Tài liệu được sưu tầm và chia sẻ bởi Kênh Y Tế

1. BEÄNH XÔ GAN
(CIRRHOSIS)
TH.S, BS TRAÀN NGOÏC LÖU PHÖÔNG
BM NOÄI TOÅNG QUAÙT

2. MUÏC TIEÂU
 Neâu ñöôïc ñònh nghóa vaø keå ñöôïc nguyeân nhaân xô gan.
 Keå ñöôïc caùc cô cheá sinh lyù beänh cuûa xô gan
 Keã ñöôïc trieäu chöùng LS - CLS cuûa xô gan.
 Neâu ñöôïc tieâu chuaån chaån ñoaùn – phaân ñoä xô gan –
vaø caùch chaån ñoaùn sôùm.
 Moâ taû ñöôïc 3 bieán chöùng : hoân meâ gan – nhieãm truøng
dòch baùng vaø hoäi chöùng gan thaän.

3. ÑAÏI CÖÔNG
Beänh thöôøng gaëp
Tæ leä : thay ñoåi tuøy nöôùc.
Myõ : töû vong – thöù 8 (26000 – 35000/naêm)
Phöông taây – Myõ : 65% röôïu.
Ñoâng nam AÙ – Chaâu Phi :
vieâm gan sieâu vi maõn (B, C)

4. ÑÒNH NGHÓA
 Xô gan laø ñònh nghóa MOÂ HOÏC
 Coù 2 tieâu chuaån :
1. TAÏO MOÂ XÔ LAN TOÛA ÔÛ GAN (FIBROSIS)
2. BIEÁN ÑOÅI THAØNH CAÁU TRUÙC DAÏNG NOÁT
(NODULE FORMULATION)

5. HÌNH AÛNH MOÂ HOÏC GAN BÌNH THÖÔØNG

6. HÌNH AÛNH MOÂ HOÏC XÔ GAN

7. PHAÂN LOAÏI THEO HÌNH THAÙI
 Xô gan to – xô gan teo
 Xô gan noát to – xô gan noát nhoû – hoãn hôïp.

8. XÔ GAN NOÁT TOXÔ GAN NOÁT H/HÔÏP

9. PHAÂN LOAÏI THEO LAÂM SAØNG
 Xô coøn buø :
 Khoâng trieäu chöùng / trieäu chöùng khoâng ñaëc hieäu
 Phaùt hieän qua toång soaùt tieàn phaãu / noäi soi oå buïng /
môû oå buïng.
 Coù theå chuyeån qua maát buø khi coù yeáu toá thuùc ñaåy
1- vieâm gan caáp ñeø leân.
2- Nhieãm truøng naëng.
3- Sau phaãu thuaät.
 Sinh thieát > 30% tieåu thuøy BT.
 Xô gan maát buø.

10. NGUYEÂN NHAÂN (1)
NHIEÃM (INFECTION):
1.1- Vieâm gan sieâu vi maõn (B, C, D) (+++)
1.2- Nhieãm KST :
- Saùn laù nhoû (C.sinensis)
- Nhieãm saùn maùng (Schistosoma)

11. NGUYEÂN NHAÂN (2)
ÑOÄC CHAÁT (TOXIN)
1.1- RÖÔÏU (+++)
1.2- THUOÁC :
- Tim maïch : Methyldopa, Amiodarone
- Choáng ung thö : MTX.
- Gaây meâ : Halothane

12. NGUYEÂN NHAÂN (3)
TAÉC NGHEÕN (OBSTRUCTION):
1.1- TAÉC MAÄT : baåm sinh – maéc phaûi
1.2- Taéc ngheõn ñöôøng ra TM GAN :
- Suy tim (XÔ GAN TIM).
- H/C Budd-Chiari

13. NGUYEÂN NHAÂN (4)
TÖÏ MIEÃN DÒCH (AUTO-IMMUNE):
1.1- VIEÂM GAN TÖÏ MIEÃN :
Coù khaùng theå khaùng nhaân ANA (+)
1.2- XÔ GAN MAÄT NGUYEÂN PHAÙT
(PRIMARY BILLIARY CIRRHOSIS)
Coù khaùng theå khaùng ty theå AMA (+)

