1. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ
TEMELLERİ PROJE
ÖDEVİ
EKİM AYI
İŞLEMCİLER
BELLEK BİRİMLERİ
KASALAR
DİSK SÜRÜCÜLERİ

2. EKİM 1. HAFTA
İŞLEMCİLER
• İşlemciler, mikroişlemciler bilgisayara
yüklenen işletim sistemini ve diğer
tüm programları çalıştırıp bu
programların işlemlerini yerine getirir.
Bu sebeple merkezî işlem birimi
(MĠB) adını alırlar, İngilizcedeki
karşılığı ise “Central Processing
Unit”dir (CPU).

3. Genel bir bilgisayar dört ana birimden oluşur.
Bunlar sırasıyla aşağıdaki gibidir;
Merkezî işlem birimi (MĠB, central processing
unit-CPU)
• Hafıza-bellek (memory)
• Giriş/çıkış (Input/Output-I/O) ünitesi
• Giriş çıkış ünitesine bağlanan çevre birimleri
(fare, klavye, yazıcı, tarayıcı, monitör vb.).

4. İşlemci Yapısı ve Çalışması
İşlemler yapılırken sayısal (mantıksal 1 veya
0) mantık kullanılmaktadır. Yani iki sayıyı
toplamak için ilk olarak sayıların ikilik değerleri
(1001010 şeklinde) ele alınır ve bunun
üzerine işlemler yapılarak sonuç elde edilir.
Bir film izlerken ya da bir program kullanırken
ekrandaki görüntünün oluşması, programın
sonuç üretmesi için hafızada bulunan ikilik
değerler birleştirilir ve böylece sonuç oluşur.

5. İşlemciler hafızalarında bulunan komutlarla
dışarıdan gelen uyarılar eşliğinde işlemleri
yapmaktadır. İşlemcinin hafızasında bulunan
komutlara o işlemcinin komut seti denir ve
hangi uygulamayı kullanırsak kullanalım bizim
kullandığımız uygulama işlemcinin anlayacağı
bu komut setlerine dönüştürülerek sonuç elde
edilir.
İşlemciler komut setlerine göre CISC ve RISC
olmak üzere ikiye ayrılır.

6. CISC: Kompleks komutlara, yani bir seferde birden
fazla işlemi yerine getirebilen komutlara sahip işlemci
mimarisidir.
RISC: Her seferinde tek bir işlem gerçekleştiren basit
ve hızlı komutlara sahip işlemci mimarisidir.
Normalde bilgisayarımızda veya başka kompleks
ürünlerde sadece bir tane işlemcinin olduğunu
düşünürüz oysaki detaylıca inceleyecek olursak diğer
ünitelerin de (ekran kartı, TV kartı, ses kartı gibi)
merkezî işlem birimine sahip olduğunu görürüz.
Bilgisayarda tüm programlar sabit diskte (hard disk)
tutulur. İşlemci her saniyede milyonlarca, hatta
milyarlarca komutu işleyebilecek kapasiteye sahiptir.

7. ! 1 megahertz (MHz) = saniyede 1.000.000
çevrim
! 1 hertz (Hz) = saniyede 1 çevrim
! 1 gigahertz (GHz) = saniyede 1.000.000.000
çevrim

8. Sabit disk, işlemcinin komut işleme hızına ulaşamaz. Bu
sorunu ortadan kaldırmak için programlar sabit diskten
alınarak RAM’e (random access memory) rastgele
erişimli belleğe yüklenir. RAM’den de iĢlemciye aktarılır.
Bir program RAM’e yüklendiğinde ve işlemci
kendisinden istenileni gerçekleştirdiğinde buna program
(yazılım) çalışıyor deriz.
! RAM = Rasgele Erişimli Bellek = Sistem
Belleği = Ana Bellek
Verinin sabit disk, RAM ve işlemci arasındaki akışı tek
yönlü bir işlem değildir. İşlemcinin yaptığı işlemler
sonucunda ürettiği veriler de işlemciden, RAM’e ve
oradan da sabit diske alınarak sabit diskte tutulur.

10. Bütün programlar RAM’da çalıştığına göre neden
getir-götür işiyle uğraşılıyor ve bilgiler RAM’da
tutulmuyor sorusu akla gelebilir. Bunun cevabı kısaca,
RAM içindeki bilgilerin elektrik kesildiğinde silinmesi
ve maliyettir.
İşlemci kendi içinde bir mimariye sahip olup işlemlerin
yapılabilmesi için birçok birimi bulunmaktadır. Bu
birimlerden en önemlileri sırasıyla;
 Kontrol birimi,
 İletim yolları,
 Kaydedici,
 Sayıcılar,
Giriş/çıkış tamponları,
Aritmetik mantık birimi,
 Kayan nokta birimidir.

11. Kontrol birimi: Bütün komutlar buradan işletilir. İşlenen
komuta göre mikroişlemci içerisindeki bir veri değiştirilir
veya bir verinin işlem içindeki başka bir bölüme aktarılması
sağlanır.
İletim yolları (bus): Bu yollar işlemci ile bilgisayarın diğer
birimleri arasındaki bağlantıyı sağlayan iletkenlerdir. Üç tip
iletim yolu vardır.
Adres yolu (adress bus): İşlemcinin bilgi yazacağı veya
okuyacağı her hafıza hücresinin ve çevre birimlerinin bir
adresi vardır. İşlemci, bu adresleri bu birimlere ulaşmak
için kullanır. Adresler, ikilik sayı gruplarından oluşur. Bir
işlemcinin ulaşabileceği maksimum adres sayısı, adres
yolundaki hat sayısı ile ilişkilidir. 2Adres hattı sayısı =
Maksimum hafıza kapasitesi
Bir mikroişlemci 16 adres hattına sahipse
adresleyebileceği maksimum hafıza kapasitesi, 216 =
65536 bayt = 64 KB olacaktır.

