Ang dokumento ay tungkol sa pakikipagtulungan ng Unibersidad ng Pilipinas - Diliman at pamahalaang bayan ng Bustos sa pagpapaunlad ng pamayanan sa Bulacan Heights. Layunin ng programa ang pag-uugnay ng teorya at praktika sa pamamagitan ng field instruction program, kung saan ang mga mag-aaral ay nakikilahok sa mga gawaing pampamayanan. Tinutukoy rin ng papel ang kasalukuyang estado at mga aral mula sa asosasyon ng mga mamamayan sa Bulacan Heights (AMBUH) at ang kanilang mga nakamit sa pag-oorganisa at pagpapaunlad ng komunidad.

1. Tanaw na AMBUHkas! :
Pagkakapit-bisig Tungo sa Dahan-dahang Pag-unlad ng
Pamayanan

2. Unibersidad ng Pilipinas - Diliman
Kolehiyo ng Gawaing Panlipunan at Pagpapaunlad ng Pamayanan
Departamento ng Pagpapaunlad ng Pamayanan
Tanaw na AMBUHkas!:
Pagkakapit-bisig Tungo sa Dahan-dahang Pag-unlad ng
Pamayanan
Bahan, Rosemarie Christ A.
Laguesma, Caithline Bo A.
Maderal, Lusha Francesca D.

3. ABSTRAK
Sa pakikipagtuwangan ng Kolehiyo ng Gawaing Panlipunan at Pagpapa-unlad ng
Pamayanan sa Pamahalaang Bayan ng Bustos, ang mga mag-aaral ay nadestino sa
Bulacan Heights, Bustos Bulacan bilang bahagi ng Field Instruction Program (FIP) ng
Departamento ng Pagpapa-unlad ng Pamayanan. Sa pangkahalatan, nilalayon ng
programa na maiugnay ang teorya at praktika sa gawain ng pagpapa-unlad ng
pamayanan. Layunin naman ng programa sa Bustos na tumukoy ng mga istratehiya sa
pagpapa-unlad ng pamayanan sa konteksto ng pampamayanang pamamahala.
Layunin ng papel na ito na maipakita ang ginawang pagsusuri sa proseso ng
pag-unlad na pinagdaanan ng Asosasyon ng mga Mamamayan sa Bulacan Heights
(AMBUH), ang katuwang na samahan sa Bulacan Heights. Naglalaman ito ng pagsusuri
sa kasalukuyang estado ng AMBUH kabilang ang istruktura at praktika ng samahan
batay sa kanilang Constitution at By laws at ng mga gawaing isinagawa ng FIP sa buong
proseso ng gawaing fieldwork sa Bulacan Heights. Nilalayon din ng papel na ito na
magbigay aral at inspirasyon sa gawaing pagpapa-unlad ng pamayanan partikular sa
pag-oorganisa at pagpapalakas ng samahan.

4. Talaan ng mga Nilalaman
I. Introduksyon.................................................................................................................1
A. FIP Program.........................................................................................................1
a. Ang FIP Program ...........................................................................................1
b. Mga Layunin ng FIP.......................................................................................1
c. Pamahalaang Bayan ng Bustos .....................................................................2
d. Mga Layunin ng Katuwang na Ahensya .........................................................3
B. Konteksto.............................................................................................................3
a. Bustos............................................................................................................3
b. Bulacan Heights (BH) ....................................................................................4
c. Asosasyong ng Mamamayan sa Bulacan Heights (AMBUH)..........................5
II. Timeline ng mga Nakaraang Integration Papers..........................................................6
III. Mga Gawain sa Pag-oorganisa ..................................................................................8
Unang Yugto ng Gawaing Fieldwork.........................................................................8
Ikalawang Yugto ng Gawaing Fieldwork ................................................................. 10
IV. Istratehiya sa Pag-oorganisa.................................................................................... 12
V. Balangkas na Konsepto ............................................................................................ 17
VI. Pagsusuri................................................................................................................. 20
VII. Mga Aral na Natutunan ........................................................................................... 21
VIII. Rekomendasyon.................................................................................................... 28
IX. Repleksyon.............................................................................................................. 30
X. Annex/es................................................................................................................... 37
Annex A - Interview Guide AMBUH Pamunuan ...................................................... 38
Annex B - FGD Proposal AMBUH 17 Feb 2016...................................................... 38
Annex C - Session Guide AMBUH 20 Feb 2016 ..................................................... 40
Annex D - Session Guide AM Youth 22 Feb 2016................................................... 43
Annex E - Documentation 1st FGD AMBUH ........................................................... 46
Annex F - HOA Letter ............................................................................................. 55
Annex G - Documentation AMBUH Meeting 03 March 2016................................... 57
Annex H - FGD Microlending.................................................................................. 61
Annex I - Blockleaders Masterlist............................................................................ 65
Annex J - Minutes of the Meeting 16 March 2016................................................... 67
Annex K - Survey Form (Pagiging Aktibo)............................................................... 72
Annex L - Survey Form (Block Meeting) ................................................................. 75
Annex M - Block Leaders FGD Session Guide ....................................................... 77
Annex N - Block Leaders FGD Documentation....................................................... 79
Annex O - Officers Interview 14 Feb 2016 .............................................................. 89
Annex P - Invitation for Commitment Building......................................................... 91
Annex Q - FGD Guide Closeness Building Activity ................................................. 92
Annex R - AMBUH LNCA PLAN ............................................................................. 95
Annex S - Closeness Building Activity Documentation.......................................... 102
Annex T - CD 125 Final Paper.............................................................................. 108
Annex U - CD 161 Final Paper ............................................................................. 127
Annex V - LNCA Documentation........................................................................... 157
Annex W - Mga Kanta........................................................................................... 167
XI. Sanggunian............................................................................................................ 171

5. 1
I. INTRODUKSYON
A. FIP Program
a. Ang FIP Program
Ang Kolehiyo ng Gawaing Panlipunan at Pagpapapunlad ng Pamayanan
ay may Field Instruction Program o FIP na ginaganap sa ikaapat na taon ng
programang pang-akademiko ng Kagawaran ng Pagpapaunlad ng Pamayanan.
Ang FIP ay naglalayong maunawaan at magamit ang mga natutunang teorya at
praktika mula sa silid-aralan sa pamamagitan ng paglubog sa mga katuwang na
komunidad. Dito ay mas nahahasa ang kaalaman at kakayahan ng mga
mag-aaral sa pag-oorganisa at pagpapaunlad ng pamayanan, at mas nakikita
nila ang tunay na kalagayan, pangangailangan at hinaing ng mga naisasantabi,
naaapi at mahihirap, na dapat nilang mabatid upang mapag-isipan at makamit
ang tunay na pagbabago sa lipunan. Ito ay magagawa at mararanasan ng mga
mag-aaral sa dalawang semestre ng pakikipamuhay sa mga nasabing
komunidad.
Habang nahahasa ang kaalaman ng mga mag-aaral sa ganitong larangan
at nakakatulong din sa pang-araw-araw na kinakaharap ng bawat mamamayan,
natututunan din ng mga mamamayan na palawakin pa ang kanilang kakayahan
na harapin at lutasin ang mga problemang kanilang nararanasan sa
pang-araw-araw na kinakaharap nila at ng kanilang komunidad. Ito ay ang
layunin ng FIP na ipabatid sa mga mamamayan ang kakayahan nilang tulungan
ang kanilang mga sarili at ang isa‟t isa sa pagpapaunlad ng komunidad na
kanilang kinabibilangan.
b. Mga Layunin ng FIP
Nilalayon ng FIP na:
 Mapaglingkuran ang bansa bilang isang propesyonal ng pagpapaunlad
ng pamayanan;
 Maisagawa at maiugnay ang teorya at praktika sa gawain ng
pagpapaunlad ng pamayanan;

6. 2
 Makipamuhay sa mga tao ng pamayanan at maging parte ng kanilang
mga buhay;
 Makipagugnayan sa mga katuwang sa pag-oorganisa tulad ng mga
LGU, NGO at PO.
(Garcia, et. al, 2015)
Nilalayon ng FIP Team para sa Bustos na:
 Makilala ang mga mga istratehiya ng pagpapaunlad ng pamayanan sa
konteksto ng pamumuno at pamamahala;
 Maipagpatuloy ang mga nasimulang gawain ng mga naunang grupo ng
FIP kasama ang mga tao (Garcia, et. al, 2015) ;
 Masuri ang kasalukuyang estado ng Asosasyon ng mga Mamamayan
sa Bulacan Heights (AMBUH);
 Makita ang ideyal at aktwal na relasyon ng block leaders at pamunuan
na batay sa istraktura at praktika ng samahan; at
 Matasa ng Vision Mission at Goals (VMG) kung naisasaisip,
naisasapuso at naisasagawa ng AMBUH sa personal at pangsamahan
na lebel.
c. Pamahalaang Bayan ng Bustos
Ang Pamahalaang Bayan ng Bustos ay naging katuwang ng kolehiyo
simula pa noong taong 2010 sa pamamahala ni Mayor Arnel Mendoza. Sa
pagtutulungang ito nabuo ang kasunduan na kung saan nakasaad na
makikilahok at makikipagtuwangan ang kolehiyo sa mga gawain ng lokal na
pamahalaan na patungkol sa mapanlahok na pamumuno sa iba‟t ibang
sektor sa bayan ng Bustos. (Garcia, et. al, 2015)
Sa kasalukuyang semestre, inaasahang matulungan ng mga
mag-aaral ang AMBUH sa kanilang mga gawain, lalung-lalo na sa
pagpaplano at paghahanda para sa pagpapatupad ng kanilang proyektong
microlending, at sa pagtulong sa mga pinakailangang gawin upang
maisapormalisa ang samahan bilang isang ganap na Homeowner‟s
Association (HOA) sa Bulacan Heights (BH).

7. 3
d. Mga Layunin ng Katuwang na Ahensya
Nilalayon ng Pamahalaang Bayan ng Bustos na matulungan ng mga
mag-aaral ang AMBUH sa:
 Pagpapadaloy ng pag gawa ng polisiya at mekanismo sa pagpapatupad
ng microlending project;
 Pagpapadaloy ng pagsasapormalisa ng samahan bilang isang ganap
na HOA at/o samahan sa BH; at
 Pagbabalik sigla sa mga block leaders
B. Konteksto
a. Bustos
By Mike Gonzalez (TheCoffee) - English Wikipedia, CC BY-SA 3.0,
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=476818
Isang semi-urban na lokalidad na matatagpuan sa ikatlong distrito ng
Bulacan. Napapalibutan ito ng mga bayan ng Baliwag, San Rafael, Plaridel,
Angat at Pandi. Tinatayang 6,999 ektarya ang lawak ng Bustos subalit ito ang
tinuturing na pinakamaliit sa lahat ng bayan.
Mayroon itong 14 na barangay. Walo (8) dito ang agrikultural: ang
Cambaog, Talampas, Malamig, Catacte, Malawak, Liciada, Buwisan at
Camachilihan at anim naman ang maituturing na komersyal: ang Poblacion,
Tanawan, San Pedro, Bonga Menor, Bonga Mayor at Tibagan.

8. 4
Matatagpuan dito ang Angat River na pinagkukunan ng irigasyon ng
Bustos at pinagkukunan din ng kuryente ng Maynila gamit ang Bustos Rubber
Dam. Dating parte ito ng Baliwag pero dahil kailangan pang tawirin ang ilog ng
Angat para marating ang bayan, humiwalay ang Bustos dahil sa trahedyang
naganap kung saan may isang nanay at sanggol na nasawi dahil sa lumubog
na bangka.
b. Bulacan Heights (BH)
Isa itong in-town relocation project mula sa proyektong pabahay ng
National Housing Authority (NHA) na matatagpuan sa Barangay Catacte na
may 10 kilometrong layo sa bayan ng Bustos, Bulacan. Ito ay may sukat na
68,789m2 na kung saan ay may 2,000 na pamilya ang nakatira. Ang
pabahay ay may 1,324 na yunit na inookupahan ng 6,600 katao. Ang mga
residente dito ay nagmula sa mga lugar ng Bulacan na tinuturing na danger
zones o delikado dahil sa ito ay may katabing ilog o patubig na pwedeng
magsanhi ng sakuna.
Oktubre ng taong 2013 nang matapos at ipinamahagi ang mga yunit
sa BH. Ang 800 na yunit ay para sa mga Bustosenyo at ang iba pang natira
ay para naman sa mga nanggaling sa ibang parte ng Bulacan tulad ng mga
bayan ng Plaridel, Norzagaray at Baliuag. Ang BH ay nahahati sa 53 na
bloke kung saan may isa hanggang tatlong block leaders na nakatalaga.
Ang mga block leaders, na kabilang sa AMBUH, ay pinili ng mga tao sa

9. 5
kani-kanilang mga bloke upang maging daluyan ng impormasyon
papuntang pamunuan na siyang nagpapadaloy papunta sa Pamahalaang
Bayan ng Bustos. may sariling kuryente at tubig, may covered court,
paaralan at health center.
c. Asosasyong ng Mamamayan sa Bulacan Heights (AMBUH)
Isang samahang naglalayong pamahalaan ang kabuoan ng Bulacan
Heights upang maisaayos at maitatag ang isang organisado at progresibong
pamayanan na maaaring maging modelo sa iba pang proyektong pabahay.
Nabuo ito noong Setyembre 2014. Ito ay binubuo ng 14 na pamunuan at 93
na block leaders kung saan may nakatalagang 14 na pamunuan: Pangulo,
Ikalawang Pangulo, Kalihim, Ingat-yaman, dalawang Tagasuri, apat na
Tagapamayapa at apat na Tagapagbalita. May 8 na komite sa AMBUH:
Kalusugan, Edukasyon at Kabataan, Kalinisan ng Kapaligiran,
Imprastraktura, Kapayapaan at Kaayusan, Kabuhayan, Pinansya at Kalihim.
Kada komite ay may isang myembro mula sa pamunuan, anim na block
leaders, at mga volunteer. Sa kasalukuyan, ay tatlong komite na lamang ang
aktibo. Ito ay ang imprastraktura, kapayapaan at kaayusan, at kalinisan ng
kapaligiran.
Ang AMBUH ay nagsagawa na ng iilang mga aktibidad kabilang na
ang buwanang paglinis, pagmomobilisa ng tanod at ronda, pagpapagawa ng
humps na naisagawa sa pamamagitan ng mga aktibidad ng organisasyon
na ang layunin ay makakuha ng pondo, at pagkakaroon ng feeding
program. Sa kasalukuyan, 9 na lamang ang aktibong lumalahok at
gumagampan sa kanilang mga tungkulin, mula sa 14 na opisyales. Mula sa
93 na block leaders, 40 - 50 na lamang ang pumupunta sa mga pulong.
(Bahan, Laguesma, Maderal, 2016)

10. 6
II. TIMELINE NG MGA NAKARAANG INTEGRATION PAPERS
Sa bahaging ito, ipinapakita ang mga pagsasanay (pormal at impormal) na
nagpataas ng kapasidad ng AMBUH simula nang ito ay mabuo. Layunin ng timeline na
maipakita ang mga nakaraang pagsasanay na naging kabahagi ang AMBUH upang
makalikha ng ideya sa kung ano ang kasalukuyang estado ng AMBUH batay sa antas ng
kaalaman, kakayahan at kaugalian na nakamit nito.
Semestre at
Akademikong
Taon
Mga Naganap na Pagsasanay na Ipinadaloy ng mga Nakaraang FIP Teams
2nd
Semester
2013-2014
(Barrun, et. al,
2014)
Nabuo ang block leader system
Bumuo ng Community Mobilization Team kung saan nanguna sa pagpapakilos
ng mga block leader.
Pagpapadaloy at pagdodokumento ng mga pulong
Sama-samang pagsusuri ng kalagayan ng Bulacan Heights
Skills Assessment (Pagtutukoy ng potensyal na kabuhayan)
Pagbuo ng mga patakarang pangkapayapaan at pangkaayusan
Pagpapakilala ng konsepto ng Participatory Project Development and
Management (PPDM).
1st
Semester
2014-2015
(Evangelista, et.
al, 2014)
Mayroong 80-100 block leaders, 2-3 kada yunit
Sa ikatlong block leaders' meeting (Sept. 2014) nabuo ang AMBUH
Bumisita sa Jubilee Homes, Plaridel Bulacan kung saan nagbigay inspirasyon
sa AMBUH na kaya rin nilang pamahalaan ang Bulacan Heights upang ito ay
maging isang maayos, maganda at mapayapang pamayanan
2nd
Semester
2014-2015
(Garcia, et. al,
Pagsasainstitusyon: Pagbuo ng By laws and constitution, pagbuo ng komite, at
tungkulin, pagsulat at pagbuo ng alituntunin at resolusyon. Awareness-raising
tungkol sa community governance at ang layunin na maging 15th barangay ng
Bustos ang AMBUH.
Pamumuno: teambuilding session na may sangkap ng Structured Learning Exercises
(SLEs)—pagkakaisa at pagtutulungan; pamumuno- katangian ng lider, karanasan
sa pagiging lider, pagpapakahulugan sa lider.
Community Engaged Scholarship (CES); interseksyon ng mga karanasan ng

11. 7
2015) pamayanan at mga teoryang natutunan ng mga mag-aaral.
Leadership Training gamit ang SLEs na pinanguahan ng Masteral students.
Facilitation at Public Speaking
Community-based Resource Management (CBRM): Nagtasa ng mga rekisitos at
mga pangangailangan. Nakapokus sila sa pangangalaga ng mga pasilidad na
ipinagkaloob sa kanila tulad ng tiangge na nakakuha sila ng 200 pesos kada
linggo na napupunta sa general fund ng asosasyon.
PINANSYA: nagkaroon ng technical writing sessions tulad pagsulat ng request letter,
solicitation, invitation, capacity-building patungkol sa purchase order, purchase
request, cash voucher, at pagsulat ng financial report, etc.
PPDM: Ipinakilala ang PPDM, nagkaroon ng workshop sa paggawa ng project
proposal. Sa komite ng Kalihim, tinipon ang lahat ng kalihim sa lahat ng komite at
sininop nila ang mga nagawang project proposals.
KABUHAYAN: capacity-building tungkol sa market and feasibility study, business
models at nagpadaloy ng mga maaaring lapitan na institusyon tulad ng PCEDO at
NFA.
MID YEAR
2014-2015
(Formento, et.
al, 2015)
Nagpokus sa pagpapalakas ng AMBUH partikular sa paggawa ng project proposal
para sa BUB (bottom-up budgeting)--nagtukoy ng kabuhayan at pinadaloy ang
kapakinabangan at epekto ng naiisip na kabuhayan. Ang mga naisip na
kabuhayan ay una: pasilidad na uupahan pero imposible dahil hindi pa naipapasa
sa lokal na pamahalaan ang BH, 2) center na wet and dry market pero naiisip na
mahirap ito at baka maging mitsa ng hidwaan ng asosasyon. Sa huli, isang
mini-mart ang naisip na gawan ng project proposal. Sa project proposal,
natutunan nilang gumawa mula sa pagbibigay ng panimulang impormasyon ukol
sa proyekto, paggawa ng layunin ng proyekto, pag-kakalkula ng perang gugugulin
sa proyekto, hanggang sa pagpa-plano kung paano pamamahalaan ang
proyekto.
1st
Semester
2015-2016
(Ambe, et. al,
2015)
Pagsasanay sa pangangasiwa ng tunggalian sa loob ng samahan.

12. 8
III. MGA GAWAIN SA PAG-OORGANISA
Ang Field Instruction Program at Lokal na Pamahalaan ng Bustos ay matagal nang
magkatuwang sa gawain ng pag-oorganisa. Itinuturing ang komunidad sa Bustos bilang
isang lugar na maaaring matuto ang mga mag-aaral mula sa mga tao sa komunidad na
binibigyan suporta ang mga programa ng lokal na pamahalaan. Dahil sa nabuong
magandang relasyon sa dalawang panig ay hindi na nahirapan ang mga mag-aaral sa
kanilang pagpasok sa komunidad.
Unang Yugto ng Gawaing Fieldwork
Bago pa man maipadala ang mga mag-aaral sa komunidad ay nagkaroon muna ng
pulong sa munisipyo kasama ang presidente ng AMBUH at kinatawan ng lokal na
pamahalaan kung saan nagkaroon ng pag-uusap sa mga plano para sa organisasyon.
Ayon sa Presidente ay nais niyang mapanumbalik ang sigla at partisipasyon ng bawa't
miyembro ng samahan. Bukod dito ay ninanais nilang maging handa ang mga
benepisyaryo ng isang Sustainable Livelihood Program (SLP) kung saan napiling
programa ang microlending. Kaya naman napagdesisyunan at napagplanuhan na
gawing pokus ang pagpapalakas ng kapasidad ng bawa't miyembro. Kasabay na rin ang
pagpaparehistro nito sa HLURB upang maging isang ganap na HOA na maaaring
makatulong sa kanila bilang isang organisasyon.
Noong pumasok na ang mga mag-aaral ay naging mainit naman ang pagtanggap
sa mga ito. Itinuring silang mga anak ng kanilang mga tinutuluyan ngunit naging malaking
hamon para sa mga gawain ang pagtulong sa kanilang mga tinutuluyan dahil inaasahan
na tutulong sa pagtitinda ang mga ito na kung minsan ay halos buong araw na ang
naigugugol dito kaya naman hirap makapagtrabaho. Ito rin ang unang beses na na
tumanggap ang mga tao sa komunidad bilang maging host families kaya nakikita rin na
hindi pa siguro sila sanay sa ganitong kalakaran. Kung kaya't nalilimitahan kung minsan
ang oras kung kailan puwedeng magtrabaho ang mga mag-aaral. Hindi rin maiwasan
kung minsan ang madalas na pagkukumpara sa mga mag-aaral sa iba pang FIP teams
na nagdaan sa kanilang komunidad.

13. 9
Napagsang-ayunan ng agency supervisor, field adviser at mga mag-aaral na
dalawang organisasyon ang hawakan kung saan ipagpapatuloy pa rin ang pag-oorganisa
sa AM Youth na nasimulan noong taong 2014. Sinubukan ito ngunit hindi na itinuloy dahil
magkaiba ang konteksto ng AMBUH at AM Youth dagdag pa ang kadahilanan na
palaging abala at minsan lang maging libre ang mga miyembro para sa pulong at
pagtitipon.
Ang unang gawaing inilunsad ng mga mag-aaral ay ang pagtukoy ng mga
problemang o suliranin na kinakaharap ngayon ng komunidad at samahan. Isinagawa ito
sa pamamagitan ng isang Focused Group Discussion (FGD) kung saan gumawa din ng
maaaring solusyon sa mga natukoy na problema. Isa pang gawain ay ang aktibidad o
pulong kung saan inalam ng mga mag-aaral ang kaalaman ng mga benepisyaryo
patungkol sa microlending at kasama na rin ang pagpaplano kung paano ito
papamahalaan at ano ang mekanismo nito.
Unang FGD (Ranking ng mga Isyu)
Sa usapin ng microlending, personal na hindi sumasang-ayon ang mga mag-aaral
upang ipagpatuloy ito dahil mula sa obserbasyon at paunang mga interbyu ay hindi pa
handa ang samahan sa ganitong proyekto. Kasalukuyang may hindi pagkakaunawaan sa
loob ng samahan at hindi aktibo ang karamihan ng miyembro kaya nangangamba ang
mga mag-aaral kung ito bang programa na ito ay magtatagal. Ang pagiging matagumpay
ng micro-lending bilang proyekto ay nakasandig sa magandang relasyon na solido, aktibo
at kolektibong ugnayan sa pagitan ng mga miyembro nito. Ang organisadong samahan
ay nakabatay sa dami at kalidad ng lumalahok at kung nagagampanan ang mga
tungkulin.
Kaya nasabi ng mga mag-aaral na mayroong umiiral na gap sa pamunuan at mga
block leaders ay dahil naging negatibo ang reaksyon ng ilan sa pamunuan dahil sa
ginawang aktibidad ng mga mag-aaral kung saan ipinulong ang mga block leaders
pagkatapos pulungin ang Pamunuan patungkol sa micro-lending. Ito ay sinadya ng mga
mag-aaral upang hindi maimpluwensyahan ang pagdedesisyon at maging bukas ang
mga block leaders sa kanilang mga mungkahi, saloobin at suhestyon.

14. 10
Napansin rin ng mga mag-aaral na halos kalahati ng mga block leaders ay hindi na
aktibo sa mga pulong at kanilang tungkulin. Sa halos 80-100 na bilang ng block leaders
ay halos 40 na lamang ang aktibo dito.
Ang samahan ay may istruktura pero wala gaanong partipasyon ang mga miyembro
nito dahil ayon sa ibang mga miyembro ay sawa na sila sa kaka-aral at sa kakadalo ng
mga pulong ngunit wala naman nangyayaring solusyon sa mga suliranin tulad ng isyu sa
usapin ng droga, prostitusyon at kabuhayan. Nakikita rin ito kapag nagpapatawag ng
pulong ay kahit personal nang imbitihain ay hindi pa rin dumadalo ang mga ito at kung
nasa pulong naman ay parang palaging nagmamadaling tapusin ang pulong upang
makauwi.
Ikalawang Yugto ng Gawaing Fieldwork
Sa pagbalik ng mga mag-aaral sa komunidad para sa ikalawang yugto ay
napagdesisyunan ng mga ito na hindi na muna tumuloy sa kanilang mga host families
upang magbigay daan sa mga gawain.
Ibinahagi sa mga opisyales ang ginawang workplan para sa paghahanda sa
darating na pondo para sa micro-lending ngunit ito ay tinanggihan nila dahil sila ay abala
dahil panahon ng eleksyon at natapos na raw ang pagpasa ng mga kinakailangan na
dokumento sa DSWD upang mailabas ang pera. Naging malaking hamon ito sapagkat
ang lahat ng plano ay kailangan baguhin. Dahil sa walang maayos na koordinasyon sa
LGU at DSWD, nagresulta ito na minadali ng mga miyembro ang paggawa ng mga
kinakailangan kung saan hindi nila ito napag-isipan at napagplanuhang mabuti. Nagbigay
lamang ng 3 araw ang DSWD upang ipasa ang mga kinakailangan. Halos naging
malamig na rin ang trato ng ilan sa pamunuan sa mga mag-aaral dahil rin siguro sa hindi
natugunan ang kanilang pangangailangan na dokumento dahil bumalik ang mga
mag-aaral sa Maynila para sa kanilang midsem sharing at naging masama rin ang
impresyon na block leaders lamang ang unang pinulong pagdating sa usapin ng
micro-lending.
Ayon sa kanila ay sila na ang bahala pagdating sa micro-lending sapagkat
tinutulungan naman sila ng konsehal at mula rin sa konsehal ang ideyang ito kahit na sila

15. 11
mismo ay nangangamba sa programang ito dahil mayroong malaking halaga ang
nakasalalay.
Sa pagpaparehistro naman sa HLURB ay mayroon nang bumisita na mula sa NHA
at naka-usap ang Presidente. Ayon sa kanya ay titignan raw kung nakarehistro na ang
kanilang samahan o kung hindi pa ay hinihintay na lamang ang kailangang dokumento
mula sa munisipyo na nagpapatunay na sila ang kinikilalang samahan sa loob ng
Bulacan Heights.
Kaya naman napagsang-ayunan na tasahin na lang ang estado ng samahan at mga
miyembro sa pamamgitan ng Learning Needs and Capacities Assessment (LNCA) kung
saan nagpanayam ng 48 na miyembro kasama ang pamunuan. Umabot ng halos 3 linggo
ang tinagal ng gawain sapagkat madalas ay hindi libre ang mga miyembro dahil sa
kanilang mga trabaho at ito ay kasagsagan pa ng eleksyon. Dahil na rin sa magandang
suporta ng lokal na pamahalaan sa mga miyembro ay hindi nila maiwasang suklian ito sa
pamamagitan ng pangangampanya para sa kandidato at pagtulong sa gawain na may
kinalaman sa eleksyon. Tuwing gabi lamang nakakapagpanayam ang mga mag-aaral
dahil mas libre ang mga miyembro at sila ay nasa kani-kanilang mga tahanan.

16. 12
IV. ISTRATEHIYA SA PAG-OORGANISA
Gumamit ng iba't ibang istratehiya ang mga mag-aaral sa pag-oorganisa sa
AMBUH upang lubos na maging epektibo at maging makabuluhan ang mga gawain.
Nilalayon nito na mapalakas ang kapasidad ng mga miyembro, matukoy ang
kasalukuyang estado, malaman ang mga problemang kinakaharap ng samahan at
komunidad at magplano kasama ang mga tao.
Pakikipamuhay
Malaki ang naiambag ng pakikipamuhay sa parehong mag-aaral at sa mga tao sa
komunidad. Bukod sa pagtira sa kanilang mga tirahan ay inaasahan rin ang mga
mag-aaral na tutulong sa kanilang mga gawain at pakikihalubilo sa interes ng mga tao.
Mula sa pakikipamuhay ay maaari nang magkaroon ng palagayan ng loob kung saan
magiging bukas at malaya ang bawat isa magbahagi ng kanilang mga saloobin, isyu at
pinagdadaanan na maaaring maging malaki ang ambag sa mga gawain sa usapin ng
pagpapaunlad ng pamayanan. Sa pamamaraang ito ay magiging mas malalim ang
pagkakakilala sa mga tao sa komunidad, maaaring sa pakikipagkwentuhan kung saan
mas mararamdaman ng parehong panig na sila ay hindi naiiba sa isa't isa at parehong
magtutulungan sa mga gawain.
Mula sa pakikipagkuwentuhan sa mga taga komunidad ay maraming napulot na
mahahalagang impormasyon ang mga mag-aaral na makatutulong sa kanilang pagsusuri
at pag-oorganisa ng kalagayan ng mga tao at samahan at gayun din ng komunidad.
Nakitang epektibong pamamaraan naman ito upang lubos na makapagbahagi ang bawa't
isa sa impormal na pamamaraan.
Sa pakikipamuhay ay naging pamilya na rin ang turing ng mga taga komunidad sa
mga mag-aaral. Bilang isang organisador ay marapat lang na iparamdam sa mga tao na
sila ay kaisa at handang tumulong nang buong puso na walang hinihinging kapalit. Sapat
na ang kanilang partisipasyon at suporta upang mas mapabuti ang kalagayan ng
komunidad.

17. 13
Pagsuri ng Kalagayan
Bilang organisador ay dapat lamang na maging maingat sa pagsuri ng kalagayan
ng mga tao. Bago gumawa ng aksyon ay dapat muna itong pag-isipan mabuti at
pagnilayan. Ang mga orginasador ay hindi habang buhay na mamamalagi sa komunidad
kaya naman importante na masimulan nang maayos at tama ang pag-oorganisa dahil
ang mga tao ay maiiwan sa komunidad nang matagal na panahon.
Inaasahan na mula sa pagsusuri ay mas makabubuo ng maayos na gabay para
sa mga pangangailangan ng komunidad upang ito ay mas maging epektibo at
kapaki-pakibabang. Ang mga organisador ay tagagabay lamang at tagapagpadaloy sa
mga tao upang lumabas ang kanilang mga potensyal at mapataas ang kanilang
kapasidad upang mamuno dahil higit na sila ang nakakaalam ng kanilang mga problema
sa komunidad at sila rin ang makapagbibigay ng solusyon para dito. Sa prosesong ito ay
magkakaroon rin ng pag-angkin ang mga tao sa kanilang pinapahalagahan na
komunidad at samahan at maaring magkaroon ng pang personal, pang samahan o pang
komunidad na pag-unlad.
Sa loob ng halos tatlong buwan na pakikipamuhay ay hindi dapat mawala sa
katangian ng isang organisador ang magsuri at makisama sa mga tao.
Panayam
Dahil sa hindi maiiwasang pagkaabala ng mga tao ay ginamit na pamamaraan ang
pakikipag-panayam sa mga miyembro. Dito ay mas nakakakuha ng malalim na
impormasyon mula sa kanila.
Sa pakikipanayam ay mas nakapagbahagi ang mga pamunuan ng kanilang mga
saloobin mula roon ay natukoy na mayroong umiiral na gap sa loob ng samahan. Mas
naging malapit din ang mga mag-aaral sa pamunuan dahil sa one on one na
pag-iinterbyu sa mga miyembro dahil binibisita ang mga ito sa kanilang mga tahanan.

18. 14
Sa pamamagitan ng panayam ay inalam ng mga mag-aaral kung ano ba ang
pakahulugan ng pamunuan sa pamumuno at ano ang mga katangian nito. Inalam rin
kung nagagampanan nga ba ang mga naka-atas na tungkulin o gampanin ng bawa't isa.
FGD
Pagtukoy ng isyu
Ang unang gawain ay ang pagtukoy ng mga isyu na pang komunidad at pang
samahan. Mula sa FGD ang kinakaharap na problema ng samahan ngayon ay ang
maraming bilang ng hindi aktibong miyembro at ang hindi na pagtutuloy ng mga pulong
na nakasaad sa kanilang CBL. Mayroon ding hindi pagkakaunawaan sa loob ng
samahan kung saan nagresulta ng kanilang pagkawatak-watak. Kung sa pang
komunidad naman ay ang pangunahing lumabas ay ang pagkalulong sa droga ng mga
kabataan at pagkasangkot sa prostitusyon.
Mas pinili ng samahan na pagtuunan ng pansin ang mga isyung pang komunidad
upang hindi na raw maging masama ang imahe ng komunidad sa buong Bustos. Kung
kaya't ito rin ang napili nina Ate Rye at Ate Arny, mga graduate students na pagtuunan ng
pansin. Sa kasalukuyan ay nakabuo na sila ng isang samahan ng mga bagong lider na
kababaihan na inaasahang magpapatuloy ng pagbibigay oryentasyon sa mga taga
komunidad kung paano didisiplinahin ang mga anak upang makatulong sa hindi nila
pagrerebelde o paglihis ng landas.
Microlending
Dahil nga sa ito ang pangunahing pangangailangan ng mga miyembro ng
samahan ay nagkaroon ng isang pulong kung saan dinaluhan ng mga benepisyaryo na
mula sa pamunuaan at block leaders.
Dito pinagplanuhan ang mga magiging patakaran nila at mekanismo sa
pagpapatakbo ng programang ito bilang malaking halaga nga ang nakasalalay na salapi
dito. Inalam rin ng mga mag-aaral kung gaano na nga ba kahanda ang samahan sa
proyekto na ito at kung bukal nga ba sa kanilang kalooban ang gagawin nilang programa.
Ang iba ay natatakot o nangangamba dahil baka hindi raw ito mabayaran at maibalik sa

19. 15
DSWD at ang iba naman ay nasasabik dahil magiging malaki raw ang magiging tulong
nito sa kanilang kabuhayan at pangangailangan.
LNCA (Learning Needs Capacities Assessment)
Isinagawa ang gawain na ito sa pamamagitan ng pakikipagpanayam sa lider upang
makapagbahagi ang bawat indibidwal ng kanilang mga personal na pagtingin sa usapin.
Ang layunin ng gawain na ito ay ang:
Malaman ang konsepto ng aktibong paglahok para sa mga lider
Malaman ang umiiral na relasyon sa mga pamunuan at block leaders
Matukoy kung naisasaisip, naisasapuso at naisasagawa ba ang VMG ng AMBUH
sa pang personal at pangsamahan na lebel
Matukoy ang pagkakaunawa sa tungkulin at gampanin ng Pamunuan at block
leaders
Matukoy ang konsepto ng pagiging lider sa pagtingin ng AMBUH opisyales
Malaman ang relasyon ng AMBUH sa iba pang mga salik na nakakaapekto sa
takbo ng samahan
Pagkatapos makalap ang mga datos ay pinagsuma at inalisa ito ng mga
mag-aaral upang tukuyin ang ideyal at akwal na kaalaman at pagtingin ng AMBUH at
block leaders. Mula sa mga nakalap na impormasyon ay doon gagawa o magdidisenyo
ng isang aktibidad para sa samahan na maaaring makatulong sa pagsasa-ayos at
pagpapaunlad ng kailang samahan.
Ayon sa resulta ng sinagawang LNCA ay ang kahulugan lamang ng partisipasyon
sa mga miyembro ay ang regular na pagdalo sa mga pulong at paglahok lamang sa
aktibidad. Ang mga kadahilanan naman ng kanilang hindi paglahok ay ang trabaho at
gawaing bahay na hindi naman nila puwedeng libanan. Marami rin ang nagsabi na ang
nag-uudyok ng kanilang paglahok ay ang maraming bagay nilang natututunan sa mga
aktibidad.

20. 16
Ang isyu ng komunikasyon ang nakikitang balakid sa samahan. Hindi naman
nagkukulang ang Pangulo sa pag-iimbita sa mga miyembro tuwing may pulong. Ang mga
hindi nakakadalo ay hindi naman nasasabihan patungkol sa mga napag-usapan kaya't
kung minsan ito ang pinagmumulan ng hindi pagkakaunawaan o tsismis. Napansin rin
ng mga mag-aaral na walang personal na relasyon ang mga lider na maaaring nagdulot
ng hindi pagkakaunawaan. Kapag may trabaho at gampanin ay natatapos nila ito at
napag-uusapan. Siguro ay sa mukha lamang sila magkakakilala ngunit hindi sa lebel ng
pagiging kaibigan o kasama kung hindi kapwa lider lamang.
Closeness Building (Team Building)
Ayon kay (Felizco, et al, 2004) ang team building ay maaaring maging susing
interbesyon na maaaring makatugon sa iba't ibang isyu. Maaaring sa pag-aayos ng hindi
pagkakaunawaan, pag-angkop sa mga pagbabago o ang pagtugon sa mahirap o pangit
na relasyon sa isang samahan.
Mayroon ring dalawang uri ng aktibidad patungkol sa team building, ito ay ang
task oriented at relationship oriented. Ang team building ay maaaring dumirekta sa
pagresolba ng mga problema, pagiging epektibo ng mga gawain at ang pagpapayabong
ng mga rekurso ng samahan upang makamit ang mga layunin.
Importante sa pagbuo ng isang aktibidad sa team building ay dapat nakadepende
sa analisis ng sitwasyon ng samahan lung saan komunikasyon at relasyon ang
lumabas. (Felizco, et. al, 2004)
Mula sa naging resulta ng LNCA ay nagdisenyo ang mga mag-aaral na maaaring
tumugon sa kanilang kinakaharap na isyu sa loob ng samahan. Dahil nakita ng mga
mag-aaral na tanging maayos na daloy ng komunikasyon lamang ang kanilang
kailangang ayusin. Naglunsad ang mga ito ng isang gawain o aktibidad na maaaring
magkakilanlan ang mga lider at maaaring makapag bonding nang hindi patungkol sa
trabaho ang usapan.

