sepedi Aft 220

1. SEHLOPHA SA
LETHEBO
Maepa Innocent
Kau Tlhompho
Thokwane Dineo
Sepolwane Happy

2. LETHEBO KE ENG
Lethebo ke letlalo la nkwe leo le
aparago ke magoši. Gantši dinakong
tšela tša kgale go be go tšewa
mokgopa wa nkwe o apara ke kgoši.
Nkwe go be go dumelwa gore ke
phoofolo ye bogale. Go kgethilwe
letlalo la nkwe ka ge bagologolo ba be
ba dumela gore sebopego sa lona se
laetša boetapele mo setšhabeng.

3. PAPALEGO
YA
TIRAGATŠO
YA
PODILANE
MANKGA
(2009)
• Tiragatšo ke mohuta o mongwe wa
dingwalwa tša sebjale tšeo di
lemogwago go thutadingwalwa ya
Sesotho sa Leboa. Kgopa (2020: 12) o
hlaloša tiragatšo bjalo ka mohuta wa
sengwalwa wo moreromogolo wa sona
e le go go diragatšwa sefaleng, go
tlaleletša mo, boleng bja tiragatšo bo
ka lekanyetšwa ke ba papalego ya
yona; ge e sa bapalege gona ga se
tiragatšo.
Mehuta ye mebedi ya ditiragatšo
• Tiragatšo ya masetlapelo
• Tiragatšo ya tshegišo

4. PAPALEGO KE ENG?
• Papalego ke papadi yeo e kgonago goba e loketšwego go raloka
sefaleng, gape re ka re papalego ke tshwantšo ya baanegwa,
ditiragalo, tikologo, nako le lefelo lefaseng la boikgopolelo. Ke fela
diterama tša sefala tšeo di angwago ke taba ye ya papalego ka ge di
diragatšwa pele ga babogedi. Taba ye e šupa gore sefala ga se lefase
la nnete eupša la maitirelo leo le emelago lefase la nnete. Babapadi
bao ba bapalago sefaleng ga se baraloki bannete ba ka gare ga
sengwalwa eupša ba raloka go ya le ka moo mongwadi a ngwadilego
papadi ya gagwe, bona ba bapala sefaleng go phethagatša le go
tšweletša morero wa mongwadi wa tiragatšo yeo.

5. • Corrigan(1981:99) yena o nepiša gore papalego e amana le dintlha
tše pedi tše kgolo, e lego kamano magareng ga baraloki le babogedi.
Gape o bolela gore go na le kamano magareng ga baanegwa ba
tiragalo moo moanegwa yo mongwe le yo mongwe a tšweletšago
polelo ka mokgwa wa gagwe.
• Serudu (1989: 38) le Shai(2004: 20) ba bolela gore thuto yeo e šupa
gore ge papadi e ngwadilwe gabotse e swanetše go hloka dilo tšeo di
ka e šitišago go bapalwa sefaleng. Ka fao, papalego ke kokwane ye
bohlokwa ya terama. Le ge go le bjao mehleng ya lehono papalego ga
e sa le tšhitišo ye kgolo mo papading ka ge go na le ditlabelo tše ntši
tša sebjale tše di dirišwago mo go nago le mathata a papalego.

6. MELLWANE YA TIRAGATŠO
• Letlalo la diteng( thulaganyo le mongwalelo)
• Babogedi
• Poledišano
• Sefala
• Ditšhupetša sefaleng
• Sebopego

7. LETLALO LA DITENG
• Tiragatšo ke mohuta o mongwe wa dingwalwa, bjale se se ra gore le yona
e swanetše go ba le magaba a mararo a sengwalwa e lego diteng,
mongwalelo le thulaganyo, efela re tlo sekaseka papalego re lebeletše
mongwalelo le thulaganyo.
• Thulaganyo
Borateori ba bjalo ka Brooks(0975:25), Perrine(1983:41) Heese le Lawton
(1993:105) le Serudu(1989:48) ba bolela selo se tee mabapi le thulaganyo
ka gore ke peakanyo ya ditiragalo. Ba tiišetša dintlha tše pedi, e lego (a)
mokgwa wo ditiragalo di laodišwago ka gona le (b) mabaka ao a hlolago
ditiragalo tšeo.
Thulaganyo e thoma ge ntlo ya bo Podilane e e swa gomme batswadi ba
gagwe ba hlokofala.

