ταῦτα ἑταῖρος καὶ
σύμπλους καὶ συνδιάκτορος ὤν; καὶ μὴν
καλῶς εἶχεν, ὦ Μαίας παῖ, ἐκείνων γοῦν
σε μεμνῆσθαι, ὅτι μηδεπώποτέ σε ἢ ἀντλε-
ῖν ἐκέλευσα ἢ πρόσκωπον εἶναι· ἀλλὰ σὺ
μὲν ῥέγκεις ἐπὶ τοῦ καταστρώματος ἐκτα-
632

633. θεὶς ὤμους οὕτω καρτεροὺς ἔχων, ἢ εἴ τινα
λάλον νεκρὸν εὕροις, ἐκείνῳ παρ' ὅλον τὸν
πλοῦν διαλέγῃ· ἐγὼ δὲ πρεσβύτης ὢν τὴν
δικωπίαν ἐρέττω μόνος. ἀλλὰ πρὸς τοῦ πα-
τρός, ὦ φίλτατον Ἑρμάδιον, μὴ καταλίπῃς
με, περιήγησαι δὲ τὰ ἐν τῷ βίῳ ἅπαντα,
ὥς τι καὶ ἰδὼν ἐπανέλθοιμι· ὡς ἤν με σὺ
ἀφῇς, οὐδὲν τῶν τυφλῶν διοίσω· καθάπερ
γὰρ ἐκεῖνοι σφάλλονται καὶ διολισθάνουσιν
ἐν τῷ σκότῳ, οὕτω δὴ κἀγώ σοι ἔμπαλιν
ἀμβλυώττω πρὸς τὸ φῶς. ἀλλὰ δός, ὦ
Κυλλήνιε, ἐς ἀεὶ μεμνησομένῳ τὴν χάριν.
{ΕΡΜΗΣ} Τοῦτο τὸ πρᾶγμα πληγῶν
αἴτιον καταστήσεταί μοι· ὁρῶ γοῦν ἤδη
τὸν μισθὸν τῆς περιηγήσεως οὐκ ἀκόνδυ-
λον παντάπασιν ἡμῖν ἐσόμενον. ὑπουργη-
τέον δὲ ὅμως· τί γὰρ ἂν καὶ πάθοι τις,
ὁπότε φίλος τις ὢν βιάζοιτο;
Πάντα μὲν οὖν σε ἰδεῖν καθ' ἕκαστον ἀκρι-
βῶς ἀμήχανόν ἐστιν, ὦ πορθμεῦ· πολλῶν
633

634. γὰρ ἂν ἐτῶν ἡ διατριβὴ γένοιτο. εἶτα ἐμὲ
μὲν κηρύττεσθαι δεήσει καθάπερ ἀπο-
δράντα ὑπὸ τοῦ ∆ιός, σὲ δὲ καὶ αὐτὸν κω-
λύσει ἐνεργεῖν τὰ τοῦ Θανάτου ἔργα καὶ
τὴν Πλούτωνος ἀρχὴν ζημιοῦν μὴ νεκρα-
γωγοῦντα πολλοῦ τοῦ χρόνου· κᾆτα ὁ τε-
λώνης Αἰακὸς ἀγανακτήσει μηδ' ὀβολὸν
ἐμπολῶν. ὡς δὲ τὰ κεφάλαια τῶν γιγνο-
μένων ἴδοις, τοῦτο ἤδη σκεπτέον.
{ΧΑΡΩΝ} Αὐτός, ὦ Ἑρμῆ, ἐπινόει τὸ
βέλτιστον· ἐγὼ δὲ οὐδὲν οἶδα τῶν ὑπὲρ γῆς
ξένος ὤν.
{ΕΡΜΗΣ} Τὸ μὲν ὅλον, ὦ Χάρων, ὑψηλοῦ
τινος ἡμῖν δεῖ χωρίου, ὡς ἀπ' ἐκείνου
πάντα κατίδοις· σοὶ δὲ εἰ μὲν ἐς τὸν οὐρα-
νὸν ἀνελθεῖν δυνατὸν ἦν, οὐκ ἂν ἐκάμνο-
μεν· ἐκ περιωπῆς γὰρ ἂν ἀκριβῶς ἅπαντα
καθεώρας. ἐπεὶ δὲ οὐ θέμις εἰδώλοις ἀεὶ
συνόντα ἐπιβατεύειν τῶν βασιλείων τοῦ
∆ιός, ὥρα ἡμῖν ὑψηλόν τι ὄρος περισκοπε-
634

635. ῖν.
{ΧΑΡΩΝ} Οἶσθα, ὦ Ἑρμῆ, ἅπερ εἴωθα
λέγειν ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς, ἐπειδὰν πλέωμεν;
ὁπόταν γὰρ τὸ πνεῦμα καταιγίσαν πλαγίᾳ
τῇ ὀθόνῃ ἐμπέσῃ καὶ τὸ κῦμα ὑψηλὸν
ἀρθῇ, τότε ὑμεῖς μὲν ὑπ' ἀγνοίας κελεύετε
τὴν ὀθόνην στεῖλαι ἢ ἐνδοῦναι ὀλίγον τοῦ
ποδὸς ἢ συνεκδραμεῖν τῷ πνεύματι, ἐγὼ δὲ
τὴν ἡσυχίαν ἄγειν παρακελεύομαι ὑμῖν·
αὐτὸς γὰρ εἰδέναι τὸ βέλτιον. κατὰ ταὐτὰ
δὴ καὶ σὺ πρᾶττε ὁπόσα καλῶς ἔχειν νομί-
ζεις κυβερνήτης νῦν γε ὤν· ἐγὼ δέ, ὥσπερ
ἐπιβάταις νόμος, σιωπῇ καθεδοῦμαι πάντα
πειθόμενος κελεύοντί σοι.
{ΕΡΜΗΣ} Ὀρθῶς λέγεις· αὐτὸς γὰρ εἴσο-
μαι τί ποιητέον καὶ ἐξευρήσω τὴν ἱκανὴν
σκοπήν. ἆρ' οὖν ὁ Καύκασος ἐπιτήδειος ἢ ὁ
Παρνασσὸς ἢ ὑψηλότερος ἀμφοῖν ὁ Ὄλυ-
μπος ἐκεινοσί; καίτοι οὐ φαῦλον ὃ ἀνεμνή-
σθην ἐς τὸν Ὄλυμπον ἀπιδών· συγκαμεῖν
635

636. δέ τι καὶ ὑπουργῆσαι καὶ σὲ δεῖ.
{ΧΑΡΩΝ} Πρόσταττε· ὑπουργήσω γὰρ
ὅσα δυνατά.
{ΕΡΜΗΣ} Ὅμηρος ὁ ποιητής φησι τοὺς
Ἀλωέως υἱέας, δύο καὶ αὐτοὺς ὄντας, ἔτι
παῖδας ἐθελῆσαί ποτε τὴν Ὄσσαν ἐκ
βάθρων ἀνασπάσαντας ἐπιθεῖναι τῷ Ὀλύ-
μπῳ, εἶτα τὸ Πήλιον ἐπ' αὐτῇ, ἱκανὴν ταύ-
την κλίμακα ἕξειν οἰομένους καὶ πρόσβα-
σιν ἐπὶ τὸν οὐρανόν. ἐκείνω μὲν οὖν τὼ μει-
ρακίω, ἀτασθάλω γὰρ ἤστην, δίκας ἐτι-
σάτην· νὼ δὲ – οὐ γὰρ ἐπὶ κακῷ τῶν θεῶν
ταῦτα βουλεύομεν – τί οὐχὶ οἰκοδομοῦμεν
καὶ αὐτοὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ἐπικυλινδοῦντες
ἐπάλληλα τὰ ὄρη, ὡς ἔχοιμεν ἀφ' ὑψηλο-
τέρου ἀκριβεστέραν τὴν σκοπήν;
{ΧΑΡΩΝ} Καὶ δυνησόμεθα, ὦ Ἑρμῆ, δύ'
ὄντες ἀναθέσθαι ἀράμενοι τὸ Πήλιον ἢ τὴν
Ὄσσαν;
{ΕΡΜΗΣ} ∆ιὰ τί δ' οὐκ ἄν, ὦ Χάρων; ἢ
636

637. ἀξιοῖς ἡμᾶς ἀγεννεστέρους εἶναι τοῖν βρε-
φυλλίοιν ἐκείνοιν, καὶ ταῦτα θεοὺς ὑπάρχο-
ντας;
{ΧΑΡΩΝ} Οὔκ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δοκεῖ
μοι ἀπίθανόν τινα τὴν μεγαλουργίαν ἔχειν.
{ΕΡΜΗΣ} Εἰκότως· ἰδιώτης γὰρ εἶ, ὦ
Χάρων, καὶ ἥκιστα ποιητικός· ὁ δὲ γεν-
νάδας Ὅμηρος ἀπὸ δυοῖν στίχοιν αὐτίκα
ἡμῖν ἀμβατὸν ἐποίησε τὸν οὐρανόν, οὕτω
ῥᾳδίως συνθεὶς τὰ ὄρη. καὶ θαυμάζω εἴ σοι
ταῦτα τεράστια εἶναι δοκεῖ τὸν Ἄτλαντα
δηλαδὴ εἰδότι, ὃς τὸν πόλον αὐτὸν εἷς ὢν
φέρει ἀνέχων ἡμᾶς ἅπαντας. ἀκούεις δέ γε
ἴσως καὶ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἐμοῦ πέρι τοῦ
Ἡρακλέους, ὡς διαδέξαιτό ποτε αὐτὸς
ἐκεῖνος τὸν Ἄτλαντα, καὶ ἀναπαύσειε πρὸς
ὀλίγον τοῦ ἄχθους ὑποθεὶς ἑαυτὸν τῷ φορ-
τίῳ.
{ΧΑΡΩΝ} Ἀκούω καὶ ταῦτα· εἰ δὲ ἀληθῆ
ἔστιν, σὺ ἄν, ὦ Ἑρμῆ, καὶ οἱ ποιηταὶ εἰδεί-
637

638. ητε.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀληθέστατα, ὦ Χάρων. ἢ τί-
νος γὰρ ἕνεκα σοφοὶ ἄνδρες ἐψεύδοντο ἄν;
ὥστε ἀναμοχλεύωμεν τὴν Ὄσσαν πρῶτον,
ὥσπερ ἡμῖν ὑφηγεῖται τὸ ἔπος καὶ ὁ ἀρχι-
τέκτων Ὅμηρος, αὐτὰρ ἐπ' Ὄσσῃ Πή-
λιον εἰνοσίφυλλον. ὁρᾷς ὅπως ῥᾳδίως ἅμα
καὶ ποιητικῶς ἐξειργασάμεθα; φέρ' οὖν
ἀναβὰς ἴδω, εἰ καὶ ταῦτα ἱκανὰ ἢ ἐποικο-
δομεῖν ἔτι δεήσει. παπαῖ, κάτω ἔτι ἐσμὲν
ἐν ὑπωρείᾳ τοῦ οὐρανοῦ· ἀπὸ μὲν γὰρ τῶν
ἑῴων μόγις Ἰωνία καὶ Λυδία φαίνεται,
ἀπὸ δὲ τῆς ἑσπέρας οὐ πλέον Ἰταλίας καὶ
Σικελίας, ἀπὸ δὲ τῶν ἀρκτῴων τὰ ἐπὶ τάδε
τοῦ Ἴστρου μόνον, κἀκεῖθεν ἡ Κρήτη οὐ
πάνυ σαφῶς. μετακινητέα ἡμῖν, ὦ πορ-
θμεῦ, καὶ ἡ Οἴτη, ὡς ἔοικεν, εἶτα ὁ Παρ-
νασσὸς ἐπὶ πᾶσιν.
{ΧΑΡΩΝ} Οὕτω ποιῶμεν. ὅρα μόνον μὴ
λεπτότερον ἐξεργασώμεθα τὸ ἔργον ἀπο-
638

639. μηκύναντες πέρα τοῦ πιθανοῦ, εἶτα συγκα-
ταρριφέντες αὐτῷ πικρᾶς τῆς Ὁμήρου
οἰκοδομικῆς πειραθῶμεν συντριβέντες τῶν
κρανίων.
{ΕΡΜΗΣ} Θάρρει· ἀσφαλῶς γὰρ ἕξει
ἅπαντα. μετατίθει τὴν Οἴτην· ἐπικυλινδεί-
σθω ὁ Παρνασσός. ἰδοὺ δή, ἐπάνειμι αὖθις·
εὖ ἔχει· πάντα ὁρῶ· ἀνάβαινε ἤδη καὶ σύ.
{ΧΑΡΩΝ} Ὄρεξον, ὦ Ἑρμῆ, τὴν χεῖρα·
οὐ γὰρ ἐπὶ μικράν με ταύτην μηχανὴν ἀνα-
βιβάζεις.
{ΕΡΜΗΣ} Εἴ γε καὶ ἰδεῖν ἐθέλεις, ὦ
Χάρων, ἅπαντα· οὐκ ἔνι δὲ ἄμφω καὶ
ἀσφαλῆ καὶ φιλοθεάμονα εἶναι. ἀλλ' ἔχου
μου τῆς δεξιᾶς καὶ φείδου μὴ κατὰ τοῦ ὀλι-
σθηροῦ πατεῖν. εὖ γε, ἀνελήλυθας καὶ σύ·
καὶ ἐπείπερ δικόρυμβος ὁ Παρνασσός ἐστι,
μίαν ἑκάτερος ἄκραν ἀπολαβόμενοι καθε-
ζώμεθα· σὺ δέ μοι ἤδη ἐν κύκλῳ περι-
βλέπων ἐπισκόπει ἅπαντα.
639

640. {ΧΑΡΩΝ} Ὁρῶ γῆν πολλὴν καὶ λίμνην
τινὰ μεγάλην περιρρέουσαν καὶ ὄρη καὶ πο-
ταμοὺς τοῦ Κωκυτοῦ καὶ Πυριφλεγέθοντος
μείζονας καὶ ἀνθρώπους πάνυ σμικροὺς
καί τινας φωλεοὺς αὐτῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Πόλεις ἐκεῖναί εἰσιν οὓς φωλε-
οὺς εἶναι νομίζεις.
{ΧΑΡΩΝ} Οἶσθα οὖν, ὦ Ἑρμῆ, ὡς οὐδὲν
ἡμῖν πέπρακται, ἀλλὰ μάτην τὸν Παρνασ-
σὸν αὐτῇ Κασταλίᾳ καὶ τὴν Οἴτην καὶ τὰ
ἄλλα ὄρη μετεκινήσαμεν;
{ΕΡΜΗΣ} Ὅτι τί;
{ΧΑΡΩΝ} Οὐδὲν ἀκριβὲς ἐγὼ γοῦν ἀπὸ
τοῦ ὑψηλοῦ ὁρῶ· ἐδεόμην δὲ οὐ πόλεις καὶ
ὄρη αὐτὸ μόνον ὥσπερ ἐν γραφαῖς ὁρᾶν,
ἀλλὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ ἃ πράτ-
τουσι καὶ οἷα λέγουσιν. ὥσπερ ὅτε με τὸ
πρῶτον ἐντυχὼν εἶδες γελῶντα καὶ ἤρου
γε ὅ τι γελῴην, ἀκούσας τινὸς ἥσθην εἰς
ὑπερβολήν.
640

641. {ΕΡΜΗΣ} Τί δὲ τοῦτο ἦν;
{ΧΑΡΩΝ} Ἐπὶ δεῖπνον, οἶμαι, κληθείς
τις ὑπό τινος τῶν φίλων ἐς τὴν ὑστεραίαν,
“Μάλιστα ἥξω,” ἔφη, καὶ μεταξὺ λέγοντος
ἀπὸ τοῦ τέγους κεραμὶς ἐμπεσοῦσα οὐκ
οἶδ' ὅτου κινήσαντος ἀπέκτεινεν αὐτόν.
ἐγέλασα οὖν οὐκ ἐπιτελέσαντος τὴν
ὑπόσχεσιν. ἔοικα δὲ καὶ νῦν ὑποκαταβήσε-
σθαι, ὡς μᾶλλον βλέποιμι καὶ ἀκούοιμι.
{ΕΡΜΗΣ} Ἔχ' ἀτρέμα· καὶ τοῦτο γὰρ
ἐγὼ ἰάσομαί σοι καὶ ὀξυδερκέστατον ἐν
βραχεῖ σε ἀποφανῶ παρ' Ὁμήρου τινὰ καὶ
πρὸς τοῦτο ἐπῳδὴν λαβών, κἀπειδὰν εἴπω
τὰ ἔπη, μέμνησο μηκέτι ἀμβλυώττειν,
ἀλλὰ σαφῶς πάντα ὁρᾶν.
{ΧΑΡΩΝ} Λέγε μόνον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀχλὺν δ' αὖ τοι ἀπ' ὀφθαλμῶν
ἕλον, ἣ πρὶν ἐπῆεν, ὄφρ' εὖ γινώσκοις
ἠμὲν θεὸν ἠδὲ καὶ ἄνδρα. τί ἐστιν; ἤδη
ὁρᾷς;
641

642. {ΧΑΡΩΝ} Ὑπερφυῶς γε· τυφλὸς ὁ Λυ-
γκεὺς ἐκεῖνος ὡς πρὸς ἐμέ· ὥστε σὺ τὸ ἐπὶ
τούτῳ προσδίδασκέ με καὶ ἀποκρίνου ἐρω-
τῶντι. ἀλλὰ βούλει κατὰ τὸν Ὅμηρον
κἀγὼ ἔρωμαί σε, ὡς μάθῃς οὐδ' αὐτὸν ἀμε-
λέτητον ὄντα με τῶν Ὁμήρου;
{ΕΡΜΗΣ} Καὶ πόθεν σὺ ἔχεις τι τῶν ἐκεί-
νου εἰδέναι, ναύτης ἀεὶ καὶ πρόσκωπος ὤν;
{ΧΑΡΩΝ} Ὁρᾷς, ὀνειδιστικὸν τοῦτο εἰς
τὴν τέχνην. ἐγὼ δὲ ὁπότε διεπόρθμευον
αὐτὸν ἀποθανόντα, πολλὰ ῥαψῳδοῦντος
ἀκούσας ἐνίων ἔτι μέμνημαι· καίτοι χει-
μὼν ἡμᾶς οὐ μικρὸς τότε κατελάμβανεν.
ἐπεὶ γὰρ ἤρξατο ᾄδειν οὐ πάνυ αἴσιόν τινα
ᾠδὴν τοῖς πλέουσιν, ὡς ὁ Ποσειδῶν συνή-
γαγε τὰς νεφέλας καὶ ἐτάραξε τὸν πόντον
ὥσπερ τορύνην τινὰ ἐμβαλὼν τὴν τρίαιναν
καὶ πάσας τὰς θυέλλας ὠρόθυνε καὶ ἄλλα
πολλά, κυκῶν τὴν θάλατταν ὑπὸ τῶν ἐπῶν,
χειμὼν ἄφνω καὶ γνόφος ἐμπεσὼν ὀλίγου
642

