Download to read offline
![सध्या, ऑटोमोबाईल उद्योग भारताच्या सकल देशाोंतगषत उत्पादनात (GDP) 7.1%
आशि उत्पादन GDP मध्ये 49% योगदान देतो. यािा अथष देशाच्या अथषव्यविेवर यािा
मोठा पररिाम होतो. हे सूवित करते की, ते टिेंडिे अनुसरि करत असताना, आगामी वर्ाांत
ईव्ही उद्योगासोबत असोंख्य ऑटो ॲक्ट्िलरीज आशि सोंबोंवधत क्षेत्रे वाढतील.
भारतािा ऑटोमोवटव्ह उद्योग सुमारे %222 अब्ज वकमतीिा आहे, तर भारतातील
EV बाजार 2023 पयांत $2 अब्ज आशि 2025 पयांत $7.09 अब्ज इतका असण्यािा अोंदाज
आहे. पुढे, सवष राष्ट्िीय वनयाषतीपैकी 8% वाटा ऑटोमोवटव्ह उद्योगािा आहे. या क्षेत्रािा
एक
ू ि $31 अब्ज जागवतक सोंशोधन आशि ववकास खिाषपैकी 40% वाटा आहे [सोंशोधन
आशि ववकास (R&D ववोंग)] ऑगस्ट 2022 पयांत भारतीय रस्त्ाोंवर एक
ू ि 13, 92,265
ईव्ही आहेत (रस्ते वाहतूक आशि महामागष मोंत्रालय, भारतािा डेटा). 2030 पयांत, हे
रस्त्ावरील 45-50 Mn EV ने वाढण्यािी शक्यता आहे.
सध्या, ऑटोमोवटव्ह क्षेत्र सुमारे 37 दशलक्ष लोकाोंना रोजगार देते आशि 2030
पयांत, ते 50 वमशलयन प्रत्यक्ष आशि अप्रत्यक्ष नोकऱ्या वनमाषि करण्यािी आकाोंक्षा बाळगते.
2030 पयांत, EV बाजार 2022 आशि 2030 दरम्यान 49% च्या िक्रवाढ वावर्षक
वाढ दराने (CAGR) वाढू न 10 Mn वावर्षक ववक्रीपयांत पोहोिण्यािा अोंदाज आहे.
२)](https://image.slidesharecdn.com/newed-241013045645-3c93c101/85/EV-12-320.jpg)
अर्थव्यवस्था आणि पर्यावरणाला चालना देण्यासाठी भारतात इलेक्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदय व विपणन व्यवस्थेचा आर्थिक अभ्यास”
- 1. गोोंडवाना ववद्यापीठ, गडविरोलीच्याएम. ए. प्रथम वर्ष सत्र वितीय अथषशास्त्र अभ्यासक्रमाच्या आोंशशक पुतषतेसाठी प्रस्तुत प्रकल्प गोोंडवाना ववद्यापीठ, गडविरोलीस सादर करण्यात येत आहे. प्रकल्प अहवाल “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इले क्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” संशोधन कर्ता क ु . जिवनदतस पुरुषोत्तम जिरडकर मतिादशाक प्रत. रतहुल एम. लभतने (अर्थशास्त्र विभाग प्रमुख) डॉ. आंबेडकर कलत, वतजिज्य व जवज्ञतन महतजवद्यतलय, चंद्रपूर सत्र २०२३-२०२४
- 2. डॉ. आंबेडकर कलत,वतजिज्य व जवज्ञतन महतजवद्यतलय, चंद्रपूर प्रमतिपत्र प्रमाशित करण्यात येते की, क ु . जिवनदतस पुरुषोत्तम जिरडकर, याांनी डॉ. आोंबेडकर कला, वाशिज्य व ववज्ञान महाववद्यालय, िोंद्रपूर येथून “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इले क्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” या शिर्षका अोंतगषत प्रत. रतहुल एम. लभतने याोंच्या मागषदिषनाखाली प्रकल्प कायष पूिष क े ले आहे. हा प्रकल्प गोोंडवाना ववद्यावपठ, गडविरोलीच्या सत्र २०२३-२०२४ या कला स्नातक (प्रथम) पररक्षेिी आोंशिक पूतषता म्हिून सादर करण्यात येत आहे मी प्रमाशित करतो की उपरोक्त ववर्यावरील हा िोध प्रबोंध पररक्षेसाठी सादर करण्याच्या योग्यतेिा आहे. वठकाि :- िोंद्रपूर दिन ांक :- प्रतचतया डॉ. रतिेश दहेितवकर डॉ. आांबेडकर कला, िाविज्य ि विज्ञान महाविद्यालय, चांद्रपूर
- 3. डॉ. आंबेडकर कलत,वतजिज्य व जवज्ञतन महतजवद्यतलय, चंद्रपूर प्रमतिपत्र प्रमाशित करण्यात येते की, क ु . जिवनदतस पुरुषोत्तम जिरडकर, याांनी डॉ. आोंबेडकर कला, वाशिज्य व ववज्ञान महाववद्यालय, िोंद्रपूर येथून “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इले क्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” या शिर्षका अोंतगषत प्रत प्रत. रतहुल एम. लभतने याोंच्या मागषदिषनाखाली प्रकल्प कायष पूिष क े ले आहे. हा प्रकल्प गोोंडवाना ववद्यावपठ, गडविरोलीच्या सत्र २०२३-२०२४ या कला स्नातक (प्रथम) पररक्षेिी आोंशिक पूतषता म्हिून सादर करण्यात येत आहे मी प्रमाशित करतो की उपरोक्त ववर्यावरील हा िोध प्रबोंध पररक्षेसाठी सादर करण्याच्या योग्यतेिा आहे. वठकाि :- िोंद्रपूर दिन ांक :- जवभति प्रमुख प्रत. रतहुल एम. लभतने डॉ. आांबेडकर कला, िाविज्य ि विज्ञान महाविद्यालय, चांद्रपूर
- 4. डॉ. आंबेडकर कलत,वतजिज्य व जवज्ञतन महतजवद्यतलय, चंद्रपूर प्रमतिपत्र प्रमाशित करण्यात येते की, क ु . जिवनदतस पुरुषोत्तम जिरडकर, याांनी डॉ. आोंबेडकर कला, वाशिज्य व ववज्ञान महाववद्यालय, िोंद्रपूर येथून “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इले क्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” या शिर्षका अोंतगषत प्रत. रतहुल एम. लभतने याोंच्या मागषदिषनाखाली प्रकल्प कायष पूिष क े ले आहे. हा प्रकल्प गोोंडवाना ववद्यावपठ, गडविरोलीच्या सत्र २०२३-२०२४ या वाशिज्य स्नातक (प्रथम) पररक्षेिी आोंशिक पूतषता म्हिून सादर करण्यात येत आहे मी प्रमाशित करतो की उपरोक्त ववर्यावरील हा िोध प्रबोंध पररक्षेसाठी सादर करण्याच्या योग्यतेिा आहे. वठकाि :- िोंद्रपूर दिन ांक :- मतिादशाक प्रत.रतहुल एम. लभतने डॉ. आांबेडकर कला, िाविज्य ि विज्ञान महाविद्यालय, चांद्रपूर
- 5. डॉ. आंबेडकर कलत,वतजिज्य व जवज्ञतन महतजवद्यतलय, चंद्रपूर प्रजर्ज्ञतपत्र प्रमाशित करण्यात येते की मी डॉ. आोंबेडकर कला, वाशिज्य व ववज्ञान महाववद्यालय, िोंद्रपूर येथून “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इलेक्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” हा प्रकल्प अहवाल सादर कररत आहोत. हा प्रकल्प प्रत. रतहुल एम. लभतने याोंच्या मागषदिषनाखाली पुिष क े ला आहे. तरी आम्ही घोवर्त करतो की, प्रस्तूत अहवाल माझा असून अन्य कोित्याही ववद्यापीठात हा प्रबोंध सादर क े ला नाही. वठकाि :- िोंद्रपूर दिन ांक :- सांशोधन कर् ा स्व क्षरी, क ु . वििनदास पुरुषोत्तम वगरडकर _____________________
- 6. डॉ. आंबेडकर कला,वाणिज्य व ववज्ञान महाववद्यालर्, चंद्रपूर ऋिजनदेश प्रस्तुत प्रकल्प पूिषत्वास नेण्याकररता ज्या महतम व्यक्तीोंिे सहकायष लाभले त्याोंच्या ऋिातून मुक्त होिे िक्य नाही परोंतु त्याोंनी क े ले ल्या उपकारािी जािीव मला पूिषपिे आहे म्हिून िब्दािारे त्याोंिे ऋि व्यक्त करण्यािे माझे कतषव्य आहे, असे मी समजते. एम. ए. अथषिास्त्र सत्र दुसरे या अभ्यासक्रमािी पूतषता म्हिून प्रकल्प जो अभ्यासक्रम ठे वण्यात आले ला आहे. तेव्हा गोोंडवाना ववद्यापीठ, गडविरोली याोंनी हा अभ्यासक्रम ठे वल्यामुळे मी सदैव त्याोंिी ऋिी आहे. “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिाला चालना देण्यासाठी भारतात इलेक्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास” या ववर्यावर हा िोध प्रबोंध पूिष करण्यासाठी आम्हाला परवानगी वदली त्याकररता मी सवषप्रथम मा. प्राचार्थ डॉ. राजेश दहेगावकर डॉ. आंबेडकर कला, वाणिज्य व ववज्ञान महाववद्यालर्, चंद्रपूर. याोंिे ऋिी व आभारी आहे. गुरु हे आपले ज्ञान ववद्यार्थ्ाांना कोित्याही फळािी अपेक्षा न करता देतो व प्रकल्प ववर्यासाठी माझ्या आवडीप्रमािे ववर्य वनवडण्यािी अनुमती वदली तसेि त्याोंच्या मागषदिषनामुळे हे कायष पूिष करू िकले ते मागथदशथक प्रत. रतहुल एम. लभतने याोंनी मला वेळोवेळी मागषदिषन क े ले ल्या सहकायष व मागषदिषनाबद्दल मी त्याोंिे सदैव ऋिी आहे. सावहत्य मदतीशिवाय कोितेही अहवाल सादर होऊ िकत नाही. यासाठी महाववद्यालयािे ग्रोंथपाल याोंनी वेळोवेळी ग्रोंथातील आवश्यक सावहत्य व पुस्तक े वदल्याबद्दल मी त्याोंिे आभारी आहे. आयुष्य सवाषत जास्त याोंिा मान आहे त्याोंच्या कठोर पररश्रमामुळे व हावदषक पाडव्यामुळे माझ्या आयुष्यािा िैक्षशिक प्रवास घडू न आला ते माझे आई वडील याोंिे मी जन्मभर उिी राहील तसेि माझ्या महाववद्यालयातील माझे सवष वमत्र मैवत्रिी ज्याोंनी मला हा िोध प्रबोंध पूिष करण्यास मदत क े ली त्याोंिे मी आभारी आहे. धन्यवाद ! संशोधक
- 7. “अर्थव्यवस्था आणि पर्ाथवरिालाचालना देण्यासाठी भारतात इले क्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्राचा उदर् व ववपिन व्यवस्थेचा आवर्थक अभ्यास”
- 8. अनुक्रमणिका अ.क्र. प्रकरि पुष्टक्र. १ प्रस्तावना १-२२ २ सोंशोधन पद्धती २३-२८ ववर्यािी वनवड महत्व उद्देश्य गृवहतक े ३ भारतातील इलेक्ट्रिक वाहनािी सोंवक्षप्त मावहती २९-३४ ४ मावहतीचे सांकलन आवि विश्ले षि ३५-४५ ५ प्रमुख शोध, वनष्कर्ष, सूिना व शशफारशी ४६-४९ सोंदभषग्रोंथ सूवि ५० प्रश्नावली ५१-५४
- 9. “ अर्थव्यवस्था आणिपर्ाथवरिाचा नवीन वमत्र “
- 10.