14. NGUYEÂN NHAÂN (5)
ROÁI LOÏAN CHUYEÅN HOÙA:
1.1- ÖÙ ñoàng (WILSON’S DISEASE):
- voøng Kayser Fleichser.
1.2- ÖÙ saét (HEMOCHROMATOSE)
- Taêng Ferritine.
1.3- Thieáu alpha-1 antitrypsin
1.4- Beänh öù glycogen type 4
1.5- Taêng galactose maùu.
1.6- Taêng tyrosine maùu

15. NGUYEÂN NHAÂN (6)
GAN NHIEÃM MÔÕ (Non Alcoholic Fatty Liver
disease – NAFLD):
- Thôøi söï hieän nay.
- Coù 1 soá tröôøng hôïp chuyeån sang NASH
(Non Alcoholic Steato-Hepatitis) : Vieâm gan
maõn do thoùai hoùa môõ.
NGUYEÂN NHAÂN AÅN: Cryptogenic cirrhosis.

16. VOØNG KAYSER - FLEISCHER

17. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (1)
 BEÄNH SINH HOÏC (PATHOGENESIS) :
1. TB Gan toån thöông  hyalin hoùa + thoaùi hoùa
môõ  cheát, hoaïi töû TB  suïp ñoå khung
reticulin →
1.1 – Kích thích nguyeân baøo sôïi + nguyeân baøo
sôïi cô .
1.2- Kích thích Tieàn collagen  colagen.
===> bao quanh vuøng toån thöông.

18. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (2)
2. Khoaûng cöûa  moâ lieân keát.
3. Tieåu quaûn maät  moâ lieân keát, collagen
===> chia caét moâ gan ===> boùp ngheït tieåu thuøy
===> TB gan taân taïo

19. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (3)
 VOØNG XOAÉN BEÄNH LYÙ :
1. Moâ sôïi + collagen co ruùt ===> ngheït m/maùu
===> aùp cöûa + phì ñaïi & xô hoùa noäi moâ
mao maïch ===> thieáu maùu gan ===> hoaïi töû
TB gan
2. aùp cöûa ===> noái taét trong gan ===> thieáu
maùu

20. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (4)
 CÔ CHEÁ TAÏO XÔ (FIBROGENESIS) :
1. Phöùc taïp, lieân quan nhieàu yeáu toá.
2. Chuû yeáu laø TB hình sao (stellate cell).
3. Cytokines, Proteinase vaø caùc chaát öùc cheá.
===> Thay ñoåi chaát neàn ngoaïi baøo (extra
cellular matrix)

21. CÔ CHEÁ TAÏO XÔ

22. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (5)
 CÔ CHEÁ BIEÅU HIEÄN CUÛA XÔ GAN :
1. TAÊNG AÙP LÖÏC TM CÖÛA ==>
 GIAÕN TM TQ / DAÏ DAØY.
 TRÓ
 TUAÀN HOAØN BAØNG HEÄ BUÏNG
 TAÙI LAÄP TUAÀN HOAØN ROÁN.

23. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (6)
 CÔ CHEÁ BIEÅU HIEÄN CUÛA XÔ GAN :
2. TB GAN TAÂN TAÏO MAÁT CHÖÙC NAÊNG 
SUY TEÁ BAØO GAN
  YEÁU TOÁ ÑOÂNG MAÙU RL ÑOÂNG MAÙU.
  TOÅNG HÔÏP ALBUMINE.
  THAÛI TRÖØ ÑOÄC CHAÁT.