21. 17
V. BALANGKAS NA KONSEPTO
Ginamit sa balangkas na ito ang Ladder of Participation ni Sherry Arnstein kung saan
masasabing magkaiba ang antas ng partisipasyon ng block leaders at AMBUH. Ang
AMBUH ay nasa Delegated Power at ang block leaders ay nasa Placation. Ayon kay
Arnstein, sa antas ng Placation mayroon ng kaunting antas ng impluwensya ang mga
mamamayan pero nananatili pa rin ang tokenismo. Ang mga residente ng Bulacan
Heights ay pumili ng block leader upang maging kinatawan ng kanilang block sa mga
pagpupulong na isinasagawa ng AMBUH subalit hawak pa rin ng AMBUH ang
kapangyarihan ng pinal na desisyon sa asosasyon. Tuwing buwanang pulong ng block
leaders, sila ay kinokonsulta ng AMBUH patungkol sa mga ilang plano. Bagaman ito ang
istruktura ng pagdedesisyon, hindi nangangahulugan na hindi maayos ang takbo ng
samahan. Gamit ang Forming Storming Norming Performing Adjourning ni Tuckmann na
nagpapakakita ng pag-unlad ng kapasidad ng isang samahan, masasabing nasa
Performing na antas ang AMBUH. Sa antas na ito, sinasabing kaya na ng AMBUH na
tumayo sa sarili nitong paa kahit na walang patnubay. Isa pang indikasyon na sila ay
Performing na ay ang pagkakaroon nila ng pinagkaisang layunin at adhikain. At kahit na
may hindi pagkakakunawaan, ito ay nireresolbahan agad sa pamamagitan ng bukas at
maayos na daloy ng pag-uusap. Dagdag pa ang pagkakaroon nila ng kalinawan ng
tungkulin at tunguhing tatakbuhin ng samahan. Sinasabi sa Performing na antas na hindi

22. 18
na sila kailangang turuan o gabayan kung papaano kikilos. Naabot ang ganitong antas
dahil sa kapasidad na taglay ng AMBUH bilang isang samahan.
Ayon kay (Alan Fowler na nabanggit sa akda nina Felizco, et. al, 2004), nahahati sa
tatlong kakayahan ang kapasidad ng isang samahan. Isa dito ay ang ang Ability to Be
(AB); mga kaugalian at pagpapahalaga na nagpapanatili ng identidad at misyon ng
samahan. Sa AMBUH, patunay riyan ang ilang pagpapahalaga na naisasabuhay ng
samahan. Naipapatampok magpahanggang sa ngayon ang diwa ng pagtutulungan ng
mga residente ng Bulacan Heights partikular ng mga lider. Ang diwa ng bolunterismo ang
nagpapakilos sa mga tao upang makamit nila ang kanilang layunin. Sa AMBUH, ang
pakikipagtuwangan kasama ang iba pang grupo tulad ng 4Ps (Pantawid Pamilyang
Pilipino Program) at Guardians sa isang gawain na isinagawa ay isang halimbawa ng
pakikipagtulungan. Nakikipagkaisa ang bawat lider (AMBUH at block leaders) sa gawain
ng AMBUH nang walang hinihinging kapalit. Mahirap man masiguro ang likas-kayang
partisipasyon, ang bawat isa ay may pagpapahalaga sa kanilang mga tungkulin bilang
isang lider. Kahit na may mga nangyaring hindi pagkakakunawaan, nagkakaisa ang lahat
sa iisang layunin na mapa-unlad ang Bulacan Heights bilang isang matatag, mapayapa,
malinis at progresibong pamayanan. Pagdating sa pagdedesisyon, may pagpapahalaga
ang Pamunuan sa demokratiko at mapanlahok na uri ng pampamayanang pamamahala,
nagbibigay ito ng malayang pagkakataon sa mga block leader at kapwa lider sa
Pamunuan na ihayag ang kanilang mga suhesyon at opinyon sa anumang gawaing
isinasagawa ng asosasyon. Buhay na buhay din ang diwa ng pagmamalasakit sa kapwa
sa pamamagitan ng damayan. Nag-iikot ang mga block leader sa mga kabahayan para
makakalap ng donasyon para sa namatayan.
Isa rin sa indikasyon ng kapasidad ng isang samahan ay ang Ability to Do (AD) kung
saan tinitingnan ang kakayahan ng isang samahan na makamit ang itinakdang adhikain.
Kung titingnan ang mga rekursong mayroon ang AMBUH, ang komite ng imprasktrutura
at komite ng kabuhayan ay may mga proyekto na naglalayon na makakalap ng pondo na
napupunta sa pangkahalatang pondo ng asosasyon. Isa rin indikasyon na nagpapakita
ng kakayahan ng AMBUH ay ang kasapian nito. Ang bawat miyembro ay may malinaw
na pagkakahati ng tungkulin at ang lahat ay handang makilahok sa anumang gawain na
napag-usapan ng samahan. May umiiral na sistema at istruktura na nagpapatakbo sa
asosasyon. Ang Pamunuan o AMBUH ang pangunahing nagdedesisyon kung saan

23. 19
ibinababa o ipinapadaan sa kapulungan ng block leaders. Sapat ang kakayahan ng
bawat opisyal ng Pamunuan upang pamahalaan ang bawat komite. Ang hamon sa
kasalukuyan ay kung papaano muling bubuhayin ang mga komite sa pagtutulungan ng
AMBUH at block leaders. Noon pa man, natunghayan na ang pagsasabuhay ng AMBUH
ng kanilang mga natutunan sa panahon ng pakikipagtuwangan nila sa UP FIP. Nariyan
ang mga proyektong sila mismo ang nagpasinaya na nilahukan ng maraming residente
tulad ng Summerfest at ilang proyketong pinangunahan ng mga komite ng AMBUH.
At ang pinakahuling aspeto na nagpapakita ng kapasidad ng isang samahan ay ang
Ability to Relate (AR) kung saan ipinapakita ang kakayahan ng isang samahan na
lumikha ng mga panglabas na relasyon samantalang napapanatili ang awtonomiya bilang
isang samahan. Sa AMBUH, ang isang patunay nito ay ang pagkakaroon nito ng
multi-stakeholder na pakikipagtuwangan sa ilang mga proyektong ipinatutupad nito.
Pangunahin ang pagkakaroon nito ng maayos at mayabong na relasyon sa Lokal na
Pamahalaang Bayan ng Bustos. Nariyan ang lokal na pamahalaan ng Bustos para
tumulong at umagapay sa gawain ng AMBUH. Isa rin ang pakikipagtuwangan ng AMBUH
sa iba't-ibang institusyon tulad ng kapulisan para sa pagmomobilsa ng tanod sa ilalim ng
komite ng Peace and Order. Pati na rin ang iba pang samahan sa Bulacan Heights tulad
ng grupo ng mga kabataan, ang Association of Motivated Youth (AM Youth), 4Ps,
Guardians, at mother leaders ng Brgy. Catacte.
Tunay ngang nagtataglay ang AMBUH ng mga kakayahang pumapailalim sa tatlong
aspetong ito ng kapasidad ng isang samahan. Masasabing, performing na ang AMBUH
kung saan nangangahulugang handa na ito na mas palawakin pa ang kakayahan nito
tungo sa isang pangmalawakang uri ng mapanlahok na pampamayanang pamamahala.
Batay sa nakikitang kakayahan ng AMBUH, masasabing may sapat na kahandaan ang
AMBUH o Pamunuan upang makipagtulungan sa lokal na pamahalaan sa paghahanda
sa Bulacan Heights na maging isang barangay kung sakali mang nanaisin rin ng mga
residente. Ang block leaders bilang pundasyon ng liderato kasama ng AMBUH ang
mangunguna sa pagpapadaloy ng paghahanda para sa pagiging barangay ng Bulacan
Heights. Kung ito man ay makapangyayari, ang inisyatibong ito ng lokal na pamahalaan,
ng AMBUH, at ng block leaders ay isang halimbawa ng mapanlahok na uri ng
pampamayang pamamahala. Ayon kay (Ferrer, 2006), sa pampamayanang pamamahala,
kinikila ang kakayahan ng mga mamamayan na pamahalaan ang kanilang mga

24. 20
sarili. Gamit ang sarili nilang kakayahan at rekurso, sila ang nagtutukoy, nagsusuri at
tumutugon sa kanilang mga problema. Sila rin ang tumutugon sa kung papaano
pamamahalaan ang sarili nilang yaman o rekurso para sa mas pagpapa-unlad ng
kanilang pamayanan. Ang mga tao ang tumutugon sa sarili nilang problema subalit hindi
nangangahulugang isinasara nila ang kanilang mga sarili sa panlabas na tulong.
Maisasakatuparan ito sa pamamagitan ng pag-oorganisa. Sa pagtutulungan ng AMBUH,
block leaders at lokal na pamahalaan ng Bustos, mas makapangyayari ang
pampamanayang pamamahala sa tatlong aspeto: ang pampamayanang pamumuno o
Community Leadership (CL), pampamayanang pagsasakapangyarihan o Community
Empowerment (CE) at pampamayanang pagmamay-ari o Community Ownership (CO).
Ang CL ay malayo sa tradisyunal na uri ng pamamahala kung saan ang may katungkulan
ang mas nakakaalam ng pangangailangan ng pamayanan. Sa CL, ipinatatampok ang
mapanlahok na uri ng pamumuno. Dito may kakayahan ang mga mamamayan na
magpasya sa anumang desisyon na may kinalaman sa pagpapa-unlad ng kanilang
pamayaman. Sa CE mas may kapangyarihan ang mga tao na makakuha ng rekisitos ng
pamahalaan, may boses ang mga residente na maiparating ang kanilang mga hinaing.
Ibinabahagi ng pamahalaan ang kapangyarihan na magdesisyon sa mga mamamayan
para sa sariling ikauunlad ng pamayanan. Samantalang sa CO, mas may pag-angkin
ang mga mamamayan sa sariling pamayanan. Sa aktibong pakikilahok sa mga gawaing
pampamayan, may pag-angkin din sa prosesong pinagdadaanan. Sa tatlong aspetong ito
ng pampamayanang pamamahala, malaki ang tungkulin ng lokal na pamahalaan sa
pagsuporta at paggabay sa pamayanan upang makamit minimithing pag-unlad. Ang
Bulacan Heights ay nagpapakita sa kasalukuyan ng mga manipestasyon ng
pampamayanang pamamahala (Ambe, et. al, 2015). Isa itong indikasyon sa posibleng
kahandaan ng Bulacan Heights sa pagiging isang barangay. Sa tulong na maayos na
relasyon ng AMBUH, block leaders, at ng lokal na pamahalaan, hindi malabong marating
ang ganitonng antas ng pag-unlad. Ang kailangan lang ay tuloy-tuloy na pag-oorganisa at
pagpapataas ng kapasidad ng mga tao para sa kahandaan ng pagpapadaloy ng proseso
nito.
VI. PAGSUSURI
Kung susuriin ang mga palihan, pagsasanay at mga pinagdaanan ng AMBUH simula
noong taong 2014 ay masasabing nasa performing stage (Tuckman) na ang samahan
kung babalikan ang timeline. Nagkukulang na lamang siguro sila sa implementasyon ng

25. 21
mga ito dahil magpasahanggang ngayon ay nakadepende pa rin ang samahan sa mga
mag-aaral. Kung saan inaasa pa rin sa mga ito ang gawain at mga pangangailangan ng
samahan. Kaya ito ay nasabi na nakadepende ay dahil sa hindi sila nabibigyan ng tsansa
o nahahayaan na kumilos nang sila-sila lang ngunit noong nawala ang mga mag-aaral
(FIP team) ay nagawa nila ang kanilang mga kailangan para sa micro-lending nang
walang tulong ng sino man. Ito ay isang indikasyon na sila ay performing na estado na.
Mas mainam siguro kung sa susunod na mga panahon ay ialis muna ang pokus sa
samahan upang hayaan muna sila ang dumiskarte sa kanilang mga gawain upang mas
mahasa pa ang mga kakayahan at kaalaman ng mga lider. Ayon mismo sa mga lider ay
kung sa usapin lamang ng mga pagsasanay ay marami na silang nadaluhan at kung
minsan ay nagsasawa na nga raw sila sa kakaaral.
Malinaw rin sa pamunuan at block leaders ang kanilang tungkulin at gampanin bilang
lider. Ang natatanging isyu ay ang dahilan ng pagiging di aktibo ng mga miyembro at ito
ay dulot ng kawalan ng regular na komunikasyon kung saan nabubuo ang hindi
pagkakaunawan at ang pagkawala ng personal na relasyon ng Pamunuan at block
leaders bukod sa relasyon bilang magkatrabaho. Malaki ang implikasyon nang dahil sa
walang regular na pulong at komunikasyon sa mga miyembro ay nagreresulta ng hindi
nila pagkakaroon ng mas malalim na pagkakakilanlan. Maaaring ito ang dahilan kung
bakit hindi solido bilang isang samahan ang organisasyon.
Nararapat siguro na palakasin na lang muna ang kapasidad ng mga block leaders
upang sila ay makatulong sa gawain ng pamunuan at maging handa na ito sa susunod
na pag-oorganisa upang maging isang ganap na barangay ang Bulacan Heights.
Maaring tignan na ng LGU ang pagsasaproseso ng pagiging Barangay kung saan
magbebenepisyo ang mga tao sa komunidad.
Masasabi na maunlad na ang samahan base sa kanilang konteksto ng
pagkakahulugan nila sa aktibong paglahok at mga gampanin.
VII. MGA ARAL NA NATUTUNAN
Sa mga lumipas ng linggo ng integrasyon, maraming natutunan ang FIP team mula
sa kanilang naging karanasan sa komunidad. Ang mga sumusunod na konsepto ay
nakapag-ambag sa praktika ng pagpapaunlad ng pamayanan:

26. 22
Attachment and Detachment
Mahalaga ang makiayon, makisama at makiisa sa mga mamamayan kapag
lumulubog sa isang komunidad, lalo na sa mga unang linggo ng pakikipamuhay kung
saan kinikilala pa ng mga mag-aaral ang komunidad at kinikilala naman ng komunidad
ang mga nasabing mag-aaral. Ito ay lalong importante kapag naitakda na makikitira sa
host family, sapagkat nakikita at nakakasama ng mag-aaral ang pamilya araw-araw, at
nararanasan din kung paano sila nabubuhay sa bawat araw. Mahalaga rin ang
pagkakaroon ng ugnayan upang makita ang buhay sa komunidad sa kanilang pananaw,
at maranasan ang kanilang nararanasan sa bawat araw nila sa komunidad.
Sa ganitong paraan, mas naiintindihan at nakakaugnay ng mga mag-aaral ang
mga mamamayan, kaya naisasaloob ng mga mag-aaral ang pang-araw-araw na
kinakaharap ng bawat tao sa komunidad. At sa pagkakaroon ng ugnayan, nakakahanap
din ang mga mag-aaral ng kanilang mga pangalawang magulang, na kanila ring
binibigyan ng pagmamahal na tulad ng kanilang pagmamahal sa tunay nilang pamilya, na
kanilang nakakasama kahit ano pa ang nagaganap sa tatlo hanggang apat na buwan ng
FIP. Ang ganitong karanasang dala ng nasabing ugnayan ay nagsisilbi ring panahon
upang malaman ang ugat at hindi lang ang babaw ng problema ng host family. At sa
pakikipag-usap ng mga mag-aaral sa mga mamamayan sa mga pagpupulong,
aktibidades at pati na rin sa mga kwentuhan, ang mga nasabing mag-aaral ay hindi na
mga mag-aaral kundi bahagi na rin ng komunidad.
Mahalaga rin sa mga ganitong programa ang mabantayan at masubaybayan ng
mga mag-aaral ang kanilang bawat galaw at gawain, dahil may mga pagkakataong sila
ay masyadong lumulubog sa komunidad na nakakalimutan na nilang tingnan at suriin sa
lente ng CD ang mga nangyayari sa komunidad. Kailangang matutunan ng mga
mag-aaral na bumukod pansamantala sa ugnayan, upang hindi sila lumihis sa kanilang
pakay dahil sa pagiging malapit sa mga mamamayan, at upang makita at mapanatili pa
rin nila kung ano man ang pinagkaiba nila sa mga mamamayan. Sa kabila ng pagiging
malapit sa mga tao sa komunidad, mahalagang matutunan at isaalang-alang ng mga
mag-aaral ang pagiging kritikal at mapanuri, ngunit hindi pa rin nakakalimutan ang
pagiging miyembro ng komunidad na maaaring lapitan ng mga mamamayan. Upang
mangyaring magtiwala nang lubos ang komunidad sa mga mag-aaral, at magampanan

27. 23
nila ang kanilang papel sa komunidad sa pagsisilbing panimula ng pagbabagong
kailangan ng komunidad o organisasyon, kinakailangan alalahanin ang konsepto ng
attachment detachment.
Bolunterismo
Ang paghahandog ng sarili ay ang pinakaugat ng pagpursigi ng isang tao upang
lumahok sa mga gawain. Ito ay ang pagtaglay ng tao ng malinaw na pananaw sa
katuturan ng pagsapi sa isang organisasyon, at pagkakaroon ng paghangad na lumahok
sa pagbuo at pagsasakatuparan ng nasabing pananaw. Masasabi ng FIP team na hindi
ito taglay ng mga block leaders at ilan sa mga kasapi ng pamunuan sapagkat hindi sila
sumasali sa mga pagpupulong at ang nagiging dahilan nila ay may trabaho sila at kung
ano man ang kanilang pinagkakaabalahan. Bagkus kulang sila sa pagkukusang-loob sa
mga ganitong gawain, o sa tinatawag na bolunterismo. Ayon sa LNCA, batid naman ng
mga block leaders ang katuturan ng kanilang pagsapi sa organisasyon, ngunit
nahihirapan silang lumahok dahil sa kanilang obligasyon sa pamilya, partikular sa
produksyon at reproduksyon na gampanin. At dahil wala silang nakukuhang materyal
tulad ng pera o pagkain sa kanilang paglahok sa organisasyon, mas pipiliin pa nilang
ibuhos ang kanilang sarili sa trabaho kung saan sila ay nakakatanggap ng sahod, upang
mamuhay nang normal sa pang-araw-araw. Kung wala ang bolunterismo, wala ang
pagpupursigi o ang paghahandog ng sarili, at kasunod na nito ang kawalan ng
pakikilahok.
Sa konteksto ng AMBUH, maaaring magkaroon muna sila ng mga aktibidad kung
saan magkakaroon ng pagkakataong magkakilanlan silang lahat nang mas mabuti. Nang
sa ganitong lagay, magkakaroon sila ng ibang dahilan para lumahok sa mga aktibidad at
pulong. Gugustuhin na nilang lumahok dahil marami silang kakilala nang lubusan at hindi
na nila maiisip na pagpupulong ng mga katrabaho lamang ang kanilang pupuntahan
kundi pagpupulong ng mga magkakaibigan. Maaaring hindi ito gaano kagandang rason
sa ngayon, pero sa kalaunan kapag nakikita na nila ang resulta ng prosesong
pinagdadaanan nila, babalik at babalik na rin ang kanilang kagustuhan magkusang-loob.

28. 24
Makabagong Organisasyon vs. Organisasyong Matagal na Nabuo
Mahirap mapanatili ang aktibong paglahok ng mga miyembro ng mga matagal na
na organisasyon. Base sa personal na karanasan, ang AMBUH, kung ihahambing sa
mga bagong organisasyon tulad ng mga nakilala at nakatrabaho ng FIP sa unang
semestre, ay matanda na at matagal nang tumatakbo bilang isang organisasyon. Hindi
tulad ng Ang Karapatan ng Kabataan Ating Protektahan (AKKAP) ng Golden Horizon
Relocation Site sa Cavite, ang Core Group ng Saint Martha Relocation Site sa Bocaue,
Bulacan, at sa GMA Kapuso Village HOA (GMAKV HOA) ng Barangay 106 sa Tacloban,
madami-dami ng pinagdaanan ang mga miyembro ng AMBUH na pagpupulong, pati na
mga aktibidades at pagsasanay sa pagpapalakas ng kapasidad. Sa ganitong dami ng
kanilang pinagdaanan, ang kasalukuyang maririnig sa kanila ay, "Ay, 'di ba nagawa na
natin yan? May certificate na kami nyan,” o, “Meeting na naman?” Mas mahirap ring
mapanatili ang kanilang interes at maging ang kanilang paglahok kapag ang mga
gawaing kanilang lalahukan ay gugugol ng mahabang oras.
Sa kaso naman ng mga bagong organisasyon, ang mga miyembro nito ay
nasasabik pa kapag may itinatakdang petsa at oras para sa kanilang mga pagpupulong
at aktibidades, dahil bago ang mga ganitong gawain para sa kanila. At sa kaso ng mga
matagal na na organisasyon, ang mga miyembro nito, lalo na ang mga nasa dalawang
taon ng pagiging miyembro, ay naghahanap at naghihintay ng mga konkretong resulta o
bunga ng kanilang paglahok at pinaghirapan. At sa ganitong sitwasyon ay kanilang
mababatid na panahon, pagsisikap at pagpupursigi ang kakailanganin upang mangyari at
makita ang pagbabago.
Pakikipamuhay at Integrasyon
Sa paglubog sa komunidad, mahalagang kilalanin ang iba‟t ibang kultura na
mayroon sila. Malaki ang kahalagahan ng pag-iintindi sa kabuoan ng konteksto ng
komunidad at ng mga mamamayan nito, lalung-lalo na ng mga pamilya na kadalasang
binibisita ng FIP team. Ito ay napakahalaga lalo na sa mga unang linggo ng integrasyon.
Dito ay inoobserbahan ng komunidad at ng FIP team ang galaw at gawain ng isa't isa, at
sa pagkakataong ito, ang FIP team ang siyang makikiayon sa pamumuhay ng mga
mamamayan. Sa buong FIP, dapat matutunan ng team kung paano makisalamuha at

29. 25
makipag-usap sa mga miyembro ng komunidad, na mararamdaman ng mga nasa
komunidad na sila ay madaling lapitan, at gayunpaman ay nakukuha pa rin ng team ang
respeto nila. Tungkulin din ng FIP team na mapaintindi lagi sa mga miyembro ng
komunidad kung ano ang kanilang ginagawa nang sa gayon ay maiwasan ang kaguluhan
at pagkalito.
Importansya ng Pagpapahinga
Importante ang pagpapahinga sa kahit anong organisasyon, lalung-lalo na kapag
habang nagpapahinga ay nilalaan ang oras na ito upang makapagnilay-nilay sa mga
bagay na napagdaanan na at pagdadaanan pa. Kung titingnan ang proseso sa
pagpapaunlad ng organisasyon, mahalaga ang paglaan ng oras para sa organisasyon
upang mabigyan ng pagkakataon ang mga miyembro nito na makita at mapayabong ang
kanilang kakayahan nang hindi tinutulungan o iniimpluwensyahan ng mga hindi kasapi sa
kanilang organisasyon. Ang mga aktibidades at pagsasanay na isinagawa para sa
pagpapalakas ng kapasidad ng mga miyembro ng organisasyon -- kapasidad, partikular
ang kanilang kakayahan sa ilang gawain, tulad ng technical writing, planning, facilitation,
public speaking and conflict management -- ay kanilang magagamit at magagawa sa
kanilang mga gawain sa organisasyon kapag sila ay nasa punto na mararanasan na nila
ang mga suliranin na nangangailangan ng mga nasabing kakayahan o suliraning kalakip
ng mga kakayahang ito, at kapag sila ay nagiging subok na sa pagharap sa mga
ganitong suliranin.
Pagbibigay importansya sa oras ng komunidad
Tulad ng sinabi ni Propesor Jun Manalo sa isang klase sa CD 125, iba ang
konsepto ng komunidad sa oras. Para sa komunidad, ang oras ng pagpapaunlad ng
organisasyon ay araw araw sa buong taon, kumpara sa FIP team na tatlo (3) hanggang
apat (4) na buwan lamang ang pinagbabasehan. Kaya minsan, tila lumalabas na
minamadali ng FIP team ang komunidad sa tuwing nagpapatawag ng ilang pagpupulong
sa loob ng isang buwan. Maaaring kinukumpara ito sa tuwing wala ang FIP team sa
komunidad, kapag walang klase, kung saan paminsan-minsan lang ang mga pulong.

30. 26
Kinakailangan ding makiayon sa oras ng komunidad lalo na sa mga panahong
tulad ng eleksyon kung saan may mga volunteer work na ginagawa ang mga miyembro
ng komunidad upang mapagkitaan. Kapag nagsasagawa ng interbyu at pagpupulong,
minsan ay kailangang gabi ginagawa ang mga ito, kung kailan nakauwi na ang lahat at
tapos nang maghapunan. Tumatagal ang proseso ng pagkalap ng impormasyon sa
tuwing nangyayari ito dahil delikadong umikot-ikot pa sa komunidad kapag gabi na.
Kaugalian at Kilos na Dapat Taglay ng Isang Manggagawa ng Pagpapaunlad ng
Pamayanan
Ang manggagawa ng pagpapaunlad ng pamayanan ay may malalim na
pag-unawa sa konteksto. Dapat niya laging isaalang-alang na ang iba‟t ibang komunidad
ay may iba‟t ibang mga karanasan at kultura, at iba't iba ang lebel ng pag-unlad. Hindi
niya dapat makakalimutan ang makisama at makibagay sa kung ano man ang
nangyayari sa komunidad at sa mga miyembro nito. Dapat ay laging bukas ang isipan ng
manggagawa ng pagpapaunlad ng pamayanan, na hindi niya dapat ito sinasara kahit
kailan, upang tuloy-tuloy ang kanyang pagkatuto sa mga bagay-bagay, dahil walang ni
isang komunidad na magkapareho. Lagi rin niyang tatandaan ang pagiging magalang sa
maraming paraan sa bawat araw ng kanyang pakikipamuhay sa komunidad.
Napakahalaga ang pagkakaroon ng respeto sa isa‟t isa sa loob ng komunidad. At sa mga
panahon nagkakaroon ng di pagkaintindihan, ang manggagawa ng pagpapalunlad ng
pamayanan ang nagkukusang umintindi sa mga bagay-bagay.
Utang na loob
Patuloy na sinusuportahan ng mayor ng bayan ng Bustos ang mga miyembro ng
komunidad sa maraming paraan. Isa na rito ay ang pagbibigay ng scholarship sa mga
piling kabataan ng komunidad, na naging malaking tulong sa kani-kanilang pamilya. At
dahil sa scholarship na hatid ng mayor, napapansin na ang mga nasabing pamilya ay
pursigidong magbigay-serbisyo sa Pamahalaang Bayan ng Bustos sa kahit anong
paraan. Ayon kay Pe-pua at Marcelino, ang konsepto ng utang na loob ay hindi
maihahalintulad sa konsepto ng “debt” bilang burden, dahil sa konteksto ng kaugaliang
Pilipino, maaaring suklian ang isang pabor kahit kailan. “It is a beautiful element of
Filipino interpersonal relationships that binds a person to his or her home community”.

31. 27
Maaaring ito ang isa sa mga pinanghahawakan ng mga nagpupursigi sa layunin ng
organisasyon. Maliban sa kanilang kagustuhan na magkaroon ng pagbabago sa
komunidad, nararamdaman nila na kapalit ng suportang binibigay sa kanila ng
pamahalaang bayan ay ang matulungan at mapanatili ang organisasyon.
Kahalagahan ng Suporta ng mga Katuwang na Organisasyon sa Labas ng
Komunidad
Hindi dapat mag-isang nagsisikap ang isang organisasyon sa pagkamit ng kanilang
layunin. Napakahalaga ang magkaroon ng mga katuwang na institusyon sa labas ng
kinasasakupan ng organisasyon, kabilang ang pamahalaang bayan ng Bustos at ang UP
CSWCD, dahil sila ang nagbibigay ng suporta at gabay tungo sa pagpapaunlad ng
organisasyon -- suporta at gabay sa porma ng tulong-pampinansyal sa kanilang mga
pagpupulong at aktibidades, o pamamatnubay sa proseso ng pagpapaunlad, o sa kahit
anong paraan na kanilang kakailanganin sa kanilang mga gawain. Kakailanganin ng
isang organisasyon ang kahit anong tulong na matatanggap nito, na maging ang katiting
na suporta mula sa ibang tao ay magbibigay-sigla sa mga miyembro nito upang
maglunsad ng malawakang pagbabago sa kanilang komunidad.

32. 28
VIII. REKOMENDASYON
Para sa Pamunuan ng AMBUH:
Batay sa naging karanasan ng FIP team sa komunidad at kasama ang organisasyon,
isa sa mga maimumungkahi para sa pamunuan ng AMBUH ang maglaan ng oras at
programa na kung saan babalikan nila ang lahat ng kanilang naranasan at natutunan sa
nakalipas na dalawang taon, simula nang maitatag ang organisasyon.
Sa kabilang dako, ipagpatuloy sana ng AMBUH ang kanilang mga gawain sa
organisasyon tulad ng micro-lending, at sana ituloy ang mungkahing magkaroon ng
swimming kasama ang block leaders bilang isang aktibidad na naglalayong patatagin pa
ang kanilang relasyon sa isa‟t isa. Maaari din na gawing mas masaya at mas maikli ang
mga pulong kasama ang mga block leaders upang maudyok pa ang mga block leaders
na lumahok sa mga nasabing pulong. Sana rin ay maging mas malapit na ang mga block
leader at pamunuan upang maudyok ang mga block leaders sa oportunidad na mas
mamuno pa sa kani-kanilang mga bloke sa pamamagitan ng mga komiteng
kinabibilangan nila.
Sana ang pamunuan ng AMBUH ay matututo mula sa kanilang mga naging
karanasan, na kakayanin na nilang patunayan ang kanilang sarili sa mga susunod na
semestre pagdating sa pamumuno at pagpapaunlad ng komunidad.
Para sa Lokal na Pamahalaang Bayan ng Bustos bilang Katuwang na Ahensya:
Inirerekomenda na ipagpatuloy ang pakikipagtuwangan sa AMBUH at iba pang
samahan sa Bulacan heights na magkaroon ng boses lalung-lalo na sa mga
minumungkahi ng mga taong kabilang dito. Sana rin ay matulungan ng Pamahalaang
Bayan ng Bustos ang BH na maging isang ganap na barangay sa pamamagitan ng
pagsuporta sa mga aktibidades ng AMBUH at ang mga ipaplanong aktibidades ng mga
block leader para na rin sa pulong bayan.

33. 29
Para sa Susunod na FIP Team:
Isang rekomendasyon din ang pag-iba ng magiging pokus ng FIP sa susunod na
semestre, nang hindi lumilihis sa kagustuhan ng komunidad na maging isang barangay.
Samakatuwid, ang maimumungkahing pokus ng programa para sa komunidad ay sa
paglinang ng kakayahan ng mga block leaders na pamunuan ang kanilang
kinasasakupan, sa pamamagitan ng pagsagawa ng mga pulong-barangay na kung saan
ay magpupulong ang mga block leaders at kanilang gagawan ng sintesis ang mga
mungkahi at pangangailangan ng kani-kanilang bloke. Ang nasabing sintesis, na
titingnan bilang pangangailangan ng komunidad, ay tatrabahuin ng mga block leaders
bilang isang sanggunian o pulong-komunidad, at ang ganitong paraan ng pamumuno ng
komunidad ay magsisilbing hakbang sa pagsasaayos at pagkakaisa ng mga bloke sa
komunidad, at sa pagtatalaga ng komunidad bilang isang ganap na barangay ng Bustos.
Mungkahi rin ng FIP team na mapag-ayon ng mga susunod na FIP teams ang mga
isinagawang proseso at programa bago at pagkatapos ng nasabing pag-iba ng pokus, at
pangasiwaan sa mga semestre pagkatapos ng susunod na semestre ang pagsuri sa
AMBUH (partikular sa kung ano ang nangyari sa organisasyon at sa kung ano ang
kanilang nagawa sa panahon na inililipat ang pokus ng FIP).

34. 30
IX. REPLEKSYON
Bahan, Rosemarie Christ A.
Ito na ang huling repleksyon na ipapasa ko at ngayon ang tanging nararamdaman ko
ay takot at pangamba sa tatahaking landas sa labas ng pamantasan. Alam ko sa aking
sarili na hindi pa ako sigurado sa kung anong pokus sa gawaing pagpapa-unlad ang
gusto kong pasukin. Hindi sapat ang aking natutunan sa loob ng pamantasan upang
sumabak sa pakikibaka ng gawaing pagpapa-unlad. Ito ang pinagmumulan ng aking takot
at pangamba sapagkat ang propesyong pagpapa-unlad ng pamayanan ay hindi madali.
Ang pundasyon nito ay utak at puso. Utak sa pagsusuri at puso sa paglilingkod para sa
bayan. Kung wala ang isa, hindi mabubuhay ang isa.
Iba't iba ang konteksto ng pag-unlad subalit ang lahat ay nag-ugat sa kahirapan.
Maging ang daang tatahakin patungo sa pag-unlad ay samu't sari rin. May malubak, may
matubig, may mabundok, may mapatag, may masikip, at may maluwag. Subalit iisa ang
katangian ng mga daang ito; mahaba, malalim at tuloy-tuloy. Mahaba ang daan sa
propesyong ito. Nagsisimula sa pag-alam kung nasaan na nga ba tayo at saan tayo
patungo? Malalim dahil ang bawat daan ay may sariling pakahulugan sa atin. Ito ay
binubo ng ating pagpapahalaga, pangarap at pangamba. Ang mga daang ito ay
tuloy-tuloy rin dahil ang pagkatuto ay hindi nagtatapos. Ito ay panghabambuhay.
Pagkatapos ng ikalawang semestreng pakikipamuhay, napagnilayan ko na ang
pagpapa-unlad ng pamayanan partikular sa konteksto ng Bustos ay patungkol sa
pagkakaroon ng mayabong na pakikipagtuwangan at pakikipagkapit-bisigan. Ito ay
ang pagtutulungan at pagkakaisa ng iba't-ibang stakeholders. Isang patunay ang bayan
ng Bustos kung saan magkatuwang ang pamahalaan at mga mamamayan sa
pagpapa-unlad hindi lamang ng pamayanan kundi ng buong bayan. Kabahagi ang mga
mamamayan sa mga pangka-unlarang inisyatibo ng pamahalaan. Ang Bayan ng Bustos
ang isang magandang modelo ng pamamahala kung saan ito ay mapanlahok at inklusibo
sa mga mamamayan higit ng mga nasa laylayan. Nabigyan ako ng kaunting pagtanaw na
may pag-asa pang makipagtrabaho sa gobyerno. Kung katulad ng Bustos ang ibang
bayan, mas magiging maayos ang proseso ng pag-unlad para sa mga marhinalisadong
grupo ng mga mamamayan tulad ng mga Informal Settler's Families (ISFs).
Ang pagbabago ng lipunan ay hindi agad makakamit. Ito ay dumadaan sa

35. 31
makasaysayang tunggalian at pakikibaka. Pakikipagtunggali sa istrukturang bumubuo ng
sistemang nagpapapalaki sa agwat ng mayayaman at mahihirap, tumatangkilik sa
pagkakahati-hati at indibidwalismo, nagpapataas ng bulnerabilidad at bumabalakid sa
pag-unlad ng tao.
Sa paanong paraan ito bubuwagin? Kailangan ng puwersa sa parehong loob at labas
ng istruktura upang mas maging malakas ang impak ng pagbuwag nito. Kailangan ng
sama-samang kapangyarihan hindi lamang ng mga nasa labas: laylayan, marhinalisado,
maynoridad bagkus maging ng mga nasa loob: naghaharing-uri, gobyerno, mayayaman
at mga elitistang grupo. Kailangan ng mga nasa loob na maging bukas at inklusibo.
Kailangan nilang magbigay oportunidad, pagkakataon at kapangyarihan sa mga
pinagkaitan ng kapangyarihan at kaunlaran.
Bilang isang manggagawa sa pagpapa-unlad ng pamayanan, saan tayo pumapasok?
Tayo ang nagbibigay puwang sa agwat na humahati sa loob at labas. Tayo ang
nagpapadaloy na pagkakataon at proseso upang magkaroon ng interaksyon sa dalawang
panig. Sa pamamagitan ng ating mga istratehiya at pamamaraan, tayo ay
nakapagbibigay kapangyarihan sa mga nasa laylayan upang maabot ang kanilang mga
pangarap o pag-unlad na pinapangarap.

36. 32
Laguesma, Caithline Bo A.
Akala ko magkapareho lang ang CD 181 sa CD 180. Akala ko walang ibang
mangyayari sa semestreng ito na hindi pa nangyayari noong unang semestre. Akala ko
matagal pa bago matapos ang ikalawang semestre. Sobrang daming akala, ni isa ay
nagkatotoo. Kahit na pareho lang naman ang karaniwang kaba na nararamdan sa simula
ng semestre kapag magaassign na ng field sites at teammates, kahit na pareho lang ang
paghinayang na „di na pareho ang teammates at kahit na pareho lang ang pagiging sabik
sa kung ano man ang darating, hindi parin magkapareho ang mga nangyari noon sa
ngayon.
Ngayong semestre ko lang naranasang maghost family nang mag-isa. Kakaiba ang
pakiramdam na makasama araw-araw ang mga taong „di ko naman kaano-ano. Kakaiba
ang pakiramdam na manatili sa bahay ng mga taong walang ibang rason para panatilihin
ako sa kanilang pamamahay kundi ang kanilang busilak na kalooban at pagmamahal sa
kapwa tao. Nakakamangha ang mga taong ganito, lalung-lalo na sa kanilang
kasalukuyang kalagayan. Nakakamangha dahil sila na hindi naman gaanong pinagpala
sa aspeto ng pera ang siya pang pumayag at nag-iimbita pang makitira at makikain kami
sa kanila.
Dito sa FIP ko lalong nauunawaan ang pagiging tama ng CD. Dito napapagtibay ang
pagiging tama ng ginagawa natin sa CD kung saan hindi naman agarang makikita ng
mga myembro ng organisasyon ang resulta ng mga nagagawa nila sa komunidad, pero
nakikita at nakikita nating mga FIP students ang kagandahang dulot ng ilang semestreng
paglulubog doon at ang pagkakaiba ng noon sa ngayon.
Hindi naging karaniwan ang semestreng ito. Madami ang nangyari. Madami ang
napagdaanan. Madami ang nakilala. Sa mga napagdaanan sa semestreng ito, lahat ay
nagsisilbing lugar upang matuto. Matutunan ang mga bagay na pwedeng matutunan
ngayon, at matutunan ang mga posibleng hindi na matututunan pa sa mga susunod na
pagkakakataon.
Hindi ang mga aktibidad na naisasakatuparan sa loob ng isang semestreng
paglulubog ang basehan sa pagtatagumpay ng FIP team. Kundi ang pagrespeto sa

37. 33
prosesong pumapaloob sa komunidad: na hinding hindi dapat kinakalimutan ang
konsepto ng mga myembro ng komunidad sa kanilang oras, na hindi pinipilit ang
pagkakaroon ng aktibidad kung hindi naman kinakailangan, na hindi pinipilit ang mga tao
na gawin kung ano ang ayaw nilang gawin, na inuugat talaga ang problemang naroroon,
na tinitingnan ang prosesong pinagdaanan, pinagdadaanan at pagdadaanan pa ng
komunidad. Tulad ng mga naranasan ko noong unang semestre, napapagpapatibay lang
na hindi minamadali ang proseso. Hindi ito base sa mga aktibidad. Hindi ito base sa
sinsabi ng isang tao lamang. Ito ay base sa kabuoan ng larawang pinapalooban ng
komunidad. Lagi kong tatandaan ang mga ito, dahil sa mga susunod na pagkakataon ay
nasa labas na ako ng akademikong mundo. At sa tingin ko, ito ang isa sa mga
pinakaimportanteng natutunan ko sa buong buhay ko, hindi lang bilang isang estudyante
ng Pagpapaunlad ng Pamayanan kundi sa kabuoan nito. Makakamit natin ang tunay na
pagbabago. Proseso lang. Tiwala lang.