643. δεῖν περιέτρεψεν ἡμῖν τὴν ναῦν· ὅτε περ
καὶ ναυτιάσας ἐκεῖνος ἀπήμεσε τῶν ῥα-
ψῳδιῶν τὰς πολλὰς αὐτῇ Σκύλλῃ καὶ Χα-
ρύβδει καὶ Κύκλωπι. οὐ χαλεπὸν οὖν ἦν ἐκ
τοσούτου ἐμέτου ὀλίγα γοῦν διαφυλάττειν.
εἰπὲ γάρ μοι· τίς τ' ἄρ' ὅδ' ἐστὶ πάχιστος
ἀνὴρ ἠΰς τε μέγας τε, ἔξοχος ἀνθρώπων
κεφαλὴν καὶ εὐρέας ὤμους;
{ΕΡΜΗΣ} Μίλων οὗτος ὁ ἐκ Κρότωνος
ἀθλητής. ἐπικροτοῦσι δ' αὐτῷ οἱ Ἕλληνες,
ὅτι τὸν ταῦρον ἀράμενος φέρει διὰ τοῦ στα-
δίου μέσου.
{ΧΑΡΩΝ} Καὶ πόσῳ δικαιότερον ἂν ἐμέ,
ὦ Ἑρμῆ, ἐπαινοῖεν, ὃς αὐτόν σοι τὸν Μί-
λωνα μετ' ὀλίγοι συλλαβὼν ἐνθήσομαι ἐς
τὸ σκαφίδιον, ὁπόται ἥκῃ πρὸς ἡμᾶς ὑπὸ
τοῦ ἀμαχωτάτου τῶν ἀνταγωνιστῶν κατα-
παλαισθεὶς τοῦ Θανάτου, μηδὲ συνεὶς
ὅπως αὐτὸν ὑποσκελίζει; κᾆτα οἰμώξεται
ἡμῖν δηλαδὴ μεμνημένος τῶν στεφάνων
643

644. τούτων καὶ τοῦ κρότου· νῦν δὲ μέγα φρονεῖ
θαυμαζόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ ταύρου φορᾷ. τί
δ' οὖν; οἰηθῶμεν ἄρα ἐλπίζειν αὐτὸν καὶ τε-
θνήξεσθαί ποτε;
{ΕΡΜΗΣ} Πόθεν ἐκεῖνος θανάτου νῦν
μνημονεύσειεν ἂν ἐν ἀκμῇ τοσαύτῃ;
{ΧΑΡΩΝ} Ἔα τοῦτον οὐκ εἰς μακρὰν
γέλωτα ἡμῖν παρέξοντα ὁπόταν πλέῃ, μηδ'
ἐμπίδα οὐχ ὅπως ταῦρον ἔτι ἄρασθαι δυ-
νάμενος. σὺ δέ μοι ἐκεῖνο εἰπέ, τίς τ' ἄρ'
ὅδ' ἄλλος ὁ σεμνὸς ἀνήρ; οὐχ Ἕλλην, ὡς
ἔοικεν, ἀπὸ γοῦν τῆς στολῆς.
{ΕΡΜΗΣ} Κῦρος, ὦ Χάρων, ὁ Καμβύσου,
ὃς τὴν ἀρχὴν πάλαι Μήδων ἐχόντων νῦν
Περσῶν ἤδη ἐποίησεν εἶναι· καὶ Ἀσσυρίων
δ' ἔναγχος οὗτος ἐκράτησε καὶ Βαβυλῶνα
παρεστήσατο καὶ νῦν ἐλασείοντι ἐπὶ Λυδί-
αν ἔοικεν, ὡς καθελὼν τὸν Κροῖσον ἄρχοι
ἁπάντων.
{ΧΑΡΩΝ} Ὁ Κροῖσος δὲ ποῦ ποτε κἀκε-
644

645. ῖνός ἐστιν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἐκεῖσε ἀπόβλεψον ἐς τὴν με-
γάλην ἀκρόπολιν, τὴν τὸ τριπλοῦν τεῖχος·
Σάρδεις ἐκεῖναι, καὶ τὸν Κροῖσον αὐτὸν
ὁρᾷς ἤδη ἐπὶ κλίνης χρυσῆς καθήμενον,
Σόλωνι τῷ Ἀθηναίῳ διαλεγόμενον. βούλει
ἀκούσωμεν αὐτῶν ὅ τι καὶ λέγουσι;
{ΧΑΡΩΝ} Πάνυ μὲν οὖν.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ὦ ξένε Ἀθηναῖε, εἶδες γάρ
μου τὸν πλοῦτον καὶ τοὺς θησαυροὺς καὶ
ὅσος ἄσημος χρυσός ἐστιν ἡμῖν καὶ τὴν ἄλ-
λην πολυτέλειαν, εἰπέ μοι, τίνα ἡγῇ τῶν
ἁπάντων ἀνθρώπων εὐδαιμονέστατον
εἶναι.
{ΧΑΡΩΝ} Τί ἄρα ὁ Σόλων ἐρεῖ;
{ΕΡΜΗΣ} Θάρρει· οὐδὲν ἀγεννές, ὦ
Χάρων.
{ΣΟΛΩΝ} Ὦ Κροῖσε, ὀλίγοι μὲν οἱ
εὐδαίμονες· ἐγὼ δὲ ὧν οἶδα Κλέοβιν καὶ
Βίτωνα ἡγοῦμαι εὐδαιμονεστάτους γε-
645

646. νέσθαι, τοὺς τῆς ἱερείας παῖδας τῆς Ἀρ-
γόθεν, τοὺς ἅμα πρῴην ἀποθανόντας, ἐπεὶ
τὴν μητέρα ὑποδύντες εἵλκυσαν ἐπὶ τῆς
ἀπήνης ἄχρι πρὸς τὸ ἱερόν.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ἔστω· ἐχέτωσαν ἐκεῖνοι τὰ
πρῶτα τῆς εὐδαιμονίας. ὁ δεύτερος δὲ τίς
ἂν εἴη;
{ΣΟΛΩΝ} Τέλλος ὁ Ἀθηναῖος, ὃς εὖ τ'
ἐβίω καὶ ἀπέθανεν ὑπὲρ τῆς πατρίδος.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ἐγὼ δέ, ὦ κάθαρμα, οὔ σοι
δοκῶ εὐδαίμων εἶναι;
{ΣΟΛΩΝ} Οὐδέπω οἶδα, ὦ Κροῖσε, ἢν
μὴ πρὸς τὸ τέλος ἀφίκῃ τοῦ βίου· ὁ γὰρ
θάνατος ἀκριβὴς ἔλεγχος τῶν τοιούτων
καὶ τὸ ἄχρι πρὸς τὸ τέρμα εὐδαιμόνως δια-
βιῶναι.
{ΧΑΡΩΝ} Κάλλιστα, ὦ Σόλων, ὅτι ἡμῶν
οὐκ ἐπιλέλησαι, ἀλλὰ παρὰ τὸ πορθμεῖον
αὐτὸ ἀξιοῖς γίγνεσθαι τὴν περὶ τῶν τοιού-
των κρίσιν. ἀλλὰ τίνας ἐκείνους ὁ Κροῖσος
646

647. ἐκπέμπει ἢ τί ἐπὶ τῶν ὤμων φέρουσι;
{ΕΡΜΗΣ} Πλίνθους τῷ Πυθίῳ χρυσᾶς
ἀνατίθησι μισθὸν τῶν χρησμῶν ὑφ' ὧν καὶ
ἀπολεῖται μικρὸν ὕστερον· φιλόμαντις δὲ
ἁνὴρ ἐκτόπως.
{ΧΑΡΩΝ} Ἐκεῖνο γάρ ἐστιν ὁ χρυσός, τὸ
λαμπρὸν ὃ ἀποστίλβει, τὸ ὕπωχρον μετ'
ἐρυθήματος; νῦν γὰρ πρῶτον εἶδον, ἀκούων
ἀεί.
{ΕΡΜΗΣ} Ἐκεῖνο, ὦ Χάρων, τὸ ἀοίδιμον
ὄνομα καὶ περιμάχητον.
{ΧΑΡΩΝ} Καὶ μὴν οὐχ ὁρῶ ὅ τι τὸ ἀγα-
θὸν αὐτῷ πρόςεστιν, εἰ μὴ ἄρα ἕν τι μόνον,
ὅτι βαρύνονται οἱ φέροντες αὐτό.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐ γὰρ οἶσθα ὅσοι πόλεμοι διὰ
τοῦτο καὶ ἐπιβουλαὶ καὶ λῃστήρια καὶ
ἐπιορκίαι καὶ φόνοι καὶ δεσμὰ καὶ ἐμπορί-
αι καὶ δουλεῖαι;
{ΧΑΡΩΝ} ∆ιὰ τοῦτο, ὦ Ἑρμῆ, τὸ μὴ
πολὺ τοῦ χαλκοῦ διαφέρον; οἶδα γὰρ τὸν
647

648. χαλκόν, ὀβολόν, ὡς οἶσθα, παρὰ τῶν κατα-
πλεόντων ἑκάστου ἐκλέγων.
{ΕΡΜΗΣ} Ναί· ἀλλὰ ὁ χαλκὸς μὲν πολύς,
ὥστε οὐ πάνυ σπουδάζεται ὑπ' αὐτῶν· το-
ῦτον δὲ ὀλίγον ἐκ πολλοῦ τοῦ βάθους οἱ με-
ταλλεύοντες ἀνορύττουσι· πλὴν ἀλλὰ ἐκ
τῆς γῆς καὶ οὗτος ὥσπερ ὁ μόλυβδος καὶ
τὰ ἄλλα.
{ΧΑΡΩΝ} ∆εινήν τινα λέγεις τῶν ἀν-
θρώπων τὴν ἀβελτερίαν, οἳ τοσοῦτον ἔρω-
τα ἐρῶσιν ὠχροῦ καὶ βαρέος κτήματος.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀλλὰ οὐ Σόλων γε ἐκεῖνος, ὦ
Χάρων, ἐρᾶν αὐτοῦ φαίνεται, ὅς, ὡς ὁρᾷς,
καταγελᾷ τοῦ Κροίσου καὶ τῆς μεγαλαυχί-
ας τοῦ βαρβάρου, καί μοι δοκεῖν ἐρέσθαι τι
βούλεται αὐτόν· ἐπακούσωμεν οὖν.
{ΣΟΛΩΝ} Εἰπέ μοι, ὦ Κροῖσε, οἴει γάρ
τι δεῖσθαι τῶν πλίνθων τούτων τὸν Πύ-
θιον;
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Νὴ ∆ί'· οὐ γάρ ἐστιν αὐτῷ
648

649. ἐν ∆ελφοῖς ἀνάθημα οὐδὲν τοιοῦτον.
{ΣΟΛΩΝ} Οὐκοῦν μακάριον οἴει τὸν
θεὸν ἀποφανεῖν, εἰ κτήσαιτο σὺν τοῖς ἄλ-
λοις καὶ πλίνθους χρυσᾶς;
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Πῶς γὰρ οὔ;
{ΣΟΛΩΝ} Πολλήν μοι λέγεις, ὦ Κροῖσε,
πενίαν ἐν τῷ οὐρανῷ, εἰ ἐκ Λυδίας μετα-
στέλλεσθαι τὸ χρυσίον δεήσει αὐτούς, ἢν
ἐπιθυμήσωσι.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ποῦ γὰρ τοσοῦτος ἂν γίνοι-
το χρυσὸς ὅσος παρ' ἡμῖν;
{ΣΟΛΩΝ} Εἰπέ μοι, σίδηρος δὲ φύεται ἐν
Λυδίᾳ;
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Οὐ πάνυ τι.
{ΣΟΛΩΝ} Τοῦ βελτίονος ἄρα ἐνδεεῖς
ἐστε.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Πῶς ἀμείνων ὁ σίδηρος χρυ-
σίου;
{ΣΟΛΩΝ} Ἢν ἀποκρίνῃ μηδὲν ἀγανα-
649

650. κτῶν, μάθοις ἄν.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ἐρώτα, ὦ Σόλων.
{ΣΟΛΩΝ} Πότεροι ἀμείνους, οἱ σώζο-
ντές τινας ἢ οἱ σωζόμενοι πρὸς αὐτῶν;
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Οἱ σώζοντες δηλαδή.
{ΣΟΛΩΝ} Ἆρ' οὖν, ἢν Κῦρος, ὡς λογο-
ποιοῦσι τινες, ἐπίῃ Λυδοῖς, χρυσᾶς μαχαί-
ρας σὺ ποιήσῃ τῷ στρατῷ, ἢ ὁ σίδηρος
ἀναγκαῖος τότε;
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ὁ σίδηρος δῆλον ὅτι.
{ΣΟΛΩΝ} Καὶ εἴ γε τοῦτον μὴ παρα-
σκευάσαιο, οἴχοιτο ἄν σοι ὁ χρυσὸς ἐς
Πέρσας αἰχμάλωτος.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Εὐφήμει, ἄνθρωπε.
{ΣΟΛΩΝ} Μὴ γένοιτο μὲν οὕτω ταῦτα·
φαίνῃ δ' οὖν ἀμείνω τοῦ χρυσοῦ τὸν σίδη-
ρον ὁμολογῶν.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Οὐκοῦν καὶ τῷ θεῷ σιδηρᾶς
πλίνθους κελεύεις ἀνατιθέναι με, τὸν δὲ
650

651. χρυσὸν ὀπίσω αὖθις ἀνακαλεῖν;
{ΣΟΛΩΝ} Οὐδὲ σιδήρου ἐκεῖνός γε δεή-
σεται, ἀλλ' ἤν τε χαλκὸν ἤν τε χρυσὸν ἀνα-
θῇς, ἄλλοις μέν ποτε κτῆμα καὶ ἕρμαιον
ἔσῃ ἀνατεθεικώς, Φωκεῦσιν ἢ Βοιωτοῖς ἢ
∆ελφοῖς αὐτοῖς ἤ τινι τυράννῳ ἢ λῃστῇ, τῷ
δὲ θεῷ ὀλίγον μέλει τῶν σῶν χρυσοποιιῶν.
{ΚΡΟΙΣΟΣ} Ἀεὶ σύ μου τῷ πλούτῳ προ-
σπολεμεῖς καὶ φθονεῖς.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐ φέρει ὁ Λυδός, ὦ Χάρων,
τὴν παρρησίαν καὶ τὴν ἀλήθειαν τῶν
λόγων, ἀλλὰ ξένον αὐτῷ δοκεῖ τὸ πρᾶγμα,
πένης ἄνθρωπος οὐχ ὑποπτήσσων, τὸ δὲ
παριστάμενον ἐλευθέρως λέγων. μεμνήσε-
ται δ' οὖν μικρὸν ὕστερον τοῦ Σόλωνος,
ὅταν αὐτὸν δέῃ ἁλόντα ἐπὶ τὴν πυρὰν ὑπὸ
τοῦ Κύρου ἀναχθῆναι· ἤκουσα γὰρ τῆς
Κλωθοῦς πρῴην ἀναγινωσκούσης τὰ
ἑκάστῳ ἐπικεκλωσμένα, ἐν οἷς καὶ ταῦτα
ἐγέγραπτο, Κροῖσον μὲν ἁλῶναι ὑπὸ Κύ-
651

652. ρου, Κῦρον δὲ αὐτὸν ὑπ' ἐκεινησὶ τῆς Μασ-
σαγέτιδος ἀποθανεῖν. ὁρᾷς τὴν Σκυθίδα,
τὴν ἐπὶ τοῦ ἵππου τούτου τοῦ λευκοῦ ἐξε-
λαύνουσαν;
{ΧΑΡΩΝ} Νὴ ∆ία.
{ΕΡΜΗΣ} Τόμυρις ἐκείνη ἐστί, καὶ τὴν
κεφαλήν γε ἀποτεμοῦσα τοῦ Κύρου αὕτη
ἐς ἀσκὸν ἐμβαλεῖ πλήρη αἵματος. ὁρᾷς δὲ
καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν νεανίσκον; Καμβύ-
σης ἐκεῖνός ἐστιν· οὗτος βασιλεύσει μετὰ
τὸν πατέρα καὶ μυρία σφαλεὶς ἔν τε Λιβύῃ
καὶ Αἰθιοπίᾳ τὸ τελευταῖον μανεὶς ἀποθα-
νεῖται ἀποκτείνας τὸν Ἆπιν.
{ΧΑΡΩΝ} Ὢ πολλοῦ γέλωτος. ἀλλὰ νῦν
τίς ἂν αὐτοὺς προσβλέψειεν οὕτως ὑπερ-
φρονοῦντας τῶν ἄλλων; ἢ τίς ἂν πιστεύ-
σειεν ὡς μετ' ὀλίγον οὗτος μὲν αἰχμάλωτος
ἔσται, οὗτος δὲ τὴν κεφαλὴν ἕξει ἐν ἀσκῷ
αἵματος; ἐκεῖνος δὲ τίς ἐστιν, ὦ Ἑρμῆ, ὁ
τὴν πορφυρᾶν ἐφεστρίδα ἐμπεπορπημένος,
652