24. SINH LYÙ BEÄNH HOÏC (7)
3. CÔ CHEÁ PHUØ VAØ BAÙNG BUÏNG/ XÔ GAN.
  ALBUMIN   AÙP KEO.
  AÙP CÖÛA .
  DAÃN LÖU BAÏCH HUYEÁT
===>  Theå tích tuaàn hoøan ===> Cöôøng
Aldosterone thöù phaùt

25. LAÂM SAØNG (1)
 HOÄI CHÖÙNG SUY TEÁ BAØO GAN :
1. TRIEÄU CHÖÙNG KHOÂNG ÑAËC HIEÄU :
- Meät moûi, suït caân, aên keùm.
- Khoù tieâu, ñaày buïng.
-  khaû naêng taäp trung, lao ñoäng.
- Roái loaïn kinh nguyeät, lieät döông.
-  Libido
- Thieáu maùu.

26. LAÂM SAØNG (2)
2. TRIEÄU CHÖÙNG ÑAËC HIEÄU :
- Vaøng maét, vaøng da, Moùng traéng, Saïm da.
- Sao maïch, Baøn tay son, Moâi son.
- Chaûy maùu da nieâm. (TC, RL ñoâng maùu)
- Co cô Dupuytren.
- Phuø chi, baùng buïng (ñuïc vuøng thaáp).
- Vuù to nam giôùi.
- Phì ñaïi tuyeán mang tai beân

27. CO CÔ DUPUYTREN

28. BAØN TAY SON

29. SAO MAÏCH – MOÂI SON

30. XUAÁT HUYEÁT DÖÔÙI DA

31. SAO MAÏCH

32. SAO MAÏCH ( ≠ Noát ruoài son)

33. VUÙ TO NAM GIÔÙI

34. MOÙNG TRAÉNG

35. PHÌ ÑAÏI TUYEÁN MANG TAI

36. BAÙNG BUÏNG – VAØNG DA

37. BAÙNG BUÏNG – THOAÙT VÒ ROÁN

38. PHUØ CHI

39. PHUØ CHI – GIAÛM AÙP KEO

40. ≠ PHUØ CHI DO TAÉC NGHEÕN

41. LAÂM SAØNG (3)
 HOÄI CHÖÙNG TAÊNG AÙP CÖÛA :
1. Tuaàn hoaøn baøng heä cöûa – chuû.
2. Ñaàu söùa (caput medusae).
3. Laùch to – Cöôøng laùch (XH giaûm tieåu caàu,
thieáu maùu).
4. Daõn TMTQ  OÙI MAÙU TÖÔI.
5. tuaàn hoaøn roán  nghe ñöôïc VENOUS
HUMS
6. Baùng buïng.
7. Tró (khoâng ñaëc hieäu)

42. TUAÀN HOAØN BAØNG HEÄ

43. CAPUT MEDUSAE

44. BAÙNG BUÏNG + TUAÀN HOAØN BAØNG HEÄ

45. LAÙCH TO + BAÙNG BUÏNG

46. KHAÙM THÖÏC THEÅ
 KHAÙM GAN:
 Ña soá xô gan teo.
 Giai ñoaïn ñaàu : xô gan to  gan to chaéc bôø
tuø khoâng ñau.
 Chuù yù phaùt hieän khoái u gan.
 KHAÙM TOAØN DIEÄN :
===>TRIEÄU CHÖÙNG CUÛA 2 HOÄI CHÖÙNG

47. TOÅNG HÔÏP TRIEÄU CHÖÙNG CÔ NAÊNG VAØ THÖÏC THEÅ

48. CAÄN LAÂM SAØNG
 Xeùt nghieäm thöôøng qui:
1. XN MAÙU COÂNG THÖÙC MAÙU:
-  1 hay caû 3 doøng TB maùu: DO CÖÔØNG LAÙCH.
( THÖÔØNG :  TIEÅU CAÀU,  HOÀNG CAÀU.)
- SINH HOÙA MAÙU:
+ Ureù thöôøng .
+ Ion ñoà : Na thöôøng  do öù ñoïng dòch
2. TPTNT: Bình thöôøng
3. Chaån ñoaùn hình aûnh :
XQ phoåi: Coù theå traøn dòch maøng phoåi P.