38. 34
Maderal, Lusha Francesca D.
Ang kahirapan ay hindi lamang masusukat sa yaman tulad ng salapi at ari-arian.
Maaari itong maranasan ng tao bilang isang indibidwal lalo na kung hindi nabibigyang
importansya ang kaniyang boses at kapasidad.
Sa usapin ng maalwan na buhay ay nararapat bigyang pansin ang kapasidad,
kakayahan at kapangyarihan ng bawat indibidwal na maaari pang i-maksimisa o maging
tulay sa pangkabuuang pag-unlad ng sarili. Ang pagbabago ay nagsisimula muna sa
sarili bago ito maka-ambag sa isang samahan patungo sa pagbabago o pag-unlad na
minimithing makamit.
Importante ang mga piling prinsipyo at perspektiba ng CD sa pagpapaunlad ng
mga tao at pamayanan. Ito ay may dinadaanan na sistematiko at planadong proseso.
Mula sa tatlong buwang na pakikipamuhay sa Bulacan Heights ay marami ang
naiambag nito sa aking pagkatuto at karanasan patungkol sa pag-oorganisa.
Kinakailangan ito ay may prosesong pinagdadaanan bitbit ang mga prinsipyo at disiplina
ng CD.
Ang samahan sa Bulacan Heights ay may matatag na suporta mula sa lokal na
pamahalaan kaya naman nakikita ko na malaki talaga ang epekto sa komunidad kung
suportado ang layunin at adhikain ng isang samahan. Hindi mararating ng AMBUH
ngayon ang kanilang pagiging organisado pagdating sa pamamahala ng komunidad kung
hindi dahil sa suportang ibinibigay sa kanila ng taga labas. Sa ngayon sila ay masasabi
ko na nakamit na ang isang organisadong samahan at kulang na lang ay ang pag-gamit
at pag-gawa ng kanilang mga natutunan upang sumabak na sa ibang lebel ng
pag-oorganisa upang maging isang ganap na barangay.
Masasabi ko rin na importante talaga ang partisipasyon ng mga tao dahil higit na sila
ang nakakakilala at nakakaalam sa sarili nilang komunidad. Kasama ang buong pusong
paglilingkod ng organisador para sa bayan at mga tao nito ay sama-samang
magtutulungan para sa kaunlaran na pang personal, pang samahan o pang komunidad.

39. 35
Bilang isang organisador, masarap sa pakiramdam ang maglingkod sa mga tao nang
walang inaasahang ano mang kapalit, sapat na nakikita ko sila na natututo at unti-unting
bumabangon at kumikilos nang sama-sama.
Napatunayan ng karanasan na ito na hindi lamang sa loob ng silid aralan ang
pagkatuto, maaari rin itong maituro ng mga tao mula sa karanasan sa komunidad. Dahil
higit na mas pinagtibay nito ang aking mga kakayahan at nalalaman na may kinalaman
sa pagpapa-unlad ng pamayanan at mga tao.
Marami man ang isyu at hamon sa pag-oorganisa ay nais ko pa rin ipagpatuloy ang
aking landas na tinahak bilang isang manggagawa ng pagpapa-unlad ng pamayanan
dahil walang makakpantay sa aking tuwa at galak na nararamdaman kapag nakakasama
ko ang mga tao sa komunidad. Sila man ay salat sa buhay pero napaka-init at totoo ang
kanilang pagtanggap sa amin.

40. 36
X. ANNEX/ES
Annex:
A - Interview Guide AMBUH Pamunuan
B - FGD Proposal AMBUH 17 Feb 2016
C - Session Guide AMBUH 20 Feb 2016
D - Session Guide AM Youth 22 Feb 2016
E - Documentation 1st FGD AMBUH
F - HOA Letter
G - Documentation AMBUH Meeting 03 March 2016
H - FGD Microlending
I - Blockleaders Masterlist
J - Minutes of the Meeting FGD 16 March 2016
K - Survey Form (Pagiging Aktibo)
L - Survey Form (Block Meeting)
M - Block Leaders FGD Session Guide
N - Block Leaders FGD Documentation
O - Officers Interview 14 Feb 2016
P - Invitation for Closeness Building Activity
Q - FGD Guide for Closeness Building Activity
R - AMBUH LNCA Plan
S - Closeness Building Activity Documentation
T - CD 125 Final Paper
U - CD 161 Final Paper
V - LNCA Documentation
W - Mga Kanta

41. 37
Annex A - Interview Guide
General Objective: Itasa ang kasalukuyang sitwasyon/kondisyon ng AMBUH
Specific Objectives:
1. Makita ang kasalukuyang istruktura ng AMBUH at maikumpara sa ideal na istruktura
2. Malaman ang mga naging aktibidad o gawain na nilahukan
3. Malaman ang lahatang pagtingin sa kung ano ang pangangaiangan ng samahan sa
ngayon
4. Malaman ang kanilang relasyon sa AM Youth
Mga Katanungan:
1. Kamusta po kayo? (Pamilya, Trabaho)
a) Bilang block leader: Kelan pa? Ano ang mga nagawa? (Mga agenda)
b) Ano ang mga tungkulin? Tuwing kelan at kelan huling nagmeeting? Kinikilala ba
sila bilang block leader? Advantages and disadvantages ng pagiging block
leader?
c) Ano ang kanilang tungkulin/function sa AMBUH? (bilang block leader)
d) Bilang lider sa AMBUH, ano po ang posisyon at tungkulin? Kamusta ang
komiteng hawak? Nagpupulong po ba kayo sa inyong komite? Kelan at ano ang
naging agenda? Ano ang mga naging proyekto at aktibidad na naipatupad? Ano
ang mga suliranin o problema na mayroon ang komite? Paano niyo po ito
sinosolusyunan?
e) Nagpupulong po ba ang pamunuan/main officers? Active pa ba lahat ng officers
ng pamunuan?
f) Ano po ang nag-uudyok sa inyo sa aktibong paglahok?
2. Anu-ano po ang mga gawain/proyekto na naipatupad ng AMBUH simula ng mabuo?
3. Ano po sa tingin niyo ang mga pangangailangan ng AMBUH sa ngayon? (mga
suliranin, mga bagay na gustong matutunan na makakatulong sa komite, AMBUH?
4. Ano po ang relasyon niyo sa AM Youth? And vice versa? Ano po ang inaasahan niyo
na gawin ng AM Youth?

42. 38
Annex B - FGD Proposal AMBUH 17 Feb 2016
20 February 2016
7:00 - 9:30pm
Health Center, Bulacan Heights
Unang Talakayan Kasama ang Asosasyon ng Mamamayan sa Bulacan Heights
(AMBUH)
Layunin:
 Mapatunayan ang mga nakalap na impormasyon sa ginawang interbyu
 Matukoy ang mga pangunahing isyu sa loob ng organisasyon
 Matukoy ang mga solusyon sa mga nabanggit na suliranin
Layunin Topic Method Output Resources Duration Persons-i
n -charge
Mapatunayan
ang mga
nakalap na
impormasyon
sa ginawang
interbyu
Resulta ng
Interbyu
Konsultasyon Documentation
Sinangayunan
g impormasyon
Metacards
Marker
Masking
Tape
30 mins C a i t h
R o s e
C h e s k a
Matukoy ang
mga
pangunahing
isyu sa loob
ng
organisasyon
Kasalukuy
ang
Suliranin
Ranking
Problem
Tree
Documentation
Prioridad na
problema
Metacards
Marker
Masking
Tape
Manila
Paper
1 hr
Matukoy ang
mga solusyon
sa mga
nabanggit na
suliranin
Solusyon
sa
Natukoy
na
Suliranin
Solution
Tree
Documentation
Initial na
solusyon
-do- 45 mins

43. 39
Daloy ng Programa
Oras Aktibidad
7:00 - 7:10pm Introduksyon/Pagpapakilala
7:10 - 7:40pm Unang Sesyon
7:40 - 8:40pm Ikalawang Sesyon
8:40 - 9:25pm Ikatlong Sesyon

44. 40
Annex C - Session Guide AMBUH 20 Feb 2016
20 February 2016
7:00 - 9:30pm
Unang Talakayan Kasama ang Asosasyon ng Mamamayan sa Bulacan Heights
(AMBUH)
Preliminaries (10min) Tagapagpadaloy: Rose, Caith
Bating Pambungad at Panalangin
Tatawagin si Pang. Juanillo upang pangunahan ang panalangin at ang bating
pambungad. Ipapakilala ni Pang. Juanillo ang mga mag-aaral ng UP na nadestino sa
Bulacan Heights sa ikalawang semestre, taong 2015-2016.
Pagpapakilanlanan
Magpapakilala naman ang mga opisyales ng AMBUH. Babanggitin nila ang kanilang
pangalan, posisyon at sasagutin ang tanong sa isang salita: ano ang AMBUH ngayon at
ano ang AMBUH sa hinaharap?
Pagbabahagi ng mga layunin
Ang nais na makamit pagkatapos ng diskusyong ito:
1) Mapatunayan ang mga nakalap na impormasyon sa ginawang interbyu
2) Matukoy ang mga pangunahing isyu sa loob ng organisasyon at sa komunidad at
matukoy ang mga suliraning nais bigyang diin o tuon
3) Matukoy ang mga solusyon sa mga nabanggit na suliranin
Unang Sesyon (30min)
Ibabahagi ng tagapagpadaloy ang mga nakalap na impormasyon patungkol sa
kasalukuyang estado ng AMBUH. Ang pagbabahagi ay nahahati sa dalawa:
A. Pang-organisasyon na isyu:
 Block leader - hindi aktibo
 Opisyales ng AMBUH - hindi aktibo, may di pagkakaunawaan, walang
ganang magtrabaho dahil walang sahod
 Committee head - sila lang ang nagtatrabaho
 Hindi aktibong komite (Peace&Order at Infrastructure Committee lang ang
aktibo)
 AM Youth - inaasahan na gumampan ng tungkulin para sa kabataan (hal.

45. 41
Prostitusyon)
B. Pang-komunidad na isyu:
 Kanal
 Maingay na kapit-bahay
 Sugal
 Prostitusyon
 Drugs
 Away
 Hindi lahat naglilinis kahit na may “Tapat ko, Linis ko”
 Menor de edad na nagkalat
Matapos makapagbahagi, tatanungin ng tagapagpadaloy ang mga sumusunod na
katanungan:
1) Mayroon bang hindi malinaw sa mga nabanggit?
2) Sumasang-ayon ba sila o hindi sa mga impormasyon? Bakit?
3) May idadagdag pa ba o may gustong palalimin sa mga nabanggit?
Mga Kailangan: Metacards, marker, masking tape, manila paper
Ikalawang Sesyon (1 hr)
Unang bahagi:
Matapos mapatunayan o mabalida ang mga impormasyon, sa sesyong ito tutukuyin ng
mga kalahok kung alin sa mga suliranin ang nais bigyang tuon. Bibigyan ng tig-5 shapes
(5- heart, 4- cloud, 3-triangle, 2-square, 1- circle). Bibigyan ng 5 minuto ang bawat
kalahok na mag-isip kung alin sa mga suliranin ang kanilang prayoridad. Mas mataas ang
value, mas mahalaga.
Ikalawang bahagi:
Pagkatapos ng ranking, ang top 3 na suliranin ang ipapadaloy para sa pag-uugat ng
problema. Ipapamahagi ang problem tree template sa bawat grupo. Ang mga kalahok ay
hahatiin sa 3 grupo. Tutukuyin ng mga kalahok ang ugat at bunga ng bawat isyu.
Pagkatapos ng 15 minuto, ibabahagi ng bawat grupo ang kanilang problem tree.
Pagkatapos ng presentasyon ng bawat grupo, ipapadaloy kung mayroong gustong
idagdag o kung may hindi sinasang-ayunan.
Mga kailangan: Hearts, manila paper, marker, manila paper, masking tape
Ikatlong Sesyon (45 min)

46. 42
Sa sesyong ito, tutukuyin ng mga kalahok ang maaaring gawin sa bawat suliraning
natukoy. Tatanungin ng tagapagpadaloy ang mga sumusunod na tanong:
1) Paano nakikitang solusyunan ang mga suliranin? Ano ang kabaliktaran ng mga
nabanggit na ugat at bunga?
Ang nabatid na problema ay _____________ kung kaya‟t ang naiisip namin na solusyon
ay ___________ dahil gusto naming makamit ang __(kabaliktaran ng problema)__.
Mga kailangan: Manila paper, marker
Overall Synthesis:
Mahalaga ang pagtukoy ng problema at pagpaplano ng isang organisasyon ng mga
programa at aktibidad. Mas masaya at maganda itong gawin ng sama-sama para
mapakinggan ang opinyon ng bawat isa at makarating sa iisang solusyon na
sinasang-ayunan ng lahat.
Program of Logistics and Expenditures
Item Quantity Unit Price Total Remarks
Manila
Paper
3 pc 6 php 18 php To be
acquired
Construction
Paper
1 rim 120 php 120 php To be
acquired
(Avia)
Masking
Tape
1 pc 50 php 50 php To be
acquired
Marker 3 pc 27 php 81 php To be
acquired
(Pilot)
Snacks 13 pack 20 php 260 php To be
acquired
Scissors 1 pc - 529 php On hand

47. 43
Annex D - Session Guide AM Youth 22 Feb 2016
22 February 2016
7:30 - 9:30pm
Health Center, Bulacan Heights
Unang Talakayan Kasama ang Association of Motivated Youth (AM Youth)
Preliminaries (15min) Tagapagpadaloy: Rose, Cheska, Caith
Pagpapakilanlanan
Magpapakilala ang mga myembro ng AM Youth at ang mga estudyante ng UP.
Babanggitin nila ang kanilang pangalan, at sasagutin ang tanong: ano ang iyong naging
paborito o hindi malilimutang aktibidad na isinagawa at nilahukan ng AM Youth? Bakit?
Ang nais na makamit pagkatapos ng diskusyong ito:
Matasa mga aktibidad at programa ng AM Youth simula nang ito‟y maitatag:
 Matukoy ang mga naging gawain at programa ng AM Youth at malaman
kung ano ang naging positibo at negatibong dulot ng bawat gawain.
 Malaman ang naging hamon at naging solusyon na ginawa ng mga kalahok
sa bawat gawaing nilahukan at pinadaloy.
ICE BREAKER (20mins)
Kabataan Liga Maj
Bata
Children
Child
Marami
Kayo
Tayo
Basketball
Maj
Jonna
Pen
Court
Homie
Tulok
UP
Maliit
Cute
Student
Perya Pag-ibig Droga
Baliwag
Viking
Ferris Wheel
Sugal
Color game
Karaoke
Pagmamahal
February
Puso
Forever
Bitter
Hugot
Marijuana
Juts
Weed
MJ
Shabu
Bato
Masama
Videoke Tambay Eleksyon
Kanta
Perya
300
Maura
Eros
Lyrics
Inuman
Katuga
Block
Out-of-School Youth (OSY)
Walang Magawa
Bored
Mayor
Munisipyo
Youth Coordinator
Boto
Dapat Tama
Kabataan
Rehistro

48. 44
Unang Sesyon (1 hour)
Unang bahagi:
Ang mga kalahok ay hahatiin sa grupo na binubuo ng tatlo hanggang apat na tao.
Bibigyan ng tatlong minuto ang bawat grupo upang isulat sa metacards ang mga naalala
nilang aktibidad at programa na nilahukan at ipinadaloy nila simula ng sila ay nabuo.
Ididikit ito sa timeline na nakapaskil sa harap. Ang bawat grupo ay magkakaroon ng isang
kinatawan upang magkwento tungkol sa nakaatas na aktibidad.
Ikalawang bahagi:
Sa ikalawang bahagi, gagamit ng template ang mga tagapagpadaloy upang tukuyin kung
alin sa mga aktibidad ang maituturing na matagumpay, sakto lang at hindi nagtagumpay.
Kategorya Aktibidad Positibong Epekto
(+)
Negatibong Epekto
(-)
Matagumpay
Sakto lang
Hindi
nagtagumpay
Tatanungin ng tagapagdaloy ang bawat grupo kung bakit sa tingin nila ang mga aktibidad
ay naging matagumpay, sakto lang o hindi nagtagumpay. Tatanungin din kung ano-ano
ang naging positibo at negatibong epekto ng bawat gawain sa kanila, sa samahan at sa
pamayanan ng Bulacan Heights.
Mga Kailangan: Metacards, marker, masking tape, manila paper
Ikalawang Sesyon (1 hr)
Bibigyan ang bawat kalahok ng manila paper kung saan tutukuyin nila ang naging
hamon at solusyon sa bawat aktibidad na naidaos simula nang sila ay mabuo. Ang bawat
grupo ay bibigyang 10 minuto upang magbahagi. Kung sakaling walang naging solusyon,
JUNE JULY AUGUST
SEPTEMBER
OCTOBER
NOVEMBER
DECEMBER
JANUARY
FEBRUARY

49. 45
tatanungin ng tagapagpadaloy ang mga kalahok kung bakit hindi nagawang solusyonan
at kung ano ang nangyari.
Mga kailangan:,marker, masking tape, manila paper
Pangkahalatang Paglikom:
Mahalaga ang pagkakaroon ng assessment sa bawat gawaing nilalahukan at
ipinatutupad sapagkat sa matutukoy kung nakamit ang layunin ng mga aktibidad na
ito.Sa pamamagitan nito mapagkukunan ng mga aral na maaaring maging gabay para sa
mga susunod pang aktibidad na nais idaos. Sa ganitong paraan, mas malalaman kung
naging kapaki-pakinabang ang bawat aktibidad at nang sa gayon mas maaari itong
mapagbuti sa hinaharap.
Program of Logistics and Expenditures
Item Quantity Unit Price Total Remarks
Manila
Paper
11 pc 6 php 66 php To be
acquired
Masking
Tape
1 pc 50 php 50 php To be
acquired
Marker 3 pc 27 php 81 php To be
acquired
(Pilot)
Snacks 20 pack 10 php 200 php To be
acquired
Scissors 1 pc - 529 php On hand

50. 46
Annex E - Documentation 1st FGD AMBUH
Pagtukoy ng mga Suliranin ng AMBUH: Isang Diskusyon
February 20, 2016
Heath Center
8:15 PM
Pagpapakilala ng mga lider at mga estudyante
Attendance:
Me Ann-President
Rowena-V. President
Manding-Sgt. At Arms
Maura-Treasurer
Amalia-PRO
Maria-BHW
Amy-Health Committee Head
Prayer na pinangunahan ni Ate Me ann
Introduksyon at pagpapaliwanag ng gawain ng FIP
Pagtatanong sa bawat isa ng “Ano ang AMBUH ngayon at AMBUH sa hinaharap?”
Maura Tuason: Wala lang ngayon pero ito ay aangat.
Mary Ann Juaninllo: Nagsusumikap ito ngayon at sa hinaharap ay lalo pang
magsusumikap.
Armando: Ngayon ay tuon sa pngangailangang ng AMBUH at sa hinaharap ay
sosolusyunan ang isyu sa prostitusyon. Diretso dapat.
Amalia: Ngayon ay walang samahan na naging samahan; may ginagawa pero hindi pa
lahat ay naipapatupad. E.g. Eskwelahan, lambat simbat sa hinaharap naman ay nais
tuunan ng pansin ang kapayapaan.
Rowena: Ngayon ay marami nang nagawa pero mas marami pang magagawa sa
hinaharap sa kabila ng pagiging abala.
8:45 PM Pagbabahagi ng mga Layunin

51. 47
Unang Sesyon: Pag-validate ng mga suliranin sa loob ng organisasyon at
komunidad
Pang-organisasyon:
Amalia: Walang gana magtrabaho dahil wala namang sahod ang mga lider. Pero ito ay
alam na sa umpisa pa lamang na walang sahod kaya dapat y hindi sila nagrereklamo.
Boluntaryo ito ng gawain.
Tama na ang mga committee head lamang ang nagtatrabaho, tulad na lamang
environmental committee. Inihahalintulad kasi ng mga miyembro ng komite ito sa 4ps na
programa na parang cash for work.
Sa livelihood naman ay hindi aktibo, pero ang health at environment na komite ay may
oplan kalinisan na tinulungan ng guradians dahil ang 4ps cleaners ay iniwan sila.
Bilang kabataan ay dapat nakikipag ugnayan sila sa mga kabataan na biktima ng hindi
magagandang gawain tulad na lamang ng prostitusyon at droga.

52. 48
Pang-komunidad:
Amalia: Ang prostitusyon ay totoo pero ang lugaw girls ay hindi na na yan totoo. Dahil
ang mga babaeng miyembro niyan ay maraming gamit sa bahay. Hindi lahat ay bente
bente lamang. Pinakamababa na ang 100 pesos, may mga bumabale o umuutang. Yung
mga driver din sa toda ang kumukuha ng mga prosti. Sugal at drugs ay marami rin ang
kaso dito. May mga nahuhuli ang pulis at hindi pa nakakalaya ang mga ito.
Minsan sa mga lalaki rin ang problema, mga hayok sa laman at 13 yrs old lamang ang
mga kinukuha. Nagkakaroon ng mababang pagtingin sa amin na mga taga BH, akala nila
lahat ng babae dito ay mura lamang kahit na ang iba ay hindi naman sangkot o kasapi sa
ganitong kalakaran. Nagaglit kami sa mga tao kapag nakakrinig kami ng ganito at aming
pinagtatanggol ang aming mga sarili.

53. 49
Me Ann: Kung ano ang mga problemang kinakaharap ng Bulacan Heights ay sigurado
naman ako na . talamak din ang ganitong problema sa ibang komunidad o barangay.
(prostitusyon, droga at mga magnanakaw. Ito na lamang ang kaniyang mga sinasabi sa
mga mababa ang tingin sakanila.
Ang mga nagiging dahilan kung bakit sila pumapasok sa ganitong gawain ay walang
makain, walang pera at walang trabaho.
Taga BLK 21 LT 3 ang bugaw at promotor ng gawain na ito. Ang isyu naman kapag
binangga ang ganitong gawain o pinagkakakitaan ang kanilang isasagot lamang ay “Bakit?
Bibigyan mo ba kami ng bagong gawain?”
Mga Hadlang kung bakit ito hindi maitigil
Prostitusyon
Ang bigyan ng pang araw-araw na kakainin ay hindi naman magagawa. Kung skills
naman sa pag gawa ng bag ay matagal ang kita mas mabilis ang prostitusyon kumbaga
instant money ito para sakanila. Mabilis na nga nasarapan pa. Nawala ang pokus sa
prostitusyon noon at hindi rin napag-usapan sa mga nakaraang meeting. Nahihirapan
ding alamin kung ano ang solusyon. Noong nakaraang Jan. 31, mayroong tatlong
magulang na nagreklamo kaya nagpunta sa munisipyo noong nakaraang unang linggo
ng February.
Droga
Yung mga nahuli ay hindi pa nakakalabas at naging hamon din para sa asosasyon na
gawan ng aksyon tulad ng pagbulgar sa mga gumagamit ng bawal na gamot dahil
maaaring malagay sa panganib ang kanilang mga buhay.
Domestic Violence
Marami ring kaso sa loob ng buwan na natatanggap ni ate Me-ann.
Kalinisan
Hindi lahat ay naglilinis at ang iba ay makalat dahil humahangin ang kalat papunta sa
harapan ng kanilang mga bahay.

54. 50
Mga Kabataang Nagkalat
Nagroronda o umiikot ang mga naka-green na volunteer at sinusuyod nila ang buong
lugar para suwayin at pauwiin ang mga bata. Kung minsan dinadala sa mga barangay
ang mga bata pero pinapauwi rin.
Tulong na Natatanggap sa Barangay
Canal wala Rumeresponde ang barangay kapag may mga
away
May nag-iikot na tanod Nagkaroon ng clean up drive para sa dengue
outbreak
Sa kaso ng sugal, nagpapatulong ang
barangay sa AMBUH
Galing sa munispyo ang mga truck na
nangongolekta ng basura
Wala aksyon sa kaso ng prostitusyon Nagpapadala ng BHW
Sa kaso ng droga, may ginagawa pero
di aktibo
Sumasama sa paglilinis ang mga konsehal
Ikalawang Sesyon: Ranking ng mga Isyung Natukoy

55. 51
Prostitusyon
Drugs- Importante dahil kung wala ito walang prostitusyon
Sugal
Kanal
Menor de Edad
Di Aktibo
Komite
Mga Away
Amalia: Mahirap gawan ng solusyon dahil ang may-ari mismo ng katawan ay ayaw
iwanan ang trabaho. Ang isyu naman ng droga ay hindi dapat balewalahin dahil marami
ang nabibiktima.
Vice-Pres: Prostitusyon ang pinakatuon dahil nakaka-alarma ang pagtingin ng mga
taga-labas sa mga batang babae ng Bulacan Heights. Nakaka-alarma rin ang drugs dahil
maaaring madamay ang mga anak.
Ka Manding: Gobyerno ang may kasalanan, talamak ang drugs pero di masupil.
Ate Me-ann: Nakaka-alarma ang prostitusyon. Kapag napagalitan ng magulang,
malakas ang loob na may mapupuntahan. Nakikita na nakakaimpluwensya ang perang
kinikita at nakakaalarma na pabata ng pabata ang mga babae. May kakulangan sa
kamalayan at naaabuso ang karapatan.Sa kaso ng droga, walang pakialam kung bata o
matanda ang customer.
Maria: Kasalanan ng gobyerno. Siguradong mayroong nagtatago sa kanila at
nakakatakot magreport dahil hindi alam kung sino ang tuwid.

56. 52
Napansin na mas pang-komunidad na isyu ang gustong tuunan ng pansin ng mga
opisyales dahil ang pang-organisasyon na isyu ay napag-uusapan naman sa loob ng
samahan. At ang isyu ng pagiging hindi aktibo ay nag-ugat sa iba‟t ibang dahilan; nasa
probinsya ang iba, may trabaho at may gampanin ang iba.
Ikatlong Sesyon: Problem Tree at Solution Tree
Hinati sa dalawang pangkat ang mga kalahok at binigyan ng ilang minuto upang
ugatin at tingnan ang epekto ng dalawang pangunahing isyung tinukoy: ang droga at
prostitusyon.

57. 53
Sa Isyu ng Droga
Tinitingnan na ang isyu ng droga ay isang pang-nasyunal na problema. Sa pagsugpo nito,
nakikita na malaking alalalahanin ang seguridad. Nakikita na patuloy na makipag-ugnay
sa ahensya ng gobyerno, magsagawa ng seminara sa droga.
“Ang nabatid na problema ay droga. Kung kaya’t ang naiisp namin na solusyon ay
counseling, seminar, coordination sa ahensya dahil gusto naming makamit ang kaayusan,
matiwasay at payapang pamumuhay.”
Sa Isyu ng Prostitusyon
Putulin ang ugat, nakikita na gobyerno ang solusyon sa prostitusyon. Nakikita na bigyan

58. 54
ng mga trabaho ang mga nasasadlak sa prostitusyon at magkaroon ng counseling.
“Ang nabatid na problema ay prostitusyon. Kung kaya’t ang naiisip naming solusyon ay
counseling dahil gusto naming makamit ang mabuksan ang isip na maghanap ng tunay
na trabaho at malaman ang magiging epekto nito sa kanilang pamilya, komunidad.”
“Ang nabatid na problema ay prostitusyon. Kung kaya’t ang naiisip namin na solusyon ay
magbigay ng trabaho dahil gusto naming makamit ang marangal na pamumuhay at
maayos na pamilya.”
Paglikom
Amelia: Mahirap gawan ng solusyon dahil ang mismong may-ari ng katawan ay ayaw
magbago. Talagang tao ang makakapagpasya.
Ka Manding: Walang perpekto sa mga Filipino
Me-ann: Counseling, Seminar at coordination sa pamahalaan. Magkaroon ng kamalayan
ang mga hindi pa nalululong sa droga at prostitusyon.
Madaling matukoy ang problema subalit hindi ang solusyon. Magandang mapag-usapan
ito kasama ang mga block leaders.
10:06 pm END

59. 55
Annex F - HOA Letter
Ika-2 ng Marso, 2016
Igg. Arnel F. Mendoza
Punong Bayan
Bustos, Bulacan
Minamahal na Punong Bayan:
Ang Asosasyon ng Mamamamayan sa Bulacan Heights (AMBUH) ay isang
organisasyon na binubuo ng mga residente sa Bulacan Heights na matatagpuan
sa Barangay Catacte, Bustos, Bulacan. Layunin ng Asosasyon na mapaunlad ang
Bulacan Heights bilang isang matatag, mapayapa, malinis, at progresibong
pamayanan at ang mga mamamayang naninirahan rito ay maging maka-Diyos,
makatao, may paninindigan, makakalikasan at may malasakit sa kapwa.
Kaugnay nito, ang Asosasyon ay kasalukuyang inaasikaso ang mga
kinakailangan sa pagrehistro sa Housing and Land Use Regulatory Board
(HLURB). Kami po ay lumalapit sa inyong tanggapan upang mabigyan kami ng
kopya ng mga sumusunod na dokumento na kinakailangan sa pagrehistro:
• Katibayan na ang AMBUH ang kinikilalang organisasyon o samahan sa
Bulacan Heights.

60. 56
• Masterlist ng mga residente mula sa Local Housing officer
• Blueprint, whiteprint o photocopy ng subdivision plan mula sa Local
Government
Unit (LGU) with stamp
Malugod po naming inaasahan ang inyong positibong pagtugon sa liham na ito.
Maraming Salamat po at pagpalain kayo ng Diyos.
Lubos na Gumagalang,
Mary Ann Juanillo
AMBUH President

61. 57
Annex G - Documentation AMBUH Meeting 03 March 2016
March 3, 2016
2031H
Attendees: Ate Maura, Audi Gerry, Ate Marlyn (Sgt at Arms), Ate Meann
-di daw kasama si vice sa beneficiaries: pinili nya ang 4Ps
Microlending definition (unang naiisip pag naririnig nyo ito)
-Maliit na dagdag puhunan (Ate meann)
-Pautang (Ate meann)
-Puhunan (Audi Gerry)
Ate meann: Dati naexperience kong mautang sa 5/6 500 tas balik 600 (mga after 2
weeks): puhunan ko ay galing sa 5/6. Ayoko na mag renew. No choice ako magrenew
kasi di makapagbayad. Malaki ang interest.
Ate marlyn: Hanggang ngayon baon parin sa 5/6 (may 5/7), nakakabaon sa utang talaga.
Sa cooperatiba. Sa card. Kaso nung nabuntis ako nahinto. Maganda siya kasi kapag
naaksidente ka, may bigay din sila. Insurance.
Ate maura: Konti lang ang tubo nung akin: 5%. Nung naoperahan anak ko.
Kuya Gerry: Utangan namin ay puro sa gobyerno. Loan.GSIS.
Gano karami ang myembro ng card? Galing baliwag pa yun. Di na nagrenew kasi nga
nabuntis tas winidraw ang savings. Nung babalik na dapat ako, di na ako makabalik kasi
winidraw na ang savings. Kahit sino pwede sumali pero dapat may tindahan. 3 months or
4 months lang namatay siya, 35,000 ang nabigay sa kanya.
Bakit microlending ang programa? Kayo ang nag isip?
-sila konsi j ang nagsuggest, KPK kasi ito ang ginawa nila para makatulong sa mga
mamumuhunan dito
- ang gusto talagang mangyari nyan, 10k sa bawat beneficiary, kapag kukunin namin ang
10k para samin lang, parang di namin iniisip ang ibang mga block leader na hindi
nakapangalan dun? Pano sila makikinabang? Kelangan naming bigyan ang iba na dapat
makautang pa.
After 1 year, dapat ibabalik na sa kanila. Yung 5% na ang ipapaikot.
-kung meron silang negosyo, edi gamitin nila yung puhunan.
-pano nyo nakikitang makakatulong to sa samahan?

62. 58
Kasi nangungutang sila sa mas malaki ang tubo, kapag 5% lang galing sa amin, mas
di sila mabibigatan tas may pondo pa kami, may savings. May pakinabangan ang
asosasyon.
2% sa asosasyon, 2% sa beneficiary, 1% balik sa kanila
2% sa 3000 or 40%
Role ng bawat isa?
Halimbawa tatlo sila mangungutang, so silang tatlo ang mangangasiwa sa
paghuhulog ng bawat isa. Bumuo muna ng tatlong grupo para makautang.
Magtatalaga parin ba ng sariling grupo ng AMBUH na tagasingil, etc?
Beneficiary din ang maniningil kung san siya nagpautang
Criteria:
Kelangan magbabayad
KElangan depende sa itsura at pagkatao.
Merong magaling mabuladas.
Kelangan may trabaho.
Kelangan ba sabihin yung purpose ng pag utang.
Ano ang priority?
First come, first serve: mahirap kasi yung pag may tinanggihan ka
Ako hindi: may mga taong magagalit sakin. Hindi dahil kachika chika ko na siya,
pauutangin ko na yun. Mas papautangin ko yung para sa livelihood, kesa sa pang
aral.
Pano yung pagbabayad?
Hulugan sa 3 months. Mahirap pag isahan lang. Mabibigatan sila.
Pano kung di nakapagbayad?
Isang grupo, di marerelease or renew yung dalawa kung di nakakapgbayad ang isa.

63. 59
So halimbawa ako beneficiary, pwedeng 2 lang ang papautangin. Pwede manghiram ang
beneficiary. Papaikutin ang sobrang 1k. Kung sakali man, pwede naman manghiram ng
less than 3k.
Collateral? Sabi ni konsi j, pano yung salitang pagtulong sa kanila? Walang collateral.
Tatlong libo lang naman yun. Baka mapuno yung gamit samin. Depende sa mapag
uusapan. Masasagot to pag nandito ang 27 beneficiaries. Oo tama, officers kami pero di
lang dapat kami ang magdesisyon dyan. Dapat lahat ng beneficiaries.
Bubunot ba ulit ng beneficiary next time?
Diba natapos na ang isang taon, syempre nandun pa yung pera na yun. Para sakin,
yun padin pag may dumating na panibagong ganun, hindi na tayo makakasama kundi
ibang kasama nating block leader.
Para sakin, papalitan lang ang di magaling magpautang.
27 tayo. Tapos ako hindi ako ok magbayad, ibigsabihin pwede akong palitan ng ibang
block leader. E pano kung wala ng perang nabalik? Ang sabi ni konsi j dun, kahit isa lang
ang nasira, at least may 26 pa. Pero kelangan mabayaran muna yung pera bago
mapalitan.
Halimbawa tutubo ng 10000 sa isang taon, e di pipili na tayo ng bagong blockleader
(magdagdag) hindi papalitan siguro.
Hanggang kelan nyo po papayagang magrenew ang isang borrower?
Hangga‟t kaya nyang kumuha/magbayad. Hanggat good payer tuloy tuloy. Kapag nag
rerenew, pataas ng pataas yun.
Posible naman bayaran ang 3000 sa loob ng 3 months.Lalabas na 30 pesos a day.
Rose: input about micro lending Ibat ibang uri ng micro lending
Mas safe ang group lending kasi mas nakakapressure sa mga tao, dapat sabay sabay
sila magbayad upang makaulit.
Types of Colateral, etc.
Sa loob nga ng isang taon, hindi nga kami nakakakuha. Inaasahan lang natin yung galing
sa tiangge.

64. 60
Kunyari di nakapagbayad? Kakausapin talaga namin sila. Tutal dito lang talaga sila
nakatira. Sa policy naman yun lilitaw. May membership fee bago mangutang (100)
Paano masisiguro ang transparency and accountability?
Magkakapassbook yung bawat mangungutang.
Bunot ng antoher block leader para sila ang makikinabang sa tubo sa isang taon, pero
ang officers ay permanent na beneficiary maliban nalang kung magkakaroon ng
eleksyon,
Pag-isipan natin ng mabuti kung ano ba talaga ang criteria ng manghihiram, at polisiya:
Kasi baka mababaon lang lalo sa utang
Pwedeng may regular na trabaho, pwedeng may tindahan, o gagamitin para puhunan sa
livelihood.
Naisip ng iba kong kasamahan: pag kami, siyempre di namin sisrain yan. Kami kasi yung
haharap sa munisipyo. Kami ang masisira kung sakali. Kaya namin to ginawa para
magkaroon ng source of fund ang AMBUH. Ang gusto kasi mangyari ng munisipyo ay
hindi sosolohin ang 10,000.
Kelan po ba dadating ang pera? Nasa sangguniang bayan palang.
Elmer: Option namin yung printer at photocopy na uutangin sa 10,000. Simulan sa maliit.
Printer na may scanner. Malakas kasi talaga yun.
2130H end of meeting

65. 61
Annex H - FGD Microlending
Focus-Group Discussion sa Micro-lending
AMBUH
March 3, 2016
PRELIMINARIES
* Nakapaskil sa pisara ang freedom wall kung saan malayang magpaskil ang mga
kalahok ng kanilang pagtingin sa kung ano ang micro-lending.
PANIMULA
Sisimulan ang pagpapakilala ng mga kalahok sa pagbabahagi ng karanasan sa
micro-lending.
PAGBABAHAGI NG MGA LAYUNIN
Malaman ang kanilang pagtingin at pagkakaunawa sa micro-lending
Malaman ang kanilang inisyal na desisyon kung posible ba ang micro-lending
bilang lik kayang programang pangkabuhayan (SLP)?
UNANG SESYON
Sa sesyong ito matutukoy ang pagkakaunawa ng mga kalahok sa kung ano ang
micro-lending. Para sa unang bahagi, tatanungin ang mga kalahok kung bakit
micro-lending ang naisip na gawing proyektong pangkabuhayan at kung ang puhunan na
gagamitin ay pautang na dapat bayaran. Kung ito ay utang, kailan ito dapat bayaran?
Babalikan ng tagapagpadaloy ang kasagutan na ibinahagi ng mga kalahok (Elaborate
freedom wall). Batay sa kanilang pagpapakahulugan sa micro-lending at sa kanilang
naging karanasan na ibinahagi, tatanungin ang mga kalahok sa kung papaano nila
nakikita na makakatulong ang proyektong ito sa kanilang samahan? Anong
pangangailangan ng samahan na tutugunan ng micro-lending?
Para sa teknikal na aspeto ng micro-lending, ang mga sumusunod ang magiging
katanungan:

66. 62
Magkano o ano ang porsyento ng halaga ng kikitain? Sa 5 % na interes, ito ba ay
40% para sa AMBUH, 40% para sa nagpautang , 20% para sa nangutang?
Ano ang mekanismong ipapatupad o sa papaanong paraan gagana o tatakbo ang
micro-lending?
- Ano ang magiging tungkulin ng bawat isa?
- Peer to peer na uri ba ng micro-lending ang ipatutupad o buong samahan ang
magpapatakbo- may itatalagang pangkahalatang tagapamahala?
Ano ang sistema o polisiyang kanilang ipapatupad upang mapatakbo ng maayos
ang micro-lending?
- Magtatalaga ba ng standards o criteria ng mga manghihiram? (e.g. kumikita,
dahilan ng pag-utang)
- Sa loob ng 3 months na pagbabayad (ito ba ay hulug-hulugan o isang buong
pagbabayad)-Repayment Scheme (Collection frequency at magkano?)
- Paano kapag hindi nakabayad? Magtatalaga ba ng collateral o guarantee?
- Papaano maniningil? At tuwing kailan? (Collection schedule)
- Papaikutin ba ang pera? Magkakaroon ba ng bagong bunutan ng benepisyaryo?
INPUT
Kahulugan sa Micro-lending
Ang Micro-lending ay tinatawag rin na micro-credit. Ito ay isang:
- Income-generating na programa. Nagpapahiram ng pera sa mga mahihirap para
magkaroon ng kabuhayan (Microcredit Summit of 1997).
- Poverty-reduction na programa. Nagbubukas ng oportunidad para sa mga mahihirap
upang maitaas ang antas ng kanilang kabuhayan.