12. Veriyolu (data buses): İşlemci, hafıza elemanları ve
çevresel birimleriyle çift yönlü veri akışını sağlar. Birbirine
paralel iletken hat sayısı veriyolunun kaç bitlik olduğunu
gösterir. Örneğin, iletken hat sayısı 64 olan veriyolu 64
bitliktir. Yüksek bit sayısına sahip veriyolları olması
sistemin daha hızlı çalışması anlamına gelir.
Kontrol yolu (control buses): İşlemcinin diğer birimleri
yönetmek ve eş zamanlamayı (senkronizasyon) sağlamak
amacı ile kullandığı sinyallerin gönderildiği yoldur.
Kaydedici: Mikroişlemci ile hafıza ve giriş/çıkış (I/O-
Input/Output) kapıları arasındaki bilgi alışverişinin çeşitli
aşamalarında, bilginin geçici olarak depolanmasını sağlar.
Sayıcılar (counter) :işlemi yapılacak komut ve verilerin
adreslerini taşıyarak bilgisayarın çalışması sırasında hangi
verinin hangi sırada kullanılacağını belirler.

13. Giriş/çıkış tamponları (buffers):
Mikroişlemcinin dış dünyaya adres, veri ve
kontrol sinyallerini iletirken dıĢ dünya ile
iletişimin sağlandığı bir çeşit kapı görevi görür.
Aritmetik mantık birimi (ALU-aritmetic logic
unit:)
Mikroişlemcinin en önemli kısmıdır. Toplama
çıkarma gibi işlemlerin yapıldığı bölümdür.

14. İşlemci Çeşitleri
Nasıl ki dünyada birçok anakart üreticisi pek çok
çeşitte üretim yapıyorsa ve pek çok firmadan
oluşuyorsa işlemcilerde de aynı şey geçerlidir. İşlemci
üreticileri de dünya üzerindeki kullanıcılar için birçok
çeşit ve içeriğe sahip işlemciler üretmektedir.
İşlemciler anakart üzerine bağlantı şekillerine göre
soket işlemciler ve slot işlemciler olmak üzere ikiye
ayrılır.

15. İşlemci Seçimi
Yeni bir bilgisayar satın alırken işlemci ve anakart
konularına ayrıca dikkat edilmelidir. Bu iki bileşen
performansları da diğer tüm bileşenlerin performansına
doğrudan etki eder. Her işlemcinin her anakarta
takılamayacağını göz önünde bulundurarak çalışmak
istediğiniz işlemciyi seçtiğinizde onu destekleyen
anakartları gözden geçirmelisiniz.
Performans istenilen durumlarda FSB ve ön belleği
yüksek, HT (hyper threading) ve çok çekirdekli işlemci
tercih etmelidir.
Toplumumuzda genel kabul gören almışken en iyisini
alayım mantığı yanlıştır. Sadece internete giren ve ofis
programlarıyla çalışan birinin hızlı bir işlemci almasına
gerek yoktur.

16. İşlemci Montajı
Anakartlarda anlatıldığı gibi insanlar üzerinde deşarj
yapılmadığı sürece var olan bir elektrik yükü çok hassas
elektriksel değerlerle çalışan bilgisayar donanımlarına
zarar verebilir. Bu nedenle bilgisayar parçalarına
dokunmadan önce üzerinizdeki antistatik yükün
boşaltılması gerekir. Bunun için en basit yöntem olarak
eller bulunduğunuz mekândaki duvara veya metal olan
kalorifer peteği, çeşme gibi yerlere dokundurulabilir.
İşlemci, anakart kasaya monte edilmeden önce takılırsa
kolaylık sağlayacaktır.

17. İşlemci Soğutması
Bilgisayar sisteminde en hızlı çalışan birim
mikroişlemcilerdir. İşlemci üreticileri bu hızı sağlayabilmek
için yukarıdaki tabloda gösterildiği gibi daha fazla
transistörü bir gövde içerisine sığdırma yarısına
girmişlerdir. Bu yarış doğal olarak mikroişlemcilerde ısınma
problemini yanında getirmiştir. Örnek olarak bir sınıf
içerisinde 30 öğrencinin nefes alıp vermesiyle bile ortam
ısısı artmaktadır. Aynen öyle milyonlarca iş yapan
transistörün soğuk kalması da düşünülemez. Bu sıcaklık
öyle noktalara ulaşır ki mikroişlemci zarar görebilir.
Bu noktada devreye soğutucular ve fanlar girer. Soğutucu
ve fan mikroişlemciyi ideal çalışma ısısı aralığında tutar.

18. Soğutma çeşitleri
Üç çeşit soğutma sistemi kullanılır. Bu
soğutma sistemlerinin birbirine göre
avantajları ve dezavantajları vardır. Örneğin
daha iyi soğutanın daha pahalı olması bir
dezavantajdır. Soğutma şekli ihtiyaca göre
seçilmelidir.