- 11. प्रस्तावना ग्लोबल वावमांगच्या वाढीसह,पयाषवरिास अनुक ू ल वनवड करिे आशि हवामान बदल रोखिे आवश्यक आहे. इलेक्ट्रिक वाहन (EVs) ही अशीि एक पयाषवरिपूरक वनवड आहे. पयाषयी, कमी ऊजाष-क ें वद्रत पयाषयाोंकडे सोंक्रमि करण्यािा प्रयत्न करत असताना जागवतक ऑटोमोवटव्ह क्षेत्रात सध्या एक नमुना बदल होत आहे. ई-गवतशीलतेच्या सोंक्रमिाला गती देण्यासाठी भारताच्या अलीकडील उपायाोंमागील प्राथवमक िालकाोंपैकी एक म्हिजे तेल आयातीच्या वकमतीत वाढ, वाढते प्रदूर्ि आशि जागवतक हवामान बदलाशी लढण्यासाठी आोंतरराष्ट्िीय प्रवतज्ञा. पररिामी, भारताने 2030 पयांत वकमान 30% खाजगी मोटारगाड्या ईव्ही म्हिून ठे वण्यािे महत्वाकाोंक्षी लक्ष्य 26 पक्षाोंच्या पररर्देत (COP26) शशखर पररर्देत पूिष क े ले. ईव्ही क्षेत्रातील भारतािी सद्यक्ट्िती आशि भववष्यातील आकाोंक्षा भारतीय ऑटोमोबाईल क्षेत्र जागवतक स्तरावर पािव्या क्रमाोंकावर आहे आशि 2030 पयांत वतसऱ्या क्रमाोंकावर जाण्यािी अपेक्षा आहे. भारत हा जगातील सवाषत मोठा दुिाकी आशि तीनिाकी वाहनाोंिा उत्पादक, बसिा दुसरा सवाषत मोठा उत्पादक आशि टिॅररसारख्या वाहनाोंिा सवाषत मोठा उत्पादक आहे. १)
- 12. सध्या, ऑटोमोबाईल उद्योगभारताच्या सकल देशाोंतगषत उत्पादनात (GDP) 7.1% आशि उत्पादन GDP मध्ये 49% योगदान देतो. यािा अथष देशाच्या अथषव्यविेवर यािा मोठा पररिाम होतो. हे सूवित करते की, ते टिेंडिे अनुसरि करत असताना, आगामी वर्ाांत ईव्ही उद्योगासोबत असोंख्य ऑटो ॲक्ट्िलरीज आशि सोंबोंवधत क्षेत्रे वाढतील. भारतािा ऑटोमोवटव्ह उद्योग सुमारे %222 अब्ज वकमतीिा आहे, तर भारतातील EV बाजार 2023 पयांत $2 अब्ज आशि 2025 पयांत $7.09 अब्ज इतका असण्यािा अोंदाज आहे. पुढे, सवष राष्ट्िीय वनयाषतीपैकी 8% वाटा ऑटोमोवटव्ह उद्योगािा आहे. या क्षेत्रािा एक ू ि $31 अब्ज जागवतक सोंशोधन आशि ववकास खिाषपैकी 40% वाटा आहे [सोंशोधन आशि ववकास (R&D ववोंग)] ऑगस्ट 2022 पयांत भारतीय रस्त्ाोंवर एक ू ि 13, 92,265 ईव्ही आहेत (रस्ते वाहतूक आशि महामागष मोंत्रालय, भारतािा डेटा). 2030 पयांत, हे रस्त्ावरील 45-50 Mn EV ने वाढण्यािी शक्यता आहे. सध्या, ऑटोमोवटव्ह क्षेत्र सुमारे 37 दशलक्ष लोकाोंना रोजगार देते आशि 2030 पयांत, ते 50 वमशलयन प्रत्यक्ष आशि अप्रत्यक्ष नोकऱ्या वनमाषि करण्यािी आकाोंक्षा बाळगते. 2030 पयांत, EV बाजार 2022 आशि 2030 दरम्यान 49% च्या िक्रवाढ वावर्षक वाढ दराने (CAGR) वाढू न 10 Mn वावर्षक ववक्रीपयांत पोहोिण्यािा अोंदाज आहे. २)
- 13. एवप्रल 2000 तेमािष 2022 दरम्यान, या क्षेत्राने $32.84 अब्ज डॉलरच्या थेट परकीय गुोंतविुकीतून (FDI) इक्ट्िटी प्रवाह आकवर्षत क े ला, वक ों वा त्या काळातील सवष FDI च्या ❖ इलेक्ट्रिक वाहन चे वैणिष्ट्ये १) पयाषवरिीय फायदेेः EV मध्ये हररतगृह वायू उत्सजषन लक्षिीयरीत्या कमी करण्यािी आशि हवामानातील बदलाोंशी लढण्यािी क्षमता आहे. • जीवाश्म इोंधन इोंशजन वाहनाोंच्या ववपरीत, EVs शून्य टेलपाइप उत्सजषन वनमाषि करतात. • EVs काबषन डायऑक्साइड (CO2) आशि वायू प्रदूर्ि, धुक े आशि ग्लोबल वावमांगमध्ये योगदान देिारे इतर प्रदूर्क कमी करण्यास मदत करतात. • इलेक्ट्रिक वाहने नायटिोजन ऑक्साईड (NOx), पावटषक्युलेट मॅटर (PM) आशि अक्ट्िर सेंवद्रय सोंयुगे (VOCs) सारख्या हावनकारक प्रदूर्क े कमी करण्यास मदत करतात. यािा सावषजवनक आरोग्यावर थेट सकारात्मक पररिाम होतो, कारि स्वच्छ हवा श्वसन आशि हृदय व रक्तवावहन्यासोंबोंधी रोगाोंिा धोका कमी करते. २) ऊजाष ववववधता आशि सुरक्षाेः EVs तेल आयातीवरील अवलोंवबत्व कमी करून ऊजाष ववववधतेत योगदान देतात. ३)
- 14. • सौर आशिपवन याोंसारख्या नवीकरिीय साधनाोंसह उजाष स्त्रोताोंच्या वमश्रिाने वीज वग्रड िालववली जाऊ शकते, EVS वाहतूक स्वच्छ आशि अवधक शाश्वत ऊजाष पयाषयाोंकडे वळवण्यािी सोंधी देतात. यामुळे तेलाच्या वकमतीतील िढ-उताराोंिी असुरक्षा कमी होते आशि जीवाश्म इोंधन आयातीवर अवलोंबून राहून ऊजाष सुरक्षा वाढते. ३) ताोंवत्रक प्रगती आशि रोजगार वनवमषती: EV िा ववकास आशि अवलोंब क े ल्याने बॅटरी तोंत्रज्ञान, इलेक्ट्रिक डि ाईव्हटिेन आशि िाशजांग पायाभूत सुववधाोंमध्ये ताोंवत्रक प्रगती झाली आहे. • या प्रगतीिा क े वळ ऑटोमोवटव्ह क्षेत्रालाि फायदा होत नाही तर नवीकरिीय ऊजाष स्त्रोताोंसाठी ऊजाष सोंियन आशि ग्रीड क्ट्िरता यासारखे व्यापक अनुप्रयोग देखील आहेत. • इलेक्ट्रिक मोवबशलटीमुळे बॅटरी उत्पादन, अक्षय ऊजाष आशि िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चरमध्ये नोकऱ्या आशि नाववन्य वनमाषि होते. ४) दीघषकालीन खिष बितेः इलेक्ट्रिक वाहनाोंिा ऑपरेवटोंग खिष कमी असतो, कारि वीज सामान्यतेः गॅसोलीन वक ों वा वडझेलपेक्षा स्वस्त असते. ४)
- 15. • शशवाय, ईव्हीमध्येकमी हलिारे भाग असतात आशि कमी देखभालीिी आवश्यकता असते, पररिामी सक्ट्व्हषशसोंग आशि दुरुस्तीिा खिष कालाोंतराने कमी होतो. ५) गदी कमी करिारी शहरेेः इलेक्ट्रिक वाहने शेअडष मोवबशलटी आशि कॉम्पॅर वडझाइनला प्रोत्साहन देऊन शहराोंिी गदी कमी करण्यास मदत करू शकतात. • शेअडष मोवबशलटी म्हिजे वाहनाोंिा वापर वैयक्ट्क्तक मालमत्ता म्हिून न करता सेवा म्हिून होतो. त्यामुळे रस्त्ावरील वाहनाोंिी सोंख्या आशि पावक ां गसाठी जागेिी गरज कमी होऊ शकते. • कॉम्पॅर वडझाइन म्हिजे लहान आशि हलक्या वाहनाोंिा वापर करिे जे शहरी जागाोंवर अवधक सहजपिे बसू शकतात. यामुळे गदी आशि उत्सजषन देखील कमी होऊ शकते. • शहराोंतगषत कमी अोंतरासाठी, वदवसाच्या सहलीसाठी आशि यासारख्या नाववन्यपूिष आशि भववष्यातील स्माटष ईव्हीला मोठ्या बॅटरीिी गरज भासिार नाही. म्हिजे ररिाजष करण्यासाठी कमी वेळ आशि कमी खिष. ५)
- 16. ❖ ववकास अलीकडे, युनायटेडवक ों गडम (यूक े ) ने 2030 पयांत नवीन पेटिोल आशि वडझेल कारच्या ववक्रीवर बोंदी घालण्यािा वनिषय घेतला आहे. तसेि, त्याच्या ग्रीन अजेंडािा भाग म्हिून, यूक े इलेक्ट्रिक वाहनाोंसाठी (EVs) सक्षम पायाभूत सुववधा िापन करण्यािा प्रयत्न करत आहे. एवढ्या मोठ्या हालिालीिा जगभरातील हररत िळवळीवर पररिाम होऊ शकतो. भारतात, सरकार जीवाश्म इोंधनावर िालिारी वाहने EVs ने बदलण्यास देखील उत्सुक आहे. 2017 मध्ये 2030 पयांत 100% इलेक्ट्रिक कारिे महत्त्वाकाोंक्षी लक्ष्य सेट करून सुरुवात क े ली. तथावप, ऑटोमोवटव्ह उद्योगाच्या ववरोधामुळे आशि नोकरी गमावण्याच्या भीतीमुळे सरकारला लक्ष्य कमी करण्यास भाग पाडले. अशाप्रकारे, ईव्ही पायाभूत सुववधाोंमध्ये गुोंतविुकीला सरकारने पावठों बा वदल्याशशवाय आशि ऑटोमोवटव्ह उद्योग आशि ग्राहकाोंना पैसे वदल्याशशवाय, गवतशीलता क्षेत्रात पररवतषन आििे कठीि होईल. ६)
- 17. ❖ भारत सरकारचेसध्याचे धोरि फ े म र्ोजनााः भारत सरकारने वेगवान दत्तक आशि (हायब्रीड आशि) इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या वनवमषतीिारे गती वनमाषि क े ली आहे ज्याोंना प्रोत्साहन वमळते आशि काही ववभागाोंमध्ये इलेक्ट्रिक वाहने (ईव्ही) स्वीकारिे अवनवायष क े ले आहे, ज्यािे उवद्दष्ट् 30% ईव्ही प्रवेशापयांत पोहोिले आहे. 2030. • 2030 पयांत ही उवद्दष्ट्े पूिष झाल्यास, ते त्याोंच्या आयुष्यभरात 474 दशलक्ष टन तेल समतुल्य (Mtoe) आशि 846 दशलक्ष टन वनव्वळ CO2 उत्सजषनािी अोंदाजे बित वनमाषि करतील. आवर्क थ प्रोत्साहनाः EV िे उत्पादन आशि वापर आशि िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चर - जसे की आयकर सवलत, सीमा शुल्कातून सूट इ.वे फॉरवडष EV मध्ये R&D वाढविेेः भारतीय बाजारपेठे ला स्वदेशी तोंत्रज्ञानासाठी प्रोत्साहन आवश्यक आहे जे भारतासाठी धोरिात्मक आशि आवथषक दोन्ही दृवष्ट्कोनातून अनुक ू ल आहेत. ७)