653. ὁ τὸ διάδημα, ᾧ τὸν δακτύλιον ὁ μάγειρος
ἀναδίδωσι τὸν ἰχθὺν ἀνατεμών, νήσῳ ἐν
ἀμφιρύτῃ; βασιλεὺς δέ τις εὔχεται εἶναι.
{ΕΡΜΗΣ} Εὖ γε παρῳδεῖς, ὦ Χάρων.
ἀλλὰ Πολυκράτην ὁρᾷς τὸν Σαμίων τύραν-
νον πανευδαίμονα ἡγούμενον εἶναι· ἀτὰρ
καὶ οὗτος αὐτὸς ὑπὸ τοῦ παρεστῶτος
οἰκέτου Μαιανδρίου προδοθεὶς Ὀροίτῃ τῷ
σατράπῃ ἀνασκολοπισθήσεται ἅθλιος ἐκ-
πεσὼν τῆς εὐδαιμονίας ἐν ἀκαρεῖ τοῦ
χρόνου· καὶ ταῦτα γὰρ τῆς Κλωθοῦς ἐπή-
κουσα.
{ΧΑΡΩΝ} Ἄγαμαι Κλωθοῦς γεννικῆς·
καῖε αὐτούς, ὦ βελτίστη, καὶ τὰς κεφαλὰς
ἀπότεμνε καὶ ἀνασκολόπιζε, ὡς εἰδῶσιν
ἄνθρωποι ὄντες· ἐν τοσούτῳ δὲ ἐπαιρέσθων
ὡς ἂν ἀφ' ὑψηλοτέρου ἀλγεινότερον κατα-
πεσούμενοι. ἐγὼ δὲ γελάσομαι τότε γνωρί-
σας αὐτῶν ἕκαστον γυμνὸν ἐν τῷ σκαφιδίῳ
μήτε τὴν πορφυρίδα μήτε τιάραν ἢ κλίνην
653

654. χρυσῆν κομίζοντας.
{ΕΡΜΗΣ} Καὶ τὰ μὲν τούτων ὧδε ἕξει.
τὴν δὲ πληθὺν ὁρᾷς, ὦ Χάρων, τοὺς πλέο-
ντας αὐτῶν, τοὺς πολεμοῦντας, τοὺς δικα-
ζομένους, τοὺς γεωργοῦντας, τοὺς δανείζο-
ντας, τοὺς προσαιτοῦντας;
{ΧΑΡΩΝ} Ὁρῶ ποικίλην τινὰ τὴν δια-
τριβὴν καὶ μεστὸν ταραχῆς τὸν βίον καὶ
τὰς πόλεις γε αὐτῶν ἐοικυίας τοῖς σμήνε-
σιν, ἐν οἷς ἅπας μὲν ἴδιόν τι κέντρον ἔχει
καὶ τὸν πλησίον κεντεῖ, ὀλίγοι δέ τινες
ὥσπερ σφῆκες ἄγουσι καὶ φέρουσι τὸ ὑπο-
δεέστερον. ὁ δὲ περιπετόμενος αὐτοὺς ἐκ
τἀφανοῦς οὗτος ὄχλος τίνες εἰσίν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἐλπίδες, ὦ Χάρων, καὶ δείμα-
τα καὶ ἄγνοιαι καὶ ἡδοναὶ καὶ φιλαργυρίαι
καὶ ὀργαὶ καὶ μίση καὶ τὰ τοιαῦτα. τούτων
δὲ ἡ ἄγνοια μὲν κάτω συναναμέμικται
αὐτοῖς καὶ συμπολιτεύεται, καὶ νὴ ∆ία καὶ
τὸ μῖσος καὶ ὀργὴ καὶ ζηλοτυπία καὶ ἀμα-
654

655. θία καὶ ἀπορία καὶ φιλαργυρία, ὁ φόβος δὲ
καὶ αἱ ἐλπίδες ὑπεράνω πετόμενοι ὁ μὲν
ἐμπίπτων ἐκπλήττει ἐνίοτε καὶ ὑποπτήσ-
σειν ποιεῖ, αἱ δ' ἐλπίδες ὑπὲρ κεφαλῆς αἰω-
ρούμεναι, ὁπόταν μάλιστα οἴηταί τις ἐπι-
λήψεσθαι αὐτῶν, ἀναπτάμεναι οἴχονται κε-
χηνότας αὐτοὺς ἀπολιποῦσαι, ὅπερ καὶ τὸν
Τάνταλον κάτω πάσχοντα ὁρᾷς ὑπὸ τοῦ
ὕδατος. ἢν δὲ ἀτενίσῃς, κατόψει καὶ τὰς
Μοίρας ἄνω ἐπικλωθούσας ἑκάστῳ τὸν
ἄτρακτον, ἀφ' οὗ ἠρτῆσθαι συμβέβηκεν
ἅπαντας ἐκ λεπτῶν νημάτων. ὁρᾷς κα-
θάπερ ἀράχνιά τινα καταβαίνοντα ἐφ' ἕκα-
στον ἀπὸ τῶν ἀτράκτων;
{ΧΑΡΩΝ} Ὁρῶ πάνυ λεπτὸν ἑκάστῳ
νῆμα, ἐπιπεπλεγμένον γε τὰ πολλά, τοῦτο
μὲν ἐκείνῳ, ἐκεῖνο δὲ ἄλλῳ.
{ΕΡΜΗΣ} Εἰκότως, ὦ πορθμεῦ· εἵμαρται
γὰρ ἐκείνῳ μὲν ὑπὸ τούτου φονευθῆναι,
τούτῳ δὲ ὑπ' ἄλλου, καὶ κληρονομῆσαί γε
655

656. τοῦτον μὲν ἐκείνου, ὅτου ἂν ᾖ μικρότερον
τὸ νῆμα, ἐκεῖνον δὲ αὖ τούτου· τοιόνδε γάρ
τι ἡ ἐπιπλοκὴ δηλοῖ. ὁρᾷς δ' οὖν ἀπὸ λε-
πτοῦ κρεμαμένους ἅπαντας· καὶ οὗτος μὲν
ἀνασπασθεὶς ἄνω μετέωρός ἐστι καὶ μετὰ
μικρὸν καταπεσών, ἀπορραγέντος τοῦ λί-
νου ἐπειδὰν μηκέτι ἀντέχῃ πρὸς τὸ βάρος,
μέγαν τὸν ψόφον ἐργάσεται, οὗτος δὲ ὀλί-
γον ἀπὸ γῆς αἰωρούμενος, ἢν καὶ πέσῃ,
ἀψοφητὶ κείσεται, μόλις καὶ τοῖς γείτοσιν
ἐξακουσθέντος τοῦ πτώματος.
{ΧΑΡΩΝ} Παγγέλοια ταῦτα, ὦ Ἑρμῆ.
{ΕΡΜΗΣ} Καὶ μὴν οὐδ' εἰπεῖν ἔχοις ἂν
κατὰ τὴν ἀξίαν ὅπως ἐστὶ καταγέλαστα, ὦ
Χάρων, καὶ μάλιστα αἱ ἄγαν σπουδαὶ
αὐτῶν καὶ τὸ μεταξὺ τῶν ἐλπίδων οἴχε-
σθαι ἀναρπάστους γινομένους ὑπὸ τοῦ βελ-
τίστου Θανάτου. ἄγγελοι δὲ καὶ ὑπηρέται
αὐτοῦ μάλα πολλοί, ὡς ὁρᾷς, ἠπίαλοι καὶ
πυρετοὶ καὶ φθόαι καὶ περιπλευμονίαι καὶ
656

657. ξίφη καὶ λῃστήρια καὶ κώνεια καὶ δικα-
σταὶ καὶ τύραννοι· καὶ τούτων οὐδὲν ὅλως
αὐτοὺς εἰσέρχεται, ἔστ' ἂν εὖ πράττωσιν,
ὅταν δὲ σφαλῶσι, πολὺ τὸ ὀττοτοῖ καὶ αἰαῖ
καὶ οἴμοι. εἰ δὲ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνενόουν
ὅτι θνητοί τέ εἰσιν αὐτοὶ καὶ ὀλίγον τοῦτον
χρόνον ἐπιδημήσαντες τῷ βίῳ ἀπίασιν
ὥσπερ ἐξ ὀνείρατος πάντα ὑπὲρ γῆς
ἀφέντες, ἔζων τε ἂν σωφρονέστερον καὶ
ἧττον ἠνιῶντο ἀποθανόντες· νῦν δὲ εἰς ἀεὶ
ἐλπίσαντες χρήσεσθαι τοῖς παροῦσιν, ἐπει-
δὰν ἐπιστὰς ὁ ὑπηρέτης καλῇ καὶ ἀπάγῃ
πεδήσας τῷ πυρετῷ ἢ τῇ φθόῃ, ἀγανακτο-
ῦσι πρὸς τὴν ἀγωγὴν οὔποτε προσδοκήσα-
ντες ἀποσπασθήσεσθαι αὐτῶν. ἢ τί γὰρ
οὐκ ἂν ποιήσειεν ἐκεῖνος ὁ τὴν οἰκίαν
σπουδῇ οἰκοδομούμενος καὶ τοὺς ἐργάτας
ἐπισπέρχων, εἰ μάθοι ὅτι ἡ μὲν ἕξει τέλος
αὐτῷ, ὁ δὲ ἄρτι ἐπιθεὶς τὸν ὄροφον ἄπεισι
τῷ κληρονόμῳ καταλιπὼν ἀπολαύειν
αὐτῆς, αὐτὸς μηδὲ δειπνήσας ἅθλιος ἐν
657

658. αὐτῇ; ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ χαίρων ὅτι ἄρρενα
παῖδα τέτοκεν αὐτῷ ἡ γυνή, καὶ τοὺς φί-
λους διὰ τοῦτο ἑστιῶν καὶ τοὔνομα τοῦ πα-
τρὸς τιθέμενος, εἰ ἠπίστατο ὡς ἑπτέτης
γενόμενος ὁ παῖς τεθνήξεται, ἆρα ἄν σοι
δοκεῖ χαίρειν ἐπ' αὐτῷ γεννωμένῳ; ἀλλὰ
τὸ αἴτιον, ὅτι τὸν μὲν εὐτυχοῦντα ἐπὶ τῷ
παιδὶ ἐκεῖνον ὁρᾷ τὸν τοῦ ἀθλητοῦ πατέρα
τοῦ Ὀλύμπια νενικηκότος, τὸν γείτονα δὲ
τὸν ἐκκομίζοντα τὸ παιδίον οὐχ ὁρᾷ οὐδὲ
οἶδεν ἀφ' οἵας αὐτῷ κρόκης ἐκρέματο. τοὺς
μὲν γὰρ περὶ τῶν ὅρων διαφερομένους
ὁρᾷς, ὅσοι εἰσί, καὶ τοὺς συναγείροντας τὰ
χρήματα, εἶτα, πρὶν ἀπολαῦσαι αὐτῶν, κα-
λουμένους ὑφ' ὧν εἶπον τῶν ἀγγέλων τε
καὶ ὑπηρετῶν.
{ΧΑΡΩΝ} Ὁρῶ ταῦτα πάντα καὶ πρὸς
ἐμαυτόν γε ἐννοῶ ὅ τι τὸ ἡδὺ αὐτοῖς παρὰ
τὸν βίον ἢ τί ἐκεῖνό ἐστιν, οὗ στερούμενοι
ἀγανακτοῦσιν. ἢν γοῦν τοὺς βασιλέας
αὐτῶν ἴδῃ τις, οἵπερ εὐδαιμονέστατοι εἶναι
658

659. δοκοῦσιν, ἔξω τοῦ ἀβεβαίου ὡς φὴς καὶ
ἀμφιβόλου τῆς τύχης, πλείω τῶν ἡδέων τὰ
ἀνιαρὰ εὑρήσει προσόντα αὐτοῖς, φόβους
καὶ ταραχὰς καὶ μίση καὶ ἐπιβουλὰς καὶ
ὀργὰς καὶ κολακείας· τούτοις γὰρ ἅπαντες
σύνεισιν. ἐῶ πένθη καὶ νόσους καὶ πάθη ἐξ
ἰσοτιμίας δηλαδὴ ἄρχοντα αὐτῶν· ὅπου δὲ
τὰ τούτων πονηρά, λογίζεσθαι καιρὸς οἷα
τὰ τῶν ἰδιωτῶν ἂν εἴη.
Ἐθέλω δ' οὖν σοι, ὦ Ἑρμῆ, εἰπεῖν, ᾧτινι
ἐοικέναι μοι ἔδοξαν οἱ ἄνθρωποι καὶ ὁ βίος
ἅπας αὐτῶν. ἤδη ποτὲ πομφόλυγας ἐν ὕδα-
τι ἐθεάσω ὑπὸ κρουνῷ τινι καταράττοντι
ἀνισταμένας; τὰς φυσαλλίδας λέγω, ἀφ' ὧν
συναγείρεται ὁ ἀφρός· ἐκείνων τοίνυν τινὲς
μὲν μικραί εἰσι καὶ αὐτίκα ἐκραγεῖσαι
ἀπέσβησαν, αἱ δ' ἐπὶ πλέον διαρκοῦσι· καὶ
προσχωρουσῶν αὐταῖς τῶν ἄλλων αὗται
ὑπερφυσώμεναι ἐς μέγιστον ὄγκον αἴρο-
νται, ἔπειτα μέντοι κἀκεῖναι πάντως ἐξερ-
ράγησάν ποτε· οὐ γὰρ οἷόν τε ἄλλως γε-
659

660. νέσθαι. τοῦτό ἐστιν ὁ ἀνθρώπου βίος· ἅπα-
ντες ὑπὸ πνεύματος ἐμπεφυσημένοι οἱ μὲν
μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους· καὶ οἱ μὲν ὀλιγο-
χρόνιον ἔχουσι καὶ ὠκύμορον τὸ φύσημα,
οἱ δὲ ἅμα τῷ συστῆναι ἐπαύσαντο· πᾶσι δ'
οὖν ἀπορραγῆναι ἀναγκαῖον.
{ΕΡΜΗΣ} Οὐδὲν χεῖρον σὺ τοῦ Ὁμήρου
εἴκασας, ὦ Χάρων, ὃς φύλλοις τὸ γένος
αὐτῶν ὁμοιοῖ.
{ΧΑΡΩΝ} Καὶ τοιοῦτοι ὄντες, ὦ Ἑρμῆ,
ὁρᾷς οἷα ποιοῦσι καὶ ὡς φιλοτιμοῦνται
πρὸς ἀλλήλους ἀρχῶν πέρι καὶ τιμῶν καὶ
κτήσεων ἁμιλλώμενοι, ἅπερ ἅπαντα κατα-
λιπόντας αὐτοὺς δεήσει ἕνα ὀβολὸν ἔχο-
ντας ἥκειν παρ' ἡμᾶς. βούλει οὖν, ἐπείπερ
ἐφ' ὑψηλοῦ ἐσμέν, ἀναβοήσας παμμέγεθες
παραινέσω αὐτοῖς ἀπέχεσθαι μὲν τῶν μα-
ταίων πόνων, ζῆν δὲ ἀεὶ τὸν θάνατον πρὸ
ὀφθαλμῶν ἔχοντας, λέγων, “Ὦ μάταιοι, τί
ἐσπουδάκατε περὶ ταῦτα; παύσασθε κάμνο-
660

661. ντες· οὐ γὰρ εἰς ἀεὶ βιώσεσθε· οὐδὲν τῶν
ἐνταῦθα σεμνῶν ἀΐδιόν ἐστιν, οὐδ' ἂν ἀπα-
γάγοι τις αὐτῶν τι σὺν αὑτῷ ἀποθανών,
ἀλλ' ἀνάγκη τὸν μὲν γυμνὸν οἴχεσθαι, τὴν
οἰκίαν δὲ καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸ χρυσίον ἀεὶ
ἄλλων εἶναι καὶ μεταβάλλειν τοὺς δε-
σπότας.” εἰ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐξ ἐπη-
κόου ἐμβοήσαιμι αὐτοῖς, οὐκ ἂν οἴει με-
γάλα ὠφεληθῆναι τὸν βίον καὶ σωφρονε-
στέρους ἂν γενέσθαι παρὰ πολύ;
{ΕΡΜΗΣ} Ὦ μακάριε, οὐκ οἶσθα ὅπως
αὐτοὺς ἡ ἄγνοια καὶ ἡ ἀπάτη διατεθείκα-
σιν, ὡς μηδ' ἂν τρυπάνῳ ἔτι διανοιχθῆναι
αὐτοῖς τὰ ὦτα, τοσούτῳ κηρῷ ἔβυσαν
αὐτά, οἷόν περ ὁ Ὀδυσσεὺς τοὺς ἑταίρους
ἔδρασε δέει τῆς Σειρήνων ἀκροάσεως.
πόθεν οὖν ἂν ἐκεῖνοι δυνηθεῖεν ἀκοῦσαι, ἢν
καὶ σὺ κεκραγὼς διαρραγῇς; ὅπερ γὰρ παρ'
ὑμῖν ἡ Λήθη δύναται, τοῦτο ἐνταῦθα ἡ
ἄγνοια ἐργάζεται. πλὴν ἀλλὰ εἰσὶν αὐτῶν
ὀλίγοι οὐ παραδεδεγμένοι τὸν κηρὸν ἐς τὰ
661

662. ὦτα, πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀποκλίνοντες, ὀξὺ
δεδορκότες ἐς τὰ πράγματα καὶ κατεγνω-
κότες οἷά ἐστιν.
{ΧΑΡΩΝ} Οὐκοῦν ἐκείνοις γοῦν ἐμβοή-
σωμεν.
{ΕΡΜΗΣ} Περιττὸν καὶ τοῦτο, λέγειν
πρὸς αὐτοὺς ἃ ἴσασιν. ὁρᾷς ὅπως ἀπο-
σπάσαντες τῶν πολλῶν καταγελῶσι τῶν
γιγνομένων καὶ οὐδαμῆ οὐδαμῶς ἀρέσκο-
νται αὐτοῖς, ἀλλὰ δῆλοί εἰσι δρασμὸν ἤδη
βουλεύοντες παρ' ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ βίου. καὶ
γὰρ καὶ μισοῦνται ἐλέγχοντες αὐτῶν τὰς
ἀμαθίας.
{ΧΑΡΩΝ} Εὖ γε, ὦ γεννάδαι· πλὴν πάνυ
ὀλίγοι εἰσίν, ὦ Ἑρμῆ.
{ΕΡΜΗΣ} Ἱκανοὶ καὶ οὗτοι. ἀλλὰ κατίω-
μεν ἤδη.
{ΧΑΡΩΝ} Ἓν ἔτι ἐπόθουν, ὦ Ἑρμῆ,
εἰδέναι, καί μοι δείξας αὐτὸ ἐντελῆ ἔσῃ τὴν
περιήγησιν πεποιημένος, τὰς ἀποθήκας
662