8. MONGWALELO
• Cuddon(1982;663) o re mongwalelo ke mokgwa wa phapantšho mo
go tlhagišo ya sengwalo, ke go re ke mokgwa woo mongwadi a
bolelang dilo ka gona . Taba ye e tšweletša ke Serudu(1983:5) le
Murray(1996:65) ge ba re mongwadi o kgona go kgetha mantšu le go
a beakanya: ke mantšu a mošito, ao a tanyago mmadi.
• Mongwadi o kgonne go tšweletša ditaba tša masetlapelo le tša
tshegišo
• Mongwadi o tšweletša tshegišo ka nako ye Podilane a botša Sarinki
gore hlogo ya gagwe o kare ke seipone ka mokgwa wo e phadimago
ka gona.
• Mongwadi o tšweletša masetla pelo ka nako ye Podilane a be a hloka
mo a ka dulang gona ebile a feletša a ile mabitleng go ya go robala.

9. BABOGEDI
• Babogedi ke sehlopha sa batho bao sengwalwa goba tiragatšo e
thetšwego bona go lebeletše tabakgolo goba molaetša owe mongwadi
a nyakago go tšweletša .
• Papadi ye e bolela le moanengwa yo a kgotleletšego ka gare ga
mathata a bophelo. Re le babogedi re kgona go ithuta gore le rena re
ka kgona go kgotlelela mathata ao re kgahlanago le ona bophelong.
• Puku ye e ruta babogedi gore ge o sa sware batho gabotse go swana
le ka mokgwa yo Mametse le Nyabese ba bego ba swerwe Podilane
ka gona o tla itemogela ditlamorago tša go šiiša.

10. POLEDIŠANO
• Poledišano ke mantšu le ditiro tšeo baanengwa ba di dirago go tšweletše moko le
go hlagiša dimelo tša bona.
Kgopa (2020: 41-42)o re mehuta ye e latelago ya dipoledišano ke yeo
mongwadi a ka e šomišago go tšhatšhola poledišano:
Mehuta ya dipoledišano:
• Monolokhwi: ke polelo yeo go yona moanegwa a bolelago mola ba bangwe ba mo
theeleditše. Re lemoga ge morutišigadi Kekae a bolela le Podilane gomme a sa mo fetole,
seswantšho sa ka fase se laetša mohlala wa monolokhwi.
• Tiragalo ka diragatšwa godimo ga sefala ka ge morutiši Kekae a bolela le Podilane ba le
sekolong, gomme go ka se be thata gore ba bapatše godimo ga sefala.

11. POLELONOŠI
• Polelonoši: Ke ge moanegwa a dutše a e tee le dikgopolo tša gagwe a
naganišiša selo goba a no bolela le dipolelo tša gagwe. Seswantšho sa ka fase
se laetša mohlala wa polelonoši, moo re bonago Mmametse a bolela a le nnete.
• E ka diragatšwa godimo ga sefala ka ge go no nyakega mmametse a bolela e
le tee.

12. POLELONGANGIŠANO
• Polelongangišano: Go mohuta wo wa poledišano, go tšwelela
diphaphano goba dingangišano magareng ga baanegwa. Re lemoga
polelongangišano magareng ga Patla le Mmametse ge ba ngangišana
ka taba ya gore Patla o reketše Podilane diaparo.

13. POLELOTSHEGIŠO
• Polelotshegišo: Ke mohuta wa poledišano yo moanegwa goba baanegwa ba bagwe
ba tšweletša tshegišo, go kaonafatša seemo seo se bego se pipitlane. Podilane o ile
a dira metlae ka hlogo ya gage, seo se tsweletša polelotshegišo ka ge ba ile ba sega.
• Tiragatšo e ka diragatšwa godimo ga sefala ka ge Sarinki le Podilane ba le bookelong
gomme go bonolo gore ba dire bolao sefaleng.