- 18. • वक ों मतीकमी करण्यासाठी िावनक सोंशोधन आशि ववकासामध्ये गुोंतविूक करिे आवश्यक असल्याने, िावनक ववद्यापीठे आशि ववद्यमान औद्योवगक क ें द्राोंिा फायदा घेिे अथषपूिष आहे. • भारताने यूक े सारख्या देशाोंसोबत काम क े ले पावहजे आशि ईव्ही ववकासासाठी समन्वय साधला पावहजे. लोकाोंना सोंवेदनशील बनविेेः जुने वनयम मोडू न काढिे आशि नवीन ग्राहक वतषन िावपत करिे नेहमीि एक आव्हान असते. अशाप्रकारे, भारतीय बाजारपेठे त अनेक वमथकाोंिा पदाषफाश करण्यासाठी आशि EV िा प्रिार करण्यासाठी भरपूर सोंवेदनशीलता आशि शशक्षि आवश्यक आहे. व्यवहायष वीजेिी वक ों मतेः सध्याच्या ववजेच्या वकमती पाहता, कोळशावर िालिाऱ्या औक्ट्िक वीज प्रकल्पातून वीजवनवमषती होत असेल तर होम िाशजांग ही समस्या असू शकते. अशा प्रकारे, इलेक्ट्रिक कारच्या वाढीसाठी सोंपूिषपिे वीज वनवमषतीच्या लैंडस्क े पमध्ये बदल करिे आवश्यक आहे. ८)
- 19. ❖ भारतातील EVववक्रर् भारतात हायब्रीड आशि इलेक्ट्रिक वाहनाोंिा जलद अवलोंब आशि उत्पादन (FAME India) करण्यासाठी, सरकारने 1 एवप्रल 2019 पासून पाि वर्ाांसाठी FAME India योजना सुरू क े ली आहे, ज्याला एक ू ि 10,000 रुपयाोंिा अथषसोंकल्पीय सहाय्य आहे. कोटी, टप्पा- 2 सुरू झाला आहे. हे इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या खरेदीदाराोंना त्याोंच्या खरेदी वकमतीवर आगाऊ कपातीच्या स्वरूपात आवथषक प्रोत्साहन देते. ऑटोमोवटव्ह क्षेत्रासाठी प्रॉडक्शन-शलोंक्ड इिेंवटव्ह (PLI) योजनेअोंतगषत, सरकारने या PLI योजनेला 15 सप्टेंबर 2021 रोजी 25,938 कोटी रुपयाोंच्या बजेटसह मोंजुरी वदली आहे. या PLI योजनेत इलेक्ट्रिक वाहनाोंिाही समावेश आहे. तसेि, सरकारने 12 मे 2021 रोजी Advanced Chemicals Cell (ACC) च्या ववकासासाठी PLI योजनेला मोंजुरी वदली आहे, ज्यािा अोंदाजपत्रक रु. 18,100 कोटी आहे. याशशवाय इलेक्ट्रिक वाहनाोंवरील GST 12% वरून 5% आशि िाशजांग स्टेशनवरील GST देखील 18% वरून 5% करण्यात आला आहे. रस्ते वाहतूक आशि महामागष मोंत्रालयाने असेही जाहीर क े ले आहे की, बॅटरीवर िालिाऱ्या वाहनाोंना वहरव्या रोंगाच्या लायसि प्लेट्स वदल्या जातील आशि त्यासाठी परवमट घेण्यािी गरज नाही. यासोबति इलेक्ट्रिक वाहनाोंिा रोड टॅक्स शून्य करण्याबाबतही मावहती देण्यात आली. ९)
- 20. ❖ Ev ववपिन इलेक्ट्रिकवाहन माक े वटोंगच्या वेगाने ववकशसत होत असलेल्या लँडस्क े पमध्ये, सोंधीोंिा फायदा घेिे आशि आव्हानाोंवर मात करिे हे सवोपरर आहे. बाजारपेठ ववकशसत होत असताना, ब्रँड आशि एजिीोंना ऑटोमोवटव्ह माक े वटोंगिे भववष्य घडवण्यािी अनोखी सोंधी असते. श्रेिीतील विोंता दूर करून, वनयमाोंच्या साविध्यात राहून आशि िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चरच्या ववकासावर भर देऊन, वडशजटल माक े वटोंग व्यावसावयक EV जागरूकता आशि ववक्रीला िालना देऊ शकतात.सोंभाव्य खरेदीदाराोंना शशवक्षत करण्यापासून ते िावनक प्रवतबद्धता िालववण्यापयांत, यशस्वी इलेक्ट्रि क वाहन (EV) माक े वटोंग प्रत्येक टप्प्यावर अनुक ू ल दृवष्ट्कोनािी मागिी करते. १) ईव्ही माक े ट समजून घेिे ववपिन धोरिाोंमध्ये जाण्यापूवी, तुम्हाला इलेक्ट्रिक वाहन बाजारािी गवतशीलता समजून घेिे आवश्यक आहे. पयाषवरिववर्यक विोंता, सरकारी प्रोत्साहने आशि तोंत्रज्ञानातील प्रगती यामुळे ईव्हीिी मागिी वाढत आहे. १०)
- 21. आिखी एक घटककमी हलिारे भाग आशि सेवायोग्य वस्तूोंमुळे देखभाल आवश्यकता कमी क े ल्या गेल्या आहेत आशि ते तुम्ही ईव्ही सेवा मोवहमाोंमध्ये पाठवत असलेल्या सोंदेशाशी ववरोधाभास असल्यािे वदसते, परोंतु ते ववनामूल्य आहे. या धोरिाोंिी अोंमलबजाविी करून, तुम्ही EV मालकाोंना त्याोंिी वाहने शक्य वततक्या काळ पीक क्ट्ितीत िालू ठे वण्यास मदत करत आहात, एक ू िि मालकीिा सवाषत कमी खिष - क े वळ देखभालीसाठीि नाही तर दुरुस्तीसाठी देखील. सेवा व्यावसावयक म्हिून, बॅटरी पॅक वक ों वा इलेक्ट्रिक डि ाइव्ह मोटर बदलिे वक ों वा ब्रेवक ों ग शसस्टम दुरुस्त करिे वकती महाग आहे हे तुम्हाला माहीत आहे. परोंतु तुमच्या ग्राहकाोंकडे तेवढाि ज्ञानािा आधार नाही आशि या मोवहमा अवाजवी विोंता न करता त्याोंना गती देण्यासाठी आहेत. २) िैक्षणिक सामग्री: ग्राहक आधार प्रबोधन करिे एक प्रभावी रिनीती म्हिजे शैक्षशिक सामग्री तयार करिे आशि सामावयक करिे जे ग्राहकाोंसाठी इलेक्ट्रिक वाहनाोंना अस्पष्ट् करते. वनयवमत ब्लॉग पोस्ट, वेवबनार वक ों वा वक ष शॉपमध्ये बॅटरीिी देखभाल, िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चर आशि इलेक्ट्रिक वाहन वनवडण्यािे ११)
- 22. फायदे यासारख्या ववर्याोंिासमावेश असू शकतो. तुम्हाला Midtronics वर अशा प्रकारिी भरपूर सामग्री वमळे ल आशि आम्ही तुम्हाला तेि ववर्य वापरण्यासाठी आशि तुमच्या प्रेक्षकाोंसाठी तयार करण्यासाठी प्रोत्सावहत करतो. १२)
- 23. ❖ EV ववपिनाचेमहत्त्व गेल्या काही वर्ाांमध्ये इोंधनाच्या वाढत्या वकमती आशि पयाषवरिववर्यक विोंतेमुळे , ऑटोमोबाईल उद्योगाने EVs (इलेक्ट्रिक वाहने) िी परतफ े ड पावहली आहे जसे की टेस्लाने प्रगत तोंत्रज्ञानािा वापर करिाऱ्या उच्च-कायषक्षमता असलेल्या ईव्हीसह ऑटोमोबाईल क्षेत्रासाठी एक अवितीय वित्र रोंगवले आहे. यामुळे ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील व्यत्यय वनमाषि झाला ज्यामुळे प्रबळ ऑटोमोबाईल ब्रँड त्याोंच्या धोरिािा पुनववषिार करू लागले आशि ववकशसत झाले. पि मोठा प्रश्न असा आहे की, उद्योग आशि ब्रँड्स ईव्ही दत्तक घेण्याशी सोंबोंवधत ग्राहकाोंच्या समस्याोंिे वनराकरि करण्यात सक्षम आहेत का? म्हिून, बॉडषरलेस ऍक्सेसने ववकशसत होिारी वतषिूक, ब्रँड प्राधान्ये आशि ईव्ही मालकाोंच्या वृत्ती आशि धारिाोंवर पररिाम करिारे घटक अनलॉक करण्यासाठी 13 बाजारपेठाोंमध्ये अभ्यास क े ला. येथील अोंतदृषष्ट्ी ब्रँड माक े टसषसाठी असलेल्या सोंधी आशि त्याोंच्या ब्रँडसाठी मोठा बाजार वहस्सा वमळववण्यासाठी EV दत्तक घेण्यास कशी मदत करू शकतात यावर देखील प्रकाश टाकतील. १३)
- 24. ❖ EV ववपिनव्यवस्था 1) ववपिनाचा अर्थ :- माल उत्पादन झाल्यापासून तो घटकाोंच्या हातात पडेपयांत त्यावर होिा-या सवष प्रकारच्या प्रवक्रयाोंना उद्देशून ववपिन हा शब्द वापरण्यात येतो. माल उत्पावदत झाल्यानोंतर तो प्रत्यक्ष ग्राहकाोंना ववकण्यापयांत त्यावर अनेक प्रवक्रया कराव्या लागतात. उया, मालािे प्रमािीकरि, मुद्रीकरि, बाोंधिी, साठविूक, नहोरात शत्यादी मा समे प्रवक्रयात दोन बाबी प्रामुख्याने कराष्या लागतात. पावहनी महिजे खरेदीदाराला काय पावहजे हे ववक्र े त्याला मावहती असिे आवश्यक आहे. ववक्र े त्याने ग्राहकाोंिी गरज मावहती करुन घेऊन आपल्या वानुद्राने ती गरज कशी भागू शक े ल है ग्राहकाला पटवून देऊन त्याच्या मनात ती बरतु खरेदी करण्यािहल भावना वनमाषि क े ली पावहले. दुसरी बाब मागने पहकाला ज्या वठकािी आशि ज्या वेळे िा वस्तु पावहजे असतात त्याि वठकािी त्या वेळे ला ग्राहकाकडे पोहोिल्या क े ल्या पावहजे. १४)