19. • Havayla soğutma: İşlemci üzerinde soğutucu, onun
üzerinde de fanın bulunduğu soğutma düzeneğidir.
İşlemciden çekilen ısı ince petekler üzerinden fan
yardımıyla havaya aktarılır. Isınan havanın doğal olarak
kasadan da dışarı atılması gerekir. Kasa fan sistemi
düzgün çalışmazsa istediğiniz kadar mikroişlemci
soğutma sisteminiz iyi olsun, aynı hava devridaim
edileceği için ortam ısısı gittikçe yükselecek ve kasa
içindeki yüksek ısı üreten birimler zarar görecektir.
• Suyla soğutma: İşlemci üzerindeki ısının suya aktarıldığı,
suyun ısısının da radyatör-fan düzeneği vasıtasıyla
dağıtıldığı sistemdir. Su soğutma sistemi hava soğutmalı
sistemden daha verimlidir fakat su soğutma sistemleri iyi
bir hava soğutmalı sistemden daha pahalıdır.

20. Isıl borulu soğutma:
İşlemcinin ısısı soğutucu vasıtasıyla içinde özel bir sıvı
olan ısı borularına (heat pipes) aktarılır. Özel sıvı çok
çabuk buharlaşabilen ve yoğunlaşabilen bir sıvıdır. İşlemci
üzerindeki ısı, soğutucu blokun içinde bulunan boruların
içindeki sıvıyı buharlaştırır. Buharlaşarak yukarı doğru
hareket eden sıvı, ısısını salarak boruların üst kısmında
tekrar yoğunlaşır ve aşağı iner. Sıvının bu hareketiyle
işlemci ısısı işlemciden uzaklaştırılmış olur.

21. Termal macun:
İşlemci ve soğutucunun yüzeyleri dümdüz gibi
gözükse de aslında gözle görülemeyecek
düzeyde pürüzlere sahiptir. Bu iki yüzey
arasındaki ısı alışverişini artırmak için termal
macun geliştirilmiştir.

22. EKİM 2. HAFTA
BELLEK BİRİMLERİ
• Bellekler, bilgi depolama üniteleridir. Bilgisayarlar
her türlü bilgiyi (resim, ses, yazı gibi) ikilik sayılar ile
kullanır ve saklar. Bir bilgi mantıksal olarak “0” ve
”1”lerden oluşur. Aynı şekilde bu ikilik bilgiler kısa
veya uzun süreli depolanırken de kullanılır.

23. Belleğin Yapısı ve Çalışması
• Bilgisayardaki adresleme tekniği açısından ROM
hafızalar, RAM alanının içerisinde bulunmaktadır. RAM
hafıza haritasının bazı bölgelerine bir veya birkaç tane
ROM’a denk gelecek şekilde yerleştirilmiştir. ROM
hafızadaki bilgiler sabit kaldığı için bilgisayara güç
verildiğinde sistem direkt olarak ROM’daki belirli bir
adrese konumlanır. Bilgisayar bu adresten itibaren
program ve veri kodlarını okumaya başlayarak
çalışmasını yürütür.

25. Bellek Çeşitleri
• Günlük kullanımda, RAM, hafıza ve bellek kelimeleri
çoğunlukla aynı kavramı ifade etmekte kullanılır. Hangi
kavramı kullandığınız çok önemli olmayabilir ancak doğru
sınıflandırmayı bilmeniz önemlidir.
• Öncelikle temel kavramların aslında neyi ifade ettiği
bilinmelidir. Hafıza veya bellek kelimeleri daha üst düzey
ifadelerdir.
• Bilgisayarın ana hafızası olan RAM’in, sadece bir hafıza
türü olduğu unutulmamalıdır. RAM’in yanı sıra bilgisayar
bünyesinde daha birçok hafıza birimi vardır. CMOS,
ROM, EPROM, flash gibi kavramların hepsi birer hafıza
türüdür.

27. RAM(Random Access Memory-
Rasgele Erişimli Bellek )
• RAM, elektrik kesildiğinde içerisindeki veriler
kaybolduğundan işlemcinin işleyeceği verilerin tutulduğu
geçici bir depolama alanıdır.
• Bilgisayar üzerinde işlem yaparken en önemli
noktalardan biri yeterli ve kaliteli RAM’lere sahip
olunmasıdır. Aksi hâlde yeterli RAM alanı mevcut değil
ise düşük performansın yanında birçok yazılımı
çalıştıramama gibi problemler de çıkabilir.

28. RAM’ler hesap çizelgesi gibi organize edilmiştir. RAM
bölümü adreslenerek adresten okuma ya da adrese yazma
işlemleri yapılabilir.
Programlar ve veriler kullanımda olmadıkları zamanlarda
yığın depolama alanında tutulur. Bu genellikler sabit disk
olmakla beraber, USB bellek veya CD, DVD gibi optik
ortamlar da olabilir. Talep olduğunda programlar yığın
depolama aygıtından RAM'e kopyalanır ve ardından
çalışır.
Programların çalışabilmesi için öncelikle RAM’e aktarılması
gerekmektedir. Bu işlemin temel amacı, CPU tarafından
işlenecek veri ve komutlara çok daha hızlı bir şekilde
erişilme ihtiyacıdır.