67. 63
Istruktura ng Micro-lending
Uri ng Micro-lending
Individual lending- nakapokus sa isang kliyente at hindi inoobliga ang
mga tao na magbigay ng collateral o guarantee.
Group lending- kilala rin sa tawag na solidarity lending. Pinapayagan
ang bawat indibidwal na magkaroon ng collateral sa pamamagitan ng
group repayment pledge. Yung ibang pamamaraan sa ilalim ay
gumagamit ng joint liability scheme.
Uri ng Collateral
Real Property- land and real estate
Movable property- vehicle, machinery, equipment. Kadalasan
nagtatalaga ng movable collateral registry upang tukuyin kung ano
lamang ang maaaring tanggapin na uri ng movable property.
Kritismo sa Micro-lending
Prone na unahin muna ang pagtugon sa pangunahing
pangangailangan kaysa sa enterprise kaya maraming nababaon sa
utang.
Maaaring lalong mabaon sa utang ang mga manghihiram kung hindi
nakapagbayad. Humihikayat ang micro-lending na mangutang ang
mga mga mahihirap sa loan sharks (ODI, 2011).
Mataas ang interest rates para sa mga mahihirap (ODI, 2011).
Ang may access lang ang may kakayahan na magbayad o yung may
collateral.
Isyu ng lending costs (administrative cost, educating borrowers,
compensating defaulted loans)

68. 64
IKALAWANG SESYON
Sa sesyong ito, ipapa-kompyut sa mga kalahok ang posibleng kitain sa proyektong
ito sa loob ng 3 buwan at isang taon. Pagkatapos, tatanungin ng mga tagapagpadaloy
ang mga sumusunod na katanungan:
Kung ito ba ang halaga na kanilang inaasahang kitain?
Paano makasisigurong hindi malulugi? Ano ang mga pamamaraang gagawin
upang hindi malugi kung sakaling hindi nakapagbayad sa itinakdang panahon ang
mga manghihiram?
Kung si benepisyaryo ang itatalagang taga-singil, paano masisigurong
transparent at accountable ang bawat transaksyon?
Pagkatapos, tatanungin ang mga kalahok kung binabalak pa ba nilang ituloy ang
micro-lending kung ibabatay sa kikitain, puhunan at kakayahan ng bawat isa?

69. 65
Annex I - Blockleaders Masterlist
Block Pangalan Tirahan Contact Number
2 Raquel Aloy-agoy Blk 2 Lt 5 0915 612 6212
3 Verginia Pangan Blk 3 Lt 3
4
5 Lolita Santiago Blk 5 Lt 5 0943 355 5529
6 Charry Barnal Blk 6 Lt 2
7
8 Menchie Taguilid Blk 8 Lt 12
9-A Maura Tuazon Blk 9 Lt 1
9-B Aurora Ramos Blk 9 Lt 28 0936 649 9342
10 Christina Ballan Blk 10 Lt 10 0932 267 4601
11-A Ricardo Reyes Blk 11 Lt 1
11-B Mary Ann Juanillo Blk 11 Lt 8
11-C Arturo Dela Cruz Blk 11 Lt 20
12-A Armando Cayetano Blk 12 Lt 17
12-B Joan Alvaran Blk 12 Lt 18 0942 460 2196
13-A Maximo Rosales Jr. Blk 13 Lt 1
13-B Merlita Piadopo Blk 13 Lt 30
14-A Beatriz Grefal Blk 14 Lt 11
14-B Rosario Santos Blk 14 Lt 24
15-A Norma Antalan Blk 15 Lt 5 0922 505 6882
15-B Joselito Jacinto Blk 15 Lt 20
16-A Anabel Cesar Blk 16 Lt 29
16-B Violetta Arce Blk 16 Lt 24
17-A Arturo Maravilla Blk 17 Lt 7 0942 387 7413
17-B Gloria Eleverio Blk 17 Lt 10 0942 362 0013
18-A Melissa Gracela Blk 18 Lt 5 0917 582 2035
18-B Jocelyn Tulosa Blk 18 Lt 18 0932 927 5854
18-C Gerry Lagunsad Blk 18 Lt 33
19-A Evangeline Cano Blk 19 Lt 11 0922 226 4603
19-B Ma. Teresa dela Torre Blk 19 Lt 22 0975 280 7601
20-A Percival Perez Blk 20 Lt 15
20-B Ann Richelle Javier Blk 20 Lt 6
21-A Rowena Juarez Blk 21 Lt 1
21-B Romualdo Salonga Blk 21 Lt 16
22-A Julieta Etac Blk 22 Lt 25 0935 522 2513
22-B Teresa Garcia Blk 22 Lt 20
23-A Alma Perez Blk 23 Lt 19
23-B Chariz Galang Blk 23 Lt
23-C
25 Amalia De Jesus Blk 25 Lt 6
26
27-A Rizza Gaspe Blk 27 Lt 3
27-B
28-A Judith Escobin Blk 28 Lt 9
28-B Lolita Adriano Blk 28 Lt 2 0936 461 8002
29-A Prizel Oguan Blk 29 Lt 3 0922 338 4289
29-B Marites Alvarez Blk 29 Lt 12 0933 241 5516

70. 66
30-A Rodolfo Lorenzo Blk 30 Lt 15 0916 866 4970
30-B Cheden Colobong Blk 30 Lt 2
31-A Jocelyn Rivera Blk 31 Lt 1
31-B Joselito Pascual Blk 31 Lt 26
32-A Sulficio Nicolas Jr. Blk 32 Lt 2 0947 192 2008
32-B Romela Necasio Blk 33 Lt 11 0942 2556 382
33-A Ancella Mendizabal Blk 33 Lt 20
33-B Flordeliza Sebstian Blk 34 Lt 3 0949 938 7959
34-A Emma Borja Blk 34 Lt 26
34-B Minda Sasota
Hiyas Compound
36 Levy Mendoza Blk 36 Lt 22
37 Analyn Salas Blk 37 Lt 11
38-A Daisy Lacap Blk 38 Lt 1
38-B Ma Luz Alvaran Blk 38 Lt
39-A Mary Joy Cano Blk 39 Lt 11
39-B Minni Angeles Blk 39 Lt 16
40-A Maridel Morales Blk 40 Lt 25
40-B Nancy Manlapaz Blk 40 Lt 16 0949 943 4439
41-A Carina Bobiles Blk 41 Lt 17 0923 862 2288
41-B Gloria Arrabe Blk 41 Lt 16
42-A Jocelyn Balacano Blk 42 Lt 6
42-B
42-C Christina Cruz Blk 42 Lt 52
43-A Romina Fernando Blk 43 Lt 2
43-B Amelia Geronimo Blk 43 Lt 1
44-A Fercilas Santos Blk 44 Lt 21
44-B Loreta dela Rosa Blk 44 Lt 22
45 Geraldine Hizole Blk 45 Lt 2
46 Jinky Bartolo Blk 46 Lt 3
Phase 2
1-A Lorna Centeno Blk 1 Lt 7
2-A Angel Hangkan Blk 2 Lt 14
2-B Roderick de Majusan Blk 2 Lt 7
3-A Ronnel Bobiles Jr. Blk 3 Lt
4-A Nida Capiral Blk 4 Lt 13
4-B Bea Pelino Blk 4 Lt 2
5-A Elvie Dizon Blk 5 Lt 3
5-B Prodelita Q. Almasco Blk 5 Lt 13
6-A Jeanicar Fuentes Blk 6 Lt 14
6-B Calixto Asis Blk 6 Lt 30
7-A
7-B
8-A
8-B
9-A Jon-jon Magisa Blk 9 Lt 7
10 Didith Timbraza Blk 10 Lt 6
11 Angeline Abanador Blk 11 Lt 3

71. 67
Annex J - Minutes of the Meeting 16 March 2016
March 16, 2016
1944H
Attendees: Caith, Rose, Cheska, Ate Bea, Kuya Dong, Ate Raquel, Ate Beatriz, Tatay
Carding, Ate
Cheden
I. Pangalan, Blk and Lt, Experience sa Pangungutang, pautang, etc:
Bea Blk 4: Nagpapautang po ako, tas may utang din naman ako. Nag5/6 ako. Tas yung
puhunan ko, inutang ko nalang din. Lumalago lago naman. Hindi yung depende sa itsura.
Dong Diaz Blk 16 Lt 29: Pagtitinda, nagpapautang dati, 3 months ang bayad, 7% ang
tubo. Transit at palengke, pinasok ko yan. Nahirapan maningil kaya tumigil. Mga teacher
nangutang sakin. Hanggang ngayon, di parin bayad. May pangit ang ugali, pero magaling
magbayad. Hindi sa itsura. Nasa tao talaga kung marunong mahiya at magbayad. May
mga taong di ko na nasingil. Sa palengke lang maraming balasubas. Sa tindahan ko,
hindi na masyado nagpapautang.
Carding Blk 11 Lt 11: Hinabol ako ng gunting sa putang. Sinisingil ko. Nagtitinda ako ng
itlog ng pugo. Nung sinisingil ko, hinabol ako ng gunting. Kung sa maliit na bagay,
pinagkakatiwalaan. Kailangan nandun yung talagang pagpupursige mo na yung oras ng
paghuhulog kelangan talagang pagsikapan mo. Para maging ano, nandun yung
pagtitiwala nila. Sa pagpapahiram ng puhunan. Maganda naman ang naging bunga sa
ganung pag an ng puhunan. Makaipon, yun lang yung talagang di nakakabayad. Hindi
yung magnenegosyo ka na halimbawa nagpupuhunan ka ng isang libo, tas gagastusin,
hindi pwedeng bawasan yun. Kung ano lang ang kita mo, iano mo lang yun para sa
pangangailangan mo sa bahay.
Beatriz Soriano Blk 14 Lt 11: May trabaho naman ako na pangtustos sa mga estudyante
ko. Nagdadalawang isip ako dyan sa mga pautang na yan. Sa hulugan, ok lang.
Cheden Blk : May hinuhulugan kami sa baliwag, hati naman kami ng kapatid ko sa
pag-asa. Weekly yung hulugan, tuwing Wednesday. Kung sasabihin mong ipon, di ka

72. 68
talaga nakakaipon sa dami ng gastos.
Raquel Agoy-agoy Blk 2 Lt 5: Tatlo utangan ko, wala namang problema. Responsibilidad
mo yun.
II. Confirmation
1. Interest:
Klaro naman
2. Criteria
a) Yung may trabaho, may sinesweldo: mahirap na kung walang trabaho.
b) Magtanong dun sa mga nakakakilala sa mga tao na yun, yung talagang kilala mo
(pag ako may utang ako, sinasabi ko yung totoo “wag mo muna akong singilin
ngayon, sa susunod na linggo nalang” para kapag siningil ka, at wala kang pera,
tiis nalang muna. Wag kang mangutang kung wala kang pera) Personal na
kakilala talaga - Subok na to
c) Mabuladas: Maboka, mabulaklak magsalita, mabait tingnan, magaling magsalita,
hangga‟t di mo napautang yung tao, di mo malalaman kung talagang
magbabayad may mga tao kasi na sa umpisa maganda magbayad, siguro 10
years ko napautang paglampas dun, di na siya nakakabayad (pakiramdaman
muna, wag husagahan agad. Pautangin muna sa maliit na bagay, pag nasubok
na pwedeng palakihin pero patuloy ang pakiramdaman) (madali magbigay)
[May colateral: wala kang talo dun. ] Hindi sang-ayon sa may itsura. Minsan
nakadepende na sayo.
d) May tindahan: di naman kailangan, basta may pinagkakakitaan lang. Tatanungin
mo magkano kinikita araw-araw at kung magkano ang ginagastos mo araw-araw.
E) sabihin ang dahilan ng pag utang
F) kelangan ng 100php
G) Oo, ok lang na kasama ang beneficiary, kasi baka may pangangailangan din siya.
Kumbaga dalawa nalang ang papautangin nya
H) Akala ko 3,000 lang talaga? Walang pababa? Pero ok lang naman kung yun lang
ang kaya nila.
I) Prioridad na pauutangin: Walang ipaprioritize, first come first serve talaga. Lahat
naman may kailangan.

73. 69
Disagree sa kabuhayan bago pangtuition: kasi pano kung kailangan ko pag
aralin yung tao. Yung pressure ang kailangan. Syempre yung kayang magbayad ang
kukunin ko. Depende sa pag-uusap yan.Kapag maganda ang pag-uusap ng
groupings, ok na yun.
J) Dapat talaga salain muna (grupo ng tatlo). May mga lumalapit na samin.
K) Hindi makakarenew ng utang: Grupo syempre cargo mo yun. Babalikatin mo yun.
Iba iba kasi ang takbo ng utak ng mga tao. Naranasan namin yun, tumakas
pagkakuha ng pera. Hanggang ngayon di parin nagpakita. Kami ang nagsakripisyo.
Sabagay maliit lang ang 3,000. (malaki din yun, wag mong ilang lang yun) kaya nga
kukuha ka ng taong marunong magbayad. Ang kagipitan kasi ng tao di mo masasabi.
Lalong lalo na yung emergency. Parenewhin hangga‟t may kaya. Basta may
kakayahan magbayad, ok lang. Sa loob lang ng bulacan heights lang ang pwede
pahiramin.
Papipiliin: Mas priority ko talaga yung may nagtitinda (kaya yung kukunin mo talaga
yung marunong magbayad)
Collateral: Sang-ayon. Kung anong nasa loob ng bahay. Panakot. Maaring gamitin,
hindi naman kukunin talaga. (Si dong lang ang sang-ayon, basta sasalain lang talaga ang
mangungutang, maliit lang naman ang tatlong libo)
Sang-ayon na hulugan ng 3 months. Kung sa loob naman ng 3 months, mga 35
pesos a day, 245 a week. Mahirap mangolekta kapag araw araw kasi may trabaho.
Mahirap na kapag isang bagsakan. Di mo kasi masasabi talaga, pwedeng mangatwiran
na di ako kumita ngayon e. Hindi ko mapapangatawanan ang per day. Isang bagsak
nalang siguro, lingguhan. Papiliin nalang kung araw o linggo? Ako ang maninigil o ako
hahatid sa bahay? Kaya mahirap na magpautang. Nasa pag uusap. Isang araw-araw.
Depende sa tao: sa mangungutang at nagpapautang (sa mga vendors, pwede araw araw.
Pero sa mga nagcoconstruction, hindi.)
Hindi namin alam kung papaikutin pa. Mas gusto namin yun para makaranas naman
yung iba. Kasi kung laging kami, selfish naman kami nun. Lahat sumasang-ayon para
lahat ay makaexperience.

74. 70
Permanent beneficiary ba ang officers? Hindi naman pwedeng iba iba ang leadership,
respeto nalang sa kanila.
Logbook: time, date, beneficiary, etc. Per beneficiary mas maganda para pag inaudit,
pasa pasa nalang.
Dadagdag:
Tig 3,000, may natirang 1,000: pwedeng kuhanan ng picture. Kaharap ang
beneficiary, at yung iba.Mimeetingin ulit lahat ng pauutangin. May barangay
clearance bago makuha yung pera. Dun ipapaliwanag yung agreement pero
napahapyawan na habang nag uusap. Kailangan buo, lahat makakapagmeeting.
May documents na requirements bago papautangin: biodata, brgy clearance, 1x1
picture, kuryente, tubig, id na nagpapatunay na dun siya nagtatrabaho
Mag siCI muna bago piliin yung tao talaga para malaman kung totoo talaga kung
anong sinasabi nila tungkol sa kinikita at ginagastos nila.
Time End: 2044H
09057013354 Ate Bea Pelinio

75. 71
Block Leaders Assessment:
Nagmemeeting: Hindi. Halimbawa matapos magmeeting lahat ng block leaders,
sasabihin ko sa block.
Matagal na huli, sa AMBUH. Sa court. Mga december yun. Dapat 3rd
Saturday
every month. Last ay sa masters last week.
Sino nagpapatawag? Si tata manding, o kaya may text. AMBUH Officers.
Kami-kami lang pag may concern na dapat pag usapan.
Committee: Educ (Cheden), Tatay Carding (peace and order), Beatriz (peace
and order), Bea (peace and order), Health (Raquel)
Suggestion: Hapon hanggang gabi available basta wag kalimutan.
(Wag weekend, kasi baka yung asawa ay galing ng maynila.) Pero mas
madami pag hapon ng sabado o Sunday.
Maglagay ng poster sa bawat bahay tungkol sa schedule.

76. 72
Annex K - Survey Form (Pagiging Aktibo)
Pangalan Officer
na
Lalapitan
Dahilan ng di
pagiging
aktibo
Maaaring dahilan
para maging mas
aktibo
Pangarap para
sa BH
Isyu sa
Komunidad
Pano naging
block leader?
1 Garcia,
Theresa
Pres Minsan
nababalitaan
nila na
nagmemeeting
ang officers tas
di kami
kasama. Di
pinaparating
samin ang
pinagmemeetin
gan.
Hindi nila alam ang
tungkulin nila
Sana
makapagtrabah
o
Sana may
allowance ang
block leader at
uniform
Binoto,
Boluntaryo
2 Bobiles, Carina Pres May mga
hanapbuhay
Ang umatend ng
meeting at kung
may programa
dumarating
kailangan nandon
siya
Ang
guminhawa ang
mga tao sa
kahirapan at
maging maayos
ang
pamumuhay
Mga kabataan
naliligaw ng
landas
Binoto
3 Balacano,
Jocelyn
Pres May mga
pinag-aabalah
ang ibang
bagay o kaya
naman ay hindi
naipa-follow up
o text
Itext ako kung
mayroong
pagpupulong at
may importanteng
gagawin
Magkaroon ng
legal na trabaho
ang mga
nakatira dito at
maakay sila sa
Panginoon
kung ang mga
nakatira dito ay
malapit sa
Ang kahirapan ng
buhay. Kawalan
ng trabaho kaya
ang mga nakatira
dito ay mas
madalas kumapit
sa patlim, kaysa
manampalataya
sa Diyos.
Binoto

77. 73
Diyos ang lahat
ay mamumuhay
ng payapa
4 Santos,
Fercilas C
Treasurer Marami po
kasing trabaho
Marami kaming
natutunan
Ang maging
matahimik at
maayos
Drugs and
nakawan
Binoto
5 Mendizabal,
Ancella L
Pres Magkaroon ng
katahimikan lalo
sa gabi kasi
maraming
kabataan ang
nagtatambay at
nag iingay
Curfew- videoke
na madaling araw
na natatapos
Binoto
6 Soriano, Beatriz Vice Pres Hindi
nasasabihian,
nasa Maynila,
may anak. For
officers lang
ang pulong,
saka iinvite
kapag wala
ang officers.
(e.g.
Livelihood: 40
tao lang)
Maging mausisa,
lumahok sa
aktibidad, busy
lang ngayon
Di magulo,
maging
maunlad
Droga, Nakawan Binoto
7 Salas, Analyn Pres Dahil sa
paghahanap
buhay,
kadalasan
natatapat sa
may trabaho
kaya hindi
nakakadalo sa
Pakikiisa at
pakikipagcooperate
ka sa grupo
Ang paglago ng
pamumuhaay at
mabawasan
ang kahirapan
Ang pakikiisa ng
mga namumuno
sa barangay at ng
maayos kung ano
man ang
problema dito sa
heights
Binoto

78. 74
pagpupulong
8 Cano,
Evangeline
Secretary May mga
hanapbuhay
Dapat dumating
lahat
Mapuksa ang
mga
masamang
gawain ng ...
Mga droga at
tambay
Binoto
9 Timbreza,
Didith L
Pres Mabagal na
pag usad
Maging regular ang
meeting
Umunlad Hanapbuhay Appointed
1
0
Pelino, Beatriz Pres Kulang sa
komunikasyon/
wala daw
sweldo
Dagdag
kaabalahan
Maging
maunlad na
komunidad
Peace and order Binoto
1
1
Reyes, Ricardo Pres Wala raw
sweldo, wala
rin oras,
tinatamad
Sumasama sa
kaibigan block
leader
Umunlad at
mapaganda
ang lugar
Nakawan,
kalinisan
Binoto
1
2
Dizon, Elveria Pres Maaaring busy
or personal na
dahilan
Magkaroon ng
counselor sa bawat
block/50 katao
Maging maayos
at mayroong
pusong gawing
kaayusan
Pag report ng
bawat block kung
ano ang
nangyayari sa
relasyon ng bawat
family
Binoto
1
3
Magisa, Jon-jon Pres Mabagal ang
pag usad
Dapat maging
regular meeting
Dapat umunlad Hanapbuhay Appointed

79. 75
Annex L - Survey Form (Block Meeting)
Pangalan Pagpupulong
ng Block
Huling
Pagpupulong
Huling
napag-usapan
Huling Pagpupulong
ng block leaders
Huling
napag-usapan
Komite ng
AMBUH
Aktibidad
1 Garcia,
Theresa
Lagi. Depende
kung may
sasabihin.
Kung may
nalaman
galing sa
munisipyo
Damayan.
Paglilinis.
Walang meeting.
Puro officer ang
nagmemeeting
Perang
bababa,
beneficiary.
Wala/Hindi
alam
2 Bobiles,
Carina
Kapag
pinapatawag
ng Presidente
Disyembre Amg mga
relling at
maibigay
tulong sa mga
matatanda o
senior citizen
Ng ipatawag tungkol
sa SLP
Tungkol sa
aso at basura
Livelihood
3 Balacano,
Jocelyn
December Wala/Hindi
alam
4 Santos,
Fercilas C
Walang
permanenteng
pulong
Medyo may
katagalan na
ho
Dec- hindi
nakaattend
Christmas party Wala/Hindi
alam
5 Mendizabal
, Ancella L
Dec 2015 Itali dapat
yung mga
aso, maging
malinis sa
kapaligiran
Environme
nt
6 Soriano,
Beatriz
Pagkatapos
ng meeting.
Depende
kapag may
Dec 2015 Basura at
Drainage
Hindi matandaan Tatay
Manding
nagtatawag
ng anunsyo
Wala/Hindi
alam

80. 76
meeting, H to
H
7 Salas,
Analyn
Kadalasan
tuwing may
gaganaping
mga
aktibidades
December Ang pagiging
malinis na
kapaligiran at
kung may
problema
ipaalam sa
block leader
para maayos
agad
December Nagbotohan
sa ipapalit na
sec ng
AMBUH at ng
makilala ang
bagong sec
ng AMBUH
8 Cano,
Evangeline
Kapag lang po
nagpapatawag
Dec 2015 Mga kabataan
at droga
wala Wala/Hindi
Alam
9 Timbreza,
Didith L
Ikalawa ng
Buwan
March 13 Panatiliin
malinis ang
kapaligiran
1
0
Pelino,
Beatriz
December Christmas
Party
December Christmas
party
Peace and
order
Minasa,
livelihood
seminar
1
1
Reyes,
Ricardo
Hindi
nagpupulong
wala wala Dec 2015 Christmas Peace and
order
Wala
1
2
Dizon,
Elveria
December Christmas
party
Wala/Hindi
Alam
1
3
Magisa,
Jon-jon
Every 2nd
week of the
month
December Christmas
party
December Member

81. 77
Annex M - Block Leaders FGD Session Guide
PAGKALULONG SA DROGA NG KABATAAN: PAGPAPALALIM NG DISKUSYON
Block Leaders Meeting
4:00 PM ng Marso 20, 2016
Bulacan Heights Elementary School
MGA LAYUNIN
Maibahagi ang mga napag-usapan patungkol sa isyu ng pagkalulong sa droga ng mga kabataan.
Matukoy ang aspetong pangkultura, pangsamahan, pampersonal na karanasan na makaapekto
sa pagpapadaloy ng pagkilos sa isyung ito.
PRELIMINARIES
* Magpapaskil ng Manila Paper na magsisilbing Freedom Wall kung saan sasagutin ng mga kalahok
ang tanong na “Ano ang iyong nararamdaman kapag narinig ang sailitang droga?”
Registration
Pagpapakilanlanan
Pagbabahagi ng mga Layunin
UNANG SESYON
Sa sesyong ito, ibabahagi ng tagapagpadaloy ang naging resulta ng diskusyon noong nakaraang
Marso 11, 2016. Ipagbibigay-alam sa mga kalahok na kalakhan sa mga natukoy na isyu ay kabataan
ang sangkot pangunahin na ang droga.
Kabataan: Droga, Away-Gulo-Tambay, Bisyo (sigarilyo, alak)
Solusyon:
◦ Trabaho at/o Pagkakaabahalan
◦ Curfew
◦ Counseling: Magulang at bata. Sa Magulang: sa pagpapalaki at pagdisiplina
Gabay na Tanong
-Bakit ang isyu ng kabataan ang pangunahing pinili na pag-usapan? Bakit hindi basura, polusyon, kanal,
videoke, baha?

82. 78
IKALAWANG SESYON
Sa sesyong ito, hahatiin sa 3 pangkat ang mga kalahok: aspetong kultural, aspetong pangsamahan,
at aspetong pampersonal na karanasan.
Pangkultura Pangsamahan
Bukas ba ang kanilang
isipan at ng kanilang mga
anak na pag-usapan ang
isyu ng droga?
Ano ang mararamdaman mo
kung naririnig mo ang
salitang droga?
Ano ang unang maiisip na
gagawin kapag nalaman na
nalulong sa droga ang anak
mo?
Ano ang inaasahan nila sa AMBUH bilang HOA/samahan sa
BH patungkol sa isyu ng pagkakulong sa droga ng kabataan?
Hanggang saan ang kayang ibigay para sa pagtugon ng
isyung ito bilang block leader at miyembro ng AMBUH?
Kalakasan ng AMBUH bilang samahan na makatulong sa
pagbigay solusyon/Pano makatutulong ang pagiging AMBUH
sa isyung ito?
Kahinaan ng AMBUH bilang samahan na makatulong sa
pagbigay solusyon?
Pang-kultura
Isang araw, nalaman ko na nagdrodroga ang anak ko. Ang unang naramdaman ko nang malaman ko na
nagdrodroga siya ay __________________________________ dahil ________________________.
Kaya ang unang ginawa ko ay ____________________
dahil_____________________________________________. (Hindi, Palagi, Minsan) namin
napag-uusapan ang droga. (follow-up question if nakikipag-usap sila sa anak nila?.
Synthesis question: Bakit isa sa mga nabanggit na dahilan ng pagkalulong sa droga ay ang
kapabayaan ng magulang/Paano nasabing pabaya ang magulang? -Totoo ba?

83. 79
Annex N - Block Leaders FGD Documentation
DISKUSYON PATUNGKOL SA ISYU NG KABATAAN AT DROGA
BLOCK LEADERS
March 22, 2016
8:08 PM
Bulacan Heights Elementary School
13 Attendees + 2 UP Students:
Theresa Garcia
Carina Bobiles
Jocelyn Balacano
Fercilas Santos
Ancella Mendizabal
Beatriz Soriano
Analyn Salas
Evangeline Cano
Didith Timbreza
Beatriz Pelino
Ricardo Reyes
Elveria Dizon
Jonjon Magisa
PRELIMINARIES
Ibinagay ang questionnaire instrument habang naghihintay ang mga kalahok
Sumulat sa freedom wall ang mga kalahok:

84. 80
1) Ano ang iyong unang mararamdaman kapag narinig ang salitang droga?
- Wala lang
- Natatakot dahil may anak
- Nagagalit, salot sa lipunan
- Nakakalungkot, maraming naaapektuhan at nasisirang pamilya
- Natatakot dahil may mga anak. Baka masangkot sa pagdrodroga
- Mahirap po para sa aming mga magulang na maaapektuhan ng droga

85. 81
- Natatakot dahil sa droga marami ang mga kabataan ang nasisisra ang kinabukasan
- Nakasasama sa lipunan, dapat iiwas ang mga anak at patnubayan para di masama sa
mga gumagamit nito, gabayan ang mga anak at asawa dahil walang maidudulot na
maganda halimbawa, iwas na lang.
-Takot, kaba at pag-aalala, just pray na lang
- Ito ay gamot na nakawala sa sarili ang bawat gumagamit nito. Kung kaya't nagagawa ang
naisin kagaya ng pagnanakaw, rape at pumapatay dahil sa droga
2) May kakilala ka ba na gumagamit ng droga at ka-ano-ano mo ito?
- Wala
- Secret
- Marami dito sa BH pero nahuli na ang iba
- Meron kaya lang secret na lang, wala lang
- Marami akong nakikita mukhang adik pero ayokong manghusga ng kapwa
- Meron, alam niya na kung sino siya pero iwas sa akin.
3) Ano ang gusto mong sabihin sa kinuukulan (police, munisipyo, barangay) patunkol sa
isyu ng droga?
- Aksyunan na para hindi na makadamay pa
- Kung maaari masugpo
- Kung magtutulong-tulong ang mga may katungkulan, ay madali nila itong masusulosyunan. Wag
magbulag-bulagan, dapat aksyunan!
- Maging seryoso sa pagpapatupad ng batas
- Tumulong kayo at maging aktibo at gampanan ang inyong tungkulin para hindi lumala ang droga at
masira ang buhay ng kabataan at hindi pabigat sa pamilya
-Dapat mahuli
-Dapat sugpuin
- Marahil dapat sa lalong madaling panahon ay masugpo agad upang ang kabataan ay maingatan
natin.
-Mahuli nila kung sino man ang nagdadala ng droga sa loob ng Bulacan Heights

86. 82
I. “Pagpapatuloy ng mga napag-usapan noong nakaraang meeting”
+Prostitusyon - Tatay Reyes
Bakit ito ang gustong pag-usapan? At hindi yung iba na mga problema? (videoke, basura, etc)
- dumadami na kasi ang krimen kahit saang lugar tapos marami ding kababaihan na nagagahasa ng
dahil sa droga. Maraming kabataan na pa nalulong sa droga, nakakalimot na rin lalong lalo na sa
magulang.
- may mga asawa rin na nagaalok na rin.
-mahirap na magpoint. May mga kakilala kami.
-pano nating masusugpo ang droga na yan kung ang binabagsakan pala ang droga na yan ang
namumuno sa barangay
-PANO ANG SOLUSYON DYAN?
-tama yang mga nakasulat dyan.
-bakit kahit anong gawin, meron at meron paring nagdodroga?
-tulog na ang mga tao kapag may mga gumagawa nyan (droga), dahil may bayad kung
magbabantay
NAGFACILITATE BIGLA SI TATAY CARDING REYES
-dapat ang pinakaugat ang putulin
-dapat iparating sa kinauukulan
-araw araw may mga nahuhuling nagdodroga. Araw araw may nahuhulo.
-may mga di na natin kakilala dahil samu‟t saring lugar ang pinanggagalingan
-magkaroon kaya tayo ng interview sa family: ano kaya ang karaniwang problema nyo?
-nasa phase 2 ang kabalitaan. Sa phase 1 tahimik naman. Pero di niyo naman talaga masasabi
kung tahimik ba talaga yun.
-dapat pag nagmemeeting tayo, may solusyon. Lalong lalo na para sa may kinauukulan.
Nailapit nyo na ba to sa munisipyo? Sa nakakataas?
-kay mayor, tutugunan daw kaya lang busy pa sila nun. Noon pa yun. Tatlong taon na.
-nakausap namin yung hepe ng pulis, kelangan ng ebidensya.Kapag meron na, pupuntahan nila ora
mismo, kaya lang di maispotan ng camera.
-may mga natutukoy talaga kami dito. Lalo yung time na may mga volunteer tanod, pano kung sa
harap ko mismo sila nagdodroga pero di ko lang navideohan: kelangan parin talaga ng ebidensya.
Dalhin sa munisipyo.

87. 83
Regular na tanod na umikot?
-naiakyat na namin to nung pumunta si mayor dito, kaso kelangan step by step muna kasi
kakailanganin ng pondo yan. Baka kailangan ng 20php ambagan kasi di pa naiakyat sa munisipyo
talaga. Kung sakali lang. Per lot kung sakali lang. Madaming lusutan ng tao, di makakalagay ng
maayos na tanod.
Kulang ba ang mga tanod?
-kulang talaga.
-hindi pa naipatupad ng AMBUH kahit part ng bylaws kasi kelangan ng malaking pera dito.
Yung problema ba dito, di ba hohonorin ng kapitan dito? Bakit pa natin paaabutin sa taas kung kayang
solusyonan dito sa barangay natin? Kay kapitan. Wala akong kapitan na nakikita dito.
Kamusta ang pagiging tanod ng block leaders?
-maraming volunteer pero hindi aktibo. Hindi namin alam kung bakit.

88. 84
II. (Cancelled storytelling activity)
Ipinagpatuloy ang pagtatasa sa kakayahan at katangian ng AMBUH para aksyunan ang isyu ng droga.
Tao Negative Positive
Gusto kong mahuli ang
namumuno sa droga
Dami ng kabataan na di na
kayang sugpuin
Andaming tumulong
Magmasid at siguraduhin
bago magsumbong sa
kinauukulan
Ang droga ay iwasan para
gumanda ang kinabukasan
May nagdala ng papel ng
damayan
Ako bilang isang blk lider Sa akin kasing Ang ambuh ay madali

89. 85
ay gagawin ko ang lahat ng
aking magagawa para sa
ikauunlad ng aming
komunidad
nasasakupan wala naman
akong problem
namang lapitan handa
silang tumulong kung sino
ang may nangangailangan
lalo na pag may problema
Bigyan ko ng liksyon ang
mga bata para makaiwas
sa droga
Hindi pa masusugpo ang
droga
Ang katangian ng AMBUH
para makatulong sa
pagsugpo ng droga ay ang
pagkakaisa nila bilang
grupo, at ang paglapit nila
sa nakakataas para
masugpo ang droga
Pagpapatuloy ang pag
volunteer hangga‟t sa
makakaya ko
Hindi dapat nagkokontrahan
ang mga opicer ng AMBUH
kundi magkasundo sa isang
layunin
Ipagpatuloy ang pagroronda
para maiwasan ang
pagdami ng kabataang
malulong sa droga, at
mapanatili ang kapayapaan
at katahimikan sa BH
Ang makakaya kong
maitulong bilang blk leader
ay ang magkaisa sa bawat
pagpupulong ng mga
AMBUH
Hindi nagkakaisa Maraming volunteer tanod
na naglilibot sa gabi
Sa mga kabataan
kailangan ay umiwas sa
mga may bisyo
Kulang sa proseso Dapat maging aktibo ang
AMBUH sa mga proyekto
na kami ang isinusulong sa
BH
Bilang blk leader
makikipagcooperate ako sa
AMBUH para masugpo ang
droga dito sa bulacan
heights at makikiisa sa mga
mapagkakasunduan para
sa ikabubuti ng lahat
Magulo, walang pagkakaisa Kaisa ng mga officials only
ang lahat dapat ang alam

90. 86
Time for us prayer na
maputol na gawain wag
masama si jesus ang
kailangan
Kakulangan ng pondo,
pagkatakot na
magsumbong dahil kakilala
ang nagdodroga, walang
pakialam
Pagkakaisa, panalangin,
sipag, tiyaga, at maayos na
pamamahala
Para po sa aken ang
mahalaga bantayan ko ang
aking mga anak ko at saka
alamin ang mga sakop ko
sa aking sakop
Ang sa tingin ko na di
makakatulong sa ambuh sa
pagsugpo sa droga pag
hindi silang pagkakaisa at
pagtutulungan
Kaming mga block leader
gawin namin ang lahat para
puksain ang droga
Nananalangin. Ang gusto
ko ay mailapit ang lahat ng
nakatira dito sa BH sa ating
panginoong Diyos.
Sapagkat ako ay
naniniwala na walang
imposible sa Diyos at
walang problema na hindi
niya kaya solusyonan. Ako
ay naniniwala na nasa
Diyos ang awa nasa tao
ang gawa.
Hindi seryoso sa
pagpapatupad ng batas
Nakakatulong lalo na sa
recollection ng patay
Ibibigay ko ang buong oras
ko at lahat ng pwede ko
magawa at maitulong para
masugpo ang salot na
droga sana maging
seryoso din ang mga
kasamahan ko para
masugpo ang problemang
ito.
Walang malasakit, deadma May malasakit sa bawat isa.
Pagkakaisa, may tapang na
dapat totoong paninidigan
sa tungkulin.
Wag maging pabaga
Nagbahagi ang dalawang block leader:

91. 87
Negative: Kakulangan ng pondo: Kung tayo ay may sapat na pondo, sa atin palang kaya na natin to
solusyonan; takot magsumbong kasi kakilala at baka balikan; Walang pakialam: hindi naman ako
naapektuhan
Positive: Yung kaya naing gawin: Yung pagkakaisa bilang block leader, kaya natin himukin ang kapwa
natin na magkaisa at masubaybayan natin ang mga pangyayari; panalangin, sipag, tyaga at maayos na
pamamahala: kung meron tayo nito, meron tayong magandang asosasyon: malaki ang magagawa ng
panalangin sa atin
Ako: Nananalangin. Anlaki ng pagbabago sa akin simula ng lumapit ako sa Diyos. Walang problema na
di nya kayang solusyonan. May kanya kanya tayong religion. Sinusunod ba natin ang patakaran ng
bawat religion? Sisimulan ang gulo sa bahay, kung may takot na sa Diyos sa loob palang ng bahay, wala
ng gulong lalabas. Ilapit sa panginoon ang pamilya nyo.
Ako: May time for prayer
Positive: May malasakit sa bawat isa
Negative: Walang malasakit, dedma, dapat may pusong totoo, wag pag isipan ng negative ang bawat
isa
May pagkukulang ang mga magulang: Kasi ako ay taga rito sa taas, pero hindi naman sa droga ang
problema ng kabataan. Ang lalagyan ng kanilang mga sako, puro mangga. Hindi kaya nagtataka ang
magulang kung saan nanggagaling ang mga inuuwi nila? Hindi lahat droga, baka malikot ang kamay.
Pag alam na ng magulang, hinahayaan nalang. Kulang din sa pag ano ng magulang. Dapat alamin nya.
Hindi naman tinatanong siguro. Hindi taga rito yung mga kumukuha ng mga sampaloc namin.
Imposibleg hindi alam ng magulang.
Wag natin isisi sa lahat ng kabataan. Hindi lahat dahil sa droga. Karamihan sa magulang. Maaaring ang
magulang ang may diperensya, kasi kung ano man ang ginagawa ng mga bata, may pakinabang sila.
Depende sayo yun. Pag pinabayaan mo, tutuloy at tutuloy yun. Sa yosi. Disiplina na sa magulang yun
kahit siya mismo nagyoyosi. Kung ano ang ginagawa ng magulang, gagayahin ng mga bata. Financial
nagmumula yan. Kaya kung ano ang ginagawa ng bata, ok lang sa magulang. Ang pagnanakaw ay

92. 88
nagsisimula sa maliit. Kapag kinunsinti, lalaki at lalaki yun at tutuloy tuloy. Ako kahit di ko anak,
tatanungin ko.
Ang buod lahat nyan, kahirapan lang. Walang ibang panggagalingan kundi kahirapan. Gagawa ng
masama dahil sa hirap sa buhay. Kung may trabaho ang magulang, di naman magnanakaw yan, di
magtutulak ng droga yan. Importante ang hanapbuhay. Masyado natin tinotorture ang kabataan. Bata
ang nagdudusa.