663. τῶν σωμάτων, ἵνα κατορύττουσι, θεάσα-
σθαι.
{ΕΡΜΗΣ} Ἠρία, ὦ Χάρων, καὶ τύμβους
καὶ τάφους καλοῦσι τὰ τοιαῦτα. πλὴν τὰ
πρὸ τῶν πόλεων ἐκεῖνα τὰ χώματα ὁρᾷς
καὶ τὰς στήλας καὶ πυραμίδας; ἐκεῖνα
πάντα νεκροδοχεῖα καὶ σωματοφυλάκιά
ἐστιν.
{ΧΑΡΩΝ} Τί οὖν ἐκεῖνοι στεφανοῦσι τοὺς
λίθους καὶ χρίουσι μύρῳ; οἱ δὲ καὶ πυρὰν
νήσαντες πρὸ τῶν χωμάτων καὶ βόθρον
τινὰ ὀρύξαντες καίουσί τε ταυτὶ τὰ πολυτε-
λῆ δεῖπνα καὶ εἰς τὰ ὀρύγματα οἶνον καὶ
μελίκρατον, ὡς γοῦν εἰκάσαι, ἐγχέουσιν;
{ΕΡΜΗΣ} Οὐκ οἶδα, ὦ πορθμεῦ, τί ταῦτα
πρὸς τοὺς ἐν Ἅιδου· πεπιστεύκασι δ' οὖν
τὰς ψυχὰς ἀναπεμπομένας κάτωθεν δει-
πνεῖν μὲν ὡς οἷόν τε περιπετομένας τὴν
κνῖσαν καὶ τὸν καπνόν, πίνειν δὲ ἀπὸ τοῦ
βόθρου τὸ μελίκρατον.
663

664. {ΧΑΡΩΝ} Ἐκείνους ἔτι πίνειν ἢ ἐσθίειν,
ὧν τὰ κρανία ξηρότατα; καίτοι γελοῖός
εἰμι σοὶ λέγων ταῦτα ὁσημέραι κατάγοντι
αὐτούς. οἶσθα οὖν εἰ δύναιντ' ἂν ἔτι ἀνελθε-
ῖν ἅπαξ ὑποχθόνιοι γενόμενοι. ἐπεί τοι καὶ
παγγέλοια ἄν, ὦ Ἑρμῆ, ἔπασχον, οὐκ ὀλί-
γα πράγματα ἔχων, εἰ ἔδει μὴ κατάγειν
μόνον αὐτούς, ἀλλὰ καὶ αὖθις ἀνάγειν πιο-
μένους. ὦ μάταιοι, τῆς ἀνοίας, οὐκ εἰδότες
ἡλίκοις ὅροις διακέκριται τὰ νεκρῶν καὶ
τὰ ζώντων πράγματα καὶ οἷα τὰ παρ' ἡμῖν
ἐστι καὶ ὅτι
κάτθαν' ὁμῶς ὅ τ' ἄτυμβος ἀνὴρ ὅς τ' ἔλ-
λαχε τύμβου,
ἐν δὲ ἰῇ τιμῇ Ἶρος κρείων τ' Ἀγαμέμνων·
Θερσίτῃ δ' ἶσος Θέτιδος παῖς ἠϋκόμοιο
πάντες δ' εἰσὶν ὁμῶς νεκύων ἀμενηνὰ
κάρηνα,
γυμνοί τε ξηροί τε κατ' ἀσφοδελὸν λει-
μῶνα.
664

665. {ΕΡΜΗΣ} Ἡράκλεις, ὡς πολὺν τὸν
Ὅμηρον ἐπαντλεῖς. ἀλλ' ἐπείπερ ἀνέμνη-
σας, ἐθέλω σοι δεῖξαι τὸν τοῦ Ἀχιλλέως
τάφον. ὁρᾷς τὸν ἐπὶ τῇ θαλάττῃ; Σίγειον
μὲν ἐκεῖθέν ἐστι τὸ Τρωϊκόν· ἀντικρὺ δὲ ὁ
Αἴας τέθαπται ἐν τῷ Ῥοιτείῳ.
{ΧΑΡΩΝ} Οὐ μεγάλοι, ὦ Ἑρμῆ, οἱ
τάφοι. τὰς πόλεις δὲ τὰς ἐπισήμους δεῖξόν
μοι ἤδη, ἃς κάτω ἀκούομεν, τὴν Νίνον τὴν
Σαρδαναπάλλου καὶ Βαβυλῶνα καὶ Μυκή-
νας καὶ Κλεωνὰς καὶ τὴν Ἴλιον αὐτήν·
πολλοὺς γοῦν μέμνημαι διαπορθμεύσας
ἐκεῖθεν, ὡς δέκα ὅλων ἐτῶν μὴ νεωλκῆσαι
μηδὲ διαψῦξαι τὸ σκαφίδιον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἡ Νίνος μέν, ὦ πορθμεῦ,
ἀπόλωλεν ἤδη καὶ οὐδὲ ἴχνος ἔτι λοιπὸν
αὐτῆς, οὐδ' ἂν εἴποις ὅπου ποτὲ ἦν· ἡ Βα-
βυλὼν δέ σοι ἐκείνη ἐστὶν ἡ εὔπυργος, ἡ
τὸν μέγαν περίβολον, οὐ μετὰ πολὺ καὶ
αὐτὴ ζητηθησομένη ὥσπερ ἡ Νίνος· Μυ-
665

666. κήνας δὲ καὶ Κλεωνὰς αἰσχύνομαι δεῖξαί
σοι, καὶ μάλιστα τὸ Ἴλιον. ἀποπνίξεις γὰρ
εὖ οἶδ' ὅτι τὸν Ὅμηρον κατελθὼν ἐπὶ τῇ
μεγαληγορίᾳ τῶν ἐπῶν. πλὴν ἀλλὰ πάλαι
μὲν ἦσαν εὐδαίμονες, νῦν δὲ τεθνᾶσι καὶ
αὗται· ἀποθνήσκουσι γάρ, ὦ πορθμεῦ, καὶ
πόλεις ὥσπερ ἄνθρωποι, καὶ τὸ παραδο-
ξότατον, καὶ ποταμοὶ ὅλοι· Ἰνάχου γοῦν
οὐδὲ τάφος ἔτι ἐν Ἄργει καταλείπεται.
{ΧΑΡΩΝ} Παπαὶ τῶν ἐπαίνων, Ὅμηρε,
καὶ τῶν ὀνομάτων, Ἴλιος ἱρὴ καὶ
εὐρυάγυια καὶ ἐϋκτίμεναι Κλεωναί. ἀλλὰ
μεταξὺ λόγων, τίνες ἐκεῖνοί εἰσιν οἱ πολε-
μοῦντες ἢ ὑπὲρ τίνος ἀλλήλους φονεύουσιν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀργείους ὁρᾷς, ὦ Χάρων, καὶ
Λακεδαιμονίους καὶ τὸν ἡμιθνῆτα ἐκεῖνον
στρατηγὸν Ὀθρυάδαν τὸν ἐπιγράφοντα τὸ
τρόπαιον τῷ αὑτοῦ αἵματι.
{ΧΑΡΩΝ} Ὑπὲρ τίνος δ' αὐτοῖς, ὦ
Ἑρμῆ, ὁ πόλεμος;
666

667. {ΕΡΜΗΣ} Ὑπὲρ τοῦ πεδίου αὐτοῦ, ἐν ᾧ
μάχονται.
{ΧΑΡΩΝ} Ὢ τῆς ἀνοίας, οἵ γε οὐκ ἴσα-
σιν ὅτι, κἂν ὅλην τὴν Πελοπόννησον ἕκα-
στος αὐτῶν κτήσωνται, μόγις ἂν ποδιαῖον
λάβοιεν τόπον παρὰ τοῦ Αἰακοῦ· τὸ δὲ πε-
δίον τοῦτο ἄλλοτε ἄλλοι γεωργήσουσι πολ-
λάκις ἐκ βάθρων τὸ τρόπαιον ἀνασπάσα-
ντες τῷ ἀρότρῳ.
{ΕΡΜΗΣ} Οὕτω μὲν ταῦτα ἔσται· ἡμεῖς
δὲ καταβάντες ἤδη καὶ κατὰ χώραν εὐθε-
τήσαντες αὖθις τὰ ὄρη ἀπαλλαττώμεθα,
ἐγὼ μὲν καθ' ἃ ἐστάλην, σὺ δὲ ἐπὶ τὸ πορ-
θμεῖον· ἥξω δέ σοι καὶ αὐτὸς μετ' ὀλίγον
νεκροστολῶν.
{ΧΑΡΩΝ} Εὖ γε ἐποίησας, ὦ Ἑρμῆ·
εὐεργέτης εἰς ἀεὶ ἀναγεγράψῃ, ὠνάμην
γάρ τι διὰ σὲ τῆς ἀποδημίας. – οἷά ἐστι
τὰ τῶν κακοδαιμόνων ἀνθρώπων πράγμα-
τα – βασιλεῖς, πλίνθοι χρυσαῖ, ἐπιτύμβια,
667

668. μάχαι· Χάρωνος δὲ οὐδεὶς λόγος.
668

669. ΒΙΩΝ ΠΡΑΣΙΣ
{ΖΕΥΣ} Σὺ μὲν διατίθει τὰ βάθρα καὶ πα-
ρασκεύαζε τὸν τόπον τοῖς ἀφικνουμένοις,
σὺ δὲ στῆσον ἑξῆς παραγαγὼν τοὺς βίους,
ἀλλὰ κοσμήσας πρότερον, ὡς εὐπρόσωποι
φανοῦνται καὶ ὅτι πλείστους ἐπάξονται· σὺ
δέ, ὦ Ἑρμῆ, κήρυττε καὶ συγκάλει.
{ΕΡΜΗΣ} Ἀγαθῇ τύχῃ τοὺς ὠνητὰς ἤδη
παρεῖναι πρὸς τὸ πωλητήριον. ἀποκηρύξο-
μεν δὲ βίους φιλοσόφους παντὸς εἴδους καὶ
προαιρέσεων ποικίλων. εἰ δέ τις τὸ παραυ-
τίκα μὴ ἔχει τἀργύριον καταβαλέσθαι, εἰς
νέωτα ἐκτίσει καταστήσας ἐγγυητήν.
{ΖΕΥΣ} Πολλοὶ συνίασιν· ὥστε χρὴ μὴ
669

670. διατρίβειν μηδὲ κατέχειν αὐτούς. πωλῶμεν
οὖν.
{ΕΡΜΗΣ} Τίνα πρῶτον ἐθέλεις παρα-
γάγωμεν;
{ΖΕΥΣ} Τουτονὶ τὸν κομήτην, τὸν Ἰωνι-
κόν, ἐπεὶ καὶ σεμνός τις εἶναι φαίνεται.
{ΕΡΜΗΣ} Οὗτος ὁ Πυθαγορικὸς κατάβη-
θι καὶ πάρεχε σεαυτὸν ἀναθεωρεῖσθαι τοῖς
συνειλεγμένοις.
{ΖΕΥΣ} Κήρυττε δή.
{ΕΡΜΗΣ} Τὸν ἄριστον βίον πωλῶ, τὸν
σεμνότατον. τίς ὠνήσεται; τίς ὑπὲρ ἄνθρω-
πον εἶναι βούλεται; τίς εἰδέναι τὴν τοῦ πα-
ντὸς ἁρμονίαν καὶ ἀναβιῶναι πάλιν;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τὸ μὲν εἶδος οὐκ ἀγεν-
νής. τί δὲ μάλιστα οἶδεν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀριθμητικήν, ἀστρονομίαν, τε-
ρατείαν, γεωμετρίαν, μουσικήν, γοητείαν.
μάντιν ἄκρον βλέπεις.
670

671. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἔξεστιν αὐτὸν ἀνακρί-
νειν;
{ΕΡΜΗΣ} Ἀνάκρινε ἀγαθῇ τύχῃ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ποδαπὸς εἶ σύ;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Σάμιος.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ποῦ δὲ ἐπαιδεύθης;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Ἐν Αἰγύπτῳ παρὰ τοῖς
ἐκεῖ σοφοῖσι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Φέρε δέ, ἢν πρίωμαί σε,
τί με διδάξει;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} ∆ιδάξομαι μὲν οὐδέν,
ἀναμνήσω δέ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς ἀναμνήσεις;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Καθαρὴν πρότερον τὴν
ψυχὴν ἐργασάμενος καὶ τὸν ἐπ' αὐτῇ ῥύπον
ἐκκλύσας.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καὶ δὴ νόμισον ἤδη ἐκ-
κεκαθάρθαι με, τις ὁ τρόπος τῆς ἀναμνήσε-
ως;
671

672. {ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Τὸ μὲν πρῶτον ἡσυχίη
μακρὴ καὶ ἀφωνίη καὶ πέντε ὅλων ἐτέων
λαλέειν μηδέν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὥρα σοι, ὦ βέλτιστε,
τὸν Κροίσου παῖδα παιδεύειν· ἐγὼ γὰρ
λάλος, οὐκ ἀνδριὰς εἶναι βούλομαι. τί δὲ
μετὰ τὴν σιωπὴν ὅμως καὶ τὴν πενταετίαν;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Μουσουργίῃ καὶ γεωμε-
τρίῃ ἐνασκήσεαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Χάριεν λέγεις, εἰ
πρῶτόν με κιθαρῳδὸν γενόμενον κᾆτα
εἶναι σοφὸν χρή.
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Εἶτ' ἐπὶ τουτέοισιν
ἀριθμέειν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οἶδα καὶ νῦν ἀριθμεῖν.
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Πῶς ἀριθμέεις;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἕν, δύο, τρία, τέτταρα.
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Ὁρᾷς; ἃ σὺ δοκέεις
τέσσαρα, ταῦτα δέκα ἐστὶ καὶ τρίγωνον
672

673. ἐντελὲς καὶ ἡμέτερον ὅρκιον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐ μὰ τὸν μέγιστον τοί-
νυν ὅρκον τὰ τέτταρα, οὔποτε θειοτέρους
λόγους ἤκουσα οὐδὲ μᾶλλον ἱερούς.
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Μετὰ δέ, ὦ ξεῖνε, εἴσε-
αι γῆς τε πέρι καὶ ἠέρος καὶ ὕδατος καὶ
πυρὸς ἥτις αὐτέοισιν ἡ φορὴ καὶ ὁκοῖα
ἐόντα μορφὴν ὅκως κινέονται.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Μορφὴν γὰρ ἔχει τὸ πῦρ
ἢ ἀὴρ ἢ ὕδωρ;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Καὶ μάλα ἐμφανέα· οὐ
γὰρ οἷά τε ἀμορφίῃ καὶ ἀσχημοσύνῃ κινέε-
σθαι. καὶ ἐπὶ τουτέοισι δὲ γνώσεαι τὸν
θεὸν ἀριθμὸν ἐόντα καὶ νόον καὶ ἁρμονίην.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Θαυμάσια λέγεις.
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Πρὸς δὲ τοῖσδεσι τοῖσιν
εἰρημένοισι καὶ σεωυτὸν ἕνα δοκέοντα ἄλ-
λον ὁρεόμενον καὶ ἄλλον ἐόντα εἴσεαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί φής; ἄλλος εἰμὶ καὶ
673

674. οὐχ οὗτος ὅσπερ νῦν πρὸς σὲ διαλέγομαι;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Νῦν μὲν οὗτος, πάλαι
δὲ ἐν ἄλλῳ σώματι καὶ ἐν ἄλλῳ οὐνόματι
ἐφαντάζεο· χρόνῳ δὲ αὖτις ἐς ἄλλον μετα-
βήσεαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τοῦτο φής, ἀθάνατον
ἔσεσθαί με ἀλλαττόμενον ἐς μορφὰς πλείο-
νας; ἀλλὰ τάδε μὲν ἱκανῶς. τὰ δ' ἀμφὶ δίαι-
ταν ὁποῖός τις εἶ;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Ἐμψυχήϊον μὲν οὐδὲ ἓν
σιτέομαι, τὰ δὲ ἄλλα πλὴν κυάμων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τίνος ἕνεκα; ἢ μυσάττῃ
τοὺς κυάμους;
{ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ} Οὔκ, ἀλλὰ ἱροί εἰσι καὶ
θωυμαστὴ αὐτέων ἡ φύσις· πρῶτον μὲν
γὰρ τὸ πᾶν γονή εἰσι, καὶ ἢν ἀποδύσῃς κύ-
αμον ἔτι χλωρὸν ἐόντα, ὄψεαι τοῖσιν ἀν-
δρείοισι μορίοισιν ἐμφερέα τὴν φυήν· ἑψη-
θέντα δὲ ἢν ἀφῇς ἐς τὴν σεληναίην νυξὶ με-
μετρημένῃσιν, αἷμα ποιήσεις. τὸ δὲ μέζον,
674

675. Ἀθηναίοισι νόμος κυάμοισι τὰς ἀρχὰς
αἱρέεσθαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καλῶς πάντα ἔφης καὶ
ἱεροπρεπῶς. ἀλλὰ ἀπόδυθι, καὶ γυμνὸν γάρ
σε ἰδεῖν βούλομαι. ὦ Ἡράκλεις, χρυσοῦς
αὐτῷ ὁ μηρός ἐστι. θεός, οὐ βροτός τις
εἶναι φαίνεται· ὥστε ὠνήσομαι πάντως
αὐτόν. πόσου τοῦτον ἀποκηρύττεις;
{ΕΡΜΗΣ} ∆έκα μνῶν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἔχω τοσούτου λαβών.
{ΖΕΥΣ} Γράφε τοῦ ὠνησαμένου τοὔνομα
καὶ ὅθεν ἐστίν.
{ΕΡΜΗΣ} Ἰταλιώτης, ὦ Ζεῦ, δοκεῖ τις
εἶναι τῶν ἀμφὶ Κρότωνα καὶ Τάραντα καὶ
τὴν ταύτῃ Ἑλλάδα· καίτοι οὐχ εἷς, ἀλλὰ
τριακόσιοι σχεδὸν ἐώνηνται κατὰ κοινὸν
αὐτόν.
{ΖΕΥΣ} Ἀπαγέτωσαν· ἄλλον παράγωμεν.
{ΕΡΜΗΣ} Βούλει τὸν αὐχμῶντα ἐκεῖνον,
675