29. • CPU RAM’e sabit disklerden çok daha hızlı erişir.
• Eğer çağrılan program sahip olunan RAM’den daha
büyük boyutta ise belirli aralıklarla sabit diskten transfer
yapılması gerekmektedir. Bu özellikle büyük bilgisayar
oyunları ve çok RAM kullanan tasarım programlarında
ortaya çıkabilir.
• RAM’in bu tarz yetersiz kalması durumlarına karşn
işletim sistemi PageFile servisi ile sabit diskin bir kısmını
RAM gibi kullanmaya çalışır.

30. RAM ölçüm birimleri
RAM modülleri Bayt cinsinden ifade edilir. 256 MB, 512
MB, 1 GB, 2GB modüller hâlinde satılır. Hafıza büyüklük
ölçülerini tekrar hatırlayınız:
 1 Bayt (B) = 8 Bit
 1 Kilobayt (KB) = 1024 Bayt
1 Megabayt (MB) = 1024 KB = 1,048,576 Bayt
 1 Gigabayt (GB) = 1024 MB = 1,073,741,824 Bayt
 1 Terabayt (TB) = 1024 GB = 1,099,511,627,776 Bayt

31. RAM yongaları:
Üretim teknolojisindeki gelişmelere bağlı olarak RAM
çipleri veya yongaları, zamanla değişmiştir.
Günümüzde üretilen yongalar ise bacakları altta
olacak şekilde CSP yapıdadır. Dikkat ederseniz
yonganın çevresinde bağlantı bacakları
bulunmamaktadır.
Görsel olarak bellek yongaları, genelde küçük yeşil bir
PCB yüzeyin dizilmiş ufak siyah modüller hâlindedir.

33. • SIMM RAM paketi SIMM (single inline memory modüle -
tek sıralı hafıza modülü), artan RAM ihtiyacına karşın
PCB üzerine RAM yongalarının yerleştirildiği ilk
çözümdür.
• Statik RAM: Statik RAM’ler ise daha yüksek hıza karşın
daha yüksek maliyetlidir ve daha büyük mimari bir yapı
kullanır. Bu sebeple genellikle küçük boyutlu olarak ön
bellek amacıyla kullanılır. Daha çok devreye entegre
durumdadır ve yenisi ile değiĢtirilmesi zordur.

34. DRAM (dynamic random access memory – dinamik RAM):
Şu anda en popüler bellek türü olan dinamik RAM, düşük
maliyet, küçük mimari yapı ve makul derecede hız
sunması sayesinde genellikle sistem hafızası olarak
kullanılır. Uygun maliyetlerle yüksek kapasiteli ve esnek
çözümler sunabilir.
Mikroskobik kapasitörler ve transistörler sayesinde 1 ve
0’ları saklayan özel bir tür yarı iletkendir.
Teknik olarak aralarındaki en önemli fark ise SRAM’in
periyodik olarak yenilenmesi gerekmezken DRAM için
periyodik yenileme gerekiyor olmasıdır.

35. DIMM RAM paketi (dual inline memory modüle - çift yönlü hafıza
modülü)
SDRAM’ler başlangıcını DIMM modülleri olarak yapmıştır.
Günümüzde hâlen kullanılan en popüler RAM paketidir. DIMM
modüllerinin buffering ve ECC gibi bazı ilave fonksiyonları
gerçekleyebilmesi için ekstra pinleri vardır. Dizüstü bilgisayarlar
için SO-DIMM olarak adlandırılan bir türevi bulunmaktadır.
Single/double sided DIMM
DIMM RAM yongaları PCB üzerindeki tek bir yüzeyde bulunur
ise bu modül “single sided” olarak adlandırılır. Modül PCB’sinin
her iki yüzeyinde de RAM yongaları varsa bu DIMM modülü
“double sided” bir RAM olarak ifade edilir. Çift yüzeyli DIMM
modülleri doğal olarak biraz daha kalındır ve bazı anakartlarda
diğer slotların da dolmasına neden olabilir.
Anakartın desteklediği RAM türleri kapsamında, single veya
double side DIMM modüllerinden hangilerini desteklediği de
genelde kitapçıklarda belirtilmiştir.

36. DDR: Double data rate (iki kat veri transfer)
DDR, double data rate, yani iki kat veri transfer oranı
sağlar. Yani aynı saat sinyalinde iki kat veri
gönderebilmektedir.
DDR SDRAM’ler RDRAM’den daha yavaş olsa da ciddi
fiyat avantajı ile endüstri standardı olmuştur.

38. ROM (read only memory-salt
okunabilir bellek)
ROM, sadece okunabilir bellekler için kullanılan genel bir
ifadedir. İlk üretilen ROM sadece okunabilir özelliktedir.
Daha sonra üretilen ROM çeşitleri üzerinde elektriksel
yöntemlerle değişiklik yapılabilmektedir. Bu tipteki hafıza
birimleri elektrik kesildiğinde dahi bilgilerin saklanması
gerektiği durumlarda kullanılmaktadır. Genel olarak dört
gruba ayrılır.

39. MPROM (masceble programmable read only memory-maske
programlı ROM)
Özel bir program veya veriyi maskelemek amacıyla kullanılan
üretici tarafından programlanan ROM çeĢididir.
PROM (programmable read only memory- programlanabilir
ROM)
Kullanıcı tarafından ROM programlayıcı adı verilen özel bir
devre ile sadece bir defa programlanabilen ROM türüdür.