93. 89
Annex O - Officers Interview 14 Feb 2016
MARY ANN JUANILLO (AMBUH President)
TANONG SAGOT
Kailan pa naging block leader? 2013, 1 week palang na lumipat sa BH may
preparation na at nagkaroon ng botohan
para maging block leader nagkaroon ng
representative per block
Tungkulin bilang block leader Pagmalasakitan ang iba; Alamin ang
problema; Siguraduhing maiabot sa
nakakataas ang mga suliranin; Kalinisan,
katahimikan at pagtutulungan
Tuwing kelan nagmemeeting? Every month; Last meeting: activities ng
December, Christmas party
Ano na ang estado ng mga komite? Ang mga progresibo: Infrastructure at
peace and order, sumunod ang livelihood
at kailan lang ang environmental committee
ay nagpageneral cleaning at sa health
naman ay nagtitimbang naman ng mga
bata ang barangay health workers
Suliranin ng organisasyon Pagiging inactive ng block leaders kapag
nagpapameeting ay walang dumadating;
dalawang sergeant at arms ay di na
dumadalo ng meeting; ang active nalang
na officers ay 9
Gano kadalas magmeeting ang execomm? Monthly at kung may mga emergency
meeting
Specific function ng block leader Makiissa, umattend ng mga activities;
dumalo sa mga gawain at proyekto;
recording sa block; assist ng mga myembro
ng block sa financial at medical needs
Kadalasang nirereklamo ng mga tao Kapitbahay na hindi nagkakasundo; bakod;
maingay; daluyan ng tubig; alagang hayop
Functions ng peace and order committee Iniikutan ang mga nagkarakrus; kapag may
gulo; tagapamagitan at tagapagpayo; pag
may petition
Functions ng infrastructure Paniningil sa tiangge kada sabad:
260php-60php napupunta sa tagalinis;
nagpaparenta ng upuan at lamesa: 100php
Bukod sa SLP, ano pa ang tingin na
pangangailangan ng organisasyon?
Walang allowance kaya di rin
nagseseryoso ang ibang lider; Kailangang
maging aktibo muli ang mga myembro
Proyektong naipatupad na sa AMBUH Pagroronda; tree planting; kalinisan; pag
gawa ng humps; pagkumpuni ng drainage;
storytelling; feeding program; binggo
bonanza; pamaskong handog sa pwd at
senior; profiling; summer festival; lakbay
aral
Relasyon ng AMBUH sa AM Youth Mapagtuunan ng pansin bilang kabataan

94. 90
ang isyu ng prostitusyon (800php sa isang
customer; yung bugaw dinadala sa
birthdays at beer house (100 ay binabayad
sa bugaw) Blk 1 Lt 4; sinumbong na kay
hepe pero kelangan masabihan sila para
may entrapment operation. Lahat ng mga
babae ay taga BH)
SLP Information 5% interest sa pautang kada tao kada
buwan; 2% ng 5% ay mapupunta sa
AMBUH; 2% ng 5% ay mapupuntang
rebate nung nagpautang; 1% rebate sa
nangutang; 27 beneficiaries tapos yung key
officers automatic kasama sa beneficiaries;
the rest ay bunutan sa block leaders; within
3 months dapat mabayaran ang interest at
pera; 150php yung interest for 3 months
kung 3k;
Mga kelangan ng AMBUH sa SLP:
1. Policies
2. Documents
3. MOA
4. Application Form
Training na kailangan ng AMBUH:
1. Pano pangangalagaan at imanage
Pag kumita ang microfinance, balak
magkaroon ng AMBUH ng catering,
computer shop at photocopying machine

95. 91
Annex P - Invitation for Commitment Building
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am
Sigla't Galak, Ibalik! : Maganda
AMBUHay!
Ika-06 ng Mayo 2016, Sabado
Court ng BH
7:00am

96. 92
Annex Q - FGD Guide Closeness Building Activity
Pagbabalik Sigla ng Samahan
AMBUH
May 07, 2016
PANIMULA
Introduksyon
Magpapakilala ang mga tagapagpadaloy at ipapaliwanag kung tungkol saan ang magaganap na
pagsasanay.
UNANG AKTIBIDAD
Human Bingo
Tagal ng gawain: 20 min
Materyales: Human Bingo Template, Ballpen
Layunin: Magkakilanlan ang mga myembro ng samahan
Proseso:
1. Ipapamahagi sa mga kalahok ang Human Bingo Template at ang isang ballpen.
2. Paunahan ng paghanap ng tao na may katangian na nabanggit sa Human Bingo Template. Ngunit,
bawal maulit ang pirma ng iisang tao sa Human Bingo Template.
3. Pag may naunang nakatapos sa pagkumpleto ng pirma, titigil na ang mga kalahok. Ang dalawang
unang makapagkumpleto ng pirma sa Human Bingo Template ang magsisilbing lider sa susunod na
gawain.
Input:
Maipaliwanag ang kahalagahan ng pakikipag-usap/ugnayan sa kapwa lider at pagbigay ng oras para
makilala nang mas malalim ang kapwa lider. (Maiiwasan ang chismis kapag close; representation lang
ang mga nakasulat sa box sa kung ano ang pwede nilang malaman pa tungkol sa kapwa lider nila kapag
magiging close sila)
IKALAWANG AKTIBIDAD
Kalabit Katabi
Tagal ng gawain: 20 min

97. 93
Layunin: Maipaunawa ang importansya ng maayos na pagbabahagi ng mga mensahe sa samahan
Proseso:
1. Ang dalawang lider (mula sa nakaraang aktibidad) ay pipili ng mga gusto nilang maging myembro.
Salitan ang pagpili.
2. Ang mga kalahok ay gagawa ng dalawang hanay.
3. Ang mga kalahok ay hindi maaaring magsalita sa kabuoan ng aktibidad.
4. Maaari lamang na gamitin ang daliri sa pagkalabit ng kamay ng katabi.
5. Kailangan makarating ang mensaheng kalabit sa dulo ng bawat hanay nang hindi nagsasalita.
6. Ang taong nasa dulo ng hanay ay maglalakad nang mabilis papunta sa tagapagpadaloy at sisigaw ng
“AMBUH!” ng tatlong beses.
INPUT:
Matalakay ang importansya ng maayos na pagbabahagi ng mga mensahe. (Icite ang mga nangyayaring
di naiinform na block leaders, or hindi nalalaman ng myembro ang mga nangyayari sa meeting kapag di
nakakadalo dahil sa hindi maayos na pagbabahagi ng mensahe)
IKATLONG AKTIBIDAD
Kapit Bisig
Tagal ng gawain: 10 min
Materyales: Papel
Proseso:
1. Magpapabuo ng bilog sa mga kalahok.
2. Magkakapit bisig ang bawat isa upang tumungo sa layunin na nakapaskil sa harap nila.
3. Kapag naputol ang pagkakahawak sa ibang myembro, ay ipapaliwanag na ang kahalagahan ng
sama-samang pagkamit ng layunin.
Input:
Talakayin ang kagandahan ng sama-samang pagkamit sa layunin ng organisasyon. Hindi bilang
indibidwal, kundi bilang isang samahan na may iba‟t ibang myembro na may sariling kakayahan ang
bawat isa.

98. 94
SYNTHESIS
Ito ang resulta ng ilang mga isyu na natalakay sa mga interbyu. Nagkaroon ng ganitong gawain para
magkakilanlan, maipakita ang importansya ng maayos na daloy ng komunikasyon at maipakita rin ang
kahalagahan ng sama samang pagkamit ng iisang layunin. Dahil base sa resulta ng interbyu sa mga
blockleaders ay ang mga sumusunod ang nakitang pwede pang pagandahin at ayusin.

99. 95
Annex R - AMBUH LNCA PLAN
PAGPAPALAKAS NG SAMAHAN:
LEARNING NEEDS AND CAPACITIES ASSESSMENT (LNCA) PLAN
Bulacan Heights, Bustos Bulacan
Ikalawang Semestre, Akademikong Taon 2015-2016
Bahan, Rosemarie Christ; Laguesma, Caithline Bo; Maderal, Francesca Lusha
I. KALIGIRAN
Asosasyon ng mga Mamamayan sa Bulacan Heights (AMBUH)
Ang AMBUH ay isang samahan na nabuo noong Setyembre 2014. Layunin nito na pamahalaan
ang kabuuan ng Bulacan Heights upang maisaayos at maitatag ang isang organisado at
progresibong pamayanan na maaaring maging modelo sa iba pang proyektong pabahay. Tinatanaw
din nito na magkaroon ng boses ang komunidad ng Bulacan Heights sa mga pagplaplano ng lokal
na pamahalaan at makalahok sa mga pangkomunidad na gawain.
Ang AMBUH ay nabuo sa ikatlong Block Leader's Meeting kung saan nagdesisyon ang mga
block leader na maghalal ng mga lider na mamumuno sa asosasyon. Mayroong 80-100 block leader
sa buong Bulacan Heights. Kumpara noon na mga block leader ang nilalapitan ng mga residente,
malaki ang naitulong ng pagkakaroon ng asosasyon dahil nagawan ng solusyon ang mga malilit na
problema tulad ng mga kabataang naggagala sa pamamagitan ng pagroronda, mga nagkakaraoke
at umiinom nang hatinggabi (Evangelista, Garcia, Santos, 2014).
Simula nang mabuo ang AMBUH, marami na ring mga aktibidad ang naisagawa nito na
pinangunahan ng mga komiteng nabuo sa ilalim ng asosasyon. Ilan diyan ang buwanang paglilinis,
pagmomobilisa ng mga tanod, pagpapagawa ng humps, at feeding program. Ilan sa mga gawain na
ito tulad ng pagpapagawa ng humps ay naisagawa sa pamamagitan ng mga aktidad na ang layunin
ay makakalap ng pondo na matagumapay na naipatupad ng AMBUH tulad ng “Summer Fest” at
“Pabingo”.
Istruktura ng AMBUH
Ang AMBUH ay binubo ng Pamunuan at ng mga Komite. Sa Pamunuan, mayroong 14
opisyales na hinalal sa limang (5) posisyon: Pangulo, Ikalawang Pangulo, Kalihim, Ingat-yaman,
dalawang Tagasuri, apat na Tagapamayapa at apat na Tagapagbalita. At mayroon namang 8 komite: 1)

100. 96
Edukasyon at Kabataan, 1) Kalinisan ng Kapaligiran, 3) Kapayapaan at Kaayusan, 4) Imprastraktura, 5)
Kalusugan, 6) Kabuhayan, 7) Pinansya, at 8) Kalihim. Kada komite ay may isang miyembro ng
Pamunuan, 2-6 na block leader at mga volunteers (Tingnan ang Larawan 1 at 2).
II. INISYAL NA PAGTATASA
Sa kasalukuyan, hindi na aktibo ang dating mga aktibong block leader. Mula sa 80-100, 40 na
lamang ang pumupunta sa mga pulong. At 9 na lamang sa 14 na opisyales ang aktibong lumalahok
at gumagampan ng kanilang mga tungkulin.
Nakikita ng AMBUH na malaking suliranin na kinahaharap ng samahan ang kawalan ng

101. 97
aktibong partisipasyon mula sa mga miyembro nito. Nabubuhay lamang ang samahan tuwing
mayroong gawain o aktibidad. Tanging mga opisyales na lamang ang lumalahok at gumagampan sa
kalakhan ng mga tungkulin.
Tinitignan ng Pamunuan na ang dahilan ng paglamlam ng paglahok ng mga block leader ay
ang kawalan ng insentibo o bayad. Karamihan sa mga block leader ay mga kananayan na abala sa
paggampan sa kanilang produktibo at reproduktibong gawain.
Subalit ito ay batay pa lamang sa pagtingin ng Pamunuan, nilalayon ng LNCA plan na ito na
makita ang pagtingin ng mga block leaders patungkol sa kanilang pagiging hindi aktibo. Kaugnay
nito, nilalayon na matasa ang kaugnayan ng estado ng kanilang paglahok sa kanilang pagtingin
bilang isang lider at kasapi ng samahan. Kasama na riyan ang kanilang pagkakaunawa sa layunin
at adhikain ng AMBUH. Sa pamamagitan nito, makikita ang kasalukuyang relasyon at estado na
mayroon sa loob ng AMBUH lalong-lalo na sa pamunuan at block leaders.
Karagdagan pa, isinama ng mga mananaliksik ang pagtatasa sa iba pang mga salik na
nakakaapekto sa takbo ng kanilang samahan tulad ng impluwensya ng lokal na pamahalaan at ng
mga mag-aaral ng UP FIP. Sa pagtingin ng mga mananaliksik, ito ay may malaking epeko sa kung
papaano pa mas mapapalakas o mapapapa-unlad ang estado ng AMBUH bilang isang samahan.
MGA LAYUNIN POKUS NG
PAGTATASA
MGA KATANUNGAN
Malaman ang
kanilang konsepto ng
aktibong paglahok
Aktibong
paglahok
Ano ang aktibong paglahok para sa iyo?
(a) regular na dumadalo ng pulong
(b) lumalahok sa mga aktibidad
(c) kasama sa pag-iisip at pagplaplano ng
aktibidad
(d) nag-iimbita ng mga kalahok sa aktibidad
Ano dahilan ng hindi mo paglahok?
(a) Trabahong pinagkakakitaan
(b) gawaing bahay (bantay anak, linis ng bahay,
luto)
(c) walang close o kakilala sa AMBUH
(d) Hindi interesado
(e) Walang mapapala
(f) May hindi kasundo sa AMBUH
Ano ang nag-uudyok sa iyo para lumahok?
(a) Para sa pamilya b) Para makatulong
sa komunidad c) Dahil may natutunan
(nakakadagdag sa kumpyansa at

102. 98
kakayahan) d) Nagkaroon ng maraming
kaibigan d) Nakikilala sa buong
komunidad (respeto, reputasyon, dignidad,
integridad))
Malaman ang umiiral
na relasyon ng mga
kasapi.
Relasyon ng mga
kasapi
Pagtingin ng
block leaders sa
AMBUH
opisyales
Sino ang nag-iimbita sa inyo tuwing may
aktibidad?
Sino ang tatlong pinakamalapat na block
leader o AMBUH opisyales sa iyo
(komportable, pinagkakatiwalaan,
nilalapitan)?
Matukoy kung
naisasaisip,
naisasapuso at
naisasagawa ang
Vision, Mission, at
Goals ng AMBUH sa
pampersonal at
pangsamahan na
lebel.
Pagkakaunawa
sa layunin at
adhikain ng
AMBUH
Pagsasabuhay
ng adhikain at
layunin
Para sa inyo, ano po ang layunin ng AMBUH
bilang samahan o asosasyon?
Malinaw po ba sa inyo bilang block leader
ang adhikain ng AMBUH? Paano? Nakikita
niyo po ba ang sarili niyo sa layuning ito?
Bakit at paano?
Matukoy ang
pagkakaunawa sa
tungkulin at gampanin
ng Pamunuan at ng
mga block leader
Kaliwanagan sa
tungkulin
Sa tingin mo ba dapat kasama ang block
leaders sa pagplaplanong ginagawa ng
Pamunuan?
Matukoy ang
konsepto ng pagiging
lider sa pagtingin ng
AMBUH opisyales
Katangian ng
isang lider
Paraan ng
Pamumuno
Para po sa inyo, ano ang katangian ng isang
lider? Naisasabuhay niyo po ba ito?
Ano po sa tingin niyo ang paraan ng
pamumuno ninyo? (koordinasyon,
pagdedesisyon, pagkonsulta sa mga kasapi)
Ano ang inaasahang pagtingin ng block
leaders sa iyo? (kaibigan, katulong sa
gawain, pantay-pantay na pagtingin)
Malaman ang
relasyon ng AMBUH
sa iba pang mga salik
na nakakaapekto sa
takbo ng samahan.
Lokal na
pamahalaan ng
Bustos: lawak ng
pagsuporta at
paggabay sa
AMBUH,
pagbabahagi ng
kapangyarihan sa
pagdedesisyon,
koordinasyon
UP FIP: Pagtingin
ng mga kasapi sa
mga mag-aaral
Ano sa tingin mo ang inaasahan ng lokal na
pamahalaan sa inyo bilang sukli sa
suportang ibinibigay nila?
Sino ang unang nilalapitan niyo kapag may
kailangan sa lokal na pamahalaan?
Ano ang inaasahan mo sa mga mag-aaral?
Ano ang mga tungkulin o gampanin ng mga
mag-aaral? (Sa tingin ba nila, pare-pareho
ang ginagawa ng mga team?)
Nagkaroon ba ng oryentasyon sa AMBUH
opisyales at block leaders patungkol sa
gawain o gampanin ng UP FIP?

103. 99
III. KAPAMARAANAN
Ang pangunahing pamamaraan na gagamitin ng mga mananaliksik ay panayam upang makalap
ang indibidwal o personal na pagtingin ng mga kalahok. Pagkatapos ng panayam sa lahat ng kalahok,
magsasagawa ng isang pagpapatunay o validation ang mga mananaliksik kasama ang lahat ng mga
kalahok upang mas mapalalim ang mga nakalap na impormasyon. Sa pamamagitan ng validation, mas
mabibigyan ng kahulugan ang mga datos sa pagtingin ng AMBUH bilang isang samahan.
IV. BALANGKAS NG PAGTATASA
Ang mga datos na makakalap ay pagsusumahin at iaanalisa sa paraang tutukuyin ang ideyal at
aktuwal na kaalaman at pagtingin ng parehong block leader at AMBUH opisyales patungkol sa kanilang
konsepto ng aktibong paglahok, katangian ng pagiging lider at paraan ng pamumuno, pagkakaunawa
sa kanilang tungkulin at gampanin, pagkakaunawa sa VMG ng samahan, relasyon ng mga kasapi sa
isa't isa bilang samahan at relasyon nito sa panglabas na mga salik na nakakaapekto sa kanilang
samahan. Ang lahat ng ito ay pagsasama-samahin at ikokonekta sa bawat isa upang mas magkaroon
ng maayos at malinaw na pag-unawa sa maaaring gawin ng samahan sa anumang porma na
makatutulong sa pagpapaunlad ng kanilang samahan.
V. ISKEDYUL NG MGA GAWAIN
GAWAIN Abril 15-17 Abril 17-22 Abril 23-25 Abril 26-28 Abril 30
Pagdisensyo
ng LNCA
Pagkuha ng
datos
Pagkolekta at
pag-aayos ng
mga datos
Pagsusuri ng
mga datos
Pagpapatunay
ng mga
nakalap na
impormasyon

104. 100
SANGGUNIAN
Evangelista, A., Garcia, E., & Santos, J. (2014). 'Kung kaya nila, kaya rin namin': Ang Tumatag na
Pamahalaan ng Pamayanan ng Bulacan Heights. Quezon City.
Garcia, E. B., Javier, P. T., & Paule, M. R. (2015, June). AMBUHay na Maginhawa: Pagoorganisa para
sa Pampamayanang Pamamahala sa pamamagitan ng Sama-samang pagkilos tungo sa mithiing
Maginhawang Buhay. Quezon City.

105. 101
Annex S - Closeness Building Activity Documentation
Closeness Building Activity Documentation
May 7, 2016 | Court, Bulacan Heights, Bustos, Bulacan
Nagsimula: 7:45am
Nagtapos: 8:20am
Mga Kalahok:
1. Marlon Centino - Lorna Centino
2. Jocelyn Tulosa
3. Helen Santillan
4. Gloria Arrabi
5. Ben Peliño
6. Elvira Dizon
7. Theresa Garcia
8. Jocelyn Balacano
9. Fercilas Santos
10. Aurora Ramos
11. Didith Limbeza
12. Lorna Caigaman
13. Maria Fe Capuras
A. Introduksyon
Ipinakilala muli ng tagapagpadaloy ang mga kasamang FIP students. Sinabi na ang meeting ay
tungkol sa pagbalida ng mga impormasyong nakuha mula sa mga interbyung ginawa sa mga
nakaraang araw.
B. Unang Sesyon
Ipinaliwanag ng tagapagpadaloy kung pano lalaruin ang Human Bingo. Si Jocelyn Balacano at si
Jocelyn Tolosa ang mga naunang nakumpleto ang Human Bingo Template.
C. Ikalawang Sesyon
Ang mga nanalo noong unang sesyon ang nagsilbing lider sa dalawang grupo. Pagkatapos ng
Kalabit Katabi na aktibidad, sinabi ng isa sa mga kalahok na kinailangan ng matinding pakiramdaman
upang matanggap ng pinakahuling tao sa grupo ang mensahe.
D. Ikatlong Sesyon
Ginamit ang mga salitang: “Kaayusan”, “Kagandahan” at “Kapayapaan” bilang layunin ng mga
kalahok sa aktibidad na Kapit Bisig. Sa simula, lahat sila ay pumunta sa iisang layunin lamang pero
noong nagtagal na pumunta sa iba‟t ibang mga layunin ang mga kalahok. Ito ay nagresulta sa kanilang

106. 102
pagkawatak watak. Pagkatapos ng aktibidad ay sinabi ng mga kalahok na sa susunod daw na lalaruin
nila ito, iisang layunin nalang ang kanilang pupuntahan nang sama-sama.
E. Synthesis
Inulit na ito ang mga naging resulta ng mga nakaraang interbyu. Ang mga naging problema lang
naman ay ang mga nagbungang di pagkakaunawaan dahil sa di nakakarating ang mga imbitasyon para
sa mga aktibidad at meeting ng AMBUH.Kinakailangan ang mga natutunan nila mula sa mga sesyon sa
aktibidad para magkaroon ng posibilidad na maiwasan ang mga nabanggit na problema. Nagpupulong
daw ang mga kalahok dati at magkakilala naman sila, pero di pa nila nakikilala ang mga bagong block
leaders. Maliban dito, di rin nila kilala ang isa‟t isa sa personal na lebel. Sa katapusan, sinabi ng mga
kalahok na naging masaya at maganda ang aktibidad. Sinabi rin nila na maikli lang pero may natutunan
daw sila.

107. 103
MGA LITRATO
A. Introduksyon
B. Unang Sesyon

108. 104
C. Ikalawang Sesyon

109. 105
D. Ikatlong Sesyon

110. 106
E. Synthesis

111. 107
Annex T - CD 125 Final Paper
Bulacan Heights, Bustos, Bulacan
CD 125: Team BH Final Paper
I. Background
A. Munisipalidad ng Bustos
Ang bayan ng Bustos ay isang semi-urban na lokalidad sa ikatlong distrito ng Bulacan. Ito
ay napapalibutan ng mga bayan ng Baliuag, San Rafael, Plaridel, Angat at Pandi. Ang Bustos ay
maituturing na pinakamaliit na bayan sa lalawigan ng Bulacan sa kabila ng kabuuang lawak nito
6,999 na ektarya. Ang Ilog ng Angat ay dumadaloy sa katimugang bahagi ng Bustos, na
pinagkukunan naman ng tubig pang-irigasyon ng bayan at daloy ng kuryente papunta sa Maynila
sa pamamagitan ng Bustos Rubber Dam. Binubuo ito ng 14 barangay: 8 -agrikultural (Cambaog,
Talampas, Malamig, Catacte, Malawak, Liciada, Buisan, at Camachillihan), 6- komersyal
(Poblacion, San Pedro, Tanawan, Bonga Menor, Bonga Mayor, at Tibagan).
B. Bulacan Heights
Ang Bulacan Heights ay isang proyektong pabahay pang-relokasyon ng National
Housing Authority (NHA) kasama ang Premiere Builders and Development bilang partner
developer. Matatagpuan ito sa Brgy. Catacte, Bustos, Bulacan. Sinimulang itayo ito noong Enero
2013 at tapos na ang paglilipat ng mga tao dito. Sampung kilomentro ang layo nito sa sentro ng
kabayanan ng Bustos.
Isa itong in-town relocation kung saan nailipat ay nakatira noon sa mga bayan ng
Bulacan tulad ng Plaridel, Pulilan, Norzagaray, Baliuag at maging sa Bustos. Ang dahilan ng
kanilang paglipat ay ang paninirahan sa mga tabing ilog o danger zones. Ang Bulacan Heights
ay dating sakahan na may sukat na 68, 789 m2. Binubuo ito ng 1,324 na bahay na nahahati sa
53 blocks kung saan 800 sa mga bahay na ito ay inilaan para sa mga informal settler families
(ISFs) n a nakatira noon malapit sa ilog Angat. Sa kasalukuyan, may humigit kumulang 2,000
pamilya ang nakatira dito at mayroong 2-3 block leader sa kada isang block.
C. Asosasyon ng Mamamayan ng Bulacan Heights (AMBUH)
Ang AMBUH ay isang samahan na nabuo noong Setyembre 2014. Layunin nito na
pamahalaan ang kabuuan ng Bulacan Heights upang maisaayos at maitatag ang isang

112. 108
organisado at progresibong pamayanan na maaaring maging modelo sa iba pang proyektong
pabahay. Ilan sa mga nakaraang aktibidad para sa paglikom ng pondo na isinagawa ng AMBUH
ay ang ―Pabingo at ―Summer Fest. Isa sa mga napuntahan ng nalikom na pondo ay ang
pagpapagawa ng mga humps na hinihingi ng pahintulot ng pamunuan sa NHA dahil hindi pa
naililipat sa pangangasiwa ng lokal na pamahalaan ang Bulacan Heights (Formento, et. al,
2015).
Ang AMBUH ay binubuo ng mga block leader ng buong Bulacan Heights. May bilang ito
na 80-100 ngunit 40 lamang ang aktibo dito. Mayroon itong walong (8) komite: 1) Kalusugan; 2)
Edukasyon at Kabataan; 3) Kalinisan ng Kapaligiran; 4) Imprastraktura; 5) Kapayapaan at
Kaayusan; 6) Kabuhayan; 7) Pinansya; 8) Kalihim. Kada komite ay may isang miyembro ng
Pamunuan, 2-6 na block leaders at mga volunteers. Sa walong komite ay tatlo na lamang ang
kasalukuyang aktibo dito.
Kung susuriin sa binigay na modelo ni (Tuckman, 1965), masasabi na ang samahan ng
AMBUH ay nasa estado na ng pagiging performing dahil ang mga lider ay mayaman na sa
kaalaman at malakas na ang kapasidad na maaaring magamit sa pagtugon ng kanilang mga
tungkulin nang hindi kinakailangan ang gabay o tulong ng iba.
Alam ng bawat isang lider ang kanilang mga katungkulan at nagkakaisa rin sila sa iisang
layunin na nais makamit at yun ay ang maging maayos at maging payapa ang Bulacan Heights.
Ngunit ang kanilang samahan ay masasabi rin na bumabalik ito sa pagiging norming
dahil may namumuong tunggalian sa loob ng samahan, kung saan nalilimitahan ang kanilang
pagbabahagian at naapektuhan ang personal at propesyunal na relasyon sa isa't isa kung saan
maaaring maging ugat ng hindi pagkakasunduan pagdating sa pagdedesisyon. Nagdudulot din
ito ng pagkahati sa isang samahan.
Mula sa pakikipamuhay ng isang semestre sa komunidad, natukoy ng grupo na
karamihan ng block leaders nang dahil sa iba't ibang klaseng kadahilanan. Kaya't isa-isang
kinapanayam ang mga block leaders upang ma-ugat ang kanilang hindi pagiging aktibo. Ang
pangunahing dahilan ng kanilang hindi pag dalo ay ang pagka-abala nila sa kanilang trabaho at
hanap buhay. Ang iba naman ay abala sa gawaing bahay at pagbabantay ng kanilang mga anak.

113. 109
Natukoy rin na isang malaking paktor ang struktura ng organisasyon na kung saan ang
pamunuan lamang ng AMBUH ang nagdedesisyon, nagpaplano at nag-iimplementa. Kadalasan,
ang mga nabuong plano ng pamunuan ay ibinababa na lamang sa mga block leaders para
makatulong sa implementasyon.
Nakasaad sa CBL ng samahan na ang gampanin lamang ng mga block leaders ay ang
pangongolekta ng "damayan" kapag may patay at sila ang mamahala sa kalinisan at
katahimikan ng kanilang mga bloke. Inaasahan rin na sila ang magbabahagi ng mga
impormasyon at aktibidad na nagmula sa pamunuan para sa kanilang sinasakupan.
Ang strukturang ito ay nagdudulot ng hindi maayos at matatag na relasyon (gap) ng
pamunuan sa block leaders.
Napagdesisyunan ng grupo na piliing pokus ang block leaders dahil batay sa
obserbasyon ay napagiiwanan na sila ng pamunuan sa mga kakayahan at kasanayan. Maaaring
isa ito sa mga naghahadalang ng kanilang paglahok dahil puro na lamang pamunuan ang
binibigyang pansin. Isa pa ay bago magsimula ang semestre, nagkaroon ng pag-uusap ang
grupo at presidente ng samahan. Ninanais nito na maibalik ang sigla at alab ng partisipasyon ng
mga miyembro upang magkaroon ng motibasyon sa muling paglahok.
Bukod dito, napansin din ng grupo na sa tuwing nagpapatawag sila ng pulong ay halos
walang dumadalo kahit na ito ay pinupuntahan isa-isa sa kanilang mga tahanan upang imbitahin.
Nang dahil sa hindi aktibong paglahok ng mga block leaders, ang bigat ng mga gawain
para sa organisasyon ay nakasentro lamang sa pamunuan kaya't parang nagkakaroon ng
exclusion sa block leaders.
Ang ibang isyu tulad ng mga nag karaoke sa hating gabi, umiinom ng alak sa labas ng
bahay pagkatapos ng curfew at mga kabataan na nagkalat ay maaaring maging CM ngunit ito ay
nakadepende pa kung sila ay magiging isang ganap na HOA.
Kinakailangan ang pagpaparehistro sa HLURB dahil ang ibang miyembro ng komunidad
ay may hindi pagkilala sa mga lider na nagpapatupad ng curfew at upang maipatupad ang
paniningil sa mga rumerenta sa mga bakanteng lote o open spaces na maaari nilang

114. 110
pagkuhanan ng pondo upang ipangbayad sa mga taga-walis at mga tanod na rumoronda tuwing
gabi. Kailangan ng legitimization ng kapangyarihan upang maisakatuparan ang mga ito. Mula
sa sa mga nakapanayam, ilan ang nagsabi na hindi sila parte ng paghalal sa pamunuan
sapagkat nabuo na ang pamunuan noong 2014 kung saan kalahati pa lamang ng Bulacan
Heights ang okupado. Maaari rin itong isang rason kung bakit may iilan na hindi nakikiisa sa
AMBUH.
Ang pagiging isang ganap na HOA ay kinakailangan rin sa iba nilang proyekto tulad na
lamang ng microlending. Isa itong sa pinakukunan ng pondo ng organisasyon at nakakatulong
din ito bilang dagdag kita sa mga benepisyaryo o taga pamahala. Kinakailangan nila ang
pagpaparehistro sa HLURB upang kilalaning miyembro ng mga samahan ng lokal na
pamahalaan.
II. Diskusyon
A. Mga Aktibidad
Current State Assessment
Noong nakaraang ika-20 ng Abril hanggang ika-08 ng Mayo 2016, bumisita ang FIP team
sa mga bahay ng myembro ng organisasyon.
Ito ay upang maisagawa ang interbyu na naglalayong matukoy ang kasalukuyang
estado ng organisasyon at kung papano mapalakas at mapapaunlad pa ang esatado ng AMBUH
bilang samahan sa pamamagitan ng pag-alam sa mga sumusunod:
1) Konsepto ng Aktibong Paglahok

115. 111
2) Katangian ng pagiging lider at pamamaraan ng pamumuno
3) Pagkakaunawa sa tungkulin at gampanin
4) Pagkakaunawa sa VMG ng samahan
5) Relasyon ng mga kasapi sa isa‟t isa bilang samahan
6) Relasyon sa panglabas na mga salik na nakakaapekto sa samahan

116. 112
Dahil sa iba‟t ibang iskedyul ng mga block leader at dahil na rin sa panahon ng eleksyon,
natapos ang pagpapanayam sa loob ng mahigit dalawang linggo. Matapos ang 18 na araw,
nakapaginterbyu ng 46 na block leaders, na pinapalooban ng 39 na babae at 7 na lalaki. Upang
mapili ang mga kabilang sa mga iinterbyuhin, gumamit ang FIP team ng Snowball sampling kung
saan tinanong ang bawat myembrong ininterbyu kung sino ang tatlong pinakamalapit na block
leader sa kanila. Ang tatlong sinagot ng mga block leader ang mga sumunod na ininterbyu. Sa
46 na ito, 9 ang nainterbyu na opisyales ng AMBUH.
Closeness Building Activity
Mula sa mga naging resulta ng naisagawang interbyu, napagpasyahan ng FIP team na
kinakailangang magsagawa ng closeness building activity. Ang aktibidad na ito ay parang mini
teambuilding activity na naglalayong magkakilanlan ang mga myembro ng samahan sa
pamamaraan ng aktbidad na Human Bingo kung saan kinakailangang mapuno ang binahaging
Human Bingo Template ng pirma ng taong may katangian na nakasulat doon.

117. 113
Ang isa pang layunin ng closeness building activity ay ang maipaunawa ang importansya
ng maayos na pagbabahagi ng mga mensahe sa samahan. Ito ay isinagawa sa pamamagitan ng
aktibidad na pinamagatang “Kalabit Katabi” kung saan kinakailangan ang matinding
pakiramdaman upang maiabot ang non-verbal na mensahe sa dulo ng linya.
Nilalayon din ng closeness building activity na maipaunawa ang kahalagahan ng
sama-samang pagkilos tungo sa iisang layunin sa pamamagitan ng aktibidad na pinamagatang
“Kapit Bisig” kung saan kinailangang magtungo sa iisang layunin lamang ang buong samahan.
May 13 kataong dumalo sa nasabing aktibidad, isa lamang ang dumalong opisyales.