- 25. उत्पादकापासून ते उपभोक्त्यापयांतवस्तू व सेवाोंिा प्रवाह कायाषक्ट्न्वत व्हावा वासाती लागिारी व्यावसावयक कायष करिे म्हिजे ववपिन होय. 2) ववपिनाचे महत्व :- ववपिनािे सवाषत महत्वािे अररष्ट् म्हिते मानती गरजा भागववण्यािी आहे. आपल्या दैनवदन जीवनात आपि िन्यािा उपयोग करती. शेतकरी हे धान्य उत्पि वमळववण्याच्या दृष्ट्ीने वपकवत असला तरी त्याोंिी मागिी मोठ्या प्रमािात असते. लोकाोंिी गरज भागववण्यासाठी िान्यािी गरज आहे. व ही गरज भागववण्यात त्यािी खरेदी म्हिजेि ववपिन होत असते 1) आधुवनक ववपिन पध्दतीिा ववकास करिे 2) ववपिन कायषपध्दती व वतच्या अोंमलबजाविी बाबत मागषदशषन करिे. 3)औद्योवगक माल, शेतीमालािे यशस्वीपिे ववतरि करिे, 4) अक्ट्स्तत्वात असलेल्या ववपिन प्रवक्रयेतील समस्याोंिे ववश्लेर्ि करिे 5) येशरािा आवथषक ववकास पडवून आिी १५)
- 26. ❖ ववपिनाचे फार्दे सवषसाधारितेःववपिनािे फायदे पुढीलप्रमािे साोंगता येतील, १) ववलनामुळे वस्तू व सेवाोंच्या उपयोवगता वाढ होते. २) ववपिनामुळे ग्राहकाोंना नेमक्या गरजा ओळखून वस्तू अगर सेवा याोंिे उत्पादन क े ले जाते. ३) ववश्िनामुळे उत्पादक व अअोंवतम उपभोक्ता याोंिी साखळी जोडली गेल्यामुळे वववनमयप्रवक्रया सुलभ होते. ४) ववपिनमुळे बाजारपेठे ववर्यी सोंपूिष मावहती जमा करण्यािी योंत्रिा अक्ट्स्तत्वात येते. या मोंत्रिेने गोवा क े लेल्या मावहतीिा उत्पादक व्यापारी, ग्राहक या सवाांनाि फायदा होली ५) उत्पादनाच्या साठविूक या कायाषमुळे बाजारपेतेत वस्तूोंिा वर्षभर व वनयवमत पुरवता होतो. ६) ववपिनातील 'श्रेिीकरि' या कायाषमुळे जावश्यक त्या वैशशष्ट्ाोंिी उत्तू वनवडिे सोपे होते. १६)
- 27. ७) ववपिनामुळे दूरवरच्याक्षेत्रात उत्पावदत होिाऱ्या वस्तूोंिे एकत्रीकरि क े ले जाते व त्या ववक्रीयोग्य बनववल्या जातात, क ृ वर् वस्तूोंच्या बाबतीत ववपिन कावेध महत्त्वािी भूवमका बजावतात ८) ववपिनामुळे देशािी अथषव्यविा गवतमान होते, ९) शशरिनामुळे समाजाच्या राहिीमानािा दजाष उोंिाती. १०) ववपिन हे रोजगार वनवमषतीिे साधन आहे. कारि वववगनािी ववववध कायष पार पासण्यासाठी मोठ्या प्रमािावर मनुष्मनकायी आवश्यकता असते, १७)
- 28. ❖ भारतातील ववपिनसंिोधन :- भारतात ववपिन सोंशोधनाच्या कायाषला नेमकी क े व्हा सुरुवात झाली हे अयुकपिे साोंगता येिार नाही. स्वातोंत्र्योत्तर काळात पोंिवार्ीक योजनाोंिी आखिी करण्यात आली. या पोंथवार्ीक माखिीम्हठी वनयोजन मोंडळाला ववववध प्रकारच्या आकडेवारीिी आशि मावहतीिी आवश्यकता भासली. उद्योगासोंबोंधी वनमीलन करताोंना िरतुिी अपेवक्षत मागिी, अपेवक्षत उत्पादन इत्यादी मावहतीिी मोंडळाला गरज होती. बात मोठ्या उद्योगाोंमध्ये ववपिन सोंशोधनािे कायष क े ले जाते. तसेि आर आपल्या देशात सुमारे 25 प्रमुख ववपिन सोंशोधन सोंिा कायष करीत आहेत पूवी आपल्या देशात स्वतोंत्र्य सोंिा अक्ट्स्तत्वात नहल्या ज्या सोंिा होत्या त्याोंिे स्वरुप जावहरात सोंिाच्या सहाव्यक सोंिािेि होते. ❖ ववपिन संिोधनाचे भववतव्य:- भारतात उद्योगाच्या क्षेत्रातील स्पथी अवतशय ती होत आहे प्रभाोंडवल पेऊन आलेल्या बहुराष्ट्िीय क ों पन्या भारतात आपआपले पाय पक्क े करीत आहेत. ग्राहकाोंच्या बावडीवनवडी सातत्याने बदलत आहे. आशि वस्तुच्या वकमती कधी न इतक्या कमी झालेल्या आहेत. १८)
- 29. अशा पररक्ट्ितीत आपलेवटकववण्यासाठी प्रत्येक व्यवसायाला ववपिन सोंसोधनािी मदत सरवीि लागेल. भारतात ववपिन सोंशोधनािा प्रगतीसाठी प्रिोंड वाव आहे हे वरील कारिाोंमुळे ि या व्यवतवनक्तही पुढील कारिे ही ववपिन सोंशोधनाच्या वाढीला पोर्क ठरत आहेत. 1) खाजगी क्षेत्रातील मालक व्यविापक ही सोंकल्पना जाऊन तेथे व्यावसावयक व्यविापक ही सोंकल्पना आलेली आहे. २)आज कमी वकमतीत इनपार बस्तुिी वनवमषती करिे हे व्यवसायातील अक्ट्स्तत्य वटकवून उपण्यासाठी महत्या आलेली आहे 3) आज अनेक उद्योगाोंना नफा कमी झालेला वदसून येतो तर काही उद्योगाोंना सातत्याने तोटा होतो आहे. 4) आज भारतात 24 ववपिन सोंशोधन सोंिा अक्ट्स्तत्वात आहेत. यामुळे कोित्याही उद्योजकाला ववपिन सोंशोधन करण्यासाठी स्वत्याेः स्वतोंत्र ववभाग वनमाषि करण्यािी कोितही गरज नाही. १९)
- 30. ❖ इलेक्ट्रिक वाहनववपिनातील उणिवा : उच्च प्रारोंवभक वक ों मत: इलेक्ट्रिक वाहने खूप महाग आहेत आशि बयाषि खरेदीदाराोंना ववश्वास आहे की ते पारोंपाररक वाहनाोंइतक े स्वस्त नाहीत. िाशजांग स्टेशन मयाषदा: ज्या लोकाोंना लाोंब पल्ल्यािा प्रवास करायिा आहे त्याोंना त्याोंच्या प्रवासाच्या मध्यभागी पुरेशी िाशजांग स्टेशि शोधण्यािी विोंता असते, जी नेहमीि प्रवेशयोग्य नसते. ररिाशजांगला वेळ लागतो: पारोंपाररक ऑटोमोबाईलच्या ववपरीत, ज्याोंना त्याोंच्या गॅस टाक्या पुन्हा भरण्यासाठी काही वमवनटे लागतात, इलेक्ट्रिक वाहन िाजष करण्यासाठी बरेि तास लागतात. मयाषवदत पयाषय: सध्या, देखावा, शैली वक ों वा सानुक ू शलत वभिता यानुसार वनवडण्यासाठी इलेक्ट्रिक कारिे बरेि मॉडेल नाहीत.कमी डि ायक्ट्व्होंग रेंज: इलेक्ट्रिक वाहन (EV) मधील डि ायक्ट्व्होंग रेंज हे वाहन त्याच्या बॅटरीच्या एका िाजषवर प्रवास करू शकिारे अोंतर दशषवते. पारोंपाररक वाहनाोंच्या तुलनेत इलेक्ट्रिक वाहनाोंिी डि ायक्ट्व्होंग रेंज कमी असते. २०)
- 31. ❖ ववपिनात भारतातइलेक्ट्रिक वाहन संचालनालपाचे स्थान :- पारोंपाररक गॅसोलीनवर िालिाऱ्या कारिा स्वच्छ आशि अवधक कायषक्षम पयाषय म्हिून इलेक्ट्रिक वाहनाोंनी (EVs) अशलकडच्या वर्ाांत लक्षिीय आकर्षि वमळवले आहे. बॅटरी तोंत्रज्ञानातील प्रगती, िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चरिे वाढते नेटवक ष आशि ग्राहकाोंिी वाढती मागिी यामुळे जगभरातील अनेक डि ायव्हसषसाठी EVs हा एक व्यवहायष पयाषय बनला आहे. गाडी िालवण्यािा आपला वविार बदलल्याने ही वाहने गॅसोलीनऐवजी बॅटरीमध्ये साठवलेल्या ववजेवर िालतात आशि िाक े वफरवण्यासाठी इलेक्ट्रिक मोटसष वापरतात. ववक्रीच्या बाबतीत भारत हा जागवतक स्तरावर जमषनी आशि जपानच्या पुढे वतसरा सवाषत मोठा ऑटोमोबाईल बाजार आहे. आता उत्पादक आशि धोरिकत्याांनी मागिीला हररत पयाषयाोंकडे वळवण्यासाठी सहकायष करण्यािा प्रयत्न क े ला आहे. ऑटोमोवटव्ह क्षेत्र हे भारताच्या अथषव्यविेत मोठे योगदान देिारे आहे, जे त्याच्या GDP मध्ये 7.1 टक्क े योगदान देते आशि लक्षिीय रोजगार देते. आवथषक सवेक्षि 2023 ने भाकीत क े ले आहे की भारताच्या देशाोंतगषत इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या बाजारपेठे त 2030 पयांत 10 दशलक्ष वावर्षक ववक्रीसह 2022 ते 2030 दरम्यान 49 टक्क े िक्रवाढ वावर्षक वाढीिा दर (CAGR) वदसेल. याव्यवतररक्त, इलेक्ट्रिक वाहन उद्योग सुमारे 50 दशलक्ष थेट वनमाषि करेल असा अोंदाज आहे. आशि 2030 पयांत अप्रत्यक्ष नोकऱ्या. २१)