40. EPROM (erasable programmable read only memory-
silinebilir programlanabilir ROM
Morötesi ışık ile silinebilen, içerisindeki bilgiyi yıllarca
koruyabilen ROM çeşididir. Morötesi ışık koruyucu gövde
üzerindeki quartz ile kapatılmış küçük bir pencereden
verilir.
EEPROM/FLASH ROM (erasable programmable read only
memory- silinebilir programlanabilir ROM )
Devrede iken elektriksel yolla bir kısmı ya da tamamı
değiştirilebilen, silinebilen ve yeniden veri yüklenebilen bir
ROM türüdür.

41. Bellek Seçimi
Genelde daha fazla performans için daha fazla RAM
gerekmektedir. Özellikle birden fazla program açıkken
genel sistem yavaşlığı ve aşırı sabit disk kullanımı veya
“disk thrashing”dir.
Ram yetersiz olduğunda sabit diske daha çok
başvurulduğundan sabit disk daha çok çalışıp ses üretir,
buna disk trashing denir.
“Anakartın RAM türü ve kapasitesine göre desteklediği
RAM hızları neler, önerilen marka ve modeller (QVL) listesi
var mı, kaç adet RAM modülü takılabiliyor ve kaçı boĢ
durumda; RAM boyutu önerilen düzeyde mi ve PageFile
kullanımı uygulamalar açık ve kapalı olması durumunda
nasıl değişiyor?” gibi soruların cevapları bize uygun RAM
seçimi için yol gösterecektir.

42. Bellek Montajı
• Bilgisayarda bulunan chipler düşük voltajla çalıştığı için
insan vücudundaki statik elektrikten zarar görme ihtimali
vardır. Bunun için elektrostatik deşarj yapılmalıdır.
• RAM’lar yuvalarına yerleştirilip bastırılınca yandaki kilitler
çentiklere denk gelerek çıkmasını engelleyecektir.
Masaüstü bilgisayarda ram modülleri dik olarak
yerleştirilirken dizüstü bilgisayarlarda yatay olarak
yerleştirilir.

43. EKİM 3.HAFTA
KASALAR
Bilgisayar Kasaları
Kasanın içinde anakart takma tepsisi, güç kaynağı yuvası,
birkaç tane 5.25" ve 3.5"luk yuvalar -ki buralara sabit disk
ve CD-ROM sürücü gibi aygıtlar yerleştirilir-, arka tarafında
soket boşlukları vardır.
1 tane yeniden başlatma, 1 tane açma düğmesi ve 1 tane
de kilit düğmesine sahip olabilir. Yatay ve dikey
yerleştirilebilenleri, alüminyum veya çelikten yapılanları ve
boyut olarak değişik yapılarda bulunanları mevcuttur

44. Kasa Çeşitleri
Kasaların farklı çeşitlerde olmasının birtakım sebepleri vardır.
Bunlar yerleşim, boyut, takılabilecek donanım sayısı, sağladıkları
güç gibi özelliklerden doğar.
Masaüstü (desktop) kasa: Yatay olup üzerine ekran konulabildiği
için yerden tasarruf edilir ve kasa göz önünde olur. Tower kasaya
göre çokça yaygın değildir. Genişleme kartları dikey
yerleştirildiğinden kasa içerisine standart donanım kart sayısı
fazla değildir.
Kule (tower) kasa: Tower kasalar büyüklük bakımından üçe
ayrılır. Full-tower olarak isimlendirilen kasa en büyükleridir ve 60
ile 90 cm yüksekliğindedir. Üzerine birçok sürücü takılabilir. Bu
yüzden de güçlü bir güç kaynağı bulunur. Bu boyuttaki kasalarda
genişleme sorunu yaşanmaz. Boyutu büyük olduğu için çok iyi
derecede soğutma yapılabilir. Boyut bakımdan ikinci büyük kasa,
mid-tower kasadır. Mid-tower birçok yönden full-towera benzer.
Ama daha kısadır. Mini-tower olarak isimlendirilen kasa ise en
popüler olanıdır. 50 ile 60 cm yüksekliğindedir ve desktop
kasadan daha geniştir. Boyutundan dolayı da masa üzerinde
daha az yer kaplar.
Slim kasa: Bu tip kasalar hem yatay hem de dikey olarak
kullanılabilir. Genelde mid tower büyüklüğündedir.

45. Güç Kaynakları
• Tüm donanım birimlerinin elektrik enerjisini sağlayan
cihazdır. Üzerinde anakart, sürücülerin ve kasa içi
fanların elektrik enerjisini karşılamak üzere kablo
konnektörleri vardır. Diğer donanım birimleri enerjisini
anakarttan alır. Sıradan bir bilgisayarın kullandığı güç
kaynağı yaklaşık 450-600 watt güçtedir. Güç kaynağı 220
volt şehir alternatif akım şebeke gerilimini -12, -5, +3.3,
+5, +12 volt gruplarına çeviren donanım birimidir. Her bir
çeşit volt değerini taşıyan kablonun rengi farklıdır.
• Örneğin siyah = nötr, kırmızı = +5 V, sarı = +12 V
değerlerini göstermektedir.

46. • Güç kaynağı 220 V değerini düşürerek doğru akıma
çevirip akım ve gerilim yönünden düzenleyerek çıkışına
verir. Gerilim düşürücü (transformatör), doğrultucu (köprü
diyot), akım (bobin) ve gerilim (kondansatör) düzenleyici
görevlerini gören çeşitli elektronik ve elektrik
bileşenlerden oluĢur. Güç kaynağının kaliteli olması tüm
donanım birimi için hayati bir seçimdir. Elektronik alt
yapısı olmayan bir kullanıcı için güç kaynağı kalitesinin
en basit göstergesi, ağırlığıdır. Ağırlık arttıkça malzeme
miktarı, kablo kesiti, kondansatör büyüklükleri,
soğutucuların büyüklüğü, konnektör sayısı ve
transformatörün sargı miktarı hakkında hafif olana göre
daha iyi fikirler vermektedir.