49.  Xeùt nghieäm chuyeân saâu: Phaùt hieän 2 HC : suy TB
gan vaø taêng aùp cöûa – Tìm nguyeân nhaân
1. XN MAÙU:
 Daáu suy TB gan :
- TQ daøi > 14s.
- Ñieän di ñaïm: Albumine giaûm – Globulin taêng (-
globulin) ===> A/G < 1
- Taêng bilirubine kieåu hoãn hôïp / tröïc tieáp
(-GT vaø Phosphatase kieàm bình thöôøng)
- Cholesterol ester  (VN khoâng laøm)
 Men gan SGOT – SGPT taêng < 200 hoaëc bình
thöôøng.

50.  Xeùt nghieäm chuyeân saâu :
1. XN MAÙU (tt):
 Tìm nguyeân nhaân :
- Sieâu vi : HBsAg, AntiHBs, AntiHCV.
- Ceruloplasmine : ÖÙ ñoàng
-  Ferritine : ÖÙ saét
- VG töï mieãn : ANA (+), AntiLKM (+)
- Xô gan maät nguyeân phaùt: AMA (+)

51.  Xeùt nghieäm chuyeân saâu :
2. XN DÒCH BAÙNG:
 Phaân bieät dòch thaám – dòch tieát :
- Ñaïm < 25g/l.
- LDH < 2/3 bình thöôøng LDH maùu cuûa
phoøng XN.
- Ñaïm(dòch baùng)/ñaïm maùu < 0,5.
- Teá baøo < 250 (chuû yeáu ñôn nhaân).
===> Xô gan : dòch thaám
 Chæ soá SAAG > 11g/l ==> TAÊNG AÙP LÖÏC
CÖÛA

52.  Xeùt nghieäm chuyeân saâu :
2. CHAÅN ÑOAÙN HÌNH AÛNH:
 Phaùt hieän taêng aùp cöûa :
- NOÄI SOI DD :
+ Daõn TMTQ / PHÌNH VÒ.
+ Beänh daï daøy taêng aùp cöûa. (GÑ sôùm)
- SIEÂU AÂM BUÏNG :
+ Laùch to.
+ Taùi laäp tuaàn hoaøn roán.
+ dòch baùng (duø löôïng ít)

53. DAÕN TMTQ DAÕN TMTQ XUAÁT HUYEÁT

54. DAÕN TM PHÌNH VÒ DAÕN TM PHÌNH VÒ X/HUYEÁT

55. BEÄNH DAÏ DAØY TAÊNG AÙP CÖÛA

56. TAÙI LAÄP TUAÀN HOAØN ROÂN

57.  Xeùt nghieäm chuyeân saâu :
2. CHAÅN ÑOAÙN HÌNH AÛNH (tt):
 Phaùt hieän hình aûnh ñaïi theå xô gan :
- SIEÂU AÂM BUÏNG :
+ GAN THOÂ DAØY.
+ BÔØ GAN GOÀ GHEÀ.
- SOI OÅ BUÏNG (Ít laøm hieän nay)

58. GAN BT GAN NHIEÃM MÔÕ
SIEÂU AÂM GAN

59. SIEÂU AÂM – XÔ GAN

60. SOI OÅ BUÏNG – XÔ GAN

61.  Xeùt nghieäm KHAÙC :
1. ÑO AÙP LÖÏC TM CÖÛA > 12mmHg.
2. SINH THIEÁT GAN : (+++)
 GOLD STANDARD
 Ít thöïc hieän.
 Phaân bieät : vieâm gan maõn – xô gan.
 Ñònh ñöôïc möùc ñoä xô hoùa treân moâ hoïc:
Thang ñieåm METAVIR : F1 – F2 – F3 – F4