- 32. भारत सरकारने 2030पयांत देशातील वाहन ताफ्यािे 30 टक्क े ववद्युतीकरि साध्य करण्यािे उवद्दष्ट् ठे वले आहे आशि ईव्ही उद्योगाच्या वाढीस समथषन देण्यासाठी अनेक प्रोत्साहने आशि धोरिे सादर क े ली आहेत. FY24 क ें द्रीय अथषसोंकल्पात इलेक्ट्रिक वाहनाोंिे उत्पादन, हायडि ोजन इोंधनािा अवलोंब आशि बदलत्या तोंत्रज्ञानािा स्वीकार करण्यासाठी उद्योगाला मोठी िालना देण्यात आली. 2023-24 क ें द्रीय अथषसोंकल्पात, अथषमोंत्री वनमषला सीतारामन याोंनी 2070 पयांत ऊजाष सोंक्रमि आशि वनव्वळ-शून्य लक्ष्य साध्य करण्याच्या उद्देशाने महत्त्वपूिष भाोंडवली गुोंतविुकीसाठी INR 35,000 कोटीोंिे बजेट वाटप जाहीर क े ले. शशवाय, त्याोंनी साोंवगतले की सरकार बॅटरी शसस्टम एनजी एस.एस. व्यवहायषता अोंतर वनधीिारे 4,000 MWH क्षमतेसह. इलेक्ट्रिक वाहन उत्पादकाोंसाठी, सरकारने आधीि फास्टर ॲडॉप्प्शन ऑफ मॅन्युफ ॅ क्चररोंग ऑफ इलेक्ट्रिक व्हेइकल्स स्कीम – II (FAME – II) आशि प्रोडक्शन शलोंक्ड इिेंवटव्ह स्कीम (PLI) यासारखे उपक्रम सुरू क े ले आहेत. अथषसोंकल्पाने आपल्या FAME- II योजनेसाठी INR 51.72 अब्ज (अोंदाजे $631 दशलक्ष) अनुदावनत करण्यासाठी आशि स्वच्छ ऊजाष वाहनाोंिा अवलोंब करण्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी तरतूद क े ली आहे. २२)
- 33. प्रकरि – २ संिोधनपद्धती
- 34. संिोधन पद्धती ➢ संिोधनम्हिजे कार् :- सोंशोधन म्हिजे कोित्याही ज्ञान शाखेत नवीन तत्वे अथवा तर्थ्े शोधण्यासाठी आशि जुनी तत्वे अथवा तर्थ्े याोंिे पुनेः पुना परीक्षि करण्यासाठी क े लेला विवकत्सवा व पध्दतशीर अभ्यास होय. अथाषत जुन्या ज्ञानािी पररक्षि, नववन ज्ञान सोंपादन करिे है दोन्ही पटक त्यात आहेत. है ज्ञान सोंपादन करण्यासाठी जे प्रयत्न क े ले जातात यािा समावेश सोंशोधना मध्ये क े ला जातो. सतत नवीन ज्ञान वमळवविे व उपलब्ध ज्ञानात भर घालिे ही मानवी प्रवृत्तीतूळे ि मानवाने वनसगष, पयाषवरि भौवतक व अभौवतक गोष्ट्ी इत्यादीने ज्ञान वमळववण्यािा सतत प्रयत्न क े ला आहे ज्ञान सोंपादन करिे हीन क े वळ मानवी प्रवृती नाही तर ज्ञानाया फक्त सोंग्रह करण्यापेक्षा त्याया व्यावहारीक प्रत्यक्ष जीवनात प्रत्यक्ष अप्रत्यक्षपिे वापर करण्यािी ही मानवी प्रवृत्ती आहे. जुन्या वस्तुला पुन्हा वापरण्यात आण्यासाठी क े ला आिि प्रकार म्हिजे सोंशोधन होम, सोंधोधनाला इोंग्रजीन Research इप्रिीत असे म्हटले जाते. Research महिजे पुना पुन्हा शथ येिे. २३)
- 35. ➢ अध्यनाचे क्षेत्र:- प्रस्तुत ववर्याच्या अध्ययना कररता सोंशोधकाला नागपूर शहरातील आवदत्य टाटा EV मोटसष च्या ग्राहकाोंिा अभ्यास करण्यात आला. अध्ययन क्षेत्र नागपूर शहरापुरते मयाषवदत आहे ➢ तथ्य संकलन पध्दती :- १) प्राथवमक पध्दती २) दुय्यम पध्दती १) प्रार्वमक पध्दती :- तव्य सोंकलनासाठी प्रश्नावलीि वापर न करता स्वयोंिशलत मुलाखत अनुसूिी तोंत्राना वापर क े ला जाईल. मुत्यखत अनुसूवनन्या तोंत्राना वापर क े ला जाईल. मुलाखत अनुसूविन्या तोंत्राना वापर क े ला जाईल. मुलाखत अनुसूमीच्या तोंवाना पापर क े ला मािजेय अवलोकन पध्दतीिा सुख्दा उपयोग क े ला. २) दुव्यम पध्दती :- अध्ययनाच्या दृष्ट्ीने अन्य महत्वपूिष मावहती प्राप्त करण्यासाठी दुस्सम पध्दतीिा सुध्दा उपयोग क े ला. या पध्दतीमध्ये शासवक्रय कागदपत्रे, वतषमानपत्रे, पुस्तक े , इोंटरनेट व पूवी झालेले सोंशोधने याोंिा वापर करण्यात आला आहे. २४)
- 36. ➢ नमुना वनवडपध्दती :- ववपिन सोंशोधन है एक शास्त्रीय सोंशोधन आहे. नैसवगषक शहरात ज्या प्रमािे मोंपूिष वैज्ञावनक दृष्ट्ीकोिातून अध्ययन करण्यात येते त्यािप्रमािे ववपिन शास्वातही वैज्ञावनकतेन्ाा वापर करून सोंशोधन क े ले जाते. सोंशोधनात अध्यनववर्या सोंदभाषत तर्थ् सोंकलन करण्यासाठी नमुना वनवडीिा उपयोग क े ला जातो. ववपिन शासातील समस्येमे अध्ययन क्षेत्र अवतशय व्यापक व ववशाल असते. अशा ववशाल अध्ययन क्षेत्रात सोंशोधक प्रत्येक घटकाशी व व्यक्तीशी सोंपक ष साधण्यासाठी खूप दीमष कालावधी लागतो. मावर उपाय म्हिून सोंशोधक अध्ययन ववर्याशी सोंबोंवधत काही मटकामी व व्यक्तीिी अध्ययनासाठी नमुना मािून वनवड करतो व अशा नमुन्या कडू न तर्थ् सोंकशलत करती. याक्ताि नमुना वनवड असे म्हितात नमुना पध्दतीमध्ये समािा प्रवतवनधी महिून लहान भाग वनवडू न सोंशोधन करण्यात येते. आपल्या दैनवदन जीवनात कळत नकळतपिे आपि नमुना वनवडी बरूनि काही वनष्कर्ष माोंडीत असतो. शशतावरून भालािी परीक्षा हा नमुना वनवडीिा प्रकार आहे. २५)
- 37. ➢ अध्यर्न ववषर्ाचेमहत्व :- सोंशोधनकत्याषला सोंशीिन कायषकरण्यास पूवी प्रथम आपला ववर्य वनवडावा लागतो. ववर्य वनवडत्या नोंतर सोंशोधिासाठी कोिकोिती साधन सामुग्री लागेल यािी वनविती करावी लागते. सोंशोधक हे वाशिज्य शाखेिे ववद्याथी असल्यामुळे त्याोंिा नेहमीन बाजारपेठा, ववपिन, ग्राहक सेवा या गोष्ट्ीोंशी सोंबोंध येत असतो. नागपूर हे एक औद्योवगक शहर आहे त्यािबरोबर नागपूर शजल्ह्यात EV व्यवसाय ही मोठ्या प्रमािात क े ला जातो . नागपूर शजल्ह्यात अनेक EV क ों पन्या कायषरत आहे .या सवष EV क ों पन्या ववपिनामध्ये मोलािी भूवमका बजावत असतात . त्यामुळे नागपूर शजल्ह्यातील EV क ों पन्याोंिा ववस्तार व ववकास त्याोंच्या उलाढलीच्या माध्यमातून आढावा घेिे , ग्राहकाोंना वमळिाऱ्या सोयी, सवलती , त्याोंच्या वहताकररता करण्यात आलेले प्रयत्न त्यािबरोबर व्यापारी व अडते. यािे वहतसोंबोंध व त्याोंना पुरवण्यात येिाऱ्या सोयी, सवलती तसेि ग्राहक व्यापारी अडते . यािे स्परसपराोंशी असलेले सोंबोंध कसे आहे हे जािून घेिे आवश्यक वाटेल म्हिून सोंशोधकाोंनी प्रस्तुत ववर्य सोंशोधनासाठी घेतला आहे . २६)
- 38. ➢ संिोधनाचे उद्देि:- १) भारतातील EV मोटसष बाबत लोकाोंच्या जागरूकतेिा अभ्यास करिे. २) EV क्षेत्रात ववपिन नीतीिे अध्ययन करिे. ३) भारतातील EV वववक्रवरील पररिामािा अभ्यास करिे. ४) ववपिन आशि ववक्री प्रोत्साहनावर होिाऱ्या पररिामािा अभ्यास करिे. ५) आवदत्य टाटा EV मोटसषच्या ग्राहकाोंच्या एक ू ि समाधानकारकतेिा अभ्यास करिे. ६) आवदत्य टाटा EV मोटसषच्या EV ववपिन बाबत ग्राहकाोंिे मत जािून घेिे. २७)
- 39. ➢ गृवहतक े :- १)EV मोटसष बाजारात असलेल्या मोटसष पेक्षा अवधक लोकवप्रय आहे. २) EV क ों पनीने अवलोंबलेली माक े वटोंग स्टिॅटेजी खूप प्रभावी आहे. ३) प्रॉडक्शन शलोंक्ड इिेंवटव्ह (PLI) योजना, जी इलेक्ट्रिक वाहने आशि घटकाोंच्या वनवमषतीसाठी प्रोत्साहन देत आहेत. ४) वाहन स्क्र ॅ पेज धोरि, जी जुनी वाहने स्क्र ॅ प करण्यासाठी आशि नवीन इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या खरेदीसाठी प्रोत्साहन देत आहेत. ५) गो इलेक्ट्रिक मोवहमेिा उद्देश ईव्ही आशि ईव्ही िाशजांग पायाभूत सुववधाोंच्या फायद्याोंववर्यी जागरूकता वनमाषि करत आहेत. ६) भारतातील ग्राहक EV ववपिन वनतीबाबत समाधानी आहेत. 7) भारतातील EV क ों पन्या ग्राहकाोंना िाोंगल्या सोंधी उपलब्ध करून देत आहेत. २८)
- 40. प्रकरि – ३ भारतातीलइलेक्ट्रिक वाहनाची संवक्षप्त मावहती
- 41. भारतातील इलेक्ट्रिक वाहनाचीसंवक्षप्त मावहती ➢ भारत आणि जगामध्ये इलेक्ट्रिक वाहनांचा इवतहास इलेक्ट्रिक ऑटोमोबाईलच्या ववकासािे श्रेय एकाि व्यक्तीला वक ों वा राष्ट्िाला देिे कठीि आहे. त्याऐवजी, हे 1800 च्या दशकातील नवकल्पनाोंिे एक क्ट्स्टिोंग होते ज्यामुळे शेवटी बॅटरीपासून इलेक्ट्रिक मोटरपयांत पवहली इलेक्ट्रिक कार रस्त्ावर आली. बऱ्याि लोकाोंिा असा ववश्वास आहे की टोयोटा वप्रयसच्या पदापषिाने नवीन युगािी सुरुवात क े ली. 1997 मध्ये जपानमध्ये सादर करण्यात आली तेव्हा वप्रयस ही पवहली मोठ्या प्रमािात उत्पावदत क े लेली हायब्रीड इलेक्ट्रिक कार होती. 2000 मध्ये पवहल्याोंदा लोकाोंसमोर आिली गेली तेव्हा हॉलीवूडच्या उच्चभ्ूोंमध्ये लोकवप्रयतेमुळे वप्रयसने पटकन प्रशसद्धी वमळवली. टोयोटाने वप्रयसला उजाष देण्यासाठी वनक े ल मेटल हायडि ाइड बॅटरी वापरली. तेव्हापासून, वप्रयस हे जगातील सवाषवधक ववकले जािारे सोंकररत बनले आहे, मोठ्या प्रमािात इोंधनाच्या वाढलेल्या वकमती आशि काबषन उत्सजषनािी वाढती विोंता यामुळे धन्यवाद. २९)