47. Kasaya Anakart Montajı
• Bilgisayarın en önemli parçası olan anakartlar, genelde kasa
içerisine yatık şekilde monte edilir. Anakartların üzerinde kasa
içerisine monte edilmek üzere anakartın marka, model ve
yapısına göre 4 - 12 arası vida slotu bulunur. Resim 4.6’da
anakart ve kasa üzerindeki vida bağlantı noktaları belirtilmiştir.
Sonrasında kasamızda anakartın vidalarını oturtacağımız yuva
vidaların yerlerini tespit edip kasa içerisindeki deliklere
takıyoruz, bunu yaparken anakartın üzerindeki deliklere göre
gitmemiz gerek. Fazladan atılan bir vida anakartın altında
kalırsa anakartın bozulmasına sebep olabilir. Yuva vidalarını
taktıktan sonra anakartı bu vidaların üzerine oturtup vidaları
sıkabiliriz, doğru vida kalınlığını seçmeye dikkat ediniz, ince
veya kalın vida kullanırsanız hem kasanıza hem de vidayı
sökmek için uğraşacağınız için anakartınıza zarar
verebilirsiniz. Vida yuvaları yerleştirildikten sonra anakart yan
panelin üzerine yerleştirilip vidalanabilir.
• Anakartı kasaya monte etmeden önce üzerine işlemci ve RAM
gibi donanım birimlerini monte etmek uygun olacaktır.

48. Güç Kablolarının Montajı
. Anakart Beslemesi
Anakart güç bağlantısı Anakartlar çalışmak için güç
bağlantılarına ihtiyaç duyar. Güç kaynağından çıkan en
kalın kablo demeti anakarta güç sağlayan temel kanaldır.
Bu kablo demetinde çeşitli gerilim düzeylerine sahip
kablolar bulunur. Güncel anakartlarda 24 pinli bu güç
bağlantısına bahsettiğimiz kablo demetinin sonundaki
soket oturur. Eski anakartlarda bu bağlantı 20 pinli olduğu
için bazı güç kaynaklarında 20 pinlik bir blok ve aynı
demette yanında gelen 4 pinlik ikinci bir blok görebilirsiniz.

49. Güç Bağlantıları
1-) 1 adet 24 pinlik (20+4) anakart güç konnektörü
bağlantısı
2-) 2 adet 6 pinlik haricî ekran kartı güç beslemesi
3-) 1 adet 4 / 8 pinlik işlemci güç bağlantısı (ATK)
4-) 2 adet 4 pinlik floppy (disket sürücü) güç bağlantısı
5-) 6 adet 4 pinlik molex güç kablosu
6-) 6 adet sata güç bağlantısı

50. Dâhilî Kabloların Bağlantısı
• Bütün anakartlarda ön panel fonksiyonları için gereken bağlantılar
kartın alt sağ bölümüne yerleştirilmiştir. Anakartınızın kullanım
kılavuzundan hangi pine neyin bağlandığını öğrenebilirsiniz.
Anakartın üzerinde yazan kısaltmalar deneyimsiz kullanıcılar için
bir anlam ifade etmez.
• SP, SPK veya SPEAK: Dört iğneli hoparlör bağlantısı
• RS, RE, RST veya RESET - iki iğneli RESET kablosu buraya
bağlanır.
• PWR, PW, PW SW, PS veya Power SW - bunların hepsi güç
düğmesi anlamına gelir, bilgisayarın açma/kapama düğmesinden
gelen iki iğneli kablo bağlanır.
• PW LED, PWR LED: Güç LED'i - bilgisayarın açık olduğunu
gösteren ön panel ışığının iki iğneli bağlantısı
• HD, HDD LED - Bu iki iğneli bağlantıya sabit disk aktivitesini
gösteren LED bağlanır.
• RESET ve AÇMA/KAPAMA düğmeleri her durumda ters takılsalar
bile çalışır. Ancak LED'ler ters takıldığında çalışmaz. Eğer bu tür
bir sorun yaşarsanız bağlantının yönünü değiştirmeniz yeterlidir.

51. EKİM 4.HAFTA
DİSK SÜRÜCÜLER
Günümüzde yazılımların dağıtımı, bilgi arşivleme ve sistem
yedekleme de bilgilerin kalıcı olarak saklandığı ortamlardır.
Sabit Diskler
Bilgisayar temel bileşenlerinden içerisinde sadece sabit
disk yapısal olarak diğerlerinden farklılık gösterir. Sabit
diskler, günümüz teknolojisinde, büyük boyutlardaki
verilerimizi uzun vadeli saklamak için kullandığımız
bileşenlerdir. Bu yüzden bilgisayarın en önemli
parçalarındandır.