62. SINH THIEÁT GAN
XÔ GAN VIEÂM GAN MAÕN

63. SINH THIEÁT GAN
XÔ HOÙA F1 XÔ HOÙA F2 – F3

64. SINH THIEÁT GAN
XÔ HOÙA F4

65. CHAÅN ÑOAÙN XAÙC ÑÒNH
 THÖÏC TEÁ : CAÀN 2 / 4 TIEÂU CHUAÅN SAU
1. Daáu hieäu suy TB gan treân LS (ñaëc hieäu) VAØ /
HOAËC treân CLS.
2. Daáu hieäu taêng aùp cöûa treân LS VAØ / HOAËC
treân CLS.
3. Khaùm gan to chaéc VAØ / HOAËC hình aûnh xô
gan treân sieâu aâm buïng.
4. Coù tieàn söû xô gan ñöôïc chaån ñoaùn taïi cô sôû y
teá (giaáy ra vieän, toa thuoác xuaát vieän)

66. CHAÅN ÑOAÙN ÑOÄ NAËNG (THEO CHILD)
1 ÑIEÅM 2 ÑIEÅM 3 ÑIEÅM
Bilirubin (mg/dl, µmol/ l) <2.0 (< 35 ) 2- 3 (35-51) > 3 (>51)
Albumin (g/l) > 35 28 – 35 <28
TQ (Prothrobine Time)  14s 15 – 17s  18s
BAÙNG BUÏNG Khoâng Coù Roõ
HOÂN MEÂ GAN Khoâng Nheï-TB Naëng
CHILD A : 5-6 ñieåm, B: 7-9 ñieåm, C: 10 -15 ñieåm

67. CHAÅN ÑOAÙN PHAÂN BIEÄT (1)
 Beänh caûnh vaøng da:
 Vieâm gan caáp.
 Taéc maät.
 Taùn huyeát.
 BEÄNH CAÛNH LAÂM SAØNG + CAÙC XN.
 Beänh caûnh BAÙNG BUÏNG – PHUØ CHI
 Lao maøng buïng.
 Ung thö maøng buïng.
 Caùc beänh lyù khaùc coù theå gaây phuø : suy tim, beänh lyù
thaän, suy dinh döôõng.
 DÒCH BAÙNG + BEÄNH CAÛNH LAÂM SAØNG.

68. CHAÅN ÑOAÙN PHAÂN BIEÄT (2)
 Beänh caûnh HOÂN MEÂ:
 Hoân meâ chuyeån hoùa : Tieåu ñöôøng …
 Hoân meâ do heä TKTW : vieâm MN, TBMMN …
 Beänh caûnh XUAÁT HUYEÁT TIEÂU HOÙA:
 XHTH LOEÙT DAÏ DAØY.
 Löu yù : XHTH vôõ giaõn TMTQ coù theå laø bieåu
hieän ñaàu tieân cuûa xô gan

69. CHAÅN ÑOAÙN SÔÙM XÔ GAN (1)
 LYÙ DO :
 GIAI ÑOAÏN VIEÂM MAÕN HOAËC XÔ HOAÙ
gñoaïn F1 – F2 ==> Can thieäp nguyeân nhaân
==> ngöøng tieán trieån / lui beänh.
 ÑOÁI TÖÔÏNG NAØO:
 Ngöøôi coù nhöõng yeáu toá laø nguyeân nhaân cuûa
xô gan duø caùc XN chöùc naêng gan hoaøn toaøn
bình thöôøng vaø chöa coù bieåu hieän LS .

70. CHAÅN ÑOAÙN SÔÙM XÔ GAN (2)
 SINH THIEÁT GAN :
 Laø GOLD STANDARD
 PHÖÔNG PHAÙP KHAÙC:
 Fibroscan: Ño ñoä cöùng cuûa gan baèng soùng.
==> Vaãn chöa thay theá ñöôïc sinh thieát gan.
 Ñònh löôïng caùc chaát TGF-beta, TIMP,
Procollagen IC, Hyaluronic acid : Ñang
nghieân cöùu

71. BIEÁN CHÖÙNG
 HOÂN MEÂ GAN
 NHIEÃM TRUØNG
1. CAÙC LOAÏI NHIEÃM TRUØNG.
2. NHIEÃM TRUØNG DÒCH BAÙNG
 XÔ GAN K HOÙA.
 DO SUY GAN
1. RL ÑOÂNG MAÙU ==> CHAÛY MAÙU NHIEÀU NÔI
2. H/C GAN THAÄN.
 DO TAÊNG AÙP CÖÛA
1. XHTH VÔÕ DAÕN TMTQ