- 42. तेव्हापासून, वाढत्या वायूच्यावकमती आशि ग्रीनहाऊस गॅस उत्सजषनाबद्दल सावषजवनक विोंतेमुळे वप्रयसला जगभरातील सोंकररत ववक्री िाटषमध्ये शीर्षिानी नेण्यास मदत झाली आहे. याव्यवतररक्त, 2006 मध्ये, टेस्ला मोटसष नावाच्या शसशलकॉन व्हॅली स्टाटषअपने साोंवगतले की ते एका िाजषवर 200 मैलाोंच्या श्रेिीसह उच्च श्रेिीतील इलेक्ट्रिक स्पोट्षस कारिे उत्पादन सुरू करेल. टेस्लाच्या घोर्िेला आशि त्यानोंतरच्या यशाला प्रवतसाद म्हिून अनेक प्रमुख उत्पादकाोंनी स्वतेः च्या इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या ववकासाला गती वदली आहे. शेवरलेट व्होल्ट आशि वनसान लीफ हे दोन्ही युनायटेड स्टेट्समध्ये 2010 च्या उत्तराधाषत बाजारात आले. व्होल्ट हे सामान्य लोकाोंना ववकले जािारे पवहले प्लग-इन हायवब्रड आहे. बॅटरी सोंपल्यानोंतर त्याच्या इलेक्ट्रिक मोटरला गॅसोलीन इोंशजनिारे पूरक क े ले जाते, ज्यामुळे डि ायव्हरला लहान प्रवासासाठी एकट्या वीज वापरण्यािा आशि जास्त अोंतर कव्हर करण्यासाठी गॅसोलीनिा पयाषय वमळतो. दुसरीकडे, LEAF ही एक इलेक्ट्रिक कार होती, ज्याला कधीकधी बॅटरी-इलेक्ट्रिक वाहन, इलेक्ट्रिक वाहन वक ों वा फक्त ईव्ही म्हिून ओळखले जाते. 2015 नोंतर, भारताने इलेक्ट्रिक वाहन क्राोंतीमध्ये सामील होण्यासाठी गोंभीर प्रगती क े ली. भारतातील ग्राहक आधी इलेक्ट्रिक टू -व्हीलर स्वीकारण्यास आळशी होते, परोंतु त्यानोंतर हा टिेंड वेगवान झाला आहे आशि आता भारतात जगातील सवाषत मोठा आशि ३०)
- 43. वेगाने वाढिारा दुिाकीउद्योग आहे. अोंदाजानुसार 2025 पयांत वावर्षक कार ववक्री 26.6 दशलक्ष युवनट्सपयांत पोहोिेल, ज्यामुळे 2030 पयांत प्रिोंड 78 टक्क े वाढ होईल, कारि ऑटोमोबाईल्स हे भारतातील िावनक वाहतुकीिे सवाषत लोकवप्रय आशि वकफायतशीर साधन आहेत. एवढ्या मोठ्या बाजारपेठे िी इलेक्ट्रिक जाण्यािी कल्पना आशि क्षमता रोमाोंिक आहे. 2016-17 मध्ये भारतात सुमारे 500,000 ई-ररक्षा ववकल्या गेल्या. लोकाोंच्या रोजच्या प्रवासासाठी हे एक मोठे वरदान होते. दोन आशि तीन िाकी वाहने सध्या भारताच्या ईव्ही क्राोंतीमध्ये आघाडीवर आहेत. पेटिोल आशि वडझेल याोंसारख्या पारोंपाररक इोंधनाोंच्या वाढत्या वकमतीमुळे , शेवटच्या मैलाच्या वडशलव्हरीमध्ये मावहर असलेले अनेक व्यवसाय EVs वर क्ट्स्वि करत आहेत. इलेक्ट्रिक वाहन (EV) माक े टच्या वाढीिा पररिाम म्हिून, फ्लीट एग्रीगेटसष आता शेकडो मालवाहतूक फ्लीट्सच्या नेतृत्वाखाली आहेत जे शेवटच्या मैलाच्या ववतरिासाठी जबाबदार आहेत. ई-बसने अनेक भारतीय राज्ये आशि शहराोंमध्ये पारोंपाररक बसेसिी जागा घेतली आहे. त्याोंच्या प्रिोंड लोकवप्रयतेमुळे बाजारात इलेक्ट्रिक ररक्षाोंिे विषस्व होते. ३१)
- 44. आम्ही BluSmart िाउदय देखील पावहला , एक स्टाटषअप जो बेंगळु रू आशि वदल्ली-NCR मध्ये ऑल-इलेक्ट्रिक वाहन (EV) फ्लीटिी मालकी आशि ऑपरेट करतो. मोठ्या प्रमािावर अवलोंब करूनही, खिाषत तीव्र वाढ झाल्यामुळे BluSmart िा एकवत्रत वनव्वळ तोटा वावर्षक 66% वाढू न (YoY) आवथषक वर्ष 2021-22 (FY22) मध्ये INR 65.5 Cr झाला. मे, 2023 मध्ये, BluSmart ने माशलका A2 राऊ ों डमध्ये $42 दशलक्ष जमा क े ले आशि ऑगस्टपयांत "वदल्ली-NCR" िे मुख्य बाजार फायदेशीर बनण्यािी आशा व्यक्त क े ली. BluSmart नफा वमळवण्यास सक्षम असेल आशि स्वतेः साठी एक शाश्वत महसूल आधार तयार करेल की नाही हे अद्याप पाहिे बाकी आहे. ➢ सरकारी उपक्रम भारत सरकार ईव्हीिे विन पाहते आशि 2030 पयांत सवष दुिाकी उत्पादकाोंनी फक्त ईव्ही बनविे आशि ववक्री करिे सुरू करिे अवनवायष क े ले आहे. इलेक्ट्रिक वाहनाोंना (EVs) लक्षिीय िालना वमळाली आहे कारि सरकारने FAME 1 आशि FAME- िी िापना क े ली आहे. II योजना , ज्याोंनी ई-िाशजांग पायाभूत सुववधा सुधारल्या आहेत, ईव्ही ववक्रीवरील वस्तू आशि सेवा कर (GST) कमी क े ला आहे आशि एक ू ि रु. 10,000 कोटी. प्रॉडक्शन शलोंक्ड इिेंवटव्ह (PLI) योजना, स्क्र ॅ पेज धोरि आशि मेक इन इोंवडया मोवहमेसह या योजना भारतातील इलेक्ट्रिक वाहन (EV) उद्योगाच्या जलद ववस्तारासाठी पाया ३२)
- 45. घालतात. देशव्यापी नेटवक षसाठी सरकारच्या योजनाोंपूवी अनेक व्यवसायाोंनी िाशजांग स्टेशन िावपत करण्यास सुरुवात क े ली आहे. दरम्यान, अनेक क ों पन्या लवकरि भारत- ववशशष्ट् बॅटरी-सेल उत्पादन सुरू करत आहेत आशि भारतातील एका सुप्रशसद्ध खाि क ों पनीने गुजरातमध्ये अधषसोंवाहक उत्पादन प्रकल्प उभारण्यासाठी 1,54,000 कोटी रुपयाोंिी गुोंतविूक करण्यासाठी MNC सोबत भागीदारी क े ली आहे. ➢ द वे फॉरवडथ क े वळ ईव्ही उत्पादनात वाढ क े ल्याने ज्वलनशील इोंधन वाहनाोंच्या बदल्यात ईव्ही अवधक वाोंछनीय वक ों वा व्यवहायष होिार नाही वक ों वा त्याोंिा अवलोंब करण्याच्या दरात वाढ होिार नाही. वाजवी अोंतराने िाशजांग स्टेशििी उपलब्धता, जलद िाशजांग तोंत्रज्ञानातील प्रगती आशि कार िाजष करण्यासाठी आवश्यक वीज वनमाषि करण्यासाठी अवधक पयाषवरिास अनुक ू ल माध्यमाोंिा ववकास यासारख्या अनेक घटकाोंवर या EVs िी कायषक्षमता अवलोंबून असते. 2022 च्या अखेरीस, भारतात 2,700 सावषजवनक िाशजांग स्टेशन आशि 5,500 िाशजांग कनेक्शि उपलब्ध होती. काउोंटरपॉईोंट ररसिषच्या मते, 2025 पयांत देशभरात 10,000 सावषजवनक िाशजांग स्टेशि असतील. 2030 पयांत, देशाला तब्बल 20.5 दशलक्ष िाशजांग स्टेशििी आवश्यकता असेल, जे इलेक्ट्रिक वाहनाोंच्या ववक्रीत वाढ झाल्यामुळे एक मोठे उपक्रम आहे. ३३)
- 46. भारताच्या ववद्युत क्षेत्रािेजलद डीकाबोनायझेशन गृहीत धरून, देशातील वाहनाोंच्या ताफ्याला इलेक्ट्रिक मोटसषने बदलल्यास उत्सजषन लक्षिीयरीत्या कमी होईल. तथावप, योग्यररत्या प्रायोवगक आशि व्यविावपत क े ल्यास, ववद्युतीकरिाच्या पररिामी मोठ्या प्रमािात ववतररत ऊजाष स्रोत सोडले जातील ज्यामुळे अवतररक्त सौर आशि पवन वनवमषती, ग्राहक आशि उपयोवगताोंसाठी कमी खिष आशि इलेक्ट्रिक वाहनाोंिा व्यापक अवलोंब करण्यास प्रोत्साहन वमळे ल. . या सोंभाव्यतेिी पूिष जािीव करण्यासाठी, आम्हाला िाशजांग पायाभूत सुववधा आशि वग्रड-र ें डली िाशजांगसाठी प्रोत्साहन, ववशेर्त: वदवसा भरपूर सौर उत्पादन शोर्ून घेण्यासाठी डेटाइम िाशजांगला प्रोत्साहन देण्यासाठी कायदेशीर समथषन आवश्यक आहे. ईव्हीमध्ये सोंक्रमि, मग ते बीईव्ही असो वक ों वा एिईव्ही, बरेि वदवस झाले आहेत. बॅटरी उद्योग, किरा पुनवाषपर उद्योग, िाशजांग इन्फ्रास्टिक्चर उद्योग, इलेक्ट्रिक टॅक्सी उद्योग आशि बरेि काही या पररवतषनािा पररिाम म्हिून वाढताना वदसेल. प्रिावपत क ों पन्या वक ों वा नवीन उपक्रमाोंना यापैकी कोित्याही क्षेत्रात ववस्तार करण्यािी मोठी सोंधी आहे. ३४)
- 47. प्रकरि – ४ मतजहर्ीचेसंकलन आजि जवश्ले षि