118. 114
B. Pagkakakonekta sa mga Nakuha noong Midsem
Mula sa pagtatasa noong first phase ng FIP, nasabing importanteng tingnan ang
konsepto ng aktibong paglahok ng mga myembro ng samahan dahil mukhang walang lugar na
naibigay para ipamalas ito, lalung-lalo na dahil hindi malinaw sa kanila ang kanilang mga
tungkulin. Malaki ang epekto ng hindi nila pagiging aktibo sa mga gawain at proyekto ng
AMBUH.
Sa kalaunan, sa pamamagitan ng panayam, napabulaanan ang inisyal na pagtatasang
isinagawa ng grupo. Nalaman na alam naman ng mga block leaders ang kanilang tungkulin sa
loob ng organisasyon. Nalaman din na ang pagkakahulugan nila ng aktibong paglahok ay ang
pagdalo lamang sa mga pulong at mga aktibidades kung saan pwede silang participant lamang o
kabilang din sa mga organizer. Ang hindi pagdalo sa mga pulong ay dulot lamang ng iskedyul ng
trabaho sa gawaing bahay, lalung-lalo na kapag di maiwanan ang mga bata na kasa-kasama
nila sa bahay.
Mula dito, napagpasyahang closeness building activity ang kailangang maisagawa upang
magkaroon kahit papano ng personal na relasyon ang mga block leader sa isa‟t isa.
PInaniniwalaang sa ganitong pamamaraan, maaaring maiwasan ang mga chismis at di
pagkakaunawaan na dulot ng „di maayos na pakikipag usap sa bawat isa.
Sa kasalukuyang istruktura ng organisasyon ng AMBUH, masasabing aktibo ang mga
block leaders maliban nalang kung di sila nakakadalo dahil sa gawaing bahay o trabaho nila.
Kapag nagbababa ng impormasyon o plano ang mga opisyales, nagkakaroon sila ng
pagkakataong magbigay ng suhestiyon at napapakinggan naman ang mga ito. Nagkakaroon

119. 115
lang ng mga reklamo at di pagkakaunawaan dahil sa kawalan ng sistema upang maipaalam sa
mga di nakadalo ang mga pinag-usapan sa pulong. Dahil din sa paulit ulit na pagtatawag ng
pulong, maaaring nagsasawa na ang mga myembro ng samahan sa mga kaalamang nakukuha
nila mula roon kung meron man.
Kinakailangan ng alternatibong dahilan upang mahikayat silang dumalo sa mga nasabing
pulong. Bilang alternatibo, maaaring ang personal na pagkakakilanlan sa bawat isa, at
pagkakaroon ng malapit na kilala sa loob ng samahan ang makakapukaw muli sa sigla nilang
lumahok muli bilang block leader ng Bulacan Heights.
C. Pagsuri ng Resulta
Masasabing nakamit ang layunin ng mga aktibidad ngunit mas maganda sana kung mas
madami ang nakadalo sa closeness building activity. Nabanggit ng mga kalahok na nagpupulong
naman sila dati ngunit di na nila kilala ang mga panibagong block leaders at wala silang personal
na relasyon sa isa‟t isa maliban nalang sa mga iilang pinakamalapit sa kanila.
Sa pamamagitan ng pagpapanayam at pagsagawa ng closeness building activity, na
nagbunga mula sa pagpapanayam, nakapagtayo ng pundasyon o starting point ang
pagpapalakas ng samahan ng mga block leaders. Ito ay importante upang masiguro ang
commitment ng mga myembro ng samahan, pati na rin ang panimula ng pagpapalakas ng
kanilang kakayahan para sa proseso ng transpormasyon ng komunidad tungo sa pagiging
barangay.
D. Significance
Nang nasimulan ang 2nd
phase, nawala na ang pokus sa microlending na aspeto.
Pinagtuonan na ng pansin ang pagtatasa ng kasalukuyang estado ng AMBUH, at maibalik ang
dating sigla ng mga block leader. Para magawa yun, kinailangan magsagawa ng malawakang
panayam upang makuha ang kinakailangang impormasyon ukol dito. (Nakahalo ang ginagawa
ng FIP team sa CD 181 at CD 125.)
III. Team‟s Overall View
A. Konklusyon at Rekomendasyon
Sa isinagawang pagsusuri sa kasalukuyang estado at istruktura ng AMBUH at sistemang
block leaders, nakita na mataas ang kapasidad ng AMBUH na pamahalaan ang Bulacan Heights

120. 116
kung saan ay naisasagawa naman nila simula nang sila ay mabuo. May pagkakaisa ang mga
lider (Pamunuan at block leaders) sa kanilang layunin na mas mapaganda at mapaayos ang
Bulacan Heights. Kahit na karamihan sa mga lider ay abala sa iba't ibang gawain na nagiging
dahilan ng mababang bilang ng dumadalo sa mga pulong, hindi ito nangangahulugan na hindi
sila nagkakaisa sapagkat nakita sa ginawang pagsusuri batay sa obserbasyon, interbyu at
pagrebyu ng mga nakaraang FIP integration papers, lumalabas na maayos ang relasyon ng
AMBUH at block leaders bilang mga lider ng Bulacan Heights. Ang konting di pagkakaunawaan
na likha ng mga tsismis ay nareresolba sa pamamagitan ng maayos at bukas na daloy ng
komunikasyon. Ang isinagawang Closeness-building Activity ay maaaring magpa-alab ng apoy
sa kaibuturan ng puso ng mga lider ng Bulacan Heights sa mas sama-sama at nagkakaisang
aksyon sa anumang nakikita nilang pangangailangan o pagbabago sa Bulacan Heights.
Samakatwid, iminumungkahi na maaaring ibahin ang pokus ng mobilisasyon
pangkomunidad sa Bulacan Heights. Sapagkat sa kasalukuyan, ang Bulacan Heights ay
nagpapakita ng indikasyon ng kahandaan para sa pangmalakihang interbensyon. Sa
pangunguna ng block leaders at AMBUH, patuloy na naipapatampok ang balangkas ng
pampamayanang pamamahala sa Bulacan Heights. Maaaring napapanahon na ang
pagproproseso sa pagiging isang barangy ng Bulacan Heights. Malaki ang oportunidad na
maiaalok ng pagiging isang barangay ng Bulacan Heights sapagkat mas magkakaroon ng
kapangyarihan at access ang Bulacan Heights sa pondo at suporta mula sa pamahalaang
pambansa.
Maaaring lumikha ng isang barangay sa pamamagitan ng ordinansya na ibaba ng
Sangguniang Panlalawigan na nakadepende pa sa mayoryang boto sa plebisito na isasagawa
ng Commission on Elections sa mga lokal na pamahalaan na apektado. Sa ordinansya ng
Sangguniang Panlalawigan, dapat isinasaalang-alang din ang rekomendasyon ng Sangguniang
Bayan para sa paglikha ng isang barangay (Book III, Chapter 1, Section 385, LGU Code of the
Philippines).
Iminumungkahi na ipagpatuloy ang pakikipagtuwangan sa lokal na pamahalaan ng
Bustos at ng mga mamamayan ng Bulacan Heights kung saan sa susunod na semestre, ang
pagpapadaloy ng proseso ng pagiging barangay ng Bulacan Heights ang magiging pokus. Ayon
sa LGU Code of the Philippines, maaaring maging barangay ang isang komunidad kung hindi

121. 117
bababa sa 2,000 katao ang populasyon nito. Ang Bulacan Heights ay may naninirahang humigit
kumulang 2,000 pamilya.
Sa ganitong malakihang interbensyon, malaki ang magiging papel ng block leaders
upang ito ay mapasimulan at mapagtagumpayan. Mas pagtuunan ng pansin ang pagpapalakas
sa kapasidad ng block leaders tungo sa paghahanda ng istruktura ng isang barangay. Maaaring
magkaroon ng pulong bayan na pangungunahan ng block leaders. Sa interbensyong ito,
mahalaga na may maayos na relasyon at koordinasyon sa pagitan ng mga sangkot na mga
institusyon at mga tao tulad ng Barangay Catacte, pamahaaang bayan ng Bustos, AMBUH,
block leaders at mga residente ng Bulacan Heights. At dahil ang ideyang ito ay paunang plano
ng pamahalaang bayan ng Bustos, nararapat na malinaw ang kanilang plano kung papaano ito
isasagawa. Dapat maging bukas ang pamahalaang bayan ng Bustos kung sakali lamang na
hindi na asamin pa ng mga residente na sila ay maging hiwalay na Barangay. Ganunpaman,
tinitingnan na positibo ang hakbangin na sila ay maging barangay. Kung kaya't mahalaga na
pataasin ang kapasidad at kamalayan ng block leaders lalo na sa ganitong malakihang
proyektong pangmobilisasyon dahil ang mga block leader ang magsisilbing pundasyon upang ito
ay mapagtagumpayan.
B. Repleksyon
Isa sa mga naging hamon na kinaharap ng mga estudyante ay ang kakaunting bilang ng
dumadalo sa mga naimbitang block leader. Karamihan din sa pamunuan ay abala sa eleksyon
kung kaya't sila rin ay nakapagsabi na hindi siguradong makadadalo sa mga pulong na
ipapatawag ng mga estudyante. Ginawan ito ng paraan ng mga estudyante sa pamamagitan ng
pagsabay sa kanilang oras; kung minsan sa gabi nag-iinterbyu ang mga estudyante para sa mga
kananayang lider na may trabaho. Kaysa sa magpatawag ng pulong, minabuti na lamang nila na
magbahay-bahay para makausap ang mga block leader. Kung kaya't ito rin ang naging pokus ng
pagsusuri ng kasalukuyang FIP; ang suriin ang konsepto ng partisipasyon at ang kasalukuyang
relasyon ng AMBUH at block leaders. Ang ibang mga lider ay pabiro pang nagsabi na maraming
dadalo kung sasabihin na may ibibigay na pagkain. Ang isa ring hamon ay ang ibang pagtingin
o persepsyon ng block leaders sa mga estudyante. Nagsasawa na silang magpunta sa mga
pulong dahil wala namang konkretong resulta o plano. Inaasahan nila na ang mga estudyante
ang magbibigay ng aksyon para sa mga isyung pinag-uusapan. Ang huling hamon na nakikita ay
ang implikasyon ng pagiging hiwalay na barangay ng Bulacan Heights. Iniisip ng mga lider kung

122. 118
anong mangyayari sa kanila (AMBUH at block leaders) kung sakaling sila ay maging isang
barangay.
Samantala, ang nakikitang pag-asa sa ginawang pagususri ay ang indikasyon na mataas ang
kapasidad ng AMBUH upang ito ay pangunahan sa pamamagitan ng mga block leaders. Mataas
ang kapasidad ng Pamunuan na pamahalaan ang kanilang sarili kahit na walang tulong ng
estudyate tulad ng Microlending. Gamit ang kanilang mga natututunan mula sa mga palihan,
nagagawa nilang ayusin ang anumang di pagkakaunawaan. Nakikita at naisasapuso ng block
leaders ang kanilang mga sarili sa layunin ng AMBUH. Sila ay nakikiisa at nakikipagtulungan sa
AMBUH sa anumang gawain o aktibidad na ang makikinabang ay ang buong Bulacan Heights.
Ang maayos na relasyon ng AMBUH at block leaders bilang mga lider ay isang indikasyon na
maaari nang mag-iba ng interbensyon sa susunod na mga semestre na hindi lamang
nakakulong sa panloob na samahan ng AMBUH.

123. 119
IV. Individual Reflection
A. Bahan, Rosemarie Christ A.
Sa isang mobilisasyon pangkomunidad, pinakamahalagang malaman ang kasalukuyang
konteksto ng komunidad na ginagalawan. Kahit ito ang unang hakbang sa pagsagawa ng
mobilisasyon, ito ang pinakamatagal sa lahat. Maraming bagay ang dapat na binibigyang
konsiderasyon sa bagay na ito. Una, kailangang sumabay sa oras at daloy ng paggalaw
(movement) ng isang komunidad. Ang isang manggagawa ng pagpapa-unlad ng komunidad ay
dapat na may baong kaalaman, kakayahan at pagpapahalaga na magiging gabay sa kung
papaano magpapadaloy ng ganitong mga gawain. Kailangan na may bukas na isipan na
handang magtanong, mag-obserba at magsuri ng mga bagay-bagay. Hindi dapat nakukuntento
sa kung ano lamang ang naunang nalaman. Nararapat na ito ay palalimin pa kasama ang
komunidad. Ang mobilisasyon ay nakabatay sa kung paano at gaaano kalalim ang iyong
pag-unawa sa konteksto ng komunidad. Sa papaanong paraaan natin inuunawa at binibigyang
kahulugan ang mga bagay na ating nakikita at napagtatantuhan sa tagal ng pamamalagi sa
komunidad? Mahalagang malaman din kung saan mismo ang isang manggagawa ng
Pagpapa-unlad ng Pamayanan nanggagaling? Saan at ano ang aming sariling pagtingin sa mga
bagay na aming nalaman? Kung usapin ng protistusyon, anong lente ang aming gagamitin
upang maging gabay sa pagsusuri, pag-unawa at paglikha ng mobilisasyon? Kinakailangan
tingnan ang bawat bahagi ng larawan bago buuin ito. Dapat na iskeptikal din mag-isip ang isang
manggagawa ng Pagpapa-unlad ng Pamayanan sa mga bagay na nalaman nito bago mauwi sa
pagbuo ng konklusyon. Kung kaya't maging ang hakbang ng Social Investigation- Situational
Analysis (SI-SA) ay napapalooban din ng proseso na pagkahaba-haba.
Ganyan ang naranasan ko sa isinagawang pagsusuri sa konteksto ng AMBUH. Una,
marami kaming obserbasyon na hindi kami sigurado kung totoo: may exclusion sa block leaders
sa loob ng AMBUH, pagiging authoritative ni Pangulong Me-ann kung minsan, pag-aaway ni
Pangulong Me-ann at Pangalawang Pangulo Rowena, laki ng impluwensya ng agency
supervisor na si Elmer Garcia sa kung paano kumilos ang AMBUH at pagtinging sa mga
estudyante bilang tagapagresolba ng problema. Naisip namin na baka nga “Familiarity Breeds
Contempt”, nagsasawa na ang AMBUH at ibang block leaders sa kakaaral. Kailangan muna
naming magsagawa ng malawakang pananaliksik sa mismong estdao ng AMBUH at block
leaders system kasama na ang iba't ibang aspeto na ang pinagmumulan ay ang mga nauna
naming obserbasyon. Matagal pala talaga ang pag-oobserba, pagtatanong, pagngangalap ng

124. 120
datos, pagsusuri, at pagninilay. Kung hindi pagdadaanan ang prosesong ito, hindi makakarating
sa patutunguhang mobilisasyon o aksyon.
Kailangan maging maingat ang isang CD worker sa kanyang galaw sapagkat
nakakaapekto tayo sa pagtingin ng mga tao sa atin. Dapat maingat sa pakikipamuhay at
pagtratrabaho sa ilalim o laylayan. Ito ay binibigyang konsiderasyon din sa pagplaplano ng isang
mobilisasyon. Naipapaliwanag dapat na hindi tayo taga-resolba ng kanilang problema. Mahalaga
ang levelling-off ng ekspektasyon sa lahat ng katuwang: ahensyang katrabaho at ang
komunidad. Kung walang ganitong proseso, maaaring magdulot ito ng hindi pagkakakunawaan
ng lahat ng panig. Maaari ring magresulta sa mababang partisipasyon ng mga tao kung hindi
klaro sa kanila kung ano ang mga nangyayari. Ang lahat ng katuwang ay dapat na may
pag-angkin sa prosesong pinagdadaanan lalo na ang komunidad.
At pinakahuli, masasabi kong hindi biro at hindi madali ang pagiging CD worker. Mabigat ang
nakaatang na responsibildad sa atin. Kung hindi sapat ang kakayahan, kaalaman at karanasan
sa ganitong klase ng gawain, maaaring sa mga kamay pa natin mas lalong maghirap ang mga
tao. Sa mga bagay na ating sinusuri at ipinapadaloy, dapat na isipin palagi kung ito ba ay
magdudulot ng kabawasan o pagdagdag ng kanilang bulnerabilidad. Kaya dapat maging
maingat.

125. 121
B. Laguesma, Caithline Bo A.
CM starts with at least one person aiming for a certain goal. It starts with the commitment
of that person to the said goal and whether or not actions will be made in order to achieve it. Most
of the time, CM continues to become a source of change in the community. Unfortunately, due to
various factors, which include negative entities, sometimes in the form of the local government
units, which act as bosses of organizations, the process of CM is cut short and the goal is not
attained. Thus, we are left with a group of people, who once had a goal to achieve, who has lost
their drive for change.
There are times when CD practitioners forget about the concept of community
transformation, thinking that it is a drastic change from the community‟s norm and dictating what
change they want to occur to the community. They forget that the change the community needs
is not what the CD practitioners want but rather the community members‟ definition of change.
We sometimes forget that our ideal change is probably different from how the community defines
their idea of change.
I believe this is one of the reasons CM strategies become unsustainable in a way that the
external person defines his own idea of change, which the community does not understand but
just accepts due to their putting the external person on a pedestal. Various activities and
programs are set, which the community members attend and internalize, which in the mind of the
external person is logical. Unfortunately, if these programs are set on the premise that the
community will be transformed into something only the external person believes is ideal, then the
effort will be futile. Once the external person leaves, and no proper planning was conducted with
the community, the organization will be left only with memories of trainings and activities they do
not know where to apply and once again, everything will be for naught.
It takes the participation of the whole community to change even just one aspect of
disorder. Without a point of unity in the chaos that is a community, a single positive change,
which everyone agrees on, will not be possible. It‟s not as simple as that though, everything has
to be taken into consideration. The communities we go to have very different sets of people. With
this comes a very diverse set of attitudes, values and norms that we have to understand in a very
short period of time. Sometimes we forget to take into consideration the bigger picture: the
entirety of the processes the community undergoes in order to live their everyday lives before,

126. 122
during and after we live with them. It is but a need to find the order, the assessment of similarities
and differences, in the disorderliness of a community‟s wants and needs, in order to achieve
what little or big a change is needed for a community to transform for the better.

127. 123
C. Maderal, Lusha Francesca D.
Ang community mobilization ay ang sama-samang pagkilos ng komunidad para sa iisang
adhikain at layunin na nais makamit gamit ang mga prinsipyo sa pag-oorganisa tulad ng pagiging
inklusibo, sustinable, nasasakapangyarihan ang mga tao. Malaki din ang papel ng partisipasyon
ng mga stakeholders (mga tao, organisasyon at lgu) upang makapagsimula ng pagpaplano para
sa aksyon na magsusulong ng mga adbokasiya na makakatulong sa pagkamit ng mga mithiin ng
isang komunidad at maaaring maging behikulo patungo sa ninanais na maunlad na pagbabago.
Habang dumadaan sa proseso ng pagmomobilisa ay may malaking bagay na napupulot ang
mga tao rito, ang pagsasakapangyarihan o empowerment. Mula rito ay nabibigyan ng
oportunidad ang bawa't isa na marinig ang kanilang mga boses at nakakalahok ang mga tao sa
proseso. Ang bawa't isa ay may kanikaniyang tungkulin at nakakapagbigay ng ambag mula sa
kanilang kapasidad at kakayahan. Nabibigyang importansya ang papel ng bawa't isa para sa
kolektibong aksyon kung saan mas nagiging malakas ang samahan mula sa kanilang indibidwal
na kontribusyon.
Higit sa lahat, importante ang pagsasanay at pagpapalakas ng kapasidad ng mga tao at
pagkatapos nito ay ang pagtungo sa pagpaplano para sa aksyon upang hindi mamatay ang alab
ng kanilang pag-momobilisa. Madalas kasi sa konteksto ng aming komunidad na ang hinahanap
ay konkretong resulta ng kanilang pagkilos o pagdalo sa mga pulong. Minsan ay nawawalan ng
gana ang mga tao kung puro pag-uusap at pagsasanay lamang ang kanilang mga dinadaluhan
na aktibadad.
Mula sa karanasan, ang community mobilization ay maaaring maging depende sa konteksto ng
komunidad. Kung sa iba ay mayroong mas malalim at matinding kagustuhan na makamit ang
mga layunin dahil sa nakikitang magiging positibong pagbabago o solusyon sa mga isyu o
problema ng komunidad. Bilang isang tagapagpadaloy o tagasulong ng gawaing pagpapaunlad
ng pamayanan, ang aking personal na ambisyon ay maging susi ang mobilisasyon para sa mga
taga komunidad upang makamit ang mga kagustuhan o pangangailangan para sa sarili at pang
komunidad na pag-unlad. Hangga't may mga taong nagbibigay pa rin ng oras at buhay para
ipaglaban ang kanilang mga karapatan at mithiin ay hindi mawawala ang pag-asa para sa mga
organisador upang pakilusin at gabayan ang mga tao.

128. 124
Ang malaking hamon na kinakaharap ngayon sa usapin ng pagmomobilisa ay ang bolunterismo
ng tao, bukod kasi sa mga adhikain na nais makamit bilang isang grupo ay mayroon pa ring mga
personal na pangangailangan ang bawa't isa para sa pamilya at sa sarili. Kung ang bolunterismo
ay maibabalanse at maisusulong magiging malaki ang ambag nito upang maging matatag ang
isang samahan sa pagkamit ng mga layunin. Nagiging malaking hadlang sa pagmomobilisa ang
oras at pagka-abala ng mga tao sa kani-kanilang mga trabaho upang maipagpatuloy ang buhay
ng kanilang mga pamilya at ang pagkawala ng suporta ng mga organisasyon o lokal na
pamahalaan. Ito ang malaking hamon na dapat unti-unting masolusyunan. Kinakailangan siguro
ng masusing pagpaplano mula sa katuwang na ahensya at komunidad kung saan lalamanin nito
ang proseso ng pangmatagalan upang makamit ang mga tunguhin.
Mas mapagyayaman ang partisipasyon kung mayroong pag-angkin ang mga tao sa proseso na
kanilang pinagdaanan. Kung saan sila mismo ang naggugol ng oras, nagdesisyon at nagplano
ng kanilang mga hakbangin sa pag mobilisa. Pero mahirap itong maging likas kaya kung hindi
nabibigyan ng suporta ang mga tao at walang malinaw na tunguhin kung bakit ba
nagmomobilisa.
Ang ideya ng transpormasyon sa komunidad ay kung paano babasagin o malalapagsan ang
hamon ng kanilang pagiging abala sa kani-kanilang mga personal na pangangailangan at kung
paano ba nila yayakapin ang importansya ng pagmomobilisa upang mahikayat ang kanilang
partisipasyon at sama-samang pagkilos upang mas maging epektibo ang kanilang pag-aksyon
para sa mga ninanais na pagbabago na makaka-ambag sa pang sariling pag-unlad at
komunidad.

129. 125
Sanggunian:
Formento, M. F., Landicho, N., Loneza, K. P., & Raj, M. B. (2015, July). Sama-samang Pagkilos
Tungo sa Pamamahalang para sa Tao: Mga Karanasan sa Pag-oorganisa sa Bulacan Heights.
Quezon City.

130. 126
Annex U - CD 161 Final Paper
Unibersidad ng Pilipinas - Diliman
Kolehiyo ng Gawaing Panlipunan at Pagpapaunlad ng Pamayanan
Departamento ng Pagpapaunlad ng Pamayanan
CD 161: Aktibong Paglahok sa AMBUH
Bahan, Rosemarie Christ A.
Laguesma, Caithline Bo A.
Maderal, Lusha Francesca D.

131. 127
Talaan ng Nilalaman
I. Konteksto.........................................................................................................................................128
AMBUH........................................................................................................................................128
II. Kahulugan ng Mga Relasyong Sinuri ..............................................................................................129
III. Kahalagahan ng Pag-aaral ............................................................................................................130
IV. Balangkas ng Pagsusuri ................................................................................................................131
V. Presentasyon ng mga Datos...........................................................................................................131
Mga Kalahok................................................................................................................................132
Social Network Analysis (SNA) Data ............................................................................................133
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - ID............................................................................133
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - Masaya o Hindi (Masaya: Yellow; Cyan: Hindi; Blue:
Dahilan ng Hindi Paglahok)...................................................................................................134
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - Ginusto o Hindi ang Pagboto (Cyan: Ginusto; Yellow:
Hindi; Blue: Dahilan ng Hindi Paglahok)................................................................................134
Relation 2: Dahilan ng Paglahok - ID.....................................................................................135
Relation 2: Dahilan ng Paglahok - Posisyon..........................................................................135
Relation 3: Kahulugan ng Aktibong Paglahok - ID .................................................................136
Relation 3: Kahulugan ng Aktibong Paglahok: Posisyon (BL: Green; Ibang kulay: Opisyales)136
Relation 4: Taong nag-iimbita para lumahok sa mga aktibidad - Pangalan ............................137
Maliban sa iilang mga block leader, si Mary Anne ang nag-iimbita para lumahok ang mga block
leader sa mga aktibidad. .......................................................................................................137
Relation 4: Taong nag-iimbita para lumahok sa mga aktibidad - Posisyon (BL: Green; Ibang
kulay: Opisyales)...................................................................................................................137
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Pangalan (BL: Itim; Opisyales: Pink (Dark Pink:
pangulo)................................................................................................................................138
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Kasarian (F: Pula; M: Asul)................................138
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Posisyon (BL: Itim; Ibang kulay: Opisyales).......139
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Masaya o Hindi sa Tungkulin.............................139
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - ID ......................................................................140
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Weights (3: Pinakamalapit)................................140
VI. Pagsusuri ......................................................................................................................................141
VII. Rekomendasyon ..........................................................................................................................141
VIII. Annex/es .....................................................................................................................................143
ANNEX A.1: Indibidwal na Repleksyon..........................................................................................17
Bahan, Rosemarie Christ A. ..................................................................................................144
Laguesma, Caithline Bo A. ....................................................................................................144
Maderal, Lusha Francesca D. ...............................................................................................144
ANNEX B.1: Mga Code................................................................................................................146
ANNEX C.1: Datos Mula sa Interbyu: Mga Datos ng Block Leader ................................................26
ANNEX D.1: Datos Mula sa Interbyu: Mga Datos ng Pamunuan....................................................28
IX. Sanggunian ...................................................................................................................................156

132. 128
I. Konteksto
Ang pananaliksik na ito ay nakatuon sa pagtukoy ng konsepto ng aktibong paglahok sa konteksto
ng isang samahan sa Bulacan Heights, ang Asosasyon ng mga Mamamayan sa Bulacan Heights
(AMBUH).
AMBUH
Ang AMBUH ay isang samahan na nabuo noong Setyembre 2014. Layunin nito na pamahalaan
ang kabuuan ng Bulacan Heights upang maisaayos at maitatag ang isang organisado at progresibong
pamayanan na maaaring maging modelo sa iba pang proyektong pabahay.
Binubuo ito ng 93 block leaders kung saan nagtalaga sila ng 14 na opisyales: Pangulo,
Ikalawang Pangulo, Kalihim, Ingat-yaman, dalawang Tagasuri, apat na Tagapamayapa at apat na
Tagapagbalita. Sa ilalim din nito ay mayroong 8 komite: 1) Edukasyon at Kabataan, 1) Kalinisan ng
Kapaligiran, 3) Kapayapaan at Kaayusan, 4) Imprastraktura, 5) Kalusugan, 6) Kabuhayan, 7) Pinansya,
at 8) Kalihim. Simula nang mabuo ang AMBUH, marami na ring mga aktibidad ang naisagawa nito na
pinangunahan ng mga komiteng nabanggit. Ilan diyan ang buwanang paglilinis, Summerfest,
pagmomobilisa ng mga tanod, pagpapagawa ng humps, at feeding program.
Subalit sa kasalukuyan, hindi na aktibo ang dating mga aktibong block leader. Mula sa 93, 40 na
lamang ang pumupunta sa mga pulong. At 9 na lamang sa 14 na opisyales ang aktibong lumalahok at
gumagampan ng kanilang mga tungkulin.
Nakikita ng AMBUH na malaking suliranin na kinahaharap ng samahan ang kawalan ng aktibong
partisipasyon mula sa mga miyembro nito. Nabubuhay lamang ang samahan sa tuwing mayroong
gawain o aktibidad. Tanging mga opisyales na lamang ang lumalahok at gumagampan sa kalakhan ng
mga tungkulin. Kung kaya‟t layunin ng papel na ito na siyasatin ang konsepto ng aktibong paglahok ng
AMBUH partikular ang pag-alam sa kadahilanan ng paglahok at hindi paglahok sa mga gawain ng
samahan. Tiningnan din ang relasyon na mayroon sa loob ng samahan na maaaring nag-uudyok o hindi
nag-uudyok ng masiglang paglahok ng mga kasapi nito.

133. 129
II. Kahulugan ng Mga Relasyong Sinuri
Relasyon Deskripsyon Katanungan Nodes Attributes Label
1. Kahulugan
ng aktibong
paglahok
Personal na
pagpapakahulugan
ng bawat kasapi sa
konsepto ng
aktibong paglahok.
Ano ang
Aktibong
Paglahok para
sayo?
Blockleader/
Officer;
Kahulugan
Ginusto/Hindi ginusto
nung binoto, Gender,
Aktibo/Di aktibo,
Blockleader/Officer
Kahulugan
2. Dahilan ng
hindi paglahok
Matukoy ang mga
kadahilanan na
humahadlang sa
aktibong paglahok
ng mga myembro
Ano ang
dahilan ng
hindi niyo
paglahok sa
mga aktibidad
at pulong?
Blockleader/
Officer;
Dahilan1
Gender,
Blockleader/Officer,
Ginusto/Hindi ginusto
nung binoto, Aktibo/Di
aktibo, May
trabaho/Wala
Dahilan 1
3. Dahilan ng
paglahok
Matukoy ang mga
kadahilanan na
nag-uudyok sa
aktibong paglahok
ng mga miyembro
Ano ang nag
udyok ng
paglahok sa
mga aktibidad
at pulong?
Block leader/
Officer;
Dahilan2
Gender, Masaya/Hindi,
Ginusto/Hindi ginusto
nung binoto, Aktibo/Di
aktibo, May
trabaho/Wala
Dahilan 2
4.Taong
nag-iimbita
para lumahok
sa mga
aktibidad
Mga taong
naghihikayat na
lumahok sa mga
pulong at aktibidad
ng organisasyon
Sino ang nag
imbita sayo?
Blockleader/
Officer; Taong
nag-iimbita
Blockleader/Officer,
Gender, Aktibo/Di aktibo,
Masaya/Hindi, May
trabaho/Wala
Nagiimbita
5. Block leader
na
pinakamalapit
Mga myembro na
nilalapitan,
kinakausap,
komportable, at
pinagkakatiwalaan
Kanino ka
pinakamalapit
sa lahat ng
block leaders
at officers?
Block leader/
Officer;
Pinakamalapit
na blockleader
Gender, Age Range
(30s, 40s, 50s, 60s,
70s), Aktibo/Di aktibo,
May trabaho/Wala,
Masaya/Hindi
Malapit
(Bahan, Laguesma, Maderal, 2016)

134. 130
III. Kahalagahan ng Pag-aaral
Ang pag-aaral na ito ay nakatulong sa pag-unawa sa proseso ng pag-unlad ng isang samahan
partikular sa pagsusuri ng mga salik na nakakaapekto sa paglahok ng mga miyembro at ng kanilang
konsepto ng aktibong paglahok. Ang pagsiyasat sa konsepto ng aktibong paglahok ay mahalaga sa
pagtukoy ng mga pamamaraan kung papaano pa mas mapapalakas ang isang samahan.
Ang partisipasyon o paglahok ay mahalagang salik sa pag-unlad na para sa mga taong pinagkaitan
ng lipunan. Nagsisilbi itong paraan upang maiparating ng mga mamamayan sa mga nasa
kapangyarihan tulad ng pamahalaan na mas maging demokratiko at inklusibo ang mga
pangka-unlarang inisyatibo. Ipinakita sa pananaliksik ni (Buendia, 2001) na binanggit sa papel ni
(Manalo, 2004) ang pagpapakahulugan sa konsepto ng paglahok batay sa iba't ibang konteksto at
panahon. Sa papel ni (Buendia, 2001), mapapansin na umiikot ang konsepto ng paglahok mula sa
pagigng kinonsulta lamang hanggang sa pagplaplano, pagpapatupad, pagmomonitor, at
pangkahalatang pamamahala sa anumang proyekto pati na rin ang pag-impluwensya sa magiging
direksyon nito at ang sama-samang pakikinabang sa mga magiging benepisyo. Ang kahulugan ng
paglahok ay ibinabatay din sa konsepto ng pagsasakapangyarihan sa mga pinagkaitan o
marhinalisadong grupo ng mga mamamayan. Mayroong hindi pantay na distribusyon ng kapangyarihan
sa lipunan kung saan ang mga marhinalisadong grupo ay napagkaitan na makamit at angkanin ang
proseso ng pag-unlad na nararapat sa kanila. Umusbong ang konsepto ng paglahok kasabay ng
konsepto ng pagsasakapangyarihan. Tinitingnan ang kahalagahan ng pagpapalakas sa kapasidad ng
mga mamamayan upang makalahok at makaimpluwensya sa lahat ng lebel na makakaapekto sa
kanilang buhay. Samakatwid, ang paglahok ay nangangahulugang rekisitos at resulta ng pag-unlad. Sa
kontekstong ito, binibigyang diin ang halaga ng paglahok sa buong proseso ng pag-unlad. (Bahan,
Laguesma, Maderal, 2016).
Sa madaling sabi, malaki ang kahalagahan ng aktibong paglahok sa pagpapa-unlad dahi nakabatay
ang pag-unlad ng isang samahan sa kalidad ng paglahok ng mga kasapi nito. Makatutulong ang
pag-aaral na ito upang maging gabay ng AMBUH at ng iba pang samahan na may katulad na konteksto
na tumukoy ng mga istratehiya o pamamaraan upang mapanatili o mapataas ang antas ng paglahok ng
mga kasapi.

135. 131
IV. Balangkas ng Pagsusuri
Ang balangkas na ito ay maaaring maging gabay ng mga mag-aaral kung paano pa papaigtingin
ang aktibong partisipasyon ng mga miyembro ng samahan. Mula sa gawain na ito ay natukoy ng mga
mag-aaral na ang tanging isyu o problema ng samahan ay ang hindi maayos na daloy ng komunikasyon
sa loob ng samahan. Maaari nitong masolusyunan ang mga rason nang hindi pagdalo ng mga
miyembro.
Closeness sa Betweenness Nag-imbita
Betweeness HIGH:
May nagkokonekta para
mas maging malapit sa
isa't isa.
Puwedeng maging
dahilan ng pagpunta sa
gawain ng pamunuan
Maayos na napakalat
ang imbitasyon
LOW:
Maraming grupo sa
loob ng isang grupo.
One-way ang daloy ng
komunikasyon.
Maaaring hindi
napapadaanan ang
lahat at puwedeng ang
pangulo lang ang
dumidiretsa sa lahat.
Indegree HIGH:
Pinaka malapit/
Maimpluwensya/
Kilala/Aktibo
Nag-iimbita, nilalapitan;
mas
pinagkakatiwalaan;akti
bo
LOW:
Hindi dumadalo ng
pulong.
Hindi informed
Ang magkakalapit ng
tahanan ay close sa
isa't isa.
Hindi aktibo;hindi
informed, hindi
tungkulin ang
mag-imbita.

136. 132
V. Presentasyon ng mga Datos
Mga Kalahok
Ininterbyu ang ilan sa mga block leaders noong ika-20 ng Abril hanggang ika-08 ng Mayo 2016. Sa
49 na kalahok, 37 ang block leaders, 9 ang officers. Ang sumusunod ang mga impormasyon tungkol sa
mga nainterbyu:
KASARIAN
F(%) M(%) UK(%) TOTAL
40 81.63% 8 16.32% 1 2.04% 49
Sa 49 na ininterbyu, 40 ang babae, 8 ang lalaki, at 1 ang unknown. Siya ang binanggit ng mga
huing ininterbyu na „di na mahagilap ng FIP team ang bahay at kung nasaan ang tinutukoy ng ininterbyu.
May limang (5) kalahok na ang edad ay 20 hanggang 29, 12 na 30 hanggang 39, 12 na 40
hanggang 49, 7 na 50 hanggang 59, at 8 na 60 hanggang 69.
Trabaho
Volunteer (%) Vendor (%) Security (%)
Beautician
(%)
6 12.24% 5 10.20% 1 2.04% 5 10.20%
Labandera (%) Driver (%) BHW (%)
Karinderya
(%)
1 2.04% 1 2.04% 3 6.12% 2 4.08%
Administrative Aid
(%)
Resort (All-around)
(%) Wala (%)
Unknown
(%)
1 2.04% 1 2.04% 21 42.86% 2 4.08%
Total 49
Karamihan sa mga nainterbyu ay walang trabaho at nakapokus sa reproductive work, anim (6) ang

137. 133
nagtatrabaho bilang volunteer, lima (5) ang nagtitinda, lima (5) din ang beautician, tatlo (3) ang
Barangay Health Worker (BHW), dalawa (2) ang may karinderya, tig-iisa ang nagtatrabaho sa/bilang
security, resort, labandera, driver, at administrative aid. May dalawang (2) unknown.
Gusto o Hindi ang
Pagkaboto
Masaya o Hindi sa
Tungkulin
Gusto 28 Masaya 37
Hindi 18 Hindi 9
UK 3 UK 3
TOTAL 49 TOTAL 49
Noong tinanong sila kung ginusto ba nila o hindi noong binoto sila, 28 ang nagsabing ginusto nila at
18 ang nagsabing hindi. Noong tinanong kung sa kasalukuyan masaya ba sila o hindi sa tungkulin nila,
37 ang nagsabing masaya sila at 9 ang nagsabing hindi.
Social Network Analysis (SNA) Data
Nilapat sa UCINET ang mga nakuhang impormasyon mula sa mga nainterbyu. Kabilang ang mga
ininterbyu at ang mga sagot nila bilang node. Ang ginamit na ID ng bawat isang SNA ay ang kanilang
block at lot number. Ang mga sumusunod ang mga naging resulta:
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - ID
Pinakamarami ang nagsabing trabaho o/at gawaing bahay ang dahilan ng hindi paglahok. Ang mga
sumusunod ang iba pang mga sinagot ng mga kalahok:
 May sakit
 Di nasabihan
 Lakwatsa
 Walang dahilan para hindi lumahok

138. 134
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - Masaya o Hindi (Masaya: Yellow; Cyan: Hindi; Blue:
Dahilan ng Hindi Paglahok)
Relation 1: Dahilan ng Hindi Paglahok - Ginusto o Hindi ang Pagboto (Cyan: Ginusto; Yellow:
Hindi; Blue: Dahilan ng Hindi Paglahok)
Mas marami ang nagsabing masaya sila sa pagboto sa kanila kung ikukumpara sa mga nagsabing
hindi sila masaya. Ganun din ang ratio ng nagsabi na masaya sila sa kanilang tungkulin kung
ikukumpara sa mga nagsabing hindi.

139. 135
Relation 2: Dahilan ng Paglahok - ID
Ang karaniwang dahilan kung bakit lumalahok ay para may matutunan at para malaman ang kung
ano man ang pinag-uusapan sa pulong. Ang mga sumusunod ang iba pang sinagot ng mga ininterbyu:
1) Tulong sa Komunidad
2) No choice
3) Pagkilala sa kanila sa komunidad
4) Kaibigan
5) Libangan
Relation 2: Dahilan ng Paglahok - Posisyon
Ang mga opisyales ay nagsabing mas rason nila ang pagtulong sa komunidad at pagkilala ng

140. 136
komunidad sa kanila samantalang ang block leaders ay nagsabing mas dahilan nila ang mainform sa
mga nangyayari.
Relation 3: Kahulugan ng Aktibong Paglahok - ID
Ang karaniwang sagot ng mga ininterbyu ay ang regular na pag attend ng pulong o/at paglahok sa
mga aktibidad. Para sa ibang mga nainterbyu, ang aktibong paglahok ay ang:
1) Pagsama sa Planning
2) Nag iimbita ng ibang mga kasama sa pulong
Relation 3: Kahulugan ng Aktibong Paglahok: Posisyon (BL: Green; Ibang kulay: Opisyales)
Maliban sa pangulo ng organisasyon at isang block leader, lahat ay nagsabing regular na pagpunta
sa pulong at paglahok sa mga aktibidad ang pagkakahulugan nila ng aktibong paglahok.

141. 137
Relation 4: Taong nag-iimbita para lumahok sa mga aktibidad - Pangalan
Maliban sa iilang mga block leader, si Mary Anne ang nag-iimbita para lumahok ang mga block
leader sa mga aktibidad.
Relation 4: Taong nag-iimbita para lumahok sa mga aktibidad - Posisyon (BL: Green; Ibang kulay:
Opisyales)
Ang pangulo ang karaniwang lumalapit sa mga block leader para imbitahin sa mga pulong at
aktibidad.

142. 138
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Pangalan (BL: Itim; Opisyales: Pink (Dark Pink:
pangulo)
Ayon sa larawan, marami ang malapit close kay Juanillo, Cayetano, Tuazon, Armando, Rowena, at
Perez. Maliban dito, magkakonekta ang ibang mga block leader. May dalawa lang na nagsabing wala
silang kaclose.
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Kasarian (F: Pula; M: Asul)
Karamihan ng mga block leader ay babae, may 8 lang na lalaki. Malapit ang mga lalaki sa babae at
kapwa lalaki, at malapit ang mga babae sa lalaki at kapwa babae.

143. 139
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Posisyon (BL: Itim; Ibang kulay: Opisyales)
Malapit ang lahat ng nasa organisasyon pero mas malapit ang karamihan sa pangulo at sa iba pang
mga opisyales.
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Masaya o Hindi sa Tungkulin
Mas madami ang nakakonekta sa mga masaya sa kanilang tungkulin bilang block leader kung
ikumpara sa mga hindi masaya sa kanilang tungkulin.

144. 140
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - ID
Mas malapit ang mga block leader sa pinakamalapit na bloke sa kanilang bloke.
Relation 5: Block leader na pinakamalapit - Weights (3: Pinakamalapit)
Madami ang nagsabing malapit sila sa mga opisyales. Mas malapit din ang mga block leader sa
mga opisyales, at mas malapit ang mga opisyales sa isa‟t isa. Mas close ang BL sa officers, at officer to
officer.

145. 141
VI. Pagsusuri
Ang depinisyon ng block leaders ng "aktibong paglahok" ay ang pagpunta ng mga pagpupulong at
paglahok sa mga aktibidades. Ang mga aktibidades na ito ay ang mga aktibidades kung saan ang mga
block leaders kasama na ang mga opisyales ay kalahok lamang, o aktibidades mismo ng AMBUH kung
saan sila mismo ang namumuno at nagpapatakbo.
Ngunit sa kabila ng kanilang pananaw sa aktibong paglahok, napagtanto na ang pagpunta at
paglahok sa mga pagpupulong at aktibidades ay hindi tumutugma o nauugnay sa kung ginusto ba nilang
mahalal na block leader o opisyal, o sa kung masaya sila sa kanilang tungkulin, pati sa kung may mga
matalik silang kaibigan sa loob ng organisasyon. Batay din sa napagtanto, ang mga block leaders ay
hindi gaanong malapit at matalik sa isa't isa, na maaaring dahilan ng mga pagkakataong nagkakaroon
sila ng di-pagkakaintindihan. Subalit malapit sa isa't isa ang mga opisyales, maging ang mga block
leaders sa kanila, unang una ay dahil ang kanilang pangulo ang siyang nagtatawag kapag magkakaroon
ng pagpupulong o aktibidad. Sa ganitong gawi, ang nangyayari ay hindi nagtatrabaho ang PRO o
nagtatrabaho ang pangulo nang higit pa sa itinakdang tungkulin ng isang pangulo.
Pumupunta ang mga miyembro ng organisasyon sa mga pagpupulong at aktibidades upang sila ay
mabigyan ng balita ukol sa mga nangyayari sa organisasyon. Ngunit para sa kanila ay higit pa rin dito
ang kanilang obligasyon sa produksyon at reproduksyon. Gayunpaman, nagagawan naman nila ng
paraan upang makapunta at lumahok pa rin kung sila ay libre at napagsabihan ukol sa mga
pagpupulong.
VII. Rekomendasyon
Batay sa naging resulta ng pag-aaral, iminumungkahi ng mga mananaliksik sa AMBUH na
gumalugad ng mga pamamaraan upang magawang mapalahok ang mga di aktibong kasapi. Maaaring
i-desentralisa ang trabaho ng tagapagbalita sa mga kasapi patungkol sa mga pulong na nagaganap.
Nararapat na may tumulong sa Pangulo at sa mga tagapagbalita upang mas maipalakat pa ang
impormasyon. Iminimungkahi na magkaroon ng mas sistematiko na paraan ng komunikasyon. Ang mga
napag-usapan sa pulong ay dapat na itinatala at ipinapamahagi sa lahat lalo na sa mga hindi nakadalo
upang masolusyunan ang suliranin na kaya hindi nakadadalo ay dahil hindi naipagbigay-alam. Maaaring
magkaroon ng sariling bulletin board ang AMBUH kung saan doon nila ipapaskil ang mga balita para sa
lahat ng kasapi. Iminumungkahi rin na magkaroon ng regular na pulong ang AMBUH at block leaders at

146. 142
nang sa gayon ay magkakaroon ng pagkakataon na mas mapag-usapan nang mabuti ang lahat ng mga
impormasyon patungkol sa samahan. Ipagpatuloy lang ng AMBUH ang pagsisiguro na ang iskedyul ng
mga pulong ay nakabatay sa kung anong libreng panahon o oras ang mga kapwa lider para magpulong.
Maaari ring tingnan kung paano pa mas gagawing mabisa at epektibo ang bawat pulong na hindi
nakasasagad sa oras ng bawat lider. Maaaring paikliin ang bawat pulong subalit siguraduhing
napag-usapan ang mga mahahalagang tema.
Lumabas din sa pag-aaral na naisasapuso at naisasaisip naman ng mga lider ang kanilang
tungkulin subalit sadyang abala lamang kung kaya't hindi maipangakong makadadalo sa mga pulong,
Kaugnay nito, maaaring tingnan din kung sino sa mga lider ang talagang gumaganap ng kanilang
tungkulin sa hindi nakagaganap. Maaaring magpalawak ng iba pang lider na mas may oras na maaaring
gumanap ng tungkulin. Makatutulong ito upang hindi mapag-iwanan ang mga gampanin. Isa rin na
mungkahi ang pagkakaroon ng mga bonding session o team-building activities para sa block leaders at
AMBUH upang mas mapalalim pa ang pagkakakilanlan ng bawat lider. Mahalaga ito dahil mas nabubuo
ang malalim na ugnayan ng bawat isa tungo sa mas mayabong na relasyon bilang isang samahan.