676. τὸν Ποντικόν;
{ΖΕΥΣ} Πάνυ μὲν οὖν.
{ΕΡΜΗΣ} Οὗτος ὁ τὴν πήραν ἐξηρτη-
μένος, ὁ ἐξωμίας, ἐλθὲ καὶ περίιθι ἐν κύ-
κλῳ τὸ συνέδριον. βίον ἀνδρικὸν πωλῶ,
βίον ἄριστον καὶ γεννικόν, βίον ἐλεύθερον·
τίς ὠνήσεται;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὁ κῆρυξ πῶς ἔφης σύ;
πωλεῖς τὸν ἐλεύθερον;
{ΕΡΜΗΣ} Ἔγωγε.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εἶτ' οὐ δέδιας μή σοι δι-
κάσηται ἀνδραποδισμοῦ ἢ καὶ προκαλέση-
ταί σε εἰς Ἄρειον πάγον;
{ΕΡΜΗΣ} Οὐδὲν αὐτῷ μέλει τῆς πράσε-
ως· οἴεται γὰρ εἶναι παντάπασιν ἐλεύθερος.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δ' ἄν τις αὐτῷ χρή-
σαιτο ῥυπῶντι καὶ οὕτω κακοδαιμόνως
διακειμένῳ; πλὴν εἰ μὴ σκαπανέα γε καὶ
ὑδροφόρον αὐτὸν ἀποδεικτέον.
676

677. {ΕΡΜΗΣ} Οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἢν θυρωρὸν
αὐτὸν ἐπιστήσῃς, πολὺ πιστοτέρῳ χρήσῃ
τῶν κυνῶν. ἀμέλει κύων αὐτῷ καὶ τὸ ὄνο-
μα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ποδαπὸς δέ ἐστιν ἢ τίνα
τὴν ἄσκησιν ἐπαγγέλλεται;
{ΕΡΜΗΣ} Αὐτὸν ἐροῦ· κάλλιον γὰρ οὕτω
ποιεῖν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} ∆έδια τὸ σκυθρωπὸν
αὐτοῦ καὶ κατηφές, μή με ὑλακτήσῃ προ-
σελθόντα ἢ καὶ νὴ ∆ία δάκῃ γε. οὐχ ὁρᾷς
ὡς διῆρται τὸ ξύλον καὶ συνέσπακε τὰς
ὀφρῦς καὶ ἀπειλητικόν τι καὶ χολῶδες ὑπο-
βλέπει;
{ΕΡΜΗΣ} Μὴ δέδιθι· τιθασὸς γάρ ἐστι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τὸ πρῶτον, ὦ βέλτιστε,
ποδαπὸς εἶ;
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Παντοδαπός.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς λέγεις;
677

678. {∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Τοῦ κόσμου πολίτην ὁρᾷς.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ζηλοῖς δὲ δὴ τίνα;
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Τὸν Ἡρακλέα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί οὖν οὐχὶ καὶ λεοντῆν
ἀμπέχῃ; τὸ μὲν γὰρ ξύλον ἔοικας αὐτῷ.
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Τουτί μοι λεοντῆ, τὸ τρι-
βώνιον. στρατεύομαι δὲ ὥσπερ ἐκεῖνος ἐπὶ
τὰς ἡδονάς, οὐ κελευστός, ἀλλὰ ἑκούσιος,
ἐκκαθᾶραι τὸν βίον προαιρούμενος.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εὖ γε τῆς προαιρέσεως.
ἀλλὰ τί μάλιστα εἰδέναι σε φῶμεν; ἢ τίνα
τὴν τέχνην ἔχεις;
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Ἐλευθερωτής εἰμι τῶν ἀν-
θρώπων καὶ ἰατρὸς τῶν παθῶν· τὸ δὲ ὅλον
ἀληθείας καὶ παρρησίας προφήτης εἶναι
βούλομαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εὖ γε, ὦ προφῆτα· ἢν δὲ
πρίωμαί σε, τίνα με τὸν τρόπον διασκή-
σεις;
678

679. {∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Πρῶτον μὲν παραλαβών
σε καὶ ἀποδύσας τὴν τρυφὴν καὶ ἀπορίᾳ
συγκατακλείσας τριβώνιον περιβαλῶ,
μετὰ δὲ πονεῖν καὶ κάμνειν καταναγκάσω
χαμαὶ καθεύδοντα καὶ ὕδωρ πίνοντα καὶ
ὧν ἔτυχεν ἐμπιμπλάμενον, τὰ δὲ χρήματα,
ἢν ἔχῃς, ἐμοὶ πειθόμενος εἰς τὴν θάλατταν
φέρων ἐμβαλεῖς, γάμου δὲ ἀμελήσεις καὶ
παίδων καὶ πατρίδος, καὶ πάντα σοι ταῦτα
λῆρος ἔσται, καὶ τὴν πατρῴαν οἰκίαν ἀπο-
λιπὼν ἢ τάφον οἰκήσεις ἢ πυργίον ἔρημον
ἢ καὶ πίθον· ἡ πήρα δέ σοι θέρμων ἔσται
μεστὴ καὶ ὀπισθογράφων βιβλίων· καὶ
οὕτως ἔχων εὐδαιμονέστερος εἶναι φήσεις
τοῦ μεγάλου βασιλέως. ἢν μαστιγοῖ δέ τις
ἢ στρεβλοῖ, τούτων οὐδὲν ἀνιαρὸν ἡγήσῃ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς τοῦτο φὴς τὸ μὴ
ἀλγεῖν μαστιγούμενον; οὐ γὰρ χελώνης ἢ
καράβου τὸ δέρμα περιβέβλημαι.
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Τὸ Εὐριπίδειον ἐκεῖνο ζη-
679

680. λώσεις μικρὸν ἐναλλάξας.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τὸ ποῖον;
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Ἡ φρήν σοι ἀλγήσει, ἡ δὲ
γλῶσσα ἔσται ἀνάλγητος. ἃ δὲ μάλιστα δεῖ
προσεῖναι, ταῦτά ἐστιν· ἰταμὸν χρὴ εἶναι
καὶ θρασὺν καὶ λοιδορεῖσθαι πᾶσιν ἑξῆς
καὶ βασιλεῦσι καὶ ἰδιώταις· οὕτω γὰρ ἀπο-
βλέψονταί σε καὶ ἀνδρεῖον ὑπολήψονται.
βάρβαρος δὲ ἡ φωνὴ ἔστω καὶ ἀπηχὲς τὸ
φθέγμα καὶ ἀτεχνῶς ὅμοιον κυνί, καὶ
πρόσωπον δὲ ἐντεταμένον καὶ βάδισμα
τοιούτῳ προσώπῳ πρέπον, καὶ ὅλως θη-
ριώδη τὰ πάντα καὶ ἄγρια. αἰδὼς δὲ καὶ
ἐπιείκεια καὶ μετριότης ἀπέστω, καὶ τὸ
ἐρυθριᾶν ἀπόξυσον τοῦ προσώπου παντε-
λῶς. δίωκε δὲ τὰ πολυανθρωπότατα τῶν
χωρίων, καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις μόνος καὶ
ἀκοινώνητος εἶναι θέλε μὴ φίλον, μὴ ξένον
προσιέμενος· κατάλυσις γὰρ τὰ τοιαῦτα
τῆς ἀρχῆς. ἐν ὄψει δὲ πάντων, ἃ μηδὲ ἰδίᾳ
680

681. ποιήσειεν ἄν τις, θαρρῶν ποίει, καὶ τῶν
ἀφροδισίων αἱροῦ τὰ γελοιότερα, καὶ
τέλος, ἤν σοι δοκῇ, πολύποδα ὠμὸν ἢ ση-
πίαν φαγὼν ἀπόθανε. ταύτην σοι τὴν
εὐδαιμονίαν προξενοῦμεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἄπαγε· μιαρὰ γὰρ καὶ
οὐκ ἀνθρώπινα λέγεις.
{∆ΙΟΓΕΝΗΣ} Ἀλλὰ ῥᾷστά γε, ὦ οὗτος,
καὶ πᾶσιν εὐχερῆ μετελθεῖν· οὐ γάρ σοι δε-
ήσει παιδείας καὶ λόγων καὶ λήρων, ἀλλ'
ἐπίτομος αὕτη σοι πρὸς δόξαν ἡ ὁδός· κἂν
ἰδιώτης ᾖς, ἤτοι σκυτοδέψης ἢ ταρι χο-
πώλης ἢ τέκτων ἢ τραπεζίτης, οὐδέν σε
κωλύσει θαυμαστὸν εἴναι, ἢν μόνον ἡ ἀναί-
δεια καὶ τὸ θράσος παρῇ καὶ λοιδορεῖσθαι
καλῶς ἐκμάθῃς.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πρὸς ταῦτα μὲν οὐ δέο-
μαί σου. ναύτης δ' ἂν ἢν ἐθέλῃ σε ἀπο-
δόσθαι οὑτοσὶ τὸ μέγιστον δύ' ὀβολῶν.
{ΕΡΜΗΣ} Ἔχε λαβών· καὶ γὰρ ἄσμενοι
681

682. ἀπαλλαξόμεθα ἐνοχλοῦντος αὐτοῦ καὶ βο-
ῶντος καὶ ἅπαντας ἁπαξαπλῶς ὑβρίζοντος
καὶ ἀγορεύοντος κακῶς.
{ΖΕΥΣ} Ἄλλον κάλει τὸν Κυρηναῖον, τὸν
ἐν τῇ πορφυρίδι, τὸν ἐστεφανωμένον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄγε δή, πρόσεχε πᾶς· πολυτε-
λὲς τὸ χρῆμα καὶ πλουσίων δεόμενον. βίος
οὗτος ἥδιστος, βίος τρισμακάριστος. τίς
ἐπιθυμεῖ τρυφῆς; τίς ὠνεῖται τὸν ἁβρότα-
τον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἐλθὲ σὺ καὶ λέγε ἅπερ
εἰδὼς τυγχάνεις· ὠνήσομαι γάρ σε, ἢν
ὠφέλιμος ᾖς.
{ΕΡΜΗΣ} Μὴ ἐνόχλει αὐτόν, ὦ βέλτιστε,
μηδὲ ἀνάκρινε· μεθύει γάρ. ὥστε οὐκ ἂν
ἀποκρίναιτό σοι, τὴν γλῶτταν, ὡς ὁρᾷς,
διολισθάνων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καὶ τίς ἂν εὖ φρονῶν
πρίαιτο διεφθαρμένον οὕτω καὶ ἀκόλαστον
ἀνδράποδον; ὅσον δὲ καὶ ἀποπνεῖ μύρων,
682

683. ὡς δὲ καὶ σφαλερὸν βαδίζει καὶ παράφο-
ρον. ἀλλὰ κἂν σύ γε, ὦ Ἑρμῆ, λέγε ὁποῖα
πρόσεστιν αὐτῷ καὶ ἃ μετιὼν τυγχάνει.
{ΕΡΜΗΣ} Τὸ μὲν ὅλον, συμβιῶναι δεξιὸς
καὶ συμπιεῖν ἱκανὸς καὶ κωμάσαι μετὰ
αὐλητρίδος ἐπιτήδειος ἐρῶντι καὶ ἀσώτῳ
δεσπότῃ· τὰ ἄλλα δὲ πεμμάτων ἐπιστήμων
καὶ ὀψοποιὸς ἐμπειρότατος, καὶ ὅλως σο-
φιστὴς ἡδυπαθείας. ἐπαιδεύθη μὲν οὖν
Ἀθήνησιν, ἐδούλευσε δὲ καὶ περὶ Σικελίαν
τοῖς τυράννοις καὶ σφόδρα εὐδοκίμει παρ'
αὐτοῖς. τὸ δὲ κεφάλαιον τῆς προαιρέσεως,
ἁπάντων καταφρονεῖν, ἅπασι χρῆσθαι, πα-
νταχόθεν ἐρανίζεσθαι τὴν ἡδονήν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὥρα σοι ἄλλον περι-
βλέπειν τῶν πλουσίων τούτων καὶ πολυ-
χρημάτων· ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ ἐπιτήδειος
ἱλαρὸν ὠνεῖσθαι βίον.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄπρατος ἔοικεν ἡμῖν οὗτος, ὦ
Ζεῦ, μένειν.
683

684. {ΖΕΥΣ} Μετάστησον· ἄλλον παράγε· μᾶλ-
λον δὲ τὼ δύο τούτω, τὸν γελῶντα τὸν
Ἀβδηρόθεν καὶ τὸν κλάοντα τὸν ἐξ
Ἐφέσου· ἅμα γὰρ αὐτὼ πεπρᾶσθαι βούλο-
μαι.
{ΕΡΜΗΣ} Κατάβητον ἐς τὸ μέσον. τὼ
ἀρίστω βίω πωλῶ, τὼ σοφωτάτω πάντων
ἀποκηρύττομεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὦ Ζεῦ τῆς ἐναντιότη-
τος. ὁ μὲν οὐ διαλείπει γελῶν, ὁ δέ τινα
ἔοικε πενθεῖν· δακρύει γοῦν τὸ παράπαν. τί
ταῦτα, ὦ οὗτος; τί γελᾷς;
{∆ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ} Ἐρωτᾷς; ὅτι μοι γελο-
ῖα πάντα δοκέει τὰ πρήγματα ὑμέων καὶ
αὐτοὶ ὑμέες.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς λέγεις; καταγελᾷς
ἡμῶν ἁπάντων καὶ παρ' οὐδὲν τίθεσαι τὰ
ἡμέτερα πράγματα;
{∆ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ} Ὧδε ἔχει· σπουδαῖον
γὰρ ἐν αὐτέοισιν οὐδέν, κενεὰ δὲ πάντα καὶ
684

685. ἀτόμων φορὴ καὶ ἀπειρίη.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ σὺ κε-
νὸς ὡς ἀληθῶς καὶ ἄπειρος. ὢ τῆς ὕβρεως,
οὐ παύσῃ γελῶν; σὺ δὲ τί κλάεις, ὦ βέλτι-
στε; πολὺ γὰρ οἶμαι κάλλιον σοὶ προσλαλε-
ῖν.
{ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Ἡγέομαι γάρ, ὦ ξεῖνε,
τὰ ἀνθρωπήϊα πρήγματα ὀϊζυρὰ καὶ δα-
κρυώδεα καὶ οὐδὲν αὐτέων ὅ τι μὴ ἐπική-
ριον· τὸ δὴ οἰκτείρω τε σφέας καὶ ὀδύρο-
μαι, καὶ τὰ μὲν παρεόντα οὐ δοκέω με-
γάλα, τὰ δὲ ὑστέρῳ χρόνῳ ἐσόμενα
πάμπαν ἀνιηρά, λέγω δὲ τὰς ἐκπυρώσιας
καὶ τὴν τοῦ ὅλου συμφορήν· ταῦτα ὀδύρο-
μαι καὶ ὅτι ἔμπεδον οὐδέν, ἀλλ' ὅκως ἐς
κυκεῶνα τὰ πάντα συνειλέονται καί ἐστι
τὠυτὸ τέρψις ἀτερψίη, γνῶσις ἀγνωσίη,
μέγα μικρόν, ἄνω κάτω περιχωρέοντα καὶ
ἀμειβόμενα ἐν τῇ τοῦ αἰῶνος παιδιῇ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί γὰρ ὁ αἰών ἐστι;
685

686. {ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Παῖς παίζων, πεσσεύ-
ων, διαφερόμενος, συμφερόμενος.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δὲ ἄνθρωποι;
{ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Θεοὶ θνητοί.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δὲ θεοί;
{ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Ἄνθρωποι ἀθάνατοι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Αἰνίγματα λέγεις, ὦ
οὗτος, ἢ γρίφους συντίθης; ἀτεχνῶς γὰρ
ὥσπερ ὁ Λοξίας οὐδὲν ἀποσαφεῖς.
{ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Οὐδὲν γάρ μοι μέλει
ὑμέων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τοιγαροῦν οὐδὲ ὠνήσε-
ταί σέ τις εὖ φρονῶν.
{ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ} Ἐγὼ δὲ κέλομαι πᾶσιν
ἡβηδὸν οἰμώζειν, τοῖσιν ὠνεομένοισι καὶ
τοῖσιν οὐκ ὠνεομένοισι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τουτὶ τὸ κακὸν οὐ πόρ-
ρω μελαγχολίας ἐστίν· οὐδέτερον δὲ ὅμως
αὐτῶν ἔγωγε ὠνήσομαι.
686

687. {ΕΡΜΗΣ} Ἄπρατοι καὶ οὗτοι μένουσιν.
{ΖΕΥΣ} Ἄλλον ἀποκήρυττε.
{ΕΡΜΗΣ} Βούλει τὸν Ἀθηναῖον ἐκεῖνον,
τὸν στωμύλον;
{ΖΕΥΣ} Πάνυ μὲν οὖν.
{ΕΡΜΗΣ} ∆εῦρο ἐλθὲ σύ. βίον ἀγαθὸν καὶ
συνετὸν ἀποκηρύττομεν. τίς ὠνεῖται τὸν ἱε-
ρώτατον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εἰπέ μοι, τί μάλιστα
εἰδὼς τυγχάνεις;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Παιδεραστής εἰμι καὶ σο-
φὸς τὰ ἐρωτικά.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς οὖν ἐγὼ πρίωμαί
σε; παιδαγωγοῦ γὰρ ἐδεόμην τῷ παιδὶ
καλῷ ὄντι μοι.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Τίς δ' ἂν ἐπιτηδειότερος
ἐμοῦ γένοιτο συνεῖναι καλῷ; καὶ γὰρ οὐ
τῶν σωμάτων ἐραστής εἰμι, τὴν ψυχὴν δὲ
ἡγοῦμαι καλήν. ἀμέλει κἂν ὑπὸ ταὐτὸν
687

688. ἱμάτιόν μοι κατακέωνται, ἀκούσει αὐτῶν
λεγόντων μηδὲν ὑπ' ἐμοῦ δεινὸν παθεῖν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἄπιστα λέγεις, τὸ παι-
δεραστὴν ὄντα μὴ πέρα τῆς ψυχῆς πολυ-
πραγμονεῖν, καὶ ταῦτα ἐπ' ἐξουσίας, ὑπὸ
τῷ αὐτῷ ἱματίῳ κατακείμενον.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Καὶ μὴν ὀμνύω γέ σοι τὸν
κύνα καὶ τὴν πλάτανον οὕτω ταῦτα ἔχειν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἡράκλεις τῆς ἀτοπίας
τῶν θεῶν.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Τί σὺ λέγεις; οὐ δοκεῖ σοι
ὁ κύων εἶναι θεός; οὐχ ὁρᾷς τὸν Ἄνουβιν ἐν
Αἰγύπτῳ ὅσος; καὶ τὸν ἐν οὐρανῷ Σείριον
καὶ τὸν παρὰ τοῖς κάτω Κέρβερον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εὖ λέγεις, ἐγὼ δὲ διη-
μάρτανον. ἀλλὰ τίνα βιοῖς τὸν τρόπον;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Οἰκῶ μὲν ἐμαυτῷ τινα
πόλιν ἀναπλάσας, χρῶμαι δὲ πολιτείᾳ ξένῃ
καὶ νόμους νομίζω τοὺς ἐμούς.
688

689. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἓν ἐβουλόμην ἀκοῦσαι
τῶν δογμάτων.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Ἄκουε δὴ τὸ μέγιστον, ὃ
περὶ τῶν γυναικῶν μοι δοκεῖ· μηδεμίαν
αὐτῶν μηδενὸς εἶναι μόνου, παντὶ δὲ μετε-
ῖναι τῷ βουλομένῳ τοῦ γάμου.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τοῦτο φής, ἀνῃρῆσθαι
τοὺς περὶ μοιχείας νόμους;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Νὴ ∆ία, καὶ ἁπλῶς γε
πᾶσαν τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα μικρολογίαν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δὲ περὶ τῶν ἐν ὥρᾳ
παίδων σοι δοκεῖ;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Καὶ οὗτοι ἔσονται τοῖς
ἀρίστοις ἆθλον φιλῆσαι λαμπρόν τι καὶ νε-
ανικὸν ἐργασαμένοις.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Βαβαὶ τῆς φιλοδωρίας.
τῆς δὲ σοφίας τί σοι τὸ κεφάλαιον;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Αἱ ἰδέαι καὶ τὰ τῶν ὄντων
παραδείγματα· ὁπόσα γὰρ δὴ ὁρᾷς, τὴν
689

690. γῆν, τὰ ἐπὶ γῆς, τὸν οὐρανόν, τὴν θάλατ-
ταν, ἁπάντων τούτων εἰκόνες ἀφανεῖς
ἑστᾶσιν ἔξω τῶν ὅλων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ποῦ δὲ ἑστᾶσιν;
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Οὐδαμοῦ· εἰ γάρ που εἶεν,
οὐκ ἂν εἶεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐχ ὁρῶ ταῦθ' ἅπερ
λέγεις τὰ παραδείγματα.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Εἰκότως· τυφλὸς γὰρ εἶ
τῆς ψυχῆς τὸν ὀφθαλμόν. ἐγὼ δὲ πάντων
ὁρῶ εἰκόνας καὶ σὲ ἀφανῆ κἀμὲ ἄλλον, καὶ
ὅλως διπλᾶ πάντα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τοιγαροῦν ὠνητέος εἶ
σοφὸς καὶ ὀξυδερκής τις ὤν. φέρε ἴδω τί
καὶ πράξεις με ὑπὲρ αὐτοῦ σύ;
{ΕΡΜΗΣ} ∆ὸς δύο τάλαντα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὠνησάμην ὅσου φής.
τἀργύριον μέντοι εἰς αὖθις καταβαλῶ.
{ΕΡΜΗΣ} Τί σοι τοὔνομα;
690

691. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} ∆ίων Συρακούσιος.
{ΕΡΜΗΣ} Ἄγε λαβὼν ἀγαθῇ τύχῃ. τὸν
Ἐπικούρειον σὲ ἤδη καλῶ. τίς ὠνήσεται
τοῦτον; ἔστι μὲν τοῦ γελῶντος ἐκείνου μα-
θητὴς καὶ τοῦ μεθύοντος, οὓς μικρῷ
πρόσθεν ἀπεκηρύττομεν. ἓν δὲ πλέον οἶδεν
αὐτῶν, παρ' ὅσον δυσσεβέστερος τυγχάνει·
τὰ δὲ ἄλλα ἡδὺς καὶ λιχνείᾳ φίλος.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τίς ἡ τιμή;
{ΕΡΜΗΣ} ∆ύο μναῖ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Λάμβανε· τὸ δεῖνα δέ,
ὅπως εἰδῶ, τίσι χαίρει τῶν ἐδεσμάτων;
{ΕΡΜΗΣ} Τὰ γλυκέα σιτεῖται καὶ τὰ με-
λιτώδη καὶ μάλιστά γε τὰς ἰσχάδας.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Χαλεπὸν οὐδέν· ὠνη-
σόμεθα γὰρ αὐτῷ παλάθας τῶν Καρικῶν.
{ΖΕΥΣ} Ἄλλον κάλει, τὸν ἐν χρῷ κουρίαν
ἐκεῖνον, τὸν σκυθρωπόν, τὸν ἀπὸ τῆς στο-
ᾶς.
691

692. {ΕΡΜΗΣ} Εὖ λέγεις· ἐοίκασι γὰρ πολύ τι
πλῆθος αὐτὸν περιμένειν τῶν ἐπὶ τὴν ἀγο-
ρὰν ἀπηντηκότων. αὐτὴν τὴν ἀρετὴν
πωλῶ, τῶν βίων τὸν τελειότατον. τίς ἅπα-
ντα μόνος εἰδέναι θέλει;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς τοῦτο φής;
{ΕΡΜΗΣ} Ὅτι μόνος οὗτος σοφός, μόνος
καλός, μόνος δίκαιος ἀνδρεῖος βασιλεὺς ῥή-
τωρ πλούσιος νομοθέτης καὶ τὰ ἄλλα
ὁπόσα ἐστίν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐκοῦν καὶ μάγειρος
μόνος, καὶ νὴ ∆ία γε σκυτοδέψης ἢ τέκτων
καὶ τὰ τοιαῦτα;
{ΕΡΜΗΣ} Ἔοικεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἐλθέ, ὦγαθέ, καὶ λέγε
πρὸς τὸν ὠνητὴν ἐμὲ ποῖός τις εἶ, καὶ
πρῶτον εἰ οὐκ ἄχθῃ πιπρασκόμενος καὶ δο-
ῦλος ὤν.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Οὐδαμῶς· οὐ γὰρ ἐφ'
ἡμῖν ταῦτά ἐστιν. ἃ δὲ οὐκ ἐφ' ἡμῖν,
692

693. ἀδιάφορα εἶναι συμβέβηκεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐ μανθάνω ᾗ καὶ
λέγεις.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τί φής; οὐ μανθάνεις ὅτι
τῶν τοιούτων τὰ μέν ἐστι προηγμένα, τὰ δ'
ἀνάπαλιν ἀποπροηγμένα;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐδὲ νῦν μανθάνω.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Εἰκότως· οὐ γὰρ εἶ συνή-
θης τοῖς ἡμετέροις ὀνόμασιν οὐδὲ τὴν κα-
ταληπτικὴν φαντασίαν ἔχεις, ὁ δὲ σπουδα-
ῖος ὁ τὴν λογικὴν θεωρίαν ἐκμαθὼν οὐ
μόνον ταῦτα οἶδεν, ἀλλὰ καὶ σύμβαμα καὶ
παρασύμβαμα ὁποῖα καὶ ὁπόσον ἀλλήλων
διαφέρει.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πρὸς τῆς σοφίας, μὴ
φθονήσῃς κἂν τοῦτο εἰπεῖν, τί τὸ σύμβα-
μα καὶ τὸ παρασύμβαμα· καὶ γὰρ οὐκ οἶδ'
ὅπως ἐπλήγην ὑπὸ τοῦ ῥυθμοῦ τῶν ὀνο-
μάτων.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ἀλλ' οὐδεὶς φθόνος· ἢν
693

694. γάρ τις χωλὸς ὢν αὐτῷ ἐκείνῳ τῷ χωλῷ
ποδὶ προσπταίσας λίθῳ τραῦμα ἐξ ἀφανοῦς
λάβῃ, ὁ τοιοῦτος εἶχε μὲν δήπου σύμβαμα
τὴν χωλείαν, τὸ τραῦμα δὲ παρασύμβαμα
προσέλαβεν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὢ τῆς ἀγχινοίας· τί δὲ
ἄλλο μάλιστα φὴς εἰδέναι;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τὰς τῶν λόγων πλε-
κτάνας αἷς συμποδίζω τοὺς προσομιλο-
ῦντας καὶ ἀποφράττω καὶ σιωπᾶν ποιῶ,
φιμὸν ἀτεχνῶς αὐτοῖς περιτιθείς· ὄνομα δὲ
τῇ δυνάμει ταύτῃ ὁ ἀοίδιμος συλλογισμός.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἡράκλεις, ἄμαχόν τινα
καὶ βίαιον λέγεις.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Σκόπει γοῦν· ἔστι σοι
παιδίον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί μήν;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τοῦτο ἤν πως κροκόδει-
λος ἁρπάσῃ πλησίον τοῦ ποταμοῦ πλα-
ζόμενον εὑρών, κᾆτά σοι ἀποδώσειν ὑπι-
694

695. σχνῆται αὐτό, ἢν εἴπῃς τἀληθὲς ὅ τι δέδο-
κται αὐτῷ περὶ τῆς ἀποδόσεως τοῦ
βρέφους, τί φήσεις αὐτὸν ἐγνωκέναι;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} ∆υσαπόκριτον ἐρωτᾷς.
ἀπορῶ γὰρ ὁπότερον εἰπὼν ἀπολάβοιμι.
ἀλλὰ σὺ πρὸς ∆ιὸς ἀποκρινάμενος ἀνάσω-
σαί μοι τὸ παιδίον, μὴ καὶ φθάσῃ αὐτὸ κα-
ταπιών.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Θάρρει· καὶ ἄλλα γάρ σε
διδάξομαι θαυμασιώτερα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τὰ ποῖα;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τὸν θερίζοντα καὶ τὸν
κυριεύοντα καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν Ἠλέκτραν
καὶ τὸν ἐγκεκαλυμμένον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τίνα τοῦτον τὸν ἐγκεκα-
λυμμένον ἢ τίνα τὴν Ἠλέκτραν λέγεις;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ἠλέκτραν μὲν ἐκείνην
τὴν πάνυ, τὴν Ἀγαμέμνονος, ἣ τὰ αὐτὰ
οἶδέ τε ἅμα καὶ οὐκ οἶδε· παρεστῶτος γὰρ
αὐτῇ τοῦ Ὀρέστου ἔτι ἀγνῶτος οἶδε μὲν
695

696. Ὀρέστην, ὅτι ἀδελφὸς αὐτῆς, ὅτι δὲ οὗτος
Ὀρέστης ἀγνοεῖ. τὸν δ' αὖ ἐγκεκαλυμ-
μένον καὶ πάνυ θαυμαστὸν ἀκούσῃ λόγον·
ἀπόκριναι γάρ μοι, τὸν πατέρα οἶσθα τὸν
σεαυτοῦ;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ναί.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τί οὖν; ἤν σοι παραστή-
σας τινὰ ἐγκεκαλυμμένον ἔρωμαι, τοῦτον
οἶσθα; τί φήσεις;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} ∆ηλαδὴ ἀγνοεῖν.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ἀλλὰ μὴν αὐτὸς οὗτος
ἦν ὁ πατὴρ ὁ σός· ὥστε εἰ τοῦτον ἀγνοεῖς,
δῆλος εἶ τὸν πατέρα τὸν σὸν ἀγνοῶν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐ μὲν οὖν· ἀλλ' ἀποκα-
λύψας αὐτὸν εἴσομαι τὴν ἀλήθειαν. ὅμως δ'
οὖν τί σοι τῆς σοφίας τὸ τέλος, ἢ τί
πράξεις πρὸς τὸ ἀκρότατον τῆς ἀρετῆς
ἀφικόμενος;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Περὶ τὰ πρῶτα κατὰ φύ-
σιν τότε γενήσομαι, λέγω δὲ πλοῦτον, ὑγί-
696

697. ειαν καὶ τὰ τοιαῦτα. πρότερον δὲ ἀνάγκη
πολλὰ προπονῆσαι λεπτογράφοις βιβλίοις
παραθήγοντα τὴν ὄψιν καὶ σχόλια συναγεί-
ροντα καὶ σολοικισμῶν ἐμπιπλάμενον καὶ
ἀτόπων ῥημάτων· καὶ τὸ κεφάλαιον, οὐ
θέμις γενέσθαι σοφόν, ἢν μὴ τρὶς ἐφεξῆς
τοῦ ἐλλεβόρου πίῃς.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Γενναῖά σου ταῦτα καὶ
δεινῶς ἀνδρικά. τὸ δὲ Γνίφωνα εἶναι καὶ
τοκογλύφον – καὶ γὰρ τάδε ὁρῶ σοι προ-
σόντα – τί φῶμεν, ἀνδρὸς ἤδη πεπωκότος
τὸν ἐλλέβορον καὶ τελείου πρὸς ἀρετήν;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ναί· μόνῳ γοῦν τὸ δανεί-
ζειν πρέποι ἂν τῷ σοφῷ· ἐπεὶ γὰρ ἴδιον
αὐτοῦ συλλογίζεσθαι, τὸ δανείζειν δὲ καὶ
λογίζεσθαι τοὺς τόκους πλησίον εἶναι δο-
κεῖ τῷ συλλογίζεσθαι, μόνου ἂν εἴη τοῦ
σπουδαίου καθάπερ ἐκεῖνο καὶ τοῦτο, καὶ
οὐ μόνον γε ἁπλοῦς, ὥσπερ οἱ ἄλλοι, τοὺς
τόκους, ἀλλὰ καὶ τούτων ἑτέρους τόκους
697

698. λαμβάνειν· ἢ γὰρ ἀγνοεῖς ὅτι τῶν τόκων οἱ
μέν εἰσι πρῶτοί τινες, οἱ δὲ δεύτεροι, κα-
θάπερ αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοι; ὁρᾷς δὲ δὴ
καὶ τὸν συλλογισμὸν ὁποῖά φησιν· εἰ τὸν
πρῶτον τόκον λήψεται, λήψεται καὶ τὸν
δεύτερον· ἀλλὰ μὴν τὸν πρῶτον λήψεται,
λήψεται ἄρα καὶ τὸν δεύτερον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐκοῦν καὶ μισθῶν πέρι
τὰ αὐτὰ φῶμεν, οὓς σὺ λαμβάνεις ἐπὶ τῇ
σοφίᾳ παρὰ τῶν νέων, καὶ δῆλον ὅτι μόνος
ὁ σπουδαῖος μισθὸν ἐπὶ τῇ ἀρετῇ λήψεται;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Μανθάνεις· οὐ γὰρ ἐμαυ-
τοῦ ἕνεκα λαμβάνω, τοῦ δὲ διδόντος αὐτοῦ
χάριν· ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὁ μέν τις ἐκχύτης, ὁ
δὲ περιεκτικός, ἐμαυτὸν μὲν ἀσκῶ εἶναι
περιεκτικόν, τὸν δὲ μαθητὴν ἐκχύτην.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καὶ μὴν τοὐναντίον
ἐχρῆν τὸν νέον μὲν εἶναι περιεκτικόν, σὲ δὲ
τὸν μόνον πλούσιον ἐκχύτην.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Σκώπτεις, ὦ οὗτος. ἀλλ'
698

699. ὅρα μή σε ἀποτοξεύσω τῷ ἀναποδείκτῳ
συλλογισμῷ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καὶ τί δεινὸν ἀπὸ τοῦ
βέλους;
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ἀπορία καὶ σιωπὴ καὶ
διαστραφῆναι τὴν διάνοιαν. ὃ δὲ μέγιστον,
ἢν ἐθέλω, τάχιστά σε ἀποδείξω λίθον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς λίθον; οὐ γὰρ Περ-
σεὺς σύ, ὦ βέλτιστε, εἶναί μοι δοκεῖς.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Ὧδέ πως· ὁ λίθος σῶμά
ἐστι;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ναί.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τί δέ; τὸ ζῷον οὐ σῶμα;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ναί.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Σὺ δὲ ζῷον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἔοικα γοῦν.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Λίθος ἄρα εἶ σῶμα ὤν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Μηδαμῶς. ἀλλ' ἀνάλυ-
σόν με πρὸς τοῦ ∆ιὸς καὶ ἐξ ὑπαρχῆς ποίη-
699

700. σον ἄνθρωπον.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Οὐ χαλεπόν· ἀλλ' ἔμπα-
λιν ἴσθι ἄνθρωπος. εἰπὲ γάρ μοι, πᾶν σῶμα
ζῷον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὔ.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Τί δέ; λίθος ζῷον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὔ.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Σὺ δὲ σῶμα εἶ;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ναί.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Σῶμα δὲ ὢν ζῷον εἶ;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ναί.
{ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ} Οὐκ ἄρα λίθος εἶ ζῷόν
γε ὤν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εὖ γε ἐποίησας, ὡς ἤδη
μου τὰ σκέλη καθάπερ τῆς Νιόβης ἀπεψύ-
χετο καὶ πάγια ἦν. ἀλλὰ ὠνήσομαί γε σέ.
πόσον ὑπὲρ αὐτοῦ καταβαλῶ;
{ΕΡΜΗΣ} Μνᾶς δώδεκα.
700

701. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Λάμβανε.
{ΕΡΜΗΣ} Μόνος δὲ αὐτὸν ἐώνησαι;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Μὰ ∆ί', ἀλλ' οὗτοι
πάντες οὓς ὁρᾷς.
{ΕΡΜΗΣ} Πολλοί γε καὶ τοὺς ὤμους καρ-
τεροὶ καὶ τοῦ θερίζοντος ἄξιοι.
{ΖΕΥΣ} Μὴ διάτριβε· ἄλλον κάλει τὸν
Περιπατητικόν.
{ΕΡΜΗΣ} Σέ φημι, τὸν καλόν, τὸν πλού-
σιον. ἄγε δή, ὠνήσασθε τὸν συνετώτατον,
τὸν ἅπαντα ὅλως ἐπιστάμενον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ποῖος δέ τις ἐστί;
{ΕΡΜΗΣ} Μέτριος, ἐπιεικής, ἁρμόδιος
τῷ βίῳ, τὸ δὲ μέγιστον, διπλοῦς.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς λέγεις;
{ΕΡΜΗΣ} Ἄλλος μὲν ὁ ἔκτοσθεν φαι-
νόμενος, ἄλλος δὲ ὁ ἔντοσθεν εἶναι δοκεῖ·
ὥστε ἢν πρίῃ αὐτόν, μέμνησο τὸν μὲν ἐξω-
τερικόν, τὸν δὲ ἐσωτερικὸν καλεῖν.
701

702. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δὲ γινώσκει μάλιστα;
{ΕΡΜΗΣ} Τρία εἶναι τὰ ἀγαθά, ἐν ψυχῇ,
ἐν σώματι, ἐν τοῖς ἐκτός.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἀνθρώπινα φρονεῖ.
πόσου δέ ἐστιν;
{ΕΡΜΗΣ} Εἴκοσι μνῶν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πολλοῦ λέγεις.
{ΕΡΜΗΣ} Οὔκ, ὦ μακάριε· καὶ γὰρ
αὐτὸς ἔχειν τι ἀργύριον δοκεῖ, ὥστε οὐκ ἂν
φθάνοις ὠνούμενος. ἔτι δὲ εἴσῃ αὐτίκα
μάλα παρ' αὐτοῦ πόσον μὲν ὁ κώνωψ βιοῖ
τὸν χρόνον, ἐφ' ὁπόσον δὲ βάθος ἡ θάλαττα
ὑπὸ τοῦ ἡλίου καταλάμπεται, καὶ ὁποία
τίς ἐστιν ἡ ψυχὴ τῶν ὀστρείων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἡράκλεις τῆς ἀκριβο-
λογίας.
{ΕΡΜΗΣ} Τί δὲ εἰ ἀκούσειας ἄλλα πολλῷ
τούτων ὀξυδερκέστερα, γονῆς τε πέρι καὶ
γενέσεως καὶ τῆς ἐν ταῖς μήτραις τῶν ἐμ-
702

703. βρύων πλαστικῆς, καὶ ὡς ἄνθρωπος μὲν
γελαστικόν, ὄνος δὲ οὐ γελαστικὸν οὐδὲ τε-
κταινόμενον οὐδὲ πλωϊζόμενον;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πάνσεμνα φὴς καὶ ὀνη-
σιφόρα τὰ μαθήματα, ὥστε ὠνοῦμαι αὐτὸν
τῶν εἴκοσιν.
{ΕΡΜΗΣ} Εἶεν.
{ΖΕΥΣ} Τίς λοιπὸς ἡμῖν;
{ΕΡΜΗΣ} Καταλείπεται ὁ Σκεπτικὸς
οὗτος. σὺ ὁ Πυρρίας πρόσιθι καὶ ἀποκη-
ρύττου κατὰ τάχος. ἤδη μὲν ὑπορρέουσιν
οἱ πολλοὶ καὶ ἐν ὀλίγοις ἡ πρᾶσις ἔσται.
ὅμως δὲ τίς καὶ τοῦτον ὠνήσεται;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἔγωγε. ἀλλὰ πρῶτον
εἰπέ μοι, σὺ τί ἐπίστασαι;
{ΠΥΡΡΩΝ} Οὐδέν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Πῶς τοῦτο ἔφησθα;
{ΠΥΡΡΩΝ} Ὅτι οὐδὲν ὅλως εἶναί μοι δο-
κεῖ.
703

704. {ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐδὲ ἡμεῖς ἄρα ἐσμέν
τινες;
{ΠΥΡΡΩΝ} Οὐδὲ τοῦτο οἶδα.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐδὲ ὅτι σύ τις ὢν τυγ-
χάνεις;
{ΠΥΡΡΩΝ} Πολὺ μᾶλλον ἔτι τοῦτο
ἀγνοῶ.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὢ τῆς ἀπορίας. τί δέ
σοι τὰ σταθμία ταυτὶ βούλεται;
{ΠΥΡΡΩΝ} Ζυγοστατῶ ἐν αὐτοῖς τοὺς
λόγους καὶ πρὸς τὸ ἴσον ἀπευθύνω, καὶ
ἐπειδὰν ἀκριβῶς ὁμοίους τε καὶ ἰσοβαρεῖς
ἴδω, τότε δὴ τότε ἀγνοῶ τὸν ἀληθέστερον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τῶν ἄλλων δὲ τί ἂν
πράττοις ἐμμελῶς;
{ΠΥΡΡΩΝ} Τὰ πάντα πλὴν δραπέτην με-
ταδιώκειν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Τί δὲ τοῦτό σοι ἀδύνα-
τον;
704

705. {ΠΥΡΡΩΝ} Ὅτι, ὦγαθέ, οὐ καταλαμ-
βάνω.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Εἰκότως· βραδὺς γὰρ
καὶ νωθής τις εἶναι δοκεῖς. ἀλλὰ τί σοι τὸ
τέλος τῆς ἐπιστάσεως;
{ΠΥΡΡΩΝ} Ἡ ἀμαθία καὶ τὸ μήτε ἀκού-
ειν μήτε ὁρᾶν.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Οὐκοῦν καὶ τὸ τυφλὸς
ἅμα καὶ κωφὸς εἶναι λέγεις;
{ΠΥΡΡΩΝ} Καὶ ἄκριτός γε προσέτι καὶ
ἀναίσθητος καὶ ὅλως τοῦ σκώληκος οὐδὲν
διαφέρων.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὠνητέος εἶ διὰ ταῦτα.
πόσου τοῦτον ἄξιον χρὴ φάναι;
{ΕΡΜΗΣ} Μνᾶς Ἀττικῆς·
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Λάμβανε. τί φής, ὦ
οὗτος; ἐώνημαι σε;
{ΠΥΡΡΩΝ} Ἄδηλον.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Μηδαμῶς· ἐώνημαι γὰρ
705

706. καὶ τἀργύριον κατέβαλον.
{ΠΥΡΡΩΝ} Ἐπέχω περὶ τούτου καὶ δια-
σκέπτομαι.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Καὶ μὴν ἀκολούθει μοι,
καθάπερ χρὴ ἐμὸν οἰκέτην.
{ΠΥΡΡΩΝ} Τίς οἶδεν εἰ ἀληθῆ ταῦτα
φής;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ὁ κῆρυξ καὶ ἡ μνᾶ καὶ
οἱ παρόντες.
{ΠΥΡΡΩΝ} Πάρεισι γὰρ ἡμῖν τινες;
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Ἀλλ' ἔγωγέ σε ἤδη ἐμ-
βαλὼν ἐς τὸν μυλῶνα πείσω εἶναι δε-
σπότης κατὰ τὸν χείρω λόγον.
{ΠΥΡΡΩΝ} Ἔπεχε περὶ τούτου.
{ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ} Μὰ ∆ί', ἀλλ' ἤδη γε ἀπε-
φηνάμην.
{ΕΡΜΗΣ} Σὺ μὲν παῦσαι ἀντιτείνων καὶ
ἀκολούθει τῷ πριαμένῳ, ὑμᾶς δὲ εἰς αὔριον
παρακαλοῦμεν· ἀποκηρύξειν γὰρ τοὺς
706

707. ἰδιώτας καὶ βαναύσους καὶ ἀγοραίους βί-
ους μέλλομεν.
707

708. ΑΝΑΒΙΟΥΝΤΕΣ Η ΑΛΙΕΥΣ
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Βάλλε βάλλε τὸν κατάρα-
τον ἀφθόνοις τοῖς λίθοις· ἐπίβαλλε τῶν
βώλων· προσεπίβαλλε καὶ τῶν ὀστράκων·
παῖε τοῖς ξύλοις τὸν ἀλιτήριον· ὅρα μὴ δια-
φύγῃ· καὶ σὺ βάλλε, ὦ Πλάτων· καὶ σύ, ὦ
Χρύσιππε, καὶ σὺ δέ, καὶ πάντες ἅμα· συ-
νασπίσωμεν ἐπ' αὐτόν, ὡς πήρη πήρῃφιν
ἀρήγῃ, βάκτρα δὲ βάκτροις, κοινὸς γὰρ πο-
λέμιος, καὶ οὐκ ἔστιν ἡμῶν ὅντινα οὐχ
ὕβρικε. σὺ δέ, ὦ ∆ιόγενες, εἴ ποτε καὶ ἄλ-
λοτε, χρῶ τῷ ξύλῳ· μηδὲ ἀνῆτε· διδότω
τὴν ἀξίαν βλάσφημος ὤν. τί τοῦτο; κεκμή-
708

709. κατε, ὦ Ἐπίκουρε καὶ Ἀρίστιππε; καὶ μὴν
οὐκ ἐχρῆν. ἀνέρες ἔστε, σοφοί, μνήσασθε
δὲ θούριδος ὀργῆς. Ἀριστότελες, ἐπισπού-
δασον· ἔτι θᾶττον. εὖ ἔχει· ἑάλωκεν τὸ θη-
ρίον. εἰλήφαμέν σε, ὦ μιαρέ. εἴσῃ γοῦν
αὐτίκα οὕστινας ἡμᾶς ὄντας ἐκακηγόρεις.
τῷ τρόπῳ δέ τις αὐτὸν καὶ μετέλθῃ; ποικί-
λον γάρ τινα θάνατον ἐπινοῶμεν κατ'
αὐτοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἐξαρκέσαι δυνάμενον·
καθ' ἕκαστον γοῦν ἑπτάκις δίκαιός ἐστιν
ἀπολωλέναι.
{ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ} Ἐμοὶ μὲν ἀνασκολοπι-
σθῆναι δοκεῖ αὐτόν.
{ΑΛΛΟΣ} Νὴ ∆ία, μαστιγωθέντα γε
πρότερον.
{ΑΛΛΟΣ} Πολὺ πρότερον τοὺς ὀφθαλμο-
ὺς ἐκκεκολάφθω.
{ΑΛΛΟΣ} Τὴν γλῶτταν αὐτὴν ἔτι πολὺ
πρότερον ἀποτετμήσθω.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Σοὶ δὲ τί, Ἐμπεδόκλεις,
709

710. δοκεῖ;
{ΕΜΠΕ∆ΟΚΛΗΣ} Εἰς τοὺς κρατῆρας
ἐμπεσεῖν αὐτόν, ὡς μάθῃ μὴ λοιδορεῖσθαι
τοῖς κρείττοσιν.
{ΠΛΑΤΩΝ} Καὶ μὴν ἄριστον ἦν καθάπερ
τινὰ Πενθέα ἢ Ὀρφέα λακιστὸν ἐν πέτραι-
σιν εὑρέσθαι μόρον, ἵνα ἂν καὶ τὸ μέρος
αὐτοῦ ἕκαστος ἔχων ἀπηλλάττετο.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Μηδαμῶς· ἀλλὰ πρὸς
Ἱκεσίου φείσασθέ μου.
{ΠΛΑΤΩΝ} Ἄραρεν· οὐκ ἂν ἀφεθείης
ἔτι. ὁρᾷς δὲ δὴ καὶ τὸν Ὅμηρον ἅ φησιν,
ὡς οὐκ ἔστι λέουσι καὶ ἀνδράσιν ὅρκια πι-
στά.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Καὶ μὴν καθ' Ὅμη-
ρον ὑμᾶς καὶ αὐτὸς ἱκετεύσω· αἰδέσεσθε
γὰρ ἴσως τὰ ἔπη καὶ οὐ παρόψεσθε ῥα-
ψῳδήσαντά με· ζωγρεῖτ' οὐ κακὸν ἄνδρα
καὶ ἄξια δέχθε ἄποινα, χαλκόν τε χρυσόν
τε, τὰ δὴ φιλέουσι σοφοί περ.
710

711. {ΠΛΑΤΩΝ} Ἀλλ' οὐδὲ ἡμεῖς ἀπορήσομεν
πρὸς σὲ Ὁμηρικῆς ἀντιλογίας. ἄκουε
γοῦν· μὴ δή μοι φύξιν γε, κακηγόρε, βάλ-
λεο θυμῷ χρυσόν περ λέξας, ἐπεὶ ἵκεο χε-
ῖρας ἐς ἀμάς.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Οἴμοι τῶν κακῶν. ὁ
μὲν Ὅμηρος ἡμῖν ἄπρακτος, ἡ μεγίστη
ἐλπίς. ἐπὶ τὸν Εὐριπίδην δή μοι καταφευ-
κτέον· τάχα γὰρ ἂν ἐκεῖνος σώσειέ με. μὴ
κτεῖνε· τὸν ἱκέτην γὰρ οὐ θέμις κτανεῖν.
{ΠΛΑΤΩΝ} Τί δέ; οὐχὶ κἀκεῖνα Εὐριπί-
δου ἐστίν, οὐ δεινὰ πάσχειν δεινὰ τοὺς
εἰργασμένους;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Νῦν οὖν ἕκατι ῥη-
μάτων κτενεῖτέ με;
{ΠΛΑΤΩΝ} Νὴ ∆ία· φησὶ γοῦν ἐκεῖνος
αὐτός, ἀχαλίνων στομάτων ἀνόμου τ'
ἀφροσύνας τὸ τέλος δυστυχία.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Οὐκοῦν ἐπεὶ δέδο-
κται πάντως ἀποκτιννύναι καὶ οὐδεμία μη-
711

712. χανὴ τὸ διαφυγεῖν με, φέρε τοῦτο γοῦν
εἴπατέ μοι, τίνες ὄντες ἢ τί πεπονθότες
ἀνήκεστον πρὸς ἡμῶν ἀμείλικτα ὀργίζεσθε
καὶ ἐπὶ θανάτῳ συνειλήφατε;
{ΠΛΑΤΩΝ} Ἅτινα μὲν εἴργασαι ἡμᾶς τὰ
δεινά, σεαυτὸν ἐρώτα, ὦ κάκιστε, καὶ τοὺς
καλοὺς ἐκείνους σου λόγους ἐν οἷς φιλοσο-
φίαν τε αὐτὴν κακῶς ἠγόρευες καὶ εἰς
ἡμᾶς ὕβριζες, ὥσπερ ἐξ ἀγορᾶς ἀποκηρύτ-
των σοφοὺς ἄνδρας, καὶ τὸ μέγιστον, ἐλευ-
θέρους· ἐφ' οἷς ἀγανακτήσαντες ἀνεληλύ-
θαμεν ἐπὶ σὲ παραιτησάμενοι πρὸς ὀλίγον
τὸν Ἀϊδωνέα, Χρύσιππος οὑτοσὶ καὶ Ἐπί-
κουρος καὶ ὁ Πλάτων ἐγὼ καὶ Ἀριστο-
τέλης ἐκεῖνος καὶ ὁ σιωπῶν οὗτος Πυθα-
γόρας καὶ ∆ιογένης καὶ ἅπαντες ὁπόσους
διέσυρες ἐν τοῖς λόγοις.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Ἀνέπνευσα· οὐ γὰρ
ἀποκτενεῖτέ με, ἢν μάθητε ὁποῖος ἐγὼ
περὶ ὑμᾶς ἐγενόμην· ὥστε ἀπορρίψατε
712

713. τοὺς λίθους, μᾶλλον δὲ φυλάττετε. χρήσε-
σθε γὰρ αὐτοῖς κατὰ τῶν ἀξίων.
{ΠΛΑΤΩΝ} Ληρεῖς. σὲ δὲ χρὴ τήμερον
ἀπολωλέναι, καὶ ἤδη γε λάϊνον ἕσσο χι-
τῶνα κακῶν ἕνεχ' ὅσσα ἔοργας.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Καὶ μήν, ὦ ἄριστοι,
ὃν ἐχρῆν μόνον ἐξ ἁπάντων ἐπαινεῖν οἰκε-
ῖόν τε ὑμῖν ὄντα καὶ εὔνουν καὶ ὁμογνώμο-
να καί, εἰ μὴ φορτικὸν εἰπεῖν, κηδεμόνα
τῶν ἐπιτηδευμάτων εὖ ἴστε ἀποκτενο-
ῦντες, ἢν ἐμὲ ἀποκτείνητε τοσαῦτα ὑπὲρ
ὑμῶν πεπονηκότα. ὁρᾶτε οὖν μὴ κατὰ τοὺς
πολλοὺς τῶν νῦν φιλοσόφων αὐτοὶ ποιεῖτε,
ἀχάριστοι καὶ ὀργίλοι καὶ ἀγνώμονες φαι-
νόμενοι πρὸς ἄνδρα εὐεργέτην.
{ΠΛΑΤΩΝ} Ὢ τῆς ἀναισχυντίας. καὶ
χάριν σοι τῆς κακηγορίας προσοφείλομεν;
οὕτως ἀνδραπόδοις ὡς ἀληθῶς οἴει δια-
λέγεσθαι; ἢ καὶ εὐεργεσίαν καταλογιῇ
πρὸς ἡμᾶς ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ὕβρει καὶ παροι-
713

714. νίᾳ τῶν λόγων;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Ποῦ γὰρ ἐγὼ ὑμᾶς ἢ
πότε ὕβρικα, ὃς ἀεὶ φιλοσοφίαν τε θαυ-
μάζων διατετέλεκα καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς ὑπερε-
παινῶν καὶ τοῖς λόγοις οἷς καταλελοίπατε
ὁμιλῶν; αὐτὰ γοῦν ἅ φημι ταῦτα, πόθεν
ἄλλοθεν ἢ παρ' ὑμῶν λαβὼν καὶ κατὰ τὴν
μέλιτταν ἀπανθισάμενος ἐπιδείκνυμαι τοῖς
ἀνθρώποις; οἱ δὲ ἐπαινοῦσι καὶ γνωρίζου-
σιν ἕκαστον τὸ ἄνθος ὅθεν καὶ παρ' ὅτου
καὶ ὅπως ἀνελεξάμην, καὶ λόγῳ μὲν ἐμὲ
ζηλοῦσι τῆς ἀνθολογίας, τὸ δ' ἀληθὲς ὑμᾶς
καὶ τὸν λειμῶνα τὸν ὑμέτερον, οἳ τοιαῦτα
ἐξηνθήκατε ποικίλα καὶ πολυειδῆ τὰς βα-
φάς, εἴ τις ἀναλέξασθαί τε αὐτὰ ἐπίσταιτο
καὶ ἀναπλέξαι καὶ ἁρμόσαι, ὡς μὴ ἀπᾴδειν
θάτερον θατέρου. ἔσθ' ὅστις οὖν ταῦτα εὖ
πεπονθὼς παρ' ὑμῶν κακῶς ἂν εἰπεῖν ἐπι-
χειρήσειεν εὐεργέτας ἄνδρας, ἀφ' ὧν εἶναί
τις ἔδοξεν; ἐκτὸς εἰ μὴ κατὰ τὸν Θάμυριν
ἢ τὸν Εὔρυτον εἴη τὴν φύσιν, ὡς ταῖς Μού-
714

