1. KRU[EVSKA REPUBLIKA

2. Sodr`ina Voved Napad Proglasuvawe na Republikata Zadu{uvawe na Republikata

3. Крушевска република 1903 Гесло - Слобода или смрт Главен град- Крушево Јазици- македонски Уредување- Република Претседател- Никола Карев Претседател на привремена влада- Дину Вангели Историја - Создавање3 август 1903 - Враќање под Отоманска контрола13 август 1903 Население - почеток на XX век9 350 Валута- акче Денес дел од- Македонија

4. Крушевска република била првата република на Балканскиот полуостров и е создадена за време на Илинденското востание. Востаничката власт во Крушево траела 10 дена - од 3 до 13 август 1903 година и е најголемиот успех што македонските востаници го постигнале за време на Востанието.

5. Во изработка на планот за заземање на Крушево непосредно учествувал и револуционерот - бившиот офицер Todor Hristov кој предходно влегол во градот и ги скицирал објектите за напади: касарната, конакот, беледијата (општината), поштата и другите владини и државни установи, како и поважните пунктови во градот. Во осум воени групи биле распоредени 750 вооружени востаници под команда на добро подготвени началници - војводи. Nikola Karev kako vostanik NAPAD

6. Секоја група имала точно определена задача: една да ги заземе установите, друга да ги држи најважните пунктови во градот и околината, а трета да служи како резерва на Штабот и т.н. Пред почетокот на нападот Штабот на Крушевските востаници на чело со Никола Карев, испратил Окружно до раководителите на Крушевскиот околиски револуционерен комитет и до началниците на грчките, влашките и албанските бојни групи, кои се известуваат за востанието и се повикуваат на борба.

7. „ Гориме од нестрпливост - се вели во Окружното - и одвај чекаме да падне ноќта и да го преземеме Крушево, та заедно со сиот народ да го викнеме нашето Македонско УРА! “

8. Истовремено Штабот наредил, штом пукне првата пушка да заѕвонат ѕвоната од сите цркви во градот. По тие претходни подготовки, во текот на ноќта започнале воставичките акции. Истовремено биле нападнати сите државни установи. Првата пушка пукнала кај касарната. Ѕвоната од црквите заѕвонеле. Исплашените турски стражари ги буделе војниците со викови: Калкан'з, Москов гелди ( Станувајте Московецот дојде ). Ku}ata vo koja bila proglasena Republikata

9. Започнала борбата помеѓу востаниците и војниците што биле околу 60 на број. 43 војници биле убиени уште во почетокот на борбата, а 17 заедно со началникот успеале да побегнат. Од востаниците загинале 7, а 5 биле ранети. При слаб отпор на жандармеријата, заземен е и конакот. Без отпор се заземени беледијата и поштата. На опколените војници им притекле во помош војници и башибузуци од прилепските села, но и тие биле разбиени и уништени од востаничките одреди кои ги држеле позициите околу градот. За кратко време, на 3 август, Крушево било ослободено и се наоѓало потполно во рацете на востаниците.

10. PROGLASUWE NA REPUBLIKATA На 4 август во градот влегува Штабот на Крушевските востаници свечено дочекан од народот. При овој дочек, началникот на Штабот, Никола Карев одржал пред ослободените граѓани револуционерен говор, прогласувајќи ја првата Македонска Народна Република и повикувајќи го народот да избере привремена републиканска влада.

11. Таа влада била формирана со учество на сите народносни групи во градот: Македонци, Власи, Албанци. Во привремената влада биле застапени следните ресори: внатрешен ред – Gligor D. Bo`inov (Македонец); исхрана – Toma Markov (Македонец), Aleksi Kolev , Ta{ko Vangelov (Гркомани) и Nikola Bujarov (Албанец). Претседател на владата бил Vangel Dinu (Влав). За претседател на Републиката бил избран началникот на Штабот на Крушевските вооружени сили Никола Карев. Биле организирани и специјални служби за вооружување на населението и утврдување на градот со длабоки ровови, маскирани со зеленило.

12. Vostani~kiot {tab vo Kru{evo 1903 g.

13. Биле отворени работилници за производство и поправка на оружјето за изработка на муниции и други бојни материјали. Мајсторите од соседното село Селце изградиле и црешов топ, но тој се распаднал уште при првото пукање. Бил изработен друг топ, без грешки, но останал неискористен и подоцна паднал во рацете на Турците, кои го однеле како трофеј во Цариград, во воениот музеј. ^etata na Pitu Guli

14. Привремената републиканска влада и Штабот веднаш пристапиле кон мобилизација на машкото население и ја зголемиле востаничката војска со уште 1 200 луѓе. Фамилиите на побегнатите турски чиновници биле земени под заштита на Штабот. Издадена е строга наредба до сите востанички единици да не го обеспокојуваат мирното турско население и да не посегнуваат на неговите имоти. Кон турското население во Крушевската околија е упатена прокламација на Македонски јазик во која помеѓу другото, се вели:

15. Елате, браќа муслимани, при нас да тргнеме против нашите и вашите душмани! Како Турци, Албанци и Муслимани знаеме дека си мислите оти царството е ваше и оти вие не сте робје штом на царското знаме нема крст, а има месечина. Оти не е така и оти грешите вие брзо ќе се сетите. Ние сами ќе се бориме и за нас и за вас и ако е потребно до еден ќе умреме под знамето на нашата и ваша слобода. Ако пак вие не имате како ваши браќа . . . можеме да ви спомнеме само едно нешто: да не се заортачите со душманите, да не дојдете со пушка против нас и да не правите зулуми

16. Ниеден акт од поновата Македонска историја до излегувањето на овој не ги пречекорил националните рамки како што тоа го направи овој Крушевски манифест.

17. ^lenovi na Privremenata vlada na Kru{evskata Republika

18. Задушување на востанието Првата задача на турската армија била да си го поврати Крушево. Тоа им успева со армијата од 18.000 луѓе, под команда на Бахтијар - паша. Дел од заштитениците на Крушево, предводени од прославениот војвода Питу Гули, изгинале херојски во нерамна борба кај Мечкин Камен, а другите востаници се повлекле во планините. Турската војска со артилерија ги урнала утврдувањата подигнати од востаниците и со топови го бомбардирала градот. Во екот на борбите по наредба на Штабот, околу 15.000 население, го напушта градот и се крие во блиските планини. Во запалените и урнати куќи загинуваат 20 жени и 6 деца бидејќи не успеале да побегнат од градот. На незапалените куќи, на 13 август биле истакнати бели знамиња, симболизирајќи го крајот на 12 дневната Крушевска Република. Борбата била завршена. Изгорени биле 159 куќи. Загинале 100 турски војници и 91 востаник.

19. Izrabotil: Mario Ampov Elvir Novali}