52. Bilgisayar çalışırken işlenmekte olan veriler ve çalışmakta
olan dosyalar RAM (random access memory-rasgele
erişimli hafıza) saklanır ve burada işlem görür. RAM'ler
sistemin çalışma hızına uyumlu olarak çalışır. RAM'ler
üzerinde içeriği değiştirilebilen (yazılabilen) yongalar
bulundurur ve bu sistem tamamen elektrik akımı ile çalışır.
Bilgisayarı kapattığınızda ya da bir elektrik kesintisi
olduğunda RAM yongasındaki bilgiler kaybolacaktır. Bu
nedenle bilgilerin kalıcı olarak saklanabilmesi için
"manyetik" bir ortam olan sabit diskler kullanılır.

53. Sabit Disklerin Yapısı ve
Çalışması
Sabit disk mekanik bir donanım olması sebebiyle bilgisayar
temel bileşenleri arasında, diğerlerinden daha yavaştır.
Sabit diskin yapısında;
• Disk kasasını bilgisayar içerisine monte etmede kullanılan
vida delikleri,
• Sabit disk kapağının montaj delikleri,
• Manyetik plakalar ve plakaların dönüşünü sağlayan devir
merkezi,
• Kolların ve plakaların hareketini sağlayan hareket motoru,
• Hakaret kolları ve bunların ucunda yer alan okuma yazma
kafaları,
• Verilerin aktarıldığı şerit kablo ve SATA arayüz bağlantısı,
• Motora enerji sağlayan enerji bağlantısı ve en son disk
içindeki hassas hava dengesini ayarlayan hava filtresi
bulunmaktadır.

54. • Bütün sabit sürücüler özel bir motor tarafından kontrol
edilen kolların üzerinde yer alan okuma/yazma başlıkları
ve manyetik malzeme ile kaplı alüminyumdan yapılmış
plaklardan oluşur. Kolların ucundaki iki küçük
okuma/yazma kafası, bu plakalar üzerinde okuma ve
yazma işlemleri gerçekleştirir.
• Plakalar dakikada 3.500 ile 15.000 devirle dönerler ve
devir hızı RPM olarak ifade edilir. Plakalar ile kafalar
arasındaki boşluk uçuş yüksekliği olarak ifade edilir ve bu
yükseklik, bir parmak izinin kalınlığından bile daha azdır.
Okuma/yazma başlıkları diske ne kadar yaklaşırsa bilgi
sürücüye o kadar yoğun depolanır.

55. • Manyetik plakalar: Esnek olmayan ve metal ya da plastikten
imal edilen parçalardır ve üzeri demir-oksit veya diğer
manyetize edilebilir bir madde ile ince bir katman hâlinde
kaplanmıştır. Bu plakalar yuvarlaktır ve ortalarından elektrik
motorunun miline bağlıdır. Bir hard diskin içinde birden fazla
disk plakası olabilir ve bu plakaların tümü aynı hızda döner.
• Hareket motoru : Manyetik diskleri okuma/yazma kafalarının
tüm yüzeyleri okuyabileceği şekilde çok yüksek hızlarda
(dakikada 7200 tur gibi) döndürme görevini yerine getirir.
• Kümeler (Cluster): Disk üzerinde varsayılan, işletim sisteminin
disk yönetimi ile alakalı bir büyüklük olup dosya ve dizinlerin
yerleştirildiği en küçük disk alanına denir. Boyutu dosya
sistemine göre değişir.
• Okuma/yazma kafaları: Her disk plakasının iki tarafındaki
kollar üzerinde okuma yazma kafaları bulunur. Bu kafalar tüm
yüzeyleri okuyabileceği şekilde küçük bir elektromıknatıstan
oluşup diskin merkezinden dış yüzeyine kadar hareket edebilir
ve diskin dönmesi ile okuma/yazma kafasının altında var olan
veri okunur veya yenisi yazılır.

56. • Plaka başına, altta ve üstte olmak üzere iki kafa bulunur.
Ancak “plaka sayısı çarpı 2” gibi formülü de yoktur.
Kafaların plakalar üzerinde gezerken üstünden geçtiği
veri miktarı ne kadar çok ise kapasite o kadar yüksek
olacaktır. Bu mantık ile yakın zamanda geliştirilen dikey
kayıt teknolojisi sayesinde aynı alana daha fazla veri
saklanabilmektedir.

57. • Tüm plakaların üzerinde, verilerin kaydedilmesi amacıyla
iç içe halkalar şeklinde tam bir tur atan, yani daire
şeklinde izler vardır. Bu izler, track olarak adlandırılır. Bir
plaka üzerinde merkezden dışa doğru aynı uzaklıkta iç
içe dairesel halkalardan binlerce track çizebilirsiniz.
şekilde de gördüğünüz gibi bir sabit diskin içinde üst üste
birkaç tane plaka vardır. Her plakada aynı çapa sahip
trackları bir bütün olarak düşündüğünüzde bu track
birleşimi bir silindire benzetilebilir. Dolayısıyla her sabit
disk, plakalar tek başlarına düşünüldüğünde binlerce
track’a, plakalar üst üste değerlendirildiğinde ise bir
plakadaki track sayısı kadar silindire sahip olacaktır.
• Okuma yazma kafaları hep birlikte hareket eder. Bir
okuma yazma kafası 4. iz üzerinde ise diğerleri de aynı iz
üzerindedir. Okuma yazma kafasının konumunu
değiştirmeden okuma yazma yapabildiği tüm izler silindir
yapıyı oluşturur. Eğer sabit disk tek bir disk tabakasından
oluşsaydı silindir ve track aynı anlama gelecekti.