715. σαις ἀντᾴδειν, παρ' ὧν εἴληφε τὴν ᾠδήν, ἢ
τῷ Ἀπόλλωνι ἐριδαίνειν ἐναντία τοξεύων,
καὶ ταῦτα δοτῆρι ὄντι τῆς τοξικῆς.
{ΠΛΑΤΩΝ} Τοῦτο μέν, ὦ γενναῖε, κατὰ
τοὺς ῥήτορας εἴρηταί σοι· ἐναντιώτατον δ'
οὖν ἐστι τῷ πράγματι καὶ χαλεπωτέραν
σου ἐπιδείκνυσι τὴν τόλμαν, εἴ γε τῇ ἀδι-
κίᾳ καὶ ἀχαριστία πρόσεςτιν, ὃς παρ' ἡμῶν
τὰ τοξεύματα, ὡς φής, λαβὼν καθ' ἡμῶν
ἐτόξευες, ἕνα τοῦτον ὑποθέμενος τὸν σκο-
πόν, ἅπαντας ἡμᾶς ἀγορεύειν κακῶς· τοια-
ῦτα παρὰ σοῦ ἀπειλήφαμεν ἀνθ' ὧν σοι τὸν
λειμῶνα ἐκεῖνον ἀναπετάσαντες οὐκ ἐκω-
λύομεν δρέπεσθαι καὶ τὸ προκόλπιον
ἐμπλησάμενον ἀπελθεῖν· ὥστε διά γε τοῦτο
μάλιστα δίκαιος ἂν εἴης ἀποθανεῖν.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Ὁρᾶτε· πρὸς ὀργὴν
ἀκούετε καὶ οὐδὲν τῶν δικαίων προσίεσθε.
καίτοι οὐκ ἂν ᾠήθην ποτὲ ὡς ὀργὴ Πλάτω-
νος ἢ Χρυσίππου ἢ Ἀριστοτέλους ἢ τῶν
715

716. ἄλλων ὑμῶν καθίκοιτο ἄν, ἀλλά μοι ἐδοκε-
ῖτε μόνοι δὴ πόρρω εἶναι τοῦ τοιούτου.
πλὴν ἀλλὰ μὴ ἄκριτόν γε, ὦ θαυμάσιοι,
μηδὲ πρὸ δίκης ἀποκτείνητέ με. ὑμέτερον
γοῦν καὶ τοῦτο ἦν, μὴ βίᾳ μηδὲ κατὰ τὸ
ἰσχυρότερον πολιτεύεσθαι, δίκῃ δὲ τὰ
διάφορα λύεσθαι διδόντας λόγον καὶ δεχο-
μένους ἐν τῷ μέρει. ὥστε δικαςτὴν ἑλόμε-
νοι κατηγορήσατε μὲν ὑμεῖς ἢ ἅμα πάντες
ἢ ὅντινα ἂν χειροτονήσητε ὑπὲρ ἁπάντων,
ἐγὼ δὲ ἀπολογήσομαι πρὸς τὰ ἐγκλήματα.
κᾆτα ἢν μέν τι ἀδικῶν φαίνωμαι καὶ τοῦτο
περὶ ἐμοῦ γνῷ τὸ δικαστήριον, ὑφέξω δη-
λαδὴ τὴν ἀξίαν· ὑμεῖς δὲ βίαιον οὐδὲν τολ-
μήσετε· ἢν δὲ τὰς εὐθύνας ὑποσχὼν καθα-
ρὸς ὑμῖν καὶ ἀνεπίληπτος εὑρίσκωμαι,
ἀφήσουσί με οἱ δικασταί, ὑμεῖς δὲ εἰς τοὺς
ἐξαπατήσαντας ὑμᾶς καὶ παροξύναντας
καθ' ἡμῶν τὴν ὀργὴν τρέψετε.
{ΠΛΑΤΩΝ} Τοῦτ' ἐκεῖνο· εἰς πεδίον τὸν
ἵππον, ὡς παρακρουσάμενος τοὺς δικαστὰς
716

717. ἀπέλθῃς. φασὶ γοῦν ῥήτορά σε καὶ δικανι-
κόν τινα εἶναι καὶ πανοῦργον ἐν τοῖς
λόγοις. τίνα δὲ καὶ δικαστὴν ἐθέλεις γε-
νέσθαι, ὅντινα μὴ σὺ δωροδοκήσας, οἷα
πολλὰ ποιεῖτε, ἄδικα πείσεις ὑπὲρ σοῦ ψη-
φίσασθαι;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Θαρρεῖτε τούτου γε
ἕνεκα· οὐδένα τοιοῦτον διαιτητὴν ὕποπτον
ἢ ἀμφίβολον ἀξιώσαιμ' ἂν γενέσθαι καὶ
ὅστις ἀποδώσεταί μοι τὴν ψῆφον. ὁρᾶτε
γοῦν, τὴν Φιλοσοφίαν αὐτὴν μεθ' ὑμῶν
ποιοῦμαι δικάστριαν ἔγωγε.
{ΠΛΑΤΩΝ} Καὶ τίς ἂν κατηγορήσειεν, εἴ
γε ἡμεῖς δικάσομεν;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Οἱ αὐτοὶ κατηγορεῖτε
καὶ δικάζετε· οὐδὲν οὐδὲ τοῦτο δέδια. το-
σοῦτον ὑπερφέρω τοῖς δικαίοις καὶ ἐκ πε-
ριουσίας ἀπολογήσεσθαι ὑπολαμβάνω.
{ΠΛΑΤΩΝ} Τί ποιοῦμεν, ὦ Πυθαγόρα
καὶ Σώκρατες; ἔοικε γὰρ ἁνὴρ οὐκ ἄλογα
717

718. προκαλεῖσθαι δικάζεσθαι ἀξιῶν.
{ΣΩΚΡΑΤΗΣ} Τί δὲ ἄλλο ἢ βαδίζωμεν
ἐπὶ τὸ δικαστήριον καὶ τὴν Φιλοσοφίαν
παραλαβόντες ἀκούσωμεν ὅ τι καὶ ἀπολο-
γήσεται· τὸ πρὸ δίκης γὰρ οὐχ ἡμέτερον,
ἀλλὰ δεινῶς ἰδιωτικόν, ὀργίλων τινῶν ἀν-
θρώπων καὶ τὸ δίκαιον ἐν τῇ χειρὶ τιθε-
μένων. παρέξομεν οὖν ἀφορμὰς τοῖς κακη-
γορεῖν ἐθέλουσιν καταλεύσαντες ἄνδρα
μηδὲ ἀπολογησάμενον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, καὶ
ταῦτα δικαιοσύνῃ χαίρειν αὐτοὶ λέγοντες.
ἢ τί ἂν εἴποιμεν Ἀνύτον καὶ Μελήτου πέρι,
τῶν ἐμοῦ κατηγορησάντων, ἢ τῶν τότε δι-
καστῶν, εἰ οὗτος τεθνήξεται μηδὲ τὸ πα-
ράπαν ὕδατος μεταλαβών;
{ΠΛΑΤΩΝ} Ἄριστα παραινεῖς, ὦ
Σώκρατες· ὥστε ἀπίωμεν ἐπὶ τὴν Φιλοσο-
φίαν. ἡ δὲ δικασάτω, καὶ ἡμεῖς ἀγαπήσο-
μεν οἷς ἂν ἐκείνη διαγνῷ.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Εὖ γε, ὦ σοφώτατοι,
718

719. ἀμείνω ταῦτα καὶ νομιμώτερα. τοὺς μέντοι
λίθους φυλάττετε, ὡς ἔφην· δεήσει γὰρ
αὐτῶν μικρὸν ὕστερον ἐν τῷ δικαστηρίῳ.
Ποῦ δὲ τὴν Φιλοσοφίαν εὕροι τις ἄν; οὐ
γὰρ οἶδα ἔνθα οἰκεῖ· καίτοι πάνυ πολὺν
ἐπλανήθην χρόνον ἀναζητῶν τὴν οἰκίαν,
ὡς συγγενοίμην αὐτῇ. εἶτα ἐντυγχάνων ἄν
τισι τριβώνια περιβεβλημένοις καὶ πώγω-
νας βαθεῖς καθειμένοις παρ' αὐτῆς ἐκείνης
ἥκειν φάσκουσιν, οἰόμενος εἰδέναι αὐτοὺς
ἀνηρώτων· οἱ δὲ πολὺ μᾶλλον ἐμοῦ ἀγνοο-
ῦντες ἢ οὐδὲν ὅλως ἀπεκρίναντό μοι, ὡς
μὴ ἐλέγχοιντο οὐκ εἰδότες, ἢ ἄλλην θύραν
ἀντ' ἄλλης ἐπεδείκνυον. οὐδέπω γοῦν καὶ
τήμερον ἐξευρεῖν δεδύνημαι τὴν οἰκίαν.
Πολλάκις δὲ ἢ αὐτὸς εἰκάσας ἢ ξεναγήσα-
ντός τινος ἧκον ἂν ἐπί τινας θύρας βεβαίως
ἐλπίσας τότε γοῦν εὑρηκέναι, τεκμαιρόμε-
νος τῷ πλήθει τῶν εἰσιόντων τε καὶ
ἐξιόντων, ἁπάντων σκυθρωπῶν καὶ τὰ
719

720. σχήματα εὐσταλῶν καὶ φροντιστικῶν τὴν
πρόσοψιν· μετὰ τούτων οὖν συμπαραβυςθε-
ὶς καὶ αὐτὸς εἰσῆλθον ἄν. εἶτα ἑώρων γύ-
ναιόν τι οὐχ ἁπλοϊκόν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα
εἰς τὸ ἀφελὲς καὶ ἀκόσμητον ἑαυτὴν ἐπερ-
ρύθμιζεν, ἀλλὰ κατεφάνη μοι αὐτίκα οὐδὲ
τὸ ἄνετον δοκοῦν τῆς κόμης ἀκαλλώπιστον
ἐῶσα οὐδὲ τοῦ ἱματίου τὴν ἀναβολὴν ἀνε-
πιτηδεύτως περιστέλλουσα· πρόδηλος δὲ
ἦν κοσμουμένη αὐτοῖς καὶ πρὸς εὐπρέπειαν
τῷ ἀθεραπεύτῳ δοκοῦντι προσχρωμένη.
ὑπεφαίνετο δέ τι καὶ ψιμύθιον καὶ φῦκος,
καὶ τὰ ῥήματα πάνυ ἑταιρικά, καὶ ἐπαινου-
μένη ὑπὸ τῶν ἐραστῶν εἰς κάλλος ἔχαιρε,
καὶ εἰ δοίη τις προχείρως ἐδέχετο, καὶ
τοὺς πλουσιωτέρους ἂν παρακαθισαμένη
πλησίον τοὺς πένητας τῶν ἐραστῶν οὐδὲ
προσέβλεπεν. πολλάκις δὲ καὶ γυμνωθεί-
σης αὐτῆς κατὰ τὸ ἀκούσιον ἑώρων περι-
δέραια χρυσᾶ τῶν κλοιῶν παχύτερα. ταῦτα
ἰδὼν ἐπὶ πόδα ἂν εὐθὺς ἀνέστρεφον, οἰκτεί-
720

721. ρας δηλαδὴ τοὺς κακοδαίμονας ἐκείνους
ἑλκομένους πρὸς αὐτῆς οὐ τῆς ῥινὸς ἀλλὰ
τοῦ πώγωνος καὶ κατὰ τὸν Ἰξίονα εἰδώλῳ
ἀντὶ τῆς Ἥρας συνόντας.
{ΠΛΑΤΩΝ} Τοῦτο μὲν ὀρθῶς ἔλεξας· οὐ
γὰρ πρόδηλος οὐδὲ πᾶσι γνώριμος ἡ θύρα.
πλὴν ἀλλὰ οὐδὲν δεήσει βαδίζειν ἐπὶ τὴν
οἰκίαν· ἐνταῦθα γὰρ ἐν Κεραμεικῷ ὑπομε-
νοῦμεν αὐτήν. ἡ δὲ ἤδη που ἀφίξεται ἐπα-
νιοῦσα ἐξ Ἀκαδημίας, ὡς περιπατήσειε
καὶ ἐν τῇ Ποικίλῃ· τοῦτο γὰρ ὁσημέραι
ποιεῖν ἔθος αὐτῇ· μᾶλλον δὲ ἤδη πρόσεισιν.
ὁρᾷς τὴν κόσμιον, τὴν ἀπὸ τοῦ σχήματος,
τὴν προςηνῆ τὸ βλέμμα, τὴν ἐπὶ συννοίας
ἠρέμα βαδίζουσαν;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Πολλὰς ὁμοίας ὁρῶ
τό γε σχῆμα καὶ τὸ βάδισμα καὶ τὴν ἀνα-
βολήν. καίτοι μία πάντως ἥ γε ἀληθὴς Φι-
λοσοφία καὶ ἐν αὐταῖς.
{ΠΛΑΤΩΝ} Εὖ λέγεις. ἀλλὰ δηλώσει
721

722. ἥτις ἐστὶ φθεγξαμένη μόνον.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Παπαῖ· τί Πλάτων καὶ
Χρύσιππος ἄνω καὶ Ἀριστοτέλης καὶ οἱ
λοιποὶ ἅπαντες, αὐτὰ δὴ τὰ κεφάλαιά μου
τῶν μαθημάτων; τί αὖθις εἰς τὸν βίον; ἆρά
τι ὑμᾶς ἐλύπει τῶν κάτω; ὀργιζομένοις
γοῦν ἐοίκατε. καὶ τίνα τοῦτον συλλαβόντες
ἄγετε; ἦ που τυμβωρύχος τις ἢ ἀνδροφόνος
ἢ ἱερόσυλός ἐστιν;
{ΠΛΑΤΩΝ} Νὴ ∆ία, ὦ Φιλοσοφία,
πάντων γε ἱεροσύλων ἀσεβέστατος, ὃς τὴν
ἱερωτάτην σὲ κακῶς ἀγορεύειν ἐπεχείρη-
σεν καὶ ἡμᾶς ἅπαντας, ὁπόσοι τι παρὰ σοῦ
μαθόντες τοῖς μεθ' ἡμᾶς καταλελοίπαμεν.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Εἶτα ἠγανακτήσατε λοι-
δορησαμένου τινός, καὶ ταῦτα εἰδότες ἐμέ,
οἷα πρὸς τῆς Κωμῳδίας ἀκούουσα ἐν ∆ιο-
νυσίοις ὅμως φίλην τε αὐτὴν ἥγημαι καὶ
οὔτε ἐδικασάμην οὔτε ᾐτιασάμην προςελ-
θοῦσα, ἐφίημι δὲ παίζειν τὰ εἰκότα καὶ τὰ
722

723. συνήθη τῇ ἑορτῇ; οἶδα γὰρ ὡς οὐκ ἄν τι
ὑπὸ σκώμματος χεῖρον γένοιτο, ἀλλὰ το-
ὐναντίον ὅπερ ἂν ᾖ καλόν, ὥσπερ τὸ χρυσί-
ον ἀποσμώμενον τοῖς κόμμασι, λαμπρότε-
ρον ἀποστίλβει καὶ φανερώτερον γίγνεται.
ὑμεῖς δὲ οὐκ οἶδα ὅπως ὀργίλοι καὶ ἀγανα-
κτικοὶ γεγόνατε. τί δ' οὖν αὐτὸν ἄγχετε;
{ΠΛΑΤΩΝ} Μίαν ἡμέραν ταύτην παραι-
τησάμενοι ἥκομεν ἐπ' αὐτὸν ὡς ὑπόσχῃ
τὴν ἀξίαν ὧν δέδρακεν. φῆμαι γὰρ ἡμῖν δι-
ήγγελλον οἷα ἔλεγεν εἰς τὰ πλήθη καθ'
ἡμῶν.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Εἶτα πρὸ δίκης οὐδὲ
ἀπολογησάμενον ἀποκτενεῖτε; δῆλος γοῦν
ἐστιν εἰπεῖν τι θέλων.
{ΠΛΑΤΩΝ} Οὔκ, ἀλλ' ἐπὶ σὲ τὸ πᾶν ἀνε-
βαλόμεθα, καὶ σοὶ ὅτι ἂν δοκῇ, τοῦτο ποιή-
σῃ τέλος τῆς δίκης.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Τί φὴς σύ;
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Τοῦτο αὐτό, ὦ
723

724. δέσποινα Φιλοσοφία, ἥπερ καὶ μόνη τἀλη-
θὲς ἂν ἐξευρεῖν δύναιο· μόλις γοῦν εὑρόμην
πολλὰ ἱκετεύσας τὸ σοὶ φυλαχθῆναι τὴν δί-
κην.
{ΠΛΑΤΩΝ} Νῦν, ὦ κατάρατε, δέσποιναν
αὐτὴν καλεῖς; πρῴην δὲ τὸ ἀτιμότατον Φι-
λοσοφίαν ἀπέφαινες ἐν τοσούτῳ θεάτρῳ
ἀποκηρύττων κατὰ μέρη δύ' ὀβολῶν ἕκα-
στον εἶδος αὐτῆς τῶν λόγων.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Ὁρᾶτε μὴ οὐ Φιλοσοφί-
αν οὗτός γε ἀλλὰ γόητας ἄνδρας ἐπὶ τῷ
ἡμετέρῳ ὀνόματι πολλὰ καὶ μιαρὰ πράττο-
ντας ἠγόρευεν κακῶς.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Εἴσῃ αὐτίκα, ἢν
ἐθέλῃς ἀπολογουμένου ἀκούειν μόνον.
{ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ} Ἀπίωμεν εἰς Ἄρειον
πάγον, μᾶλλον δὲ εἰς τὴν ἀκρόπολιν αὐτήν,
ὡς ἂν ἐκ περιωπῆς ἅμα καταφανείη πάντα
ἐν τῇ πόλει. ὑμεῖς δέ, ὦ φίλαι, ἐν τῇ Ποικί-
λῃ τέως περιπατήσατε· ἥξω γὰρ ὑμῖν ἐκδι-
724

725. κάσασα τὴν δίκην.
{ΠΑΡΡΗΣΙΑ∆ΗΣ} Τίνες δέ εἰσιν, ὦ Φι-
λοσοφία; πάνυ γάρ μοι κόσμιαι καὶ αὗται
δοκοῦσιν.