- 48. मतजहर्ीचे संकलन आजिजवश्ले षि ववदभाषत E.V वाहनािे नागपूर, बोंद्रपूर, यवतमाळ, अमरावती, गडववरोली, गोोंवदया, वरुड, काटोल व विी येथे वडलसष पॉईोंट आहेत. E.V वाहनािे प्रा. वल., िोंद्रपूर ही ववदभाषतील E.V वाहनािे ८ वडलसष पॉईठपैकी एक अग्रिी वडलर पॉईट आहे. E.V वाहनािे आहेत. ❖ प्रणसद्ध E.V. वाहने :- १) Tata Nexon EV २) मवहोंद्रा XUV400 ३) एमजी धूमक े तू ४) टाटा वटयागो ईव्ही ५) युदाई कोना इले क्ट्रिक ३५)
- 49. १) वय वय हेमानािी जीवनािा महत्वपुिष घटक आहे.’व्यक्तीच्या जन्मापासुन ते सध्या क्ट्ितीत असलेला कालावधी म्हिजे वय होयमनुष्याि वय जसजसे वाढते तसतसा प्रत्येक प्रशन वक ों वा समस्येच्या बाबतीत वविार करण्यािा दृष्ट्ीकोन बदलतो’ हा बदल लक्षात घेण्याकरीता उत्तरदात्याोंिे वयानुसार ववभाजि करिे आवश्यक आहेत्या कररता हा प्रशन प्र. स्तुत प्रबोंधात घेण्यात आला. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 15 ते 18 वर्ष 30% 2 18 ते 20 वर्ष 05% 3 20 च्या वर 65% एक ू ि 100% वरील सारिीवरून असे वनदशषनास येते की, एक ु ि 60 उत्तरदात्यापैकी 15 ते 18 वर्ष वयोगटातील असिायाष उत्तरदातयाोंिी शेकडा प्रमाि 50.00 टक्क े आहेतर., 18 ते 20 वर्े असिायाष उत्तरदात्याोंिी शेकडा प्रमाि 30 टक्क े आहे तसेि 20 ते सामोर वर्े असिायाष उत्तरदात्याोंिी शेकडा प्रमाि हे 20 टक्क े आहे. वरील सरिीवरून एक ु ि 60 उत्तरदात्यापैकी 15 ते 18 वर्ष वयोगटातील 50 टक्क े इतकी आहे यािे कारि असे की, युवक वगष असल्यामुळे 15 ते 18 वर्े या वयातील युवक जास्त प्रमािात आढळू न आले. ३६)
- 50. २) E.V वाहनाच्यािारिाकी वाहनाोंच्या प्रकाराबद्दल जागृकताेः E.V मोटसष अनेक प्रकारच्या िारिाकी वाहने पुरवत असल्याने ग्राहकाोंमध्ये कोित्या प्रकारिी िारिाकी लोकवप्रय आहे हे जािून घेिे आवश्यक आहे. त्यामुळे हा प्रश्न प्रश्नावलीत समाववष्ट् करण्यात आला आहे. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 E.V वर्ल्ष 2029 30% 2 टाटा E.V 25% 3 मारुती सुझुकी 15% 4 होोंडा मोटसष 20% 5 हुोंडाई मोटसष 10% एक ु न 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले आहे की ३० टक्क े ग्राहक E.V मोटसष कारला जास्त पसोंती देतात, २५ टक्क े ग्राहक हे टाटा मोटसष पसोंती देतात, १५ टक्क े ग्राहक हे मारुती सुझुकी पसोंती देतात, २० टक्क े ग्राहक होोंडा मोटसष ला पसोंती देतात तर उवषररत ग्राहक १० टक्क े ग्राहक हुोंडईच्या इतर उत्पादनाोंना पसोंती असे वदसतात. ३७)
- 51. ३) कार खरेदीकरण्यािे घटक कोिते? ग्राहक ववशिष्ट् ब्रँड कारसाठी का जातात हे जािून घेण्यासाठी प्रश्नावलीमध्ये हा प्रश्न समाववष्ट् क े ला आहे. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 ब्रँड इमेज 30% 2 लू क्स 25% 3 आरामदायकता/लक्झरी 15% 4 कार िी कायषक्षमता 20% 5 वक ों मत 10% एक ु न 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले आहे की E.V कारिा वविार क े ला असता, २५ टक्क े ग्राहक हे बॅड इमेजला महत्व देतात, २५ टक्क े उत्तरदाते लुक्सला महत्व देतात, १० टक्क े लक्झरीला महत्व देतात, ५ टक्क े E.V कारच्या कायषक्षमतेला महत्व देतात तर उवषरीत १५ टक्क े ग्राहक वक ों मतीला महत्व देतात. यावरुन असे लक्षात येते की िोंद्रपूर िहरातील जास्तीत जास्त ग्राहक हे E.V कार ववकण्यात येते. ३८)
- 52. ४) आपि क ोंपनीिी जावहरात बधीतली आहात कायेः कोित्याही उत्पादनाच्या ववक्रीमध्ये जावहरात महत्वािी भूवमका बजावते. त्यामुळे त्याोंनी मारुती आशि सुोंदाई मोटसषिी जावहरात पावहली आहे का, असा प्रश्न ग्राहकाोंना वविारण्यात आला होता. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 होय 85% 2 नाही 15% एक ू ि 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले आहे की ८५ टक्क े लोकाोंनी हुोंडईिी जावहरात पावहली आहे तर २५ टक्क े लोकाोंनी हुडईिी जावहरात पावहली नाही. यावरून असे लक्षात येते की, जास्तीत जास्त ग्राहकाोंनी हुोंडईिी जावहरात बवघतली आहे. ३९)
- 53. ५) ववक्री प्रोत्साहनधोरिे (SALES PROMOTIONAL STRATEGY) अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 मोफत सववषशसोंग 25% 2 मोफत दुरुस्ती शिवबर 10% 3 सना सुदीला वविेर् ऑफर 35% 4 एक्सिेंज ऑफ े र 15% 5 एक ु ि 15% एक ु न 100% वरील सारिीवरुन असे लक्षात येते की, २५ टक्क े ग्राहक हुोंडाई सक्ट्व्हषसीोंगिी सुववधा देते असे म्हििारे आहेत, १० टक्क े ग्राहक हे हुोंडई तफ े मोहफ मोफत दुरुस्ती शशबीर आयोशजत क े ले जाते असे म्हििारे आहेत, हुोंडई तफ े सिा सुदीला ववशेर् ऑफर वदल्या जाते असे म्हििारे ३५ टक्क े ग्राहक आहेत, हुोंडई तफ े एक्सिेंज मेला आयोशजत क े ला जातो असे म्हििारे १५ टक्क े ग्राहक आहेत. तर इतर सुववधा क ों पनीतफ े देण्यात येतात असे म्हििारे १५ टक्क े ग्राहक हे E.V क ों पनीिे आहेत. ४०)
- 54. ६) जावहराती बद्दलमत जावहरातीबद्दल ग्राहकाोंिे मत जािून घेण्यासाठी हा प्रश्न प्रश्नावलीमध्ये समाववष्ट् क े ला आहे. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 उत्क ृ ष्ट् 55% 2 िाोंगली 45% 3 वाईट 05% एक ू ि 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले आहे की िोंद्रपूर शहरातील ५६ टक्क े ग्राहक हुोंडई िी जावहरात उत्क ृ ष्ट् मानतात, ४५ टक्क े ग्राहक गुोंडाईच्या जावहरातीत्य िाोंगली मानतात, प्रत्येकी ५ टक्क े ग्राहकाोंच्या मते हुोंडई या क ों पनीच्या जावहराती बाईट आहेत.यावरुन असे स्पष्ट् होते की जास्तीत जास्त ग्राहकाोंच्या मते हुडई क ों पनीिी जावहरातही उत्क ृ ष्ट् आहे. ४१)
- 55. ७) फोर व्हीलरच्याबँडबद्दल ग्राकाोंिी जागृकता आजच्या बाजारपेठे त, अनेक राष्ट्िीय आशि आोंतरराष्ट्िीय अोंऑटोमोबाईल क ों पन्याोंनी िारिाकी वाहनाोंिे अनेक प्रकार आशि प्रकार सादर क े ले आहेत. त्यामुळे िार वाहन खरेदी करण्यापूवी ग्राहकाोंच्या मनात कोिता ब्रैड येतो हे जािून घेिे आवश्यक आहे. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 E.V मोटसष 50% 2 टाटा मोटसष 25% 3 हुोंडाई मोटसष 13% 4 मारुती मोटसष 12% एक ू ि 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले की 50 टक्क े ग्राहकाोंच्या मते E.V मोटसष हा पवहला ब्रँड आहे जो त्याोंच्या मनात येतो, 25 टक्क े ग्राहकाोंच्या मते टाटा मोटसष हा पवहला ब्रँड आहे, 13 टक्क े ग्राहकाोंच्या मते हुोंडाई मोटसष हा पवहला ब्रँड आहे आशि 12 टक्क े ग्राहकाोंच्या मते ग्राहकाोंिी पवहली पसोंती म्हिून त्याोंच्या मनात मारुती मोटसष बँड असतात. ४२)
- 56. ८) E.V. वाहनक्ट्िक-टू-बाय वडशजटल प्लॅटफॉमषबद्दल तुमिे मत काय आहे? अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 वापरकत्याषसाठी अनुक ू ल 70% 2 वापर करण्यासाठी क्ट्िष्ट् 10% 3 वेळखाऊ 20% एक ू ि 100% वरील तक्त्यावरून असे वदसून आले आहे की ७० टक्क े ग्राहकाोंिे मत आहे की हुोंडई िे क्ट्िक-टू-बाय वडशजटल प्लॅटफॉमष वापरकतृषयासाठी अनुक ू ल आहे, १० टक्क े ग्राहक म्हिाले की ते वापरिे क्ट्िष्ट् आहे तर २० टक्क े लोक म्हिाले की ते वेळ घेिारे आहे. त्यामुळे बहुसोंख्य ग्राहकाोंनी साोंवगतले की E.V मोटसषिे क्ट्िक-टू-बाय वडशजटल प्लॅटफॉमष वापरकत्याषसाठी अनुक ू ल आहे. ४३)