72. BIEÁN CHÖÙNG HOÂN MEÂ GAN (1)
 CÔ CHEÁ :
1.  aùp cöûa ==> ñoäc chaát vaøo thaúng tuaàn hoaøn
2. Suy TB gan ==>  NH3 acid beùo, acid amin thôm +
chaát daãn truyeàn TK giaû.
 YEÁU TOÁ THUÙC ÑAÅY
1. Aên nhieàu ñaïm.
2. XHTH.
3. BOÙN, TIEÂU CHAÛY, NOÂN OÙI
4. DUØNG LÔÏI TIEÅU QUAÙ MÖÙC, DUØNG AN THAÀN.
5. NT DÒCH BAÙNG, HC GAN-THAÄN

73. BIEÁN CHÖÙNG HOÂN MEÂ GAN (2)
 LAÂM SAØNG :
1. Roái loaïn tri giaùc KHOÂNG daáu TK khu truù.
2. Dấu hiệu sớm : THAY ĐỔI CHU KỲ THỨC –
NGỦ.
3. DAÁU RUNG VAÃY (asterixis, Flapping tremor)
4. Hôi thôû muøi gan : Muøi traùi caây chín thoái
 CLS :
1. NH3 maùu > 1.5mg
2. Caùc XN loaïi tröø caùc nguyeân nhaân khaùc.

74. BIEÁN CHÖÙNG HOÄI CHÖÙNG GAN - THAÄN (1)
 CÔ CHEÁ :
1. Chöa roõ : ?? Roái loaïn huyeát ñoäng hoïc cuûa
thaän
2. THAÄN hoaøn toaøn bình thöôøng  coù theå duøng
ñeå gheùp thaän.
 LAÂM SAØNG:
1. THIEÅU NIEÄU
2. BAÙNG BUÏNG – PHUØ CHI TAÊNG NHANH.
3. VAØO HOÂN MEÂ GAN.

75. SINH LÝ
BỆNH
HOÄI
CHÖÙNG
GAN
THAÄN

76. TIEÂU CHUAÅN CHAÅN ÑOÙAN HC GAN THAÄN
 Xô gan coù baùng buïng / LS
 Creatinine maùu > 1.5mg/dl
 Khoâng caûi thieän creatinine maùu sau 2 ngaøy ngöng
lôïi tieåu vaø truyeàn albumine vôùi lieàu 1gr/kg/ ngaøy.
 Khoâng shock vaø khoâng duøng thuoác ñoäc thaän.
 Khoâng toån thöông thaän :
 Ñaïm nieäu < 500mg/24 giôø
 Hoàng caàu nieäu < 50 / QT 40
 Sieâu aâm thaän, nieäu bình thöôøng

77. BIEÁN CHÖÙNG NHIEÃM TRUØNG BAÙNG
 CÔ CHEÁ :
1. VK gram (-) ñöôøng ruoät (E.coli, Klebsiella)
2.  protid +  opsonin hoùa
 LAÂM SAØNG : RAÁT ÑA DAÏNG.
1. Ñieån hình : soát + ñau buïng lan toaû + ñeà khaùng buïng.
2. Khoâng ñieån hình :
 SOÁT ñôn thuaàn.
 Baùng buïng nhanh / Baùng khoâng ñaùp öùng ñieàu trò
 Vaøo HC gan thaän.
 Vaøo hoân meâ gan

78. BIEÁN CHÖÙNG NHIEÃM TRUØNG BAÙNG
 CAÄN LAÂM SAØNG
DÒCH BAÙNG (+++):
- coù theå dòch thaám/ dòch tieát.
- Baïch caàu ña nhaân > 250/mm3
- Baïch caàu ña nhaân chieám > 50% toång soá BC.
- Khoâng caàn keát quaû caáy VT.