147. 143
VIII. Annex/es
ANNEX:
A.1 - Indibidwal na Repleksyon
B.1 - Mga Code
C.1 - Datos mula sa Interbyu: Mga Datos ng Block Leader
D.1 - Datos mula sa Interbyu: Mga Datos ng Pamunuan

148. 144
Annex A.1: Indibidwal na Repleksyon
Bahan, Rosemarie Christ A.
Maayos naman ang naging pagtuturo ng SNA partikular sa teknikal na aspeto nito: paggamit ng
application at maging pag-ugnay nito sa konsepto ng CD. Subalit sa aking pagtingin, hindi na kailangan
pang magkaroon ng hiwalay na kurso ang Social Network Analysis. Maaari itong ituro kasabay ng iba
pang kurso sa CD na ang pokus ay CD tools of analysis kasama ng mga balangkas, ideyolohiya,
perspektiba at istratehiya sa CD. Maaari itong ipasok sa CD 133 o Community-based Resource
Management (CBRM) kung saan sa pagsuri ng social assets ay maaaring gamitin ang SNA. Sa
pangkahalatan, maganda ang SNA bilang tool sa pagsuri ng mga relasyon sa loob ng komunidad.
Epektibo ito bilang representasyong visual lalo na kung relasyon ng tao ang sinusuri subalit kung
konsepto, mukhang hindi naman ito ganoong kailangan. Kung tao sa tao na relasyon, mabisa itong
gamitin bilang tool of analysis. May mga bagay kasi na kayang suriin gamit ang ibang pamamaraan na
hindi na kailangan pang gamitan ng SNA na ang gamit ay qualitative method of analysis.
Laguesma, Caithline Bo A.
CD 161 with SNA as its focus is interesting as a whole. Learning to use UCINET and netdraw is a
good skill. The teaching was properly paced. It was slow enough for me to pick-up needed information
and fast enough so I don‟t get bored and keep my interest up. It‟s just that sometimes I wonder if it is
extremely necessary to go through the hassle of having to input data as codes in order to see the
relationship between certain subjects. There may be certain information that needs UCINET but I don‟t
think it is applicable to every single context in the field. I believe it would be better if this would be an
elective for CD majors and other social science degrees, not as a major field-based subject. As a
recommendation, I believe it would be a plus to teach conflict management as an alternative to SNA
since this is what FIP students usually encounter/need in the field. If it would continue to be a major
field-based subject, it would be ok since it‟s not extremely heavy course, it could be applied to any
relation, and in our case, it contributed in looking at the relationships between the block leaders and
officers in our organization.
Maderal, Lusha Francesca D.
Para sa aking personal na pagtingin, malaki ang naiaambag ng Social Network Analysis sa usapin
ng pagpapa-unlad ng pamayanan sapagkat natutulungan nitong matukoy ang relasyon ng bawat tao,
pag-uugali at koneksyon. Malaki ang naitutulong nito sa mga pananaliksik lalo na kung may problema sa

149. 145
loob ng samahan na may kinalaman sa relasyon ng mga tao sa isa't isa. Natutukoy rin ang mga taong
impluwensyal at kilala sa loob ng samahan.
Sa pagtuturo sa loob ng silid aralan kung paano ito ay lubos naman itong naintindihan sapagakat
mayroong dinadaanan na proseso upang ito ay maisagawa. Nakatulong rin siguro ang mga pagsasanay
na ginagawa sa klase habang pinapagamit ang software. Malaking tulong para sa mga mag-aaral ang
maayos na pag gabay sa mga gawain patungkol sa SNA. Ang tutok na pag gabay ay nakatulong upang
lubos na maunawaan ang pamamaraan na ito para sa pananaliksik.
Maaaring ipagpatuloy ang pagtuturo sa kursong ito dahil maaari itong maging kakayahan o
pamamaraan ng isang manggagawa ng pagpapa-unlad ng pamayanan na maaaring hindi alam ng
lahat. Lubos itong makakatulong sa pagtukoy ng mga pangunahing isyu, problema sa relasyon at kung
paano pa patitibayin at gagawing solido ang isang samahan.

150. 146
ANNEX B.1: Mga Code
Dahilan ng Hindi Paglahok Dahilan ng Paglahok
*Node data
ID Pangalan Kasarian Trabaho Edad Posisyon Pagboto
Emosyon
OB37L11 ANALYN babae motherleader 41 secretary
hindi masaya
OB18L33 GERRY lalake adminaid 47 auditor gusto
masaya
OB23L19 ALMA babae volworker 46 pro gusto masaya
OB21L01 ROWENA babae motherleader 45 vp gusto
masaya
OB12L17 ARMANDO lalake wala 66 sgtarms gusto
masaya
OB09L01 MAURA babae sstore 50 treasurer hindi
masaya
OB25L06 AMALIA babae driver 51 pro gusto masaya
OB11L08 MARY babae volworker 39 president gusto
masaya
OB42L06JOCELYNB babae wala 31 pro hindi masaya
B08L12 JOSEFA babae wala 49 BL gusto masaya
B28L02 LOLITA babae carinderia 63 BL hindi masaya
B30A RODOLFO lalake tambay 66 BL gusto masaya
B14L24 ROSARIO babae vendor 38 BL hindi hindi
B09L29 AURORA babae wala 68 BL gusto masaya
B01L07 LORNA babae resort 49 BL gusto masaya
B02L07 ANGEL babae wala 28 BL hindi hindi
B43L02 ROMINA babae sstore 28 BL hindi hindi
BUKL01 ARTHUR lalake tanod 53 BL gusto masaya
B05L03 ELBIRA babae wala 47 BL gusto masaya
B29L03 PRIZEL babae wala 34 BL hindi hindi
B22L20 TERESA babae wala 60 BL gusto masaya
B30L02 CHEDEN babae wala 34 BL hindi hindi
B16L29 ASON babae carinderia 42 BL gusto masaya
B11L11 RICARDO lalake tindero 60 BL gusto masaya
B17L11 GLORIAE babae manicurist 56 BL gusto
masaya
BUKL02 DIDIT babae wala 38 BL gusto masaya
B39L11 RUBEN lalake wala 50 BL gusto masaya
B40L25 MARIDEL babae tindera 44 BL hindi masaya
B38L14 MARIALUZ babae sweeper 23 BL gusto
masaya
B02L14 RODERIC lalake security 35 BL gusto masaya
BUKL03 ESTELA babae wala 59 ABL gusto masaya
B14L09 MARIBEL babae volworker 29 ABL gusto hindi
B39L11 MARYJOY babae tindera 32 BL gusto masaya
B21L16 ROMUALDO lalake beautician 53 BL hindi
masaya
B42L52 MACRISTINA babae parttime 39 BL gusto
masaya
B02L05 RAQUEL babae manicurist 33 BL hindi hindi
B04L02 BEATRIZP babae wala 43 BL gusto masaya
B15L05 NORMA babae wala 59 BL hindi masaya
*Node data
ID Pangalan Kasarian Trabaho Edad Posisyon Pagboto
Emosyon
OB37L11 ANALYN babae motherleader 41 secretary
hindi masaya
OB18L33 GERRY lalake adminaid 47 auditor gusto
masaya
OB23L19 ALMA babae volworker 46 pro gusto masaya
OB21L01 ROWENA babae motherleader 45 vp gusto
masaya
OB12L17 ARMANDO lalake wala 66 sgtarms gusto
masaya
OB09L01 MAURA babae sstore 50 treasurer hindi
masaya
OB25L06 AMALIA babae driver 51 pro gusto masaya
OB11L08 MARY babae volworker 39 president gusto
masaya
OB42L06 JOCELYNB babae wala 31 pro hindi
masaya
B08L12 JOSEFA babae wala 49 BL gusto masaya
B28L02 LOLITA babae carinderia 63 BL hindi masaya
B30A RODOLFO lalake tambay 66 BL gusto masaya
B14L24 ROSARIO babae vendor 38 BL hindi hindi
B09L29 AURORA babae wala 68 BL gusto masaya
B01L07 LORNA babae resort 49 BL gusto masaya
B02L07 ANGEL babae wala 28 BL hindi hindi
B43L02 ROMINA babae sstore 28 BL hindi hindi
BUKL01 ARTHUR lalake tanod 53 BL gusto masaya
B05L03 ELBIRA babae wala 47 BL gusto masaya
B29L03 PRIZEL babae wala 34 BL hindi hindi
B22L20 TERESA babae wala 60 BL gusto masaya
B30L02 CHEDEN babae wala 34 BL hindi hindi
B16L29 ASON babae carinderia 42 BL gusto masaya
B11L11 RICARDO lalake tindero 60 BL gusto masaya
B17L11 GLORIAE babae manicurist 56 BL gusto
masaya
BUKL02 DIDIT babae wala 38 BL gusto masaya
B39L11 RUBEN lalake wala 50 BL gusto masaya
B40L25 MARIDEL babae tindera 44 BL hindi masaya
B38L14 MARIALUZ babae sweeper 23 BL gusto
masaya
B02L14 RODERIC lalake security 35 BL gusto masaya
BUKL03 ESTELA babae wala 59 ABL gusto masaya
B14L09 MARIBEL babae volworker 29 ABL gusto hindi
B39L11 MARYJOY babae tindera 32 BL gusto masaya
B21L16 ROMUALDO lalake beautician 53 BL hindi
masaya
B42L52 MACRISTINA babae parttime 39 BL gusto
masaya
B02L05 RAQUEL babae manicurist 33 BL hindi hindi
B04L02 BEATRIZP babae wala 43 BL gusto masaya

151. 147
B14L11 BEATRIZS babae wala 50 BL hindi hindi
B10L10 CRISTINA babae manicurist 32 BL hindi
masaya
B18L05 MELISSA babae volworker 35 BL gusto
masaya
B43L01 AMELIA babae labandera 38 BL hindi masaya
B09L07 JOAQUIN lalake rolstore 43 BL gusto hindi
B18L18 JOCELYNT babae wala 25 BL gusto masaya
B41L16 GLORIAA babae BHW 60 BL hindi masaya
B39L11 ROSY babae wala 47 ABL hindi masaya
Trabaho A
GBahay B
Lakwatsa C
DiNasabihan D
MaySakit E
ImportantengLakad F
Wala G
*Tie data
from to dahilan1
OB37L11 Trabaho 1
OB18L33 Trabaho 1
OB23L19 GBahay 1
OB21L01 Trabaho 1
OB12L17 Lakwatsa 1
OB09L01 Wala 1
OB25L06 GBahay 1
OB25L06 Trabaho 1
OB11L08 Wala 1
OB42L06 DiNasabihan 1
B08L12 MaySakit 1
B28L02 GBahay 1
B30A MaySakit 1
B14L24 Trabaho 1
B09L29 MaySakit 1
B01L07 Trabaho 1
B02L07 GBahay 1
B43L02 Trabaho 1
B43L02 GBahay 1
BUKL01 MaySakit 1
B05L03 MaySakit 1
B29L03 GBahay 1
B22L20 Wala 1
B30L02 GBahay 1
B16L29 Trabaho 1
B11L11 Trabaho 1
B11L11 GBahay 1
B17L11 Trabaho 1
B17L11 MaySakit 1
BUKL02 Trabaho 1
B39L11 ImportantengLakad 1
B40L25 GBahay 1
B40L25 MaySakit 1
B38L14 GBahay 1
B02L14 Trabaho 1
B15L05 NORMA babae wala 59 BL hindi masaya
B14L11 BEATRIZS babae wala 50 BL hindi hindi
B10L10 CRISTINA babae manicurist 32 BL hindi
masaya
B18L05 MELISSA babae volworker 35 BL gusto
masaya
B43L01 AMELIA babae labandera 38 BL hindi masaya
B09L07 JOAQUIN lalake rolstore 43 BL gusto hindi
B18L18 JOCELYNT babae wala 25 BL gusto masaya
B41L16 GLORIAA babae BHW 60 BL hindi masaya
B39L11 ROSY babae wala 47 ABL hindi masaya
TulongKomunidad A
MayNatututunan B
Kaibigan C
PagkilalaKomunidad D
Informed E
NoChoice F
Libangan G
*Tie data
from to dahilan2
OB37L11 TulongKomunidad 1
OB18L33 PagkilalaKomunidad 1
OB23L19 MayNatututunan 1
OB23L19 Kaibigan 1
OB21L01 TulongKomunidad 1
OB12L17 PagkilalaKomunidad 1
OB09L01 TulongKomunidad 1
OB25L06 Informed 1
OB25L06 TulongKomunidad 1
OB11L08 PagkilalaKomunidad 1
OB11L08 TulongKomunidad 1
OB42L06 TulongKomunidad 1
B08L12 Informed 1
B28L02 Informed 1
B28L02 Kaibigan 1
B30A TulongKomunidad 1
B14L24 MayNatututunan 1
B09L29 MayNatututunan 1
B01L07 TulongKomunidad 1
B02L07 MayNatututunan 1
B43L02 NoChoice 1
BUKL01 Informed 1
B05L03 MayNatututunan 1
B29L03 Informed 1
B22L20 MayNatututunan 1
B22L20 MayNatututunan 1
B22L20 NoChoice 1
B30L02 MayNatututunan 1
B30L02 Informed 1
B16L29 MayNatututunan 1
B11L11 TulongKomunidad 1
B17L11 MayNatututunan 1
B17L11 MayNatututunan 1
BUKL02 MayNatututunan 1

152. 148
BUKL03 Trabaho 1
B14L09 Wala 1
B39L11 GBahay 1
B21L16 Trabaho 1
B42L52 MaySakit 1
B02L05 Trabaho 1
B04L02 DiNasabihan 1
B15L05 DiNasabihan 1
B14L11 Trabaho 1
B10L10 Trabaho 1
B10L10 GBahay 1
B18L05 GBahay 1
B43L01 Trabaho 1
B09L07 Trabaho 1
B18L18 GBahay 1
B18L18 GBahay 1
B41L16 Trabaho 1
B39L11 ImportantengLakad 1
B39L11 TulongKomunidad 1
B40L25 MayNatututunan 1
B40L25 Kaibigan 1
B38L14 TulongKomunidad 1
B02L14 Informed 1
BUKL03 Libangan 1
B14L09 MayNatututunan 1
B14L09 PagkilalaKomunidad 1
B39L11 TulongKomunidad 1
B39L11 MayNatututunan 1
B21L16 Informed 1
B42L52 TulongKomunidad 1
B02L05 Informed 1
B04L02 Informed 1
B15L05 MayNatututunan 1
B14L11 Informed 1
B10L10 MayNatututunan 1
B10L10 Informed 1
B18L05 NoChoice 1
B43L01 TulongKomunidad 1
B09L07 Informed 1
B18L18 Informed 1
B41L16 MayNatututunan 1
B39L11 NoChoice 1
Kahulugan ng Aktibong Paglahok Taong nag-iimbita para lumahok sa mga aktibidad
*Node data
ID Pangalan Kasarian Trabaho Edad Posisyon Pagboto
Emosyon
OB37L11 ANALYN babae motherleader 41 secretary
hindi masaya
OB18L33 GERRY lalake adminaid 47 auditor gusto
masaya
OB23L19 ALMA babae volworker 46 pro gusto masaya
OB21L01 ROWENA babae motherleader 45 vp gusto
masaya
OB12L17 ARMANDO lalake wala 66 sgtarms gusto
masaya
OB09L01 MAURA babae sstore 50 treasurer hindi
masaya
OB25L06 AMALIA babae driver 51 pro gusto masaya
OB11L08 MARY babae volworker 39 president gusto
masaya
OB42L06 JOCELYNB babae wala 31 pro hindi
masaya
B08L12 JOSEFA babae wala 49 BL gusto masaya
B28L02 LOLITA babae carinderia 63 BL hindi masaya
B30A RODOLFO lalake tambay 66 BL gusto masaya
B14L24 ROSARIO babae vendor 38 BL hindi hindi
B09L29 AURORA babae wala 68 BL gusto masaya
B01L07 LORNA babae resort 49 BL gusto masaya
B02L07 ANGEL babae wala 28 BL hindi hindi
B43L02 ROMINA babae sstore 28 BL hindi hindi
BUKL01 ARTHUR lalake tanod 53 BL gusto masaya
B05L03 ELBIRA babae wala 47 BL gusto masaya
B29L03 PRIZEL babae wala 34 BL hindi hindi
*Node data
ID Pangalan Kasarian Trabaho Edad Posisyon Pagboto
Emosyon
OB37L11 ANALYN babae motherleader 41 secretary
hindi masaya
OB18L33 GERRY lalake adminaid 47 auditor gusto
masaya
OB23L19 ALMA babae volworker 46 pro gusto masaya
OB21L01 ROWENA babae motherleader 45 vp gusto
masaya
OB12L17 ARMANDO lalake wala 66 sgtarms gusto
masaya
OB09L01 MAURA babae sstore 50 treasurer hindi
masaya
OB25L06 AMALIA babae driver 51 pro gusto masaya
OB11L08 MARY babae volworker 39 president gusto
masaya
OB42L06 JOCELYNB babae wala 31 pro hindi
masaya
B08L12 JOSEFA babae wala 49 BL gusto masaya
B28L02 LOLITA babae carinderia 63 BL hindi masaya
B30A RODOLFO lalake tambay 66 BL gusto masaya
B14L24 ROSARIO babae vendor 38 BL hindi hindi
B09L29 AURORA babae wala 68 BL gusto masaya
B01L07 LORNA babae resort 49 BL gusto masaya
B02L07 ANGEL babae wala 28 BL hindi hindi
B43L02 ROMINA babae sstore 28 BL hindi hindi
BUKL01 ARTHUR lalake tanod 53 BL gusto masaya
B05L03 ELBIRA babae wala 47 BL gusto masaya
B29L03 PRIZEL babae wala 34 BL hindi hindi

153. 149
B22L20 TERESA babae wala 60 BL gusto masaya
B30L02 CHEDEN babae wala 34 BL hindi hindi
B16L29 ASON babae carinderia 42 BL gusto masaya
B11L11 RICARDO lalake tindero 60 BL gusto masaya
B17L11 GLORIAE babae manicurist 56 BL gusto
masaya
BUKL02 DIDIT babae wala 38 BL gusto masaya
B39L11 RUBEN lalake wala 50 BL gusto masaya
B40L25 MARIDEL babae tindera 44 BL hindi masaya
B38L14 MARIALUZ babae sweeper 23 BL gusto
masaya
B02L14 RODERIC lalake security 35 BL gusto masaya
BUKL03 ESTELA babae wala 59 ABL gusto masaya
B14L09 MARIBEL babae volworker 29 ABL gusto hindi
B39L11 MARYJOY babae tindera 32 BL gusto masaya
B21L16 ROMUALDO lalake beautician 53 BL hindi
masaya
B42L52 MACRISTINA babae parttime 39 BL gusto
masaya
B02L05 RAQUEL babae manicurist 33 BL hindi hindi
B04L02 BEATRIZP babae wala 43 BL gusto masaya
B15L05 NORMA babae wala 59 BL hindi masaya
B14L11 BEATRIZS babae wala 50 BL hindi hindi
B10L10 CRISTINA babae manicurist 32 BL hindi
masaya
B18L05 MELISSA babae volworker 35 BL gusto
masaya
B43L01 AMELIA babae labandera 38 BL hindi masaya
B09L07 JOAQUIN lalake rolstore 43 BL gusto hindi
B18L18 JOCELYNT babae wala 25 BL gusto masaya
B41L16 GLORIAA babae BHW 60 BL hindi masaya
B39L11 ROSY babae wala 47 ABL hindi masaya
RegPulong A
LahokActivity B
Planning C
Nagiimbita D
*Tie data
from to kahulugan
OB37L11 RegPulong 1
OB18L33 RegPulong 1
OB23L19 LahokActivity 1
OB21L01 RegPulong 1
OB12L17 LahokActivity 1
OB09L01 LahokActivity 1
OB25L06 RegPulong 1
OB11L08 Planning 1
OB42L06 LahokActivity 1
B08L12 RegPulong 1
B08L12 LahokActivity 1
B28L02 RegPulong 1
B28L02 LahokActivity 1
B30A RegPulong 1
B14L24 LahokActivity 1
B09L29 RegPulong 1
B22L20 TERESA babae wala 60 BL gusto masaya
B30L02 CHEDEN babae wala 34 BL hindi hindi
B16L29 ASON babae carinderia 42 BL gusto masaya
B11L11 RICARDO lalake tindero 60 BL gusto masaya
B17L11 GLORIAE babae manicurist 56 BL gusto
masaya
BUKL02 DIDIT babae wala 38 BL gusto masaya
B39L11 RUBEN lalake wala 50 BL gusto masaya
B40L25 MARIDEL babae tindera 44 BL hindi masaya
B38L14 MARIALUZ babae sweeper 23 BL gusto
masaya
B02L14 RODERIC lalake security 35 BL gusto masaya
BUKL03 ESTELA babae wala 59 ABL gusto masaya
B14L09 MARIBEL babae volworker 29 ABL gusto hindi
B39L11 MARYJOY babae tindera 32 BL gusto masaya
B21L16 ROMUALDO lalake beautician 53 BL hindi
masaya
B42L52 MACRISTINA babae parttime 39 BL gusto
masaya
B02L05 RAQUEL babae manicurist 33 BL hindi hindi
B04L02 BEATRIZP babae wala 43 BL gusto masaya
B15L05 NORMA babae wala 59 BL hindi masaya
B14L11 BEATRIZS babae wala 50 BL hindi hindi
B10L10 CRISTINA babae manicurist 32 BL hindi
masaya
B18L05 MELISSA babae volworker 35 BL gusto
masaya
B43L01 AMELIA babae labandera 38 BL hindi masaya
B09L07 JOAQUIN lalake rolstore 43 BL gusto hindi
B18L18 JOCELYNT babae wala 25 BL gusto masaya
B41L16 GLORIAA babae BHW 60 BL hindi masaya
B39L11 ROSY babae wala 47 ABL hindi masaya
B19UK EVA
UPFIP STUDENTS
BL OTHERBL
*Tie data
from to nagiimbita
OB37L11 OB11L08 1
OB18L33 OB11L08 1
OB23L19 OB11L08 1
OB23L19 UPFIP 1
OB21L01 OB11L08 1
OB12L17 OB11L08 1
OB09L01 OB11L08 1
OB25L06 OB11L08 1
OB42L06 UPFIP 1
B08L12 OB11L08 1
B28L02 OB11L08 1
B30A OB11L08 1
B14L24 OB11L08 1
B09L29 OB21L01 1
B01L07 OB11L08 1
B02L07 OB11L08 1

154. 150
B01L07 LahokActivity 1
B02L07 LahokActivity 1
B43L02 RegPulong 1
BUKL01 RegPulong 1
B05L03 Nagiimbita 1
B29L03 RegPulong 1
B22L20 RegPulong 1
B22L20 LahokActivity 1
B30L02 RegPulong 1
B16L29 LahokActivity 1
B11L11 RegPulong 1
B17L11 RegPulong 1
BUKL02 RegPulong 1
BUKL02 LahokActivity 1
B39L11 RegPulong 1
B40L25 RegPulong 1
B40L25 LahokActivity 1
B38L14 RegPulong 1
B38L14 LahokActivity 1
B02L14 RegPulong 1
BUKL03 RegPulong 1
B14L09 LahokActivity 1
B39L11 LahokActivity 1
B21L16 RegPulong 1
B42L52 RegPulong 1
B02L05 Planning 1
B04L02 RegPulong 1
B04L02 LahokActivity 1
B15L05 RegPulong 1
B14L11 RegPulong 1
B10L10 RegPulong 1
B18L05 RegPulong 1
B18L05 LahokActivity 1
B43L01 RegPulong 1
B43L01 LahokActivity 1
B09L07 RegPulong 1
B18L18 RegPulong 1
B18L18 LahokActivity 1
B41L16 RegPulong 1
B39L11 RegPulong 1
B43L02 OB11L08 1
BUKL01 OB12L17 1
B05L03 B04L02 1
B29L03 OB11L08 1
B22L20 B19UK 1
B30L02 OB11L08 1
B16L29 OB11L08 1
B11L11 OB11L08 1
B17L11 OB11L08 1
BUKL02 OB11L08 1
B39L11 OB12L17 1
B40L25 OB11L08 1
B38L14 OB37L11 1
B02L14 OB11L08 1
B02L14 UPFIP 1
BUKL03 OB11L08 1
B14L09 OB11L08 1
B39L11 OB11L08 1
B21L16 OB11L08 1
B21L16 OB37L11 1
B42L52 OB11L08 1
B42L52 OB21L01 1
B02L05 BL 1
B04L02 OB11L08 1
B04L02 OB12L17 1
B15L05 OB11L08 1
B15L05 UPFIP 1
B14L11 OB11L08 1
B10L10 OB11L08 1
B10L10 UPFIP 1
B18L05 OB11L08 1
B43L01 OB12L17 1
B09L07 OB11L08 1
B18L18 OB11L08 1
B18L18 BL 1
B41L16 OB11L08 1
B39L11 B39L11 1
*nodes
ID pangalan kasarian trabaho edad posisyon pagboto
masayaohindi
b37l11 "Salas, Analyn" F motherleader 41 secretary
hindi masaya
b18l33 "Lagunsad, Gerry" M "administrative aid" 47
auditor gusto masaya
b23l09 "Perez, Alma" F volunteer 46 "PRO" gusto
masaya
b11l08 "Juanillo, Mary Ann" F volunteerhw 39 president
gusto masaya
b21l01 "Suarez, Rowena" F ampunanmother-leader 45
vicepresident gusto masaya
b11l08 b12l17 1 3
b11l08 b18l33 1 1
b42l06 b11l08 1 5
b42l06 b12l17 1 3
b42l06 b21l01 1 1
b28l02 b17l11 1 5
b28l02 b11l08 1 3
b28l02 b23l09 1 1
b30A b12l17 1 5
b14l24 b21l01 1 5
b14l24 b23l09 1 3
b14l24 b16l29 1 1
b09l29 b21l01 1 5

155. 151
b12l17 "Cayetano, Armando" M WALA 66 sgtarms
gusto masaya
b09l01 "Tuazon, Maura" F nagtitinda 50 treasurer hindi
masaya
b23l06 "De Jesus, Amalia" F driver 51 pro gusto
masaya
b42l06 "Balacano, Jocelyn" F WALA 31 pro hindi
masaya
b08l12 "Pioradia, Josefa" F WALA 49 BL gusto masaya
b28l02 "Adriano, Lolita" F carinderia 63 BL hindi
masaya
b30A "Lorenzo, Rodolfo" M WALA 66 BL gusto masaya
b14l24 "Santos, Rosario" F fishvendor 38 BL hindi hindi
b09l29 "Ramos, Aurora" F WALA 68 BL gusto masaya
b01l07 "Centino, Lorna" F resortallaround 49 BL gusto
masaya
b02l07 "Nangkan, Angel" F WALA 28 BL hindi hindi
b43l02 "Fernando, Romina" F nagtitinda 28 BL hindi
hindi
bukl01 "Marabilla, Arthur" M volunteertanod 53 BL gusto
masaya
b05l03 "Dizon, Elbira" F WALA 47 BL gusto masaya
b29l03 "Aguan, Prizel" F WALA 34 BL hindi hindi
b22l20 "Garcia, Teresa" F WALA 60 BL gusto masaya
b30l02 "Colobong, Cheden" F WALA 34 BL hindi hindi
b16l29 "Cesar, Ason" F carinderia 42 BL gusto masaya
b11l11 "Reyes, Ricardo" M vendor 60 BL gusto masaya
b17l11 "Elinirio, Gloria" F vendor 60 BL gusto masaya
bukl02 "Fimbroa, Didit" F WALA 38 BL gusto masaya
b39l11 "De los Reyes, Ruben" M WALA 50 BL gusto
masaya
b40l25 "Morales, Maridel" F tindera 44 BL hindi masaya
b38l14 "Corpuz, Maria Luz" F nagwawalis 23 BL gusto
masaya
b02l14 "Romagosa, Roderic" M security 35 BL gusto
masaya
bukl03 "Palacio, Estela" F WALA 59 ABL gusto
masaya
b14l09 "Gracella, Maribel" F nagwawalis 29 ABL
gusto hindi
b39l11 "Cano, Mary Joy" F nagtitinda 32 BL gusto
masaya
b21l16 "Salonga, Romualdo" M beautician 54 BL
gusto masaya
b42l52 "Cruz, Ma. Cristina" F cashforworkatbhw 39
BL gusto masaya
b02l05 "Aloy-agoy, Raquel" F manicurista 33 BL
gusto hindi
b04l02 "Peleno, Beatriz" F WALA 43 BL gusto
masaya
b15l05 "Antalan, Norma" F WALA 59 BL gusto
masaya
b14l11 "Soriano, Beatriz" F WALA 50 BL gusto hindi
b10l10 "Ballan, Cristina" F manicurista 32 BL gusto
masaya
b18l05 "Gracella, Melissa" F volunteer 35 BL gusto
b09l29 b11l08 1 3
b09l29 b10l10 1 1
b01l07 b12l17 1 5
b01l07 b11l08 1 3
b01l07 b02l07 1 1
b02l07 b42l52 1 5
b02l07 b01l07 1 3
b02l07 b04l02 1 1
bukl01 b12l17 1 5
bukl01 b11l08 1 3
bukl01 b30l02 1 1
b05l03 b04l02 1 5
b29l03 b30l02 1 5
b29l03 b10l10 1 3
b22l20 b21l16 1 5
b22l20 b22auk 1 3
b22l20 b19uk 1 1
b30l02 b11l08 1 5
b30l02 bukl01 1 3
b30l02 b16l29 1 1
b16l29 b30l02 1 5
b16l29 b14l24 1 3
b16l29 b02l05 1 1
b11l11 b11l08 1 5
b11l11 b21l01 1 5
b11l11 b12l17 1 3
b17l11 b11l08 1 5
b17l11 b21l01 1 3
b17l11 b23l09 1 1
bukl02 b04l02 1 5
bukl02 b09l07 1 3
bukl02 b11l11 1 1
b39l11 b12l17 1 5
b39l11 b11l08 1 3
b40l25 bukuk 1 5
b40l25 b39l11 1 3
b40l25 b41l16 1 1
b38l14 b37l11 1 5
b38l14 b18l33 1 3
b38l14 b11l08 1 1
b02l14 b11l08 1 5
b02l14 b01l07 1 3
bukl03 b18l18 1 5
bukl03 b11l08 1 3
bukl03 b40l25 1 1
b14l09 b15l05 1 5
b14l09 b18l05 1 3
b14l09 b41l16 1 1
b39l11 b38l14 1 5
b21l16 b21l01 1 5
b21l16 b11l08 1 3
b21l16 b23l09 1 1
b42l52 b21l01 1 5
b42l52 b37l11 1 3
b42l52 b23l06 1 1
b02l05 b30l02 1 5

156. 152
masaya
b43l01 "Geronimo, Amelia" F labandera 38 BL gusto
masaya
b09l07 "Magisa, Joaquin" M
nagtatahiatrollingstorengbag 43 BL gusto hindi
b18l18 "Tolosa, Jocelyn" F WALA 25 BL gusto
masaya
b41l16 "Arabe, Gloria" F BHWsapoblacionatextra 60
BL gusto masaya
b39l11 "De los Reyes, Rosy" F WALA 47 ABL gusto
masaya
b22auk etak UK UK UK BL UK UK
b19uk eva F UK UK BL UK UK
bukuk gigi F UK UK BL UK UK
bukuk01 elvira F UK UK BL UK UK
b40l16uk nancy F UK UK BL UK UK
*tie data
from to close rank
b37l11 b23l09 1 5
b37l11 b11l08 1 3
b37l11 b09l01 1 1
b23l06 b11l08 1 5
b18l33 b11l08 1 5
b18l33 b12l17 1 3
b18l33 b09l01 1 1
b23l09 b11l08 1 5
b23l09 b21l01 1 3
b23l09 b12l17 1 1
b21l01 b23l09 1 5
b21l01 b10l10 1 3
b21l01 b12l17 1 1
b12l17 b11l08 1 5
b12l17 b09l01 1 3
b12l17 b39l11 1 1
b09l01 b11l08 1 5
b09l01 b12l17 1 3
b23l06 b11l08 1 5
b11l08 b09l01 1 5
b02l05 b16l29 1 3
b04l02 b12l17 1 5
b04l02 bukuk01 1 3
b15l05 bukl03 1 5
b15l05 b18l05 1 3
b14l11 b21l01 1 5
b14l11 b23l09 1 3
b10l10 b11l08 1 5
b10l10 b21l01 1 3
b10l10 b09l01 1 1
b18l05 b11l08 1 5
b18l05 b37l11 1 3
b18l05 b15l05 1 1
b43l01 b42l52 1 5
b43l01 b11l08 1 3
b43l01 b12l17 1 1
b09l07 b11l08 1 5
b09l07 b21l01 1 5
b09l07 b39l11 1 3
b18l18 b11l08 1 5
b18l18 b14l11 1 3
b18l18 b15l05 1 1
b41l16 b40l16uk 1 5
b41l16 b39l11 1 3
b39l11 b12l17 1 5
b39l11 b11l08 1 3
b39l11 b40l25 1 1

157. 153
Annex C.1: Datos Mula sa Interbyu: Mga Datos ng Block Leader
Nr Pangalan Kasarian Trabaho Tirahan Edad Posisyon Pagboto Masaya o Hindi
Aktibong
Paglahok
Dahilan sa Hindi
Paglahok
Nag-uudyok para Lumahok Nag-imbita Pinakamalapit
1
Pioradia,
Josefa
F Housewife Blk 8 Lt 12 49 BL Gusto Masaya A, B
F: may sakit,
nakakalimutan
E: para malaman yung sa pera,
pag may meeting
President Wala
2
Adriano,
Lolita
F Carinderia Blk 28, Lt 2 63 BL Hindi Masaya A, B B
D, E: para malaman ang
binababa ng opisyales
President
Nene (Bl 17),
President, Alma
3
Lorenzo,
Rodolfo
M Tambay Blk 30A 66 BL Gusto Masaya A F: hinihika B Meann
Manding, Entoy (Blk
17), Lalaki (Blk 15)
4
Santos,
Rosario
F Fish Vendor Blk 14, Lt 24 38 BL Hindi Hindi B A C Meann
Wena, Alma,
Annabelle
5
Ramos,
Aurora
F Wala Blk 9, Lt 29 68 BL Gusto Masaya A F: Pag may sakit C Wena
Vice, Pres, Cristina
Ballan
6
Centino,
Lorna
F
Resort-All
around
Blk 1 Lt 7 49 BL Gusto Masaya B A B Meann
Manding, Meann,
Angel Nangkan (Blk 2,
Lt 7)
7
Nangkan,
Angel
F Housewife Blk 2, Lt 7 28 BL Hindi Hindi B
B (Tungkulin sa
asawa)
C President
Cristina Cruz, Lorna
Centino, Bea (Blk 5)
8
Fernando,
Romina
F
Housewife,
Sstore
Blk 43 Lt 2 28 BL Hindi Hindi A A, B E: Walang choice President Wala
9
Marabilla,
Arthur
M
Tambay,
volunteer
tanod
53 BL Gusto Masaya A F: Pag may sakit
E: Para malaman ang
kaganapan sa loob ng site
Manding,
President
Manding, Meann,
Cheden
10 Dizon, Elbira F Housewife Blk 5 Lt 3 47 BL Gusto Masaya D F: May sakit C Bea (Blk 4) Bea
11 Aguan, Prizel F Wala Blk 29 Lt 3 34 BL Hindi Hindi A B
E: Para makibalita sa
nangyayari
President
Cheden, Maria Cristina
(Blk 10)
12 Garcia, Teresa F Wala Blk 22 Lt 20 60 BL Gusto Masaya A, B G. WALA C, E: Para makiisa
Eva,
Kasamahan
lang (Blk 19)
Ronaldo Salongga (Blk
21), Etak (Blk 22A), Eva
(Blk 19)
13
Colobong,
Cheden
F Housewife Blk 30 Lt 2 34 BL Hindi Hindi A B C, E: Para informed President
Meann, Artur
Marabilla (Blk 17),
Ason (Blk 16, Lt 13)
14
Cesar,
Annabelle
(Ason)
F Carinderia Blk 16 Lt 29 42 BL Gusto Masaya B A C President
Cheden, Rosario
Santos (Blk 14), Raquel
Aloy-agoy
15
Reyes,
Ricardo
M Vendor Blk 11, Lt 11 60 BL Gusto Masaya A A, B B Presidente
Meann, Wena,
Manding
16 Elinirio, Gloria F Manicurista Blk 17, Lt 11 56 BL Gusto Masaya A A, F: hika C President Meann, Wena, Alma
17 Fimbroa, Didit F Housewife 38 BL Gusto Masaya A, B A C President
Beatriz (Blk 2), Jun (Blk
9), Blk 11
18
De los Reyes,
Ruben
M Wala Blk 39, Lt 11 50 BL Gusto Masaya A
F: importanteng
lakad
B Manding Manding, Meann