14. SEFALA
• Ke lefelo leo go diragatšwago ditiragalo tša go fapafapana.
Sefala se ka ga nako le lefelo.
Nako ya papadi ye e ka tšwelešwa godimo ga sefala:
• Tema ya 2 temana ya 5: Mosegare, diofising tša Thokoza Town Council. Go
kwala mašata a bao ba tlilego go bala. Patla o sepela le Pebetse ba ya gae.
Sepatla o a ba bona gomme o ba ja leonyane.
• Tema ya 2 temana ya 7: Mesong, ka phapošing ya Pebetse. Go kwala
lesego, Podilane o tšere magang le kokoagwe.
• Tema ya 4 temana ya 1: Ke bošego, Pebetse o robetše malaong. Patla o
dutše kgauswi le balao o mo akometše. O bonala a nyamile.
• Tema ya 4 temana ya 5 : Ke matšibua,Ka ga Patla, Mmametse le Sepata ba
ja tša go lalela. Radio e letša koša go ya go opelwa ke Teddy Pendergrass
ye e rego “In my Times”

15. MAFELO AO A TŠWELELAGO KA PAPADI YA PODILANE MANKGA
• Tema ya1 temana ya 3 go tšwelela Podilane a dutše bolaong bja
balwetši ka bookelong
• Tema ya 2 temana ya 2 Podilane o dutše mathuding a sekolo, o kgitla
sello, Ratiba o gwanta a labile go yena.
• Mo Tema ya 2, temana ya 3 ge sešura se bulega, re lemotšwa gore
ke mantšinua ka ga Patla, Mmametse o dutše bolaong ka phaphošing
ya gagwe.

16. DITŠHUPETŠO TŠA SEFALENG
• Serudu(1989:43-45) o re ditšhupetšo tša sefaleng ke dikgakollo di
tšeo ngwadilwego ka di ngwalwago ka sengwalweng go lemoša
mmadi ge eba mmapadi o a tsena , o a tšwa , o a sepela, bolela ka
mogala, o bolela a nnoši, bj.bj.
(O bolela ka sebehebehe)
(O a tsena)

17. DITŠHUPETŠA SEFALENG
• (O a ema)

18. SEPOBEGO
Mongwadi o šomišitše ditlabelo tša go swana le: thulaganyo, nako,
lefelo le morero
• Sebopego sa puku ya Podilane mankga seka tšweletšwa godimo ga
sefala ka ge e arogantšwe ka ditema le ditemana.
• Ka morago ga seširo mafelo a gona a a nyalelana gomme a go
hlokege mmereko o mogolo gore ba kgone go šutiša mafelo ao ba
tlogo bapelela go wona godimo ga sefala.

19. THUMO
• Mohuta wa tiragatšo ya Podilane Mankga ke ya masetlapelo. Go ya le ka
kahlaahlo ya rena tiragatšo e ka bapala godimo ga sefala ka lebaka la
gore mellwane ya papalego ka moka e ya dumela go bapalega sefaleng
ka gore go ka se be le ditšhitišo ka ge di tema tša gona di sa direge
mafelong ao a ka se kgonego go bapalega sefaleng, ebile ditemana tša
gona ke tše dikopana tšeo di sa nyakeng batho ba ba ntši.

20. METHOPA
• Corrigan, R.W. 1981. The Making of Theatre from Drama to
Performance. Glenview: Scott Foresman.
• Cuddon, J.A. 1991. A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory.
Cambridge, U.S.: Basil Blackwell.
• Serudu, S.M. 1989. Koketšatsebo. Pretoria: De Jager Haum.
• Shai, M.V. 2004. Lerumo la Bahlale. Thohoyandou: Kalahari Productions
and Booksellers.
• https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/27882/02chapters4-5.p
df

21. Re a leboga