59. Sektörler
Plaka üzerindeki 2 track arasında kalan bölge; bir silindir
parçasıdır ve sektör olarak adlandırılır. Sektörler sabit
disklerin atomudur yani bilgiyi depolarken bölümden daha
küçük bir şeye bölünemez.
Soldaki şekilde; track, silindir ve sektör kavramları
arasındaki ilişki daha net algılanabilir.

60. Sabit Disk Çeşitleri
Fiziksel olarak tüm HDD çeşitleri birbirine benzemekle beraber
güç ve veri kablo soketlerine göre ayrılır. Bu özelliklerini
belirleyen faktör bilgisayara bağlandıkları arabirim açısından
farklılık gösterir.
Sabit diskler günlük kullanımda en çok kapasiteleri ile anılıp
diğer teknik özellikleri teferruat kabul edilir. Fiziksel büyüklük
sınıflandırmasında ise günlük hayatta, 3.5” veya 2.5” yerine PC
sabit diski veya notebook sabit diski şeklinde kullanılmaktadır.
Sabit disklerin sınıflandırılmasında kullanılan diğer özellikler ise
içindeki plakaların dönüĢ hızları, ön bellek miktarları ve sunduğu
yeni teknolojileri sayabiliriz.
ATA sürücülerinin temelde iki türü vardır. İlki paralel ATA yani
PATA sürücüleri, diğeri de seri ATA, yani SATA’dır. PATA, SATA
ve IDE kavramlarının sektörde yanlış bir şekilde tanımlanması
söz konusudur. IDE ve SATA iki ayrı sınıflandırma olarak
değerlendirilir; oysaki SATA’da, PATA’da IDE arabirimini kullanan
disk teknolojileridir. Klasik ATA terimi, SATA’nın çıkmasıyla PATA
olarak revize edilmiştir.

62. Veri Kabloları
PATA disklerin montajını yaparken önce master/slave ayarı
gerekiyorsa yapılmalıdır. Bahsedildiği üzere SATA disklerde bu
ayara gerek yoktur. Sonra sabit disk kasa içerisindeki yuvalara vida
ile her iki taraftan sıkıca oynamayacak şekilde vidalanmalıdır.
. PATA (parallel advanced technology attachment - paralel ileri
teknoloji eklentisi)
Tek bir şerit kablo üzerine en fazla 2 tane sürücü tanımlanabilir. Tek
kablo üzerinde yer alan 2 sürücüden birinin “master”, diğerinin ise
“slave” olarak ayarlanması zorunluluğu vardır. Bunu bir nevi o kablo
üzerinde I/O adresi gibi de düĢünebilirsiniz. Kablo üzerinde 2
master veya 2 slave aygıt olursa kontrolcü bunlardan birini veya
ikisini birden göremez. Master ve slave ayarları kablo üzerinden
otomatik olarak veya sabit disk üzerinden jumper ile ayarlanır.
Paralel olarak veri iletimine sahiptir. Sahip olunan arabirim CDROM,
DVDROM ve HDD (hard disk drive)ler için de aynıdır. PATA sabit
diskler, 40 ve 80 iletkenli kablo (ribbon kablo) ile anakarta bağlanır.
80 iletkenli kablo daha yüksek bant genişliğine sahiptir. Bu kablolar
45 cm’den uzun olmamalıdır. PATA disklerde veri kablosunun bir
kenarında kablo boyunca genelde kırmızı renkte bir Ģerit bulunur.
Kablo disk üzerine bağlanırken bu renkli şerit tarafı mutlaka güç
kablolarına bakmalıdır.

63. SATA
Veri kablosu maksimum 100 cm uzunluğunda olmalıdır.
Kapladığı yer ve uzunluk olarak IDE kablosundan daha
avantajlıdır. SATA3 teknolojisinin çıkmasıyla veri
transferinde 600MB/s hıza ulaşılmıştır.

64. Sabit Disk Seçimi
Satın alacağınız sabit diske karar verirken öncelikle kullandığınız
işletim sistemi kapasitesine dikkat etmelisiniz. Buna depolamak
isteğiniz müzik, video, resim dosyaları ve grafik programları
eklenince büyük ebatta bir arşiv ihtiyacı ortaya çıkacaktır.
Sabit diskler için belirleyici olan diğer bir kıstas ise sabit diskin
dönüş hızıdır.
RPM (Revolutions Per Minute): Diskin bir dakikadaki tur sayısını
ifade eder.
RPM’nin yüksek oluşu veriye ulaşım açısından avantaj sağlar.
Ancak “RPM” yükseldikçe tüketilen enerji miktarı ve fiyatı artar.
Bu yüzden dizüstü bilgisayarlarda pil kullanım süresini kısalttığı
için yüksek “RPM” tercih edilmemektedir.
Ayrıca anakartın SATA, IDE veya SCSI veri kablolarından
hangisini ya da hangilerini desteklediğine bakılarak sabit disk
seçimi yapılabilir.
Bunun yanında genelde gözden kaçan ön bellek, aslında dikkat
edilmesi gereken bir husustur. Çünkü sabit diskte artan ön bellek
miktarı performansı artırır.

65. Sabit Disk Montajı
Montaj için kasayı açmak, sabit diski vidalarla kasaya
tutturmak için yıldız bir tornavida yeterli olacaktır. SATA
sabit disklerde olmamakla birlikte, IDE sabit disklerde
master/slave ayarlarının yapılması gerekir. Bunun için sabit
disk üzerindeki jumper ayarlarına dikkat edilmelidir.