158. 154
19
Morales,
Maridel
F Tindera Blk 40, Lt 25 44 BL Hindi Masaya A, B B, F: Nanganak C, D President Gigi, Rosy, Glo
20
Corpuz, Maria
Luz
F Nagwawalis Blk 38, Lt 14 23 BL Gusto Masaya A, B B B Sec (Analyn) Analyn, Jery, Mary Ann
21
Romagosa,
Roderic
M Security Blk 2 Lt 14 35 BL Gusto Masaya A A
E: para malaman ang
pinagmeetingan
President, UP
President, Lorna
Sentino (Blk 2A)
22 Palacio, Estela F Wala 59 ABL Gusto Masaya A A F: para libangan President
Jocelyn Tolosa (Blk
18), Meann, Maribel
(Blk 14)
23
Gracella,
Maribel
F
Volunteer,
Walis
Blk 14, Lt 9 29 ABL Gusto Hindi B G. WALA C, E President
Norma Antalan,
Melissa, Gloria Arabe
(Blk 41)
24
Cano, Mary
Joy
F Tindahan Blk 39 Lt 11 32 BL Gusto Masaya B B B, C
President or
kapwa BL
Luz, Lucilla Madla
25
Salonga,
Romualdo
M Beautician Blk 21 Lt 16 54 BL Hindi Masaya A A E: tungkol san ang mtg
President/Se
cretary
Wena, Meann, Alma
26
Cruz, Ma.
Cristina
F
Part time,
cash for work,
BHW
Blk 42, Lt 52 39 BL Gusto Masaya A F: sakit B
President/W
ena
Wena, Analyn, Amy
(Blk 43)
27
Aloy-agoy,
Raquel
F Manicurista Blk 2 Lt 5 33 BL Hindi Hindi C A
E: para maintindihan ang mga
sinasabi nila
Ibang block
leader
Cheden, Ason
28
Peleno,
Beatriz
F Wala Blk 4 Lt 2 43 BL Gusto Masaya A, B F: pag di nainform
E: para malaman kung may
bagong pinag uusapan
President, Ka
Manding
Marlyn, Manding,
Elvira
29
Antalan,
Norma
F Wala Blk 15, Lt 5 59 BL Hindi Masaya A
F: di natatanggap
ang text
C
President,
estudyante
Estela Palacio, Melissa
Grazela, Nice
30
Soriano,
Beatriz
F Wala Blk 14, Lt 11 50 BL Hindi Hindi A A
E: para malaman ang pinag
uusapan
PRO via text
(Pres?)
Amelia (Treasurer
dati), Wena, Alma
Perez
31
Ballan,
Cristina
F Manicurista Blk 10 Lt 10 32 BL Hindi Masaya A A, B
C, E: malaman ang bago sa
AMBUH
President,
UP, PRO
Meann, Wena, Maura
32
Gracella,
Melissa
F Volunteer Blk 18, Lt 5 35 BL Gusto Masaya A, B B E: tungkulin President
Meann, Analyn,
Norma Antalan
33
Geronimo,
Amelia
F Labandera Blk 43 Lt 1 38 BL Hindi Masaya A, B A B Manding
Cristina, Meann,
Manding
34
Magisa,
Joaquin
M
Rolling store
ng bag,
nagtatahi
Blk 9, Lt 7 43 BL Gusto Hindi A A
E: para malaman ang agenda
at makapagbigay ng suhestyon
President Meann, Wena, MJ
35
Tolosa,
Jocelyn
F Wala Blk 18, Lt 18 25 BL Gusto Masaya A, B B E: updated sa mga nangyari President, BL Meann, Bea, Norma
36 Arabe, Gloria F
BHW sa
poblacion,
Paextra
Blk 41, Lt 16 60 BL Hindi Masaya A A F: masaya President Nancy, Rosy
37
De los Reyes,
Rosy
F Wala Blk 39 Lt 11 47 ABL Hindi Masaya A F: emergency E: tungkulin Asawa
Manding, Meann,
Maridel

159. 155
Annex D.1: Datos Mula sa Interbyu: Mga Datos ng Pamunuan
Nr Pangalan Kasarian Trabaho Tirahan Edad Posisyon Pagboto
Masaya o
Hindi
Aktibong
Paglahok
Dahilan sa Hindi
Paglahok
Nag-uudyok para Lumahok Nag-imbita Pinakamalapit
1
Salas,
Analyn
F
Mother-lead
er
Blk 37, Lt 11 41 Secretary Hindi Masaya A A B President
Alma, Meann,
Maura
2
Lagunsad,
Gerry
M
Administrati
ve Aid -
DepEd
Blk 18, Lt 33 47 Auditor Gusto Masaya A A E President
Meann, Manding,
Maura
3 Perez, Alma F
Volunteer
Worker
Blk 23, Lt 19 46 PRO Gusto Masaya B B C, D
UP Students
or President
Meann, Wena,
Manding
4
Suarez,
Rowena
F
Ampunan,
Mother-Lead
er, Sec- 4Ps
Blk 21 Lt 1 45 VP Gusto Masaya A A B Wala, Text
Alma, Cristina
Ballan, Manding
5
Cayetano,
Armando
M Wala Blk 12 Lt 17 66 ?? Gusto Masaya B F. Lakwatsa E President
Meann, Maura,
Delos Reyes
6
Tuazon,
Maura
F Nagtitinda Blk 9 Lt 1 50 Treasurer Hindi Masaya B G. WALA B President Meann, Manding
7
De Jesus,
Amalia
F Driver Blk 25, Lt 6 51 ??? Gusto Masaya A B, A
E (para masama sa mga
pinaplano), B
Meann,
Kapwa
block
leaders
Meann
8
Juanillo,
Mary Ann
F
Volunteer
Health
Worker
Blk 11, Lt 8 39 President Gusto Masaya C F. Wala
F. Para makilala nang
maayos sa komunidad, B
N/A
Maura, Manding,
Gerry
9
Balacano,
Jocelyn
F Wala Blk 42 Lt 6 31 BL, PRO Hindi Masaya B
F: hindi
nasasabihan
B Estudyante
Meann, Manding,
Wena

160. 156
IX. Sanggunian
Bahan, R.C. A., Laguesma, C.B. A, Maderal, F.L. D. (2016). CD 161 Problem Proposal.
Buendia, Emmanuel E. (2001). Democratizing Governance in the Philippines: Redefining
and Measuring the State of People's Participation in Governance. Dissertation submitted
to the National College of Public Administration and Governance, University of the
Philippines, Diliman, Quezon City.
Manalo, Fermin P. Jr. (2004 October). An Exploratory Study on the Dimensions of
Participation.

161. 157
Annex V - LNCA Documentation
Nr Pangalan Kasarian Trabaho Tirahan Edad
Posisyo
n
Pagboto
Masaya o
Hindi
Aktibong
Paglahok
Dahilan sa Hindi
Paglahok
Nag-uudyok para Lumahok Nag-imbita Pinakamalapit
1
Pioradia,
Josefa
F Housewife Blk 8 Lt 12 49 BL Gusto Masaya A, B
F: may sakit,
nakakalimutan
E: para malaman yung sa
pera, pag may meeting
President Wala
2
Adriano,
Lolita
F Carinderia Blk 28, Lt 2 63 BL Hindi Masaya A, B B
D, E: para malaman ang
binababa ng opisyales
President
Nene (Bl 17),
President, Alma
3
Lorenzo,
Rodolfo
M Tambay Blk 30A 66 BL Gusto Masaya A F: hinihika B Meann
Manding, Entoy (Blk
17), Lalaki (Blk 15)
4
Santos,
Rosario
F Fish Vendor Blk 14, Lt 24 38 BL Hindi Hindi B A C Meann
Wena, Alma,
Annabelle
5
Ramos,
Aurora
F Wala Blk 9, Lt 29 68 BL Gusto Masaya A F: Pag may sakit C Wena
Vice, Pres, Cristina
Ballan
6
Centino,
Lorna
F
Resort-All
around
Blk 1 Lt 7 49 BL Gusto Masaya B A B Meann
Manding, Meann,
Angel Nangkan (Blk
2, Lt 7)
7
Nangkan,
Angel
F Housewife Blk 2, Lt 7 28 BL Hindi Hindi B
B (Tungkulin sa
asawa)
C President
Cristina Cruz, Lorna
Centino, Bea (Blk 5)
8
Fernando,
Romina
F
Housewife,
Sstore
Blk 43 Lt 2 28 BL Hindi Hindi A A, B E: Walang choice President Wala
9
Marabilla,
Arthur
M
Tambay,
volunteer
tanod
53 BL Gusto Masaya A F: Pag may sakit
E: Para malaman ang
kaganapan sa loob ng site
Manding,
President
Manding, Meann,
Cheden
10 Dizon, Elbira F Housewife Blk 5 Lt 3 47 BL Gusto Masaya D F: May sakit C Bea (Blk 4) Bea
11
Aguan,
Prizel
F Wala Blk 29 Lt 3 34 BL Hindi Hindi A B
E: Para makibalita sa
nangyayari
President
Cheden, Maria
Cristina (Blk 10)
12
Garcia,
Teresa
F Wala Blk 22 Lt 20 60 BL Gusto Masaya A, B G. WALA C, E: Para makiisa
Eva,
Kasamahan
lang (Blk
19)
Ronaldo Salongga
(Blk 21), Etak (Blk
22A), Eva (Blk 19)
13
Colobong,
Cheden
F Housewife Blk 30 Lt 2 34 BL Hindi Hindi A B C, E: Para informed President
Meann, Artur
Marabilla (Blk 17),
Ason (Blk 16, Lt 13)
14 Cesar, F Carinderia Blk 16 Lt 29 42 BL Gusto Masaya B A C President Cheden, Rosario

162. 158
Annabelle
(Ason)
Santos (Blk 14),
Raquel Aloy-agoy
15
Reyes,
Ricardo
M Vendor Blk 11, Lt 11 60 BL Gusto Masaya A A, B B Presidente
Meann, Wena,
Manding
16
Elinirio,
Gloria
F Manicurista Blk 17, Lt 11 56 BL Gusto Masaya A A, F: hika C President Meann, Wena, Alma
17
Fimbroa,
Didit
F Housewife 38 BL Gusto Masaya A, B A C President
Beatriz (Blk 2), Jun
(Blk 9), Blk 11
18
De los
Reyes,
Ruben
M Wala Blk 39, Lt 11 50 BL Gusto Masaya A
F: importanteng
lakad
B Manding Manding, Meann
19
Morales,
Maridel
F Tindera Blk 40, Lt 25 44 BL Hindi Masaya A, B B, F: Nanganak C, D President Gigi, Rosy, Glo
20
Corpuz,
Maria Luz
F Nagwawalis Blk 38, Lt 14 23 BL Gusto Masaya A, B B B
Sec
(Analyn)
Analyn, Jery, Mary
Ann
21
Romagosa,
Roderic
M Security Blk 2 Lt 14 35 BL Gusto Masaya A A
E: para malaman ang
pinagmeetingan
President,
UP
President, Lorna
Sentino (Blk 2A)
22
Palacio,
Estela
F Wala 59 ABL Gusto Masaya A A F: para libangan President
Jocelyn Tolosa (Blk
18), Meann, Maribel
(Blk 14)
23
Gracella,
Maribel
F
Volunteer,
Walis
Blk 14, Lt 9 29 ABL Gusto Hindi B G. WALA C, E President
Norma Antalan,
Melissa, Gloria
Arabe (Blk 41)
24
Cano, Mary
Joy
F Tindahan Blk 39 Lt 11 32 BL Gusto Masaya B B B, C
President or
kapwa BL
Luz, Lucilla Madla
25
Salonga,
Romualdo
M Beautician Blk 21 Lt 16 54 BL Hindi Masaya A A E: tungkol san ang mtg
President/S
ecretary
Wena, Meann, Alma
26
Cruz, Ma.
Cristina
F
Part time,
cash for
work, BHW
Blk 42, Lt 52 39 BL Gusto Masaya A F: sakit B
President/
Wena
Wena, Analyn, Amy
(Blk 43)
27
Aloy-agoy,
Raquel
F Manicurista Blk 2 Lt 5 33 BL Hindi Hindi C A
E: para maintindihan ang
mga sinasabi nila
Ibang block
leader
Cheden, Ason
28
Peleno,
Beatriz
F Wala Blk 4 Lt 2 43 BL Gusto Masaya A, B
F: pag di
nainform
E: para malaman kung may
bagong pinag uusapan
President,
Ka Manding
Marlyn, Manding,
Elvira
29
Antalan,
Norma
F Wala Blk 15, Lt 5 59 BL Hindi Masaya A
F: di
natatanggap ang
C
President,
estudyante
Estela Palacio,
Melissa Grazela,

163. 159
text Nice
30
Soriano,
Beatriz
F Wala Blk 14, Lt 11 50 BL Hindi Hindi A A
E: para malaman ang pinag
uusapan
PRO via text
(Pres?)
Amelia (Treasurer
dati), Wena, Alma
Perez
31
Ballan,
Cristina
F Manicurista Blk 10 Lt 10 32 BL Hindi Masaya A A, B
C, E: malaman ang bago sa
AMBUH
President,
UP, PRO
Meann, Wena,
Maura
32
Gracella,
Melissa
F Volunteer Blk 18, Lt 5 35 BL Gusto Masaya A, B B E: tungkulin President
Meann, Analyn,
Norma Antalan
33
Geronimo,
Amelia
F Labandera Blk 43 Lt 1 38 BL Hindi Masaya A, B A B Manding
Cristina, Meann,
Manding
34
Magisa,
Joaquin
M
Rolling store
ng bag,
nagtatahi
Blk 9, Lt 7 43 BL Gusto Hindi A A
E: para malaman ang
agenda at makapagbigay
ng suhestyon
President Meann, Wena, MJ
35
Tolosa,
Jocelyn
F Wala Blk 18, Lt 18 25 BL Gusto Masaya A, B B E: updated sa mga nangyari
President,
BL
Meann, Bea, Norma
36
Arabe,
Gloria
F
BHW sa
poblacion,
Paextra
Blk 41, Lt 16 60 BL Hindi Masaya A A F: masaya President Nancy, Rosy
37
De los
Reyes, Rosy
F Wala Blk 39 Lt 11 47 ABL Hindi Masaya A F: emergency E: tungkulin Asawa
Manding, Meann,
Maridel
Nr Pangalan Kasarian Trabaho Tirahan Edad Posisyon
Pagbot
o
Masaya o
Hindi
Aktibong
Paglahok
Dahilan sa
Hindi Paglahok
Nag-uudyok para
Lumahok
Nag-imbit
a
Pinakamalapit
1
Salas,
Analyn
F
Mother-lea
der
Blk 37, Lt 11 41
Secretar
y
Hindi Masaya A A B President
Alma, Meann,
Maura
2
Lagunsad,
Gerry
M
Administrat
ive Aid -
DepEd
Blk 18, Lt 33 47 Auditor Gusto Masaya A A E President
Meann, Manding,
Maura
3
Perez,
Alma
F
Volunteer
Worker
Blk 23, Lt 19 46 PRO Gusto Masaya B B C, D
UP
Students
or
President
Meann, Wena,
Manding
4
Suarez,
Rowena
F
Ampunan,
Mother-Lea
Blk 21 Lt 1 45 VP Gusto Masaya A A B Wala, Text
Alma, Cristina
Ballan, Manding

164. 160
der, Sec-
4Ps
5
Cayetano,
Armando
M Wala Blk 12 Lt 17 66 ?? Gusto Masaya B F. Lakwatsa E President
Meann, Maura,
Delos Reyes
6
Tuazon,
Maura
F Nagtitinda Blk 9 Lt 1 50
Treasure
r
Hindi Masaya B G. WALA B President Meann, Manding
7
De Jesus,
Amalia
F Driver Blk 25, Lt 6 51 ??? Gusto Masaya A B, A
E (para masama sa mga
pinaplano), B
Meann,
Kapwa
block
leaders
Meann
8
Juanillo,
Mary Ann
F
Volunteer
Health
Worker
Blk 11, Lt 8 39
Presiden
t
Gusto Masaya C F. Wala
F. Para makilala nang
maayos sa komunidad, B
N/A
Maura, Manding,
Gerry
9
Balacano,
Jocelyn
F Wala Blk 42 Lt 6 31 BL, PRO Hindi Masaya B
F: hindi
nasasabihan
B
Estudyant
e
Meann, Manding,
Wena
Nr Pangalan Layunin ng AMBUH Adhikain ng AMBUH Kasama ang Block Leaders Inaasahan sa Mag-aaral Tungkulin ng Mag-aaral Oryentasyon
1
Pioradia,
Josefa
Damayan
Oo, umaattend pag
pinatawag
Leader na nakakataas ang
nakakaalam
Wala. Kahit ano lang.
Hindi alam na may
mag-aaral
Wala
2
Adriano,
Lolita
Para magkasama
sama tungkol sa
bulacan heights para
magkaisa, magsama
sama sa proyekto
Malinaw, oo naman.
nakikita ko dahil
ginagawa ko ang
aking tungkulin.
Hindi, sila nalang. Pag
nakapag usap na saka na
lang kami ipatawag dahil
sila pinuno namin.
Masaya dahil
nakakasama sa proyekto,
wala masaya lang na may
meeting.
Pareho lang sa dati. Wala.
3
Lorenzo,
Rodolfo
Makatulong sa mga
tao dito sa BH
Malinaw naman.
wala naman akong
nakikitang gawin.
Naglilinis,
pagagalitan, wala
naman sweldo.
Ok lang na binababa lang. Wala naman
Tagatingin ng block
leaders, tagapangasiwa.
Pare-pareho lang naman
Wala. Nabigla
lang.
4
Santos,
Rosario
Kaayusan ng BH.
Maresolbahan ang
mga problema
Minsan hindi masabi
kasi busy. May
pinapapuntang iba.
Oo. Pero kasi hindi
nagagawa dahil busy ang
pamunuan. Ang iba
Tumulong Pareho lang din
Hindi nabigyan
ng oryentasyon.
Ngayon lang

165. 161
sasabihin, walang
mapapala
nalaman.
5
Ramos,
Aurora
Magkaron ng
pagkakakakitaan
Yes, gumaganap sa
tungkulin at
ginagawa ang
kailangang gawin
Dapat. Pero kung ano
sabihin ng pangulo, iyon
ang sinusunod
Tulungan ang
matatandang lider.
Kulang sa gamot.
Pareho lang. Nasa sa
estudyante iyon.
Nabalitaan
naman na may
pupuntang
estudyante.
6
Centino,
Lorna
Hindi alam. Bago lang,
hindi naabutan kung
ano ang layunin
Pero sumuporta na
anuman gawin
Oo dapat. Pero depende.
Kapag nakakapunta sa
pulong
Wala naman
Para sa ikabubuti ng
lahat. May saliksik sa
kung ano ang ikabubuti
Hindi informed
na may dadating
7
Nangkan,
Angel
Kaayusan ng BH
Yes, makikiisa sa mga
gawain ng AMBUH
Oo, tinatanong naman sila
kapag may dapat
pagdesisyunan (e.g.
humps)
Wala
Suggestion na pwedeng
ma-improve ang gawain
Magpapaliwanag
sa kung ano
layunin namin sa
ikagaganda ng
BH. Nainform na
may pupunta
8
Fernando,
Romina
Para mapabuti ang BH
at may pagkakaisa
Malinaw. Medyo
nakikita. Ang
mai-contribute lang
ay mabalitaan ang
kamiyembro o
kapit-bahay
Oo. Dapat may botohan.
Para sumang-ayon o may
mapag-usapan
Wala naman. Kung gusto
tumulong sa kabataan.
Tambay na kabataan.
Parang pareho (E.g.
Venus Raj (pa-contest))
Wala.
9
Marabilla,
Arthur
Makatulong sa buong
BH. Papautang ang
mula sa DSWD.
Oo, more on
kabuhayan ang
pagtulong dahil
madami ang walang
trabaho. Kahirapan
sa pinansyal.
Dapat, dahil kami ang
bumoto sa kanila.
Nagtatnong naman tas
babaguhin.
Seminars, pa meeting
Di ko alam ano
gampanin niyo dito.
Parang nag "oojt"
Pinapaikot
naman sa BL.
Pero sa ngayon
wala pang
paliwanag kung
bakit.
10 Dizon, Elbira Hindi kilala Hindi sigurado Wala Wala Hindi
11 Aguan, Prizel
Magsasama samang
nag iisip ng
obligasyon para sa
catacte
Pinagmemeetingan
naman namin kaya
malinaw pero di
nagagampanan ang
trabaho kaya gusto
na magresign
Ok lang na officers lang
ang nagpaplano. Naiaabot
naman samin.
Nagpapameeting lang
Siguro. Nag-iikot din
kayo e
Wala

166. 162
12
Garcia,
Teresa
Taga pangasiwa sa
nasasakupan,
pagkaroon ng
pagkakaisa at
tagapahayag ng
kautusan
Oo, kung ano man
ang napagmeetingan
ay maisiwalat sa
nasasakupan. Dapat
napapagmeetingan
Block leader ng damayan
lang pero hindi sinasama
sa meeting. Bilang na
bilang lang ang meeting.
Puro officer. Ba't di sila
kasama sa meeting. Galit
siya. Dapat kasama dahil
BL ang pinapa...
Pansinin kung nasusunod
ang layunin ng AMBUH
Hindi pa napapansin sa
ngayon. Lagi kinakausap
pamunuan. Lagi yun ang
pinapaniwalaan at
pinagtatanungan
Wala. Di pa rin
nabanggit na
may darating.
Nabigla na lang
na iba na. di na
sila elmer.
Officer lang
nakakaalam.
13
Colobong,
Cheden
Mapanatiling maayos
at tahimik
Yes, syempre BL
Syempre, para informed.
Open communication
Makatulong sa layunin
Katulong sa AMBUH:
tagapagbalita
Hindi nainform.
Sanay na
14
Cesar,
Annabelle
(Ason)
Kaayusan, mahingan
ng tulong. Paggawa
ng project: sirang
kanal
Tumulong sa gawain.
Gumanap sa
gampanin
Dapat lang, una officers.
Hindi nasasangguni,
officers (e.g Happy happy,
outing) lang daw. May
ibang nadedesisyon na
pamunuan
Tumulong magsusuggest
ng project
Madagdagan ang
tinuturo. Taga-ugnay sa
officers.
Sinabi na may
darating.
Tutulong sa
micro-lending
kung paano.
15
Reyes,
Ricardo
Kaayusan ng
komunidad,
nakasuporta ang AM
Youth
Para maecourage ang
lahat ng block leader
na magkaisa.
Maraming question
tungkol sa leadership
sa mga nagsasalita ng
negatibo, ibubuo ko
ang mga BL para
magkaisa
Oo. Kailangan sama sama.
Kailangan malaman ng
kabuoan ang plano. Mas
maganda sana kaso
sometimes di agree ang
mga BL.
concern sa BH. Kung
anong nasa heart niyo. Sa
kabataan. Kasi pasaway
sa magulang.
Hanapbuhay, transpo,
mga tanong na common
pero yung iba nasagot
na (nakaraang teams)
Di nagkaron ng
oryentasyon.
Pinaalam lang
samin. Sinabi
lang na may
darating na
estudyante.
16
Elinirio,
Gloria
Pailaw, gate
Oo, kaso walang
natutupad. Hindi
nakikita minsan
minsan oo, dahil ang
mga kasamang lider
parang wala lang.
Ang ginagampanan
ang damayan. Pero
pinapangalagaan ang
Mismo. Kasi sila ang block
leaders. Sana ganoon.
Bago magcomplain sa
block leaders muna.
Wala. Pero proud kami sa
estudyante na nandito.
Pareho lang ng dati.
Mahirap dahil nag
aabiso? sa mga BL
Wala. Sinabi na
darating lang
pero walang
paliwanag. May
mga bisita ang
tingin.

167. 163
block
17
Fimbroa,
Didit
Sa mga kabataan,
para mapaayos o
mapaganda yung site
kaayusan dahil
madaming gulo
Oo, gusto mapaayos
ang mga bata
Oo, syempre. Pero kung
pinapaalam sa amin mas
mabait dahil sila ang
nakakaalam
Depende, pero mas okay
maturuan ang kabataan
Nakaraan lang lumipat 1
yr ago
Walang
oryentasyon. Di
napaliwanag
kung bakit
18
De los Reyes,
Ruben
Matulungan sa
problema,
katahimikan sa
komunidad
Oo, magtutulungan
sa problema. Nakikita
para sa katahimikan
Dapat lang. Pag wala block
leaders hindi buo ang
samahan. Dapat kasama
lahat para walang
kontrahan. Dapat
magmeeting at sumang
ayon lahat
Matulungan sa
ikakaganda ng lugar.
Mabigay ang suporta ng
gobyerno para sa mga
plano.
Di nila nakilala yung
dati. Dahil bagong BL.
Binenta nung dating BL
ang bahay.
Wala. Di sinabi
ang dahilan.
19
Morales,
Maridel
Para magkaisa lahat
sa BH
Oo, magtutulungan.
Pag may tambay
rumoronda sila
tuwing gabi. Di ko
alam dahil may
mayayabang at
mataray na BL
Oo dapat. Para malaman
agad kung paano gagawin.
Pag may itutulong at
makapagsugest
Wala naman problema,
ok lang sakin
Magkaiba, kasi may
papel daw ung iba
kwentuhan. Parang
pareho
Hindi. Wala. Kasi
nung nakaraan
nagsabi. Hindi
sinasabi kung
ano gagawin.
20
Corpuz,
Maria Luz
Maisaayos ang
komunidad, meeting
muna pag may
problema
Oo, kapag napag
uusapan pag meeting
nililinaw. oo, nakikita
kapag may meeting
pag-umaattend at
pag may reklamo.
Kelangan kasi may ibang
BL na hindi dumadalo. Ok
lang pag usapan muna ng
pamunuan.
Makatulong sa mga
kabataan na umiwas sa
tambay sa gabay
Hindi naabutan yung
dati. Ngayon palang
Walang sinabi na
may estudyante
21
Romagosa,
Roderic
Mapaganda ang site,
at ang pamumuno
dahil madami ang tao
Oo naman. Pag may
problema sa street,
malalaman, damayan
Oo. Nasasama naman. Pag
may activity at maganda
na ang paliwanag, di na
kinokontra
Malaki na magagawa
niyo. Maganda ginagawa
sa AMBUH
Kapag may event,
nagtetext. Sila
nagpapaliwanag kung
ano ang dapat gawin at
hindi
Wala. Last year
ang huling
pagsabi.
22
Palacio,
Estela
Hindi pamilyar
Basta para sa
ikabubuti ng lugar
Oo. May ibibigay na advice
Pareho lang.
Nag-iinterview.
Wala.
23 Gracella, Kabutihan ng bayan, Siguro. Sumasali Siguro Wala naman Oo. Nag iinterview, sa Wala. Dati lang.

168. 164
Maribel sa kalusugan kapag
nagpapatawag.
kabataan
24
Cano, Mary
Joy
Di alam
Kumikilos at
sumusunod sa utos
ng AMBUH. Pag may
nagreklamo
Oo naman. Kasi malaking
tulong ang block leaders
Sana ay
makipagcooperate sa
mga kakayahan na
gagawin
Hindi kasi bagong BL
Walang nangyari
na ganoon. Di
masyadong
active.
25
Salonga,
Romualdo
Di ko masyado alam
Oo kung sakali pero
busy ako
Oo para di sila
mahusgahan. Tinatanong
naman nila. Dati
nagmemeeting kami
buwan-buwan.
Pabor samin yun.
Ginagawa ang gawain ng
BL.
Sa meeting,
assignment, sa
trabaho siguro. Parang
iisa lang ang layunin.
Ewan ko lang. Di
ako masyado
dumadalo.
26
Cruz, Ma.
Cristina
Pagpplano sa
pagpapaunlad sa BH,
pagkakaroon ng
hanapbuhay ng mga
nandito. Disipina sa
kabataan, kaayusan
Oo, kasi
ginagampanan ang
pag bawal sa mga
bata. Tinuturing na
anak ang mga bata.
Natural, di kakayanin kung
pamunuan lang. Ok lang
basta malaman din ng
lahat ng BL. Open naman
ang pamunuan.
Wala naman. Pokus lang. Walang idea.
Di nasabihan,
nagulat ako.
27
Aloy-agoy,
Raquel
Maging aktibo sa mga
tao. Magtatawag ng
meeting. parang hindi
AMBUH ang BH.
Hindi naman kami
sinasabihan kung ano
ang gagawin.
Oo. Para alam ng block
leaders. Wala man lang
pagtanong.
Lending, magpapatulong
Kabataan, maliliit palang
na naninigarilyo
kausapin yung mga
magulang. Parehas lang.
Hindi nasabi,
noong nakaraan
nasabi (nagulat.)
28
Peleno,
Beatriz
Di ko alam ano gusto
nila gawin. Peace and
order ang prayoridad
Oo naman dahil
volunteer ako.
Nakikilahok na
walang bayad.
Oo, minsan maraming
nagtatampo dahil di
naiinform. Tinatanong
naman.
Sana makatulong, katulad
sa ginagawa nila Ate
Raye.
Malaking problema ang
kabataan
Si mayor ang
nagsasabi. Sinabi
lang na may
estudyante pero
walang
paliwanag.
29
Antalan,
Norma
Maganda,
Katahimikan.
Magkaron ng
Activities. Isang
Asosasyon na may
livelihood project.
Oo. Pagbuo ng grupo
Oo. Mauna muna sila
magmeeting
Para may matutunan
kami
Para tumulong sa lugar
na ito. Para matuto
Oo. Noong una.
Nakaattend kina
Ate raye. Kung
ano yung mga
problema sa BH.
30 Soriano, Hindi ko alam, sila sila Di ko na minimithi. Dapat lang. Walang Kung may maitutulong Parang ganun din. Nag Wala. Biglaan

169. 165
Beatriz nalang Ayoko ng mga kapag
tumalikod, di na
maganda. Nagrereact
kasi sa mga mtg, sila
sila nalang ang nag
uusap.
pameeting. kayo, kunwari sa
kabataan, ganun.
Nagtuturo.
iinterview din. lang. Kahit dati,
wala naman.
31
Ballan,
Cristina
Magkaron ng
livelihood, ganun
Oo.
Makikipagcooperate
sa kung anong gusto
nilang mangyari.
Oo. para malaman lahat
kung ano yung ninanais ng
lahat.
Stepping stone ng kung
ano ang hinanain namin
pinapaabot sa taas, LGU
Para matuto kami na
makipagcooperate sa
komunidad. Pareho
lang.
Oo. Noong una.
Ngayon wala.
32
Gracella,
Melissa
Mapaganda ang site.
Masakatuparan ang
batas na gusto nila.
50% kasi may
binabantayan ako.
Mahirap ang
responsiblidad.
Oo. di mabubuo kung
pamunuan lang.
Matuto ng di namin alam.
May mga bago pang
matutunan. Di ganun
kaclose ang BL: sama
sama.
Di siguro pareho.
Depende siguro.
Hindi. Di ako
masyadong
aktibo.
33
Geronimo,
Amelia
Mapabuti ang
pamayanan sa BH.
Mawala ang mga
tambay at mga adik.
Mga kababaihan sa
gabi sa lansangan.
Oo. Sa pagtulong sa
mga
pangangailangan ng
AMBUH o pag may
proyekto.
Oo. Maayos naman ang
pamunuan.
Mapalamig ang pag-aaral.
Wala naman.
Ayos naman, pare
pareho.
Di pa alam. Hindi
nasabihan.
34
Magisa,
Joaquin
Wala akong
masamang masasabi.
Halos lahat sa
ikakaganda ng BH.
Ang kailangan sa BH
ay trabaho.
Oo pero Hindi. Kasi
parang sila sila lang
ang nakakaalam.
Wala pang
pameeting ang
AMBUH ngayon.
Oo. Dapat by level ang
mga nangyayari para
malaman ng pamunuan
ang mga nangyayari sa
kada block. Nagtatanong
naman sila ng suhestyon
namin
Kung puro meeting at
walang solusyon, useless
dapat may aksyon
pagkatapos. May aksyon
na kayong ibibigay
pagkatapos.
Wala. May pameeting
lang lagi.
Tagapameeting din.
Hindi. Nagulat
nalang ako na
may mga
taga-UP.
35
Tolosa,
Jocelyn
Maging maayos yung
lugar dito. Kung
walang gagawa,
walaang mangyayari.
Oo. Lahat naman ng
AMBUH, iisa lang
nasa isip at goal na
mangyari: Malinis,
maayos at walang
gulo
Syempre. Para lahat ng
units dito ay nagagabayan
ng BL
Madagdagan ang
kaalaman namin sa pag
aano ng kapitbahay sa
samahan
Oo. Pareho lang naman.
Meron. Bago pa
dumating yung
una, alam ko
naman namin na
may darating na
taga-UP. Matagal

170. 166
na yun.
36 Arabe, Gloria
Magpapatupad ng
dapat ipatupad
Pagkanagattend ka,
naano mo rin
minsan.
Siguro. para alam ng BL
ang mga alam.
Nagbibigay ng
magandang paliwanag
tungkol sa mga proyekto.
Oo. Interview.
Nagkaroon pero
matagal na yun.
37
De los Reyes,
Rosy
Di ko alam
Oo naman. Kasi
nagkakaisa kayo.
Oo. Para malaman mo rin
kung ano yung mga ano.
Na meron kayo dito Wala Hindi

171. 167
Annex W - Mga Kanta
2nd
Phase
(From: Party in the USA by Miley Cyrus)
Malayo sa naging plano
Ang nangyari sa 2nd phase
Hindi iyon ang expected
Oh, so anong nangyari?
Sandali lang, anong first phase focus?
Droga‟t youth, pero di pinagpatuloy
Marami kasing di aktibo
Kaya‟t iniba ang plano
Base sa FGD ng masters, droga‟t youth
Pero iba sa ginawang FGD namin
Solusyo‟y depende sa
Pag naging HOA sila (3x)
Di easy ang solution, pag drugs ang isyu
Dagdag pa context ng AMBUH
Marami ang di aktibo
Di easy bolunterismo
Kaya‟t iniba pokus, di paglahok sinuri
Sinuri sitwasyon relasyon
Yeah, ng AMBUH at block leaders
Yeah, ng AMBUH at block leaders

172. 168
Maling Akala
(From: Ako Nalang by Zia Quizon)
Akala namin ay malaki
Iyon naman pala ay maliit
Ang salarin ay komunikasyon pala (hala)
Nagkaisa sila sa layunin
Malinaw na ang tungkulin
Prod. At repro work sila ay abala (hala)
Hindi lang regular
Ang komunikasyon nila
Walang personal
Na pagkakakilanlan
Kasama namin ang mga block leader, nag-closeness building sila
Personal silang nagkilanlan, nag-closeness building sila
Kasama namin ang mga block leader, nag-closeness building sila
Personal silang nagkilanlan, nag-closeness building sila
Performing na sila
Block leaders naman kaya
Mas palakasin sila
Sana na nga

173. 169
Timeline
(From Super Bass by Nicki Minaj)
Ito ay tungkol sa istorya ng AMBUH
Between partnership FIP and AMBUH
Lahat ng nangyari ikukwento
Mga palihan silay dumalo
14 yon don, BL system ang tuon
Sa bagong relocatees na lumipat doon
Block leader before, ang na-organisa
Later naging AMBUH, sila‟y nagkaisa
15 naman san, AMBUH, pinalakasan
Sinimulan itaas, lakas, kaisipang bukas
KSA nila‟y lumawak tumaas
Capacity-building, oportunidad bumukas
Ilan dyan ay pagsasainstitusyon
Komite‟t tungkulin, pagbuo ng resolusyon
Pati ano, tungkol sa pamumuno
Through SLE, ito ay pinatampok oh
And also, facilitation - public speaking
Hindi pa yan tapos, maraming sumunod, palihan ay ubod, sila ata‟y napagod
Ang AMBUH ay overcapacitated
Lalong Higit ang Pamunuan
Magpalawak pa palawak pa palawak pa ng lider
Magpalawak pa, palawak pa ng lider
Boom boom
Ito ay tungkol pa rin sa mga palihan
Ilan ay CBRM at maging PPDM
Technical writing, request, invitation
Midyear non, mini-mart proposal ginawa
Pero microlending ang binaba
Ito ngayon pokus nila, doon ay ok na sila
Napataas ang KSA nila, talaga, ah
Ilan diyan, ay, pagsasainstitusyon
Komite‟t tungkulin, pagbuo ng resolusyon
Pamumuno at conflict management
Through SLE, ito ay pinatampok oh
And also, facilitation public speaking
Hindi pa yan tapos, maraming sumunod, palihan ay ubod, sila ata‟y napagod
Ang AMBUH ay overcapacitated
Lalong higit ang Pamunuan
Magpalawak pa palawak pa palawak pa ng lider
Magpalawak pa, palawak pa ng lider
Boom boom boom bass boom boom boom boom bass

174. 170
Dahan-dahan na Proseso
(From Dahan-dahan by Maja Salvador)
Ang lahat ng bagay ay may pinagmulan
Na magiging batayan ng magiging galaw
Kaya kailangan ang masusing pagsuri sa mga bagay-bagay dahil ang lahat ay
CHORUS
oh, dahan-dahan lang, dahan-dahan lang dahan-dahan lang ooh, dahan-dahan lang
dahan-dahan lang
tanggapin na lang natin, proseso'y di minamadali kaya maging maingat sa mga magiging
gawi dahan-dahan lang
II
Ang CO-CD ay teorya't praktika
Halaw sa karanasan ng
mga pamayanan
Kaya't ang pagninilay
ay mahalaga
Sa pananaliksik, dahil ang lahat ay
CHORUS
BRIDGE
Wag padalos-dalos sa pasya
pag-isipan mo kaya muna
Magsusuri't makikiramdan muna
Upang maging sigurado
Sa mga naging obserbasyon
Tama o mali,
dapat lang sensitibo
CHORUS

175. 171
XIII. Sanggunian
Ambe, C., Barrameda, S., & De Leon, D.R. (2015, Dec). Ang Pagsasalamin sa Bulacan
Heights: Pagsusuri ng mga Manipestasyon ng Pampamayanang Pamamahalan. Quezon
City.
Bahan, R.C., Laguesma, C. & Maderal, F.L. (2016). CD 161 Proposal.
Bahan, R.C., Laguesma, C. & Maderal, F.L. (2016). AMBUH LNCA Proposal.
Barrun, E., Buhat, J., Evangelista, A., Monteiro, L., & Munoz, C. (2014). MinASA:
Pamamahala ng Komunidad Bilang Daupang Bayan. Quezon City.
Evangelista, A., Garcia, E., & Santos, J. (2014). 'Kung kaya nila, kaya rin namin': Ang
Tumatag na Pamahalaan ng Pamayanan ng Bulacan Heights. Quezon City
Felizco, L., Ricafort, R., San Juan, K., & Vera, A. (2004). Learning to Change Learning for
Change: A Guidebook on Organization Development for Non-Government Organization.
CBCRM Resource Center and Oxfam-Great Britain: Quezon City, p. 21
Ferrer, O. P. (2006). Community Governance: Understanding Community Processes and
Initiatives. Quezon City.
Formento, M. F., Landicho, N., Loneza, K. P., & Raj, M. B. (2015, July). Sama-samang
Pagkilos Tungo sa Pamamahalang para sa Tao: Mga Karanasan sa Pag-oorganisa sa
Bulacan Heights. Quezon City.
Garcia, E. B., Javier, P. T., & Paule, M. R. (2015, June). AMBUHay na Maginhawa:
Pagoorganisa para sa Pampamayanang Pamamahala sa pamamagitan ng
Sama-samang pagkilos tungo sa mithiing Maginhawang Buhay. Quezon City.