- 57. ९) क ु टुोंबािेमाशसक उत्पि व्यक्तीच्या उत्पिावरून त्यािी जीवन पध्दती लक्षात येते क ु टुोंबातील व्यक्ती वकती. पैसे कमाववतो यावरून त्याोंच्या क ें टुोंवबक, आवधक दजाष लक्षात येतो. माशसक उत्पिावरून व्यक्तीिे जीवनमान ठरतेउत्तरदात्याोंिे माशसक उत्पि आहे जािुन घेण्याकरीता प्रस्तुत प्रश्न शोध प्रबोंधात समाववष्ट् क े ला. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 25 ते 35 हजार 60 2 36 ते 45 हजार 20 3 46 ते 55 हजार 05 56 ते समोर 15 एक ु ि 100% प्रस्तुत सारिी वरून असे वदसुन येते की, 60 टक्क े उत्तरदात्याच्या 25 ते 35 हजार माशसक उत्पि असुन, 20 टक्क े उत्तरदाते 36 ते 45 हजार माशसक उत्पि असुन, 5 टक्क े उत्तरदाते 46 ते 55 हजार माशसक उत्पि असुन, 15 टक्क े उत्तरदाते हे माशसक उत्पि असिारे आढळले. वरील सरिी वरूि असे वनष्कर्ष वनघतो की, सवषवधक 60 उत्तरदात्याच्या आहे. ४४)
- 58. १०)वास्तव्यािे वठकाि व्यक्ती ज्यावठकािी क्ट्ित राहतो ते म्हिजे वास्तव्यािे वठकाि होय.’ व्यक्तीला आपल्या वास्तव्यािे वठकािावरून दुसयाों वठकािोों क्ट्ित करता येतेोरामीि., तालुका, शजल्हा हे वास्तव्यािे वठकाि राहु शकते. व्यक्तीच्या जन्मापासुन ते मृत्युपयांत राहण्यसाठी एका शहर प्रदेश, शजलार, तालुका, ग्रामीि वठकािािी आवश्यकता असते. अ.क्र. पयाषय टाकक े वरी 1 ग्रामीि 30% 2 तालुका 05% 3 शजल्हा 65% एक ू ि 100% वरील सारिीवरून असे वनदशषनास येते की, 65.00 टक्क े उत्तरदात्यािे वास्तव्यािे वठकाि हे शजल्हा असुन, 30.00 टक्क े उत्तदात्यािे वास्तवािे वठकाि हे ग्रावमि असुन 05.00 टक्क े उत्तरदाते यािे वास्तव्यािे वठकाि हे तालुका आहे. वरील सारिी वरूि असा वनष्कर्ष वनघतो की, सवषवधक 65.00 टक्क े उत्तरदाते हे शजल्हयात राहतात. ४५)
- 59. प्रकरि – ५ प्रमुखिोध, वनष्कषथ, सूचना व णिफारिी
- 60. प्रमुख शोध :- १)आमहाला आढळले की भारतातील ग्राहक अत्योंत जागरूक असून िारिाकी वाहनाोंच्या सेगमेंटमध्ये टाटा EV Nexon हा क्रमाोंक आहे.ग्राहकाोंिी वनवड, पि तरीही इतर वाहनाोंना खूप टक्कर देत आहे. २) EV क ों पनीिी ववक्री वाढवण्यात जावहरातीिा मोठा वाटा आहे. इले रिॉवनक मीवडया तसेि वप्रोंट मीवडयामध्ये जावहराती वाढण्यास मदत होत आहे. ३) पारोंपाररक जावहरातीपिा वडशजटल जावहराती अवधक प्रभावी असे मानिारे बहुसोंख्य लोक आहेत. ४) भारतातील बहुसरूप लोक म्हिाले की, त्याोंना फ े सबुक, व्हॉट्सॲप, इन्स्टाग्राम, इत्यादी मोबाइल, ॲप्सिारे EV मोटसषबद्दल मावहती वमळते. ५) बहुसोंख्य लोक म्हिाले की EV मोटसषने क े ले ली वडशजटल ववक्री प्रमोिन खूपि प्रभावी आहे. ४६)
- 61. ६) भारतातील जास्तीतजास्त ग्राहक EV मोटसषच्या वकमतीबाबत समाधानी आहेत. ७) क ों पनीने पुरववले ल्या देखभाल आशि सेवा सुववधाोंबाबत जास्तीत जास्त ग्राहक समाधानी आहेत. ८) मारुती, आशि इतर क ों पन्या यासारख्या इतर क ों पन्याोंच्या ग्राहकाोंच्या तुलनेत EV िे ग्राहक अवधक समाधानी आहेत. ९) मध्यमवगीय लोकाोंमध्ये सवाषवधक लोकवप्रय EV मोटसष त्या ववभागातील बाजारपेठे तील आघाडीवर असल्यािे वदसून आले आहे. ४७)
- 62. वनष्कषथ भारताने UNFCC COP26मध्ये 2070 पयांत वनव्वळ िून्य गाठण्यािे अत्योंत महत्त्वाकाोंक्षी लक्ष्य ठे वले आहे. हे उवद्दष्ट् साध्य करण्यासाठी, EVs िी भूवमका महत्त्वािी आहे. ईव्ही स्वतेः ि िून्य टेलपाइप उत्सजषन करतात, परोंतु इले क्ट्रिक वाहनाोंिा एक ू ि पयाषवरिीय प्रभाव त्याोंना िाजष करण्यासाठी वापरल्या जािाऱ्या ववजेच्या स्त्रोतावर अवलों बून असतो. सौर वक ों वा पवन याोंसारख्या अक्षय स्रोताोंपासून वीज वनमाषि क े ल्यास पयाषवरिाला जास्तीत जास्त फायदा होतो. अब्ज लोकसोंख्येच्या देिासाठी इले क्ट्रिक मोवबवलटीमध्ये मोठ्या प्रमािात सोंक्रमि कायाषक्ट्न्वत करिे ही सोपी गोष्ट् नाही. अिा प्रकारे, एक मजबूत समान दृष्ट्ी, राज्य धोरिाोंिी तुलना करण्यासाठी एक वस्तुवनष्ठ र े मवक ष आशि सावषजवनक- खाजगी सहकायाषसाठी व्यासपीठ आवश्यक आहे. ४८)
- 63. सुचनत व जशफतरशी १)इले क्ट्रिक िाहनाच्या उत्पादनाची प्रवतमा एका आकषथक आवि प्रभािी िावहरात मोवहमेद्वारे िाढिली िािी िेिेकरून ती िास्तीत िास्त लोकसांख्येला कव्हर करेल. िावहरात वनयवमत असािी आवि मुख्य स्र्ावनक दैवनक, मावसक े आवि होवडिंग्ज, इले रिॉवनक मीवडया इत्यादीांद्वारे िावहरातीद्वारे शक्य वततक्या विस्तृत कव्हर क े ल् या पावहिेत. २) EV च्या क ां पनीने वतच्या प्रत्येक आउटले टसाठी ले आउट सुधारले पावहिे. त्याने देशभरातील आउटले ट्सना एक मानक पायाभूत सांरकना प्रदान क े ली पावहिे. यामध्ये आकषथक आवि प्रवशवित कमथचारी समाविष्ट आहेत िे आनांददायी खरेदी अनुभिात अनुिावदत होतील. ३) EV क ां पनीने उच्च िगाथच्या तसेच ग्रामीि िगाथतील लोकाांच्या उलगडले ल् या बािारपेठे ला त्याच्या दिाथसाठी योग्य अशी निीन उत्पादने सादर करून टेंप करण्याचा प्रयत्न क े ला पावहिे, यासाठी क ां पनीने बािारपेठे तील सध्याची स्पधाथ आवि तांत्रज्ञान आवि निीन पायाभूत सुविधाांबद्दल अवधक िागरूक असले पावहिे. विद्यमान उत्पादनामध्ये िोडिे वक ां िा अवद्वतीय िैवशष्ट्ाांसह समान ओळीचे निीन उत्पादन सादर करिे. यासाठी काही गुांतििुकीची आिश्यकता असेल यात शांका नाही परांतु िर क ां पनीला माक े ट लीडर बनायचे असेल तर त्याांना बदल वक ां िा सांपूिथ निीन उत्पादनाची ओळख करून द्यािी लागेल. ४) EV क ां पनीने आपल् या ग्राहकाांना सिलत देऊन, मोफत भेटिस्तू देऊन अवधक प्रचारात्मक धोरिे आखली पावहिेत. ४९)
- 64.
- 65. संदभा ग्रंथ सुची १)Website : htpp:// www. Wikipedia.com २) Elon Musk : Ashlee vance Tesla space x. And te quest for a fantastic future ३) The electric : mark warner. vehicle Conversion handbook ४) electric and A.K. BaBu Hybrid vehicle ५०)
- 66.
- 67. प्रश्नतवली १) भारतातला नांबर1 EV कोिता आहे ? अ) टाटा नेक्सन EV ब) टाटा पांच EV क) टाटा वटयागो EV ड) टेस्ला २) तुम्हाला EV मोटसथची मावहती आहे का ? अ) होय ब) नाही ३) भारतात EV कार चावििंग स्टेशन कोि बनित आहे ? अ) टाटा मोटसथ ब) हांडई मोटसथ क) फोडथ मोटसथ ड) वकया मोटसथ ४) भारतात वकती EV मॉडेल आहेत ? अ) 38 ब) 40 क) 50 ड) 45 ५१)
- 68. ५) EV कारबद्दल तुम्हाला कोित्या वडविटल स्त्रोतािरून मावहती वमळाली ? अ) वडविटल िावहरात. ब) पारांपाररक ६) वडविटल विक्री प्रमोशनद्वारे EV मोटसथच्या खरेदीिर तुमचा प्रभाि पडतो का ? अ) नेहमी ब) कधी कधी क) कधीच नाही ७) सगळ्यात िास्त माईले ि देिारी EV कार कोिती आहे ? अ) kia EV 6 ब) Hyundai क) tata Nexon ड) Tesla ८) भारतात कोित्या क ां पनीने EV लााँच क े ली आहे ? अ) टाटा मोटसथ. ब) मवहांद्रा क) हांडई. ड) टेस्ला ५२)
- 69. ९ ) सगळ्यातिास्त EV कार विकिारी कोिती क ां पनी आहे ? अ) टेस्ला. ब) टाटा EV क) हांडई. ड) फोडथ मोटसथ १०) EV च्या वकती क ां पन्या आहे ? अ) 223. ब) 250 क) 200 ड) 235 ११) EV मध्ये कोिती बॅटरी िापरण्यात येते ? अ) वलवर्यम आयन बॅटरी ब) टिॅक्शन बॅटरी क) इले क्ट्रिक िाहन बॅटरी ड) इतर १२) भारतात सगळ्यात सस्ती EV कार कोिती आहे ? अ) एमिी कॉमेट EV. ब) टाटा टीयागो क) टाटा पांच. ड) इतर ५३)
- 70. १३) वडविटल िावहरावतचेकोिते घटक तुम्हाला आकवषथत करते ? अ) नेत्रसुखद प्रदशथन. ब) प्रभािी टॅग लाईन्स क) ऑफर आवि सिलतीचे प्रदशथन. ड) इतर १४ ) EV मोटसथच्या वकमती बाबत समाधानी आहात काय ? अ) होय. ब) नाही १५) EV क ां पनीने पुरिले ल् या सेिाबदल समाधानी आहे ? अ) होय. ब) नाही ५४)