Ang dokumento ay naglalaman ng mga pahayag na may kinalaman sa karunungang-bayan at ang mga inaasahang reaksyon ng mga mag-aaral bago at pagkatapos ng pag-aaral. Tinalakay nito ang mga halimbawa ng karunungang-bayan tulad ng bugtong, salawikain, kasabihan, at sawikain, pati na rin ang kanilang mga gamit at kahulugan. Nagbigay din ito ng mga bugtong na maaaring sagutin ng mga mag-aaral upang masubok ang kanilang kaalaman.

1. Karunungang-bayan

2. Konsepto ng Pagbabago
Nasa ibaba ang halimbawa ng Anticipation Reaction-Guide (ARG). Basahin ang mga pahayag sa gitna ng
talahanayan. Pagkatapos, punan lamang ang unang hanay sa ilalim ng Bago ang Pag-aaral sa pamamagitan ng
paglalagay mo ng tsek sa tabi ng salitang “sumasang-ayon” o “tumututol”. Isaalang-alang mo ang iyong mga
naging sagot yamang maaaring magbago ang mga ito habang o pagkatapos mong pag-aralan ang araling ito.
ANTICIPATION REACTION-GUIDE
BAGO ANGPAG- AARAL
MGA PAHAYAG
PAGKATAPOSNG PAG- AARAL
SUMASANG-
AYON
TUMUTUTOL SUMASANG-
AYON
TUMTUTUTOL
1. Nararapat nang ibaon
sa limot ang anumang
karunungang- bayan
sapagkat di na akma
ang mga ito sa
kasalukuyang
panahon.
2. Masasalamin sa mga
karunungang- bayan
ang mga kultura nating
mga Pilipino na
kailangang tanggapin at
palaganapin.
3. Ginamit ng ating mga
ninuno ang
mgakarunungang- bayan bilang paraan
upang takutin ang mga kabataan sa paggawa
ng
kasamaan.
4. Ang salawikain, kasabihan, sawikain, alamat, at
epiko ay pawang mga hailmbawa ng
karunungang- bayan.
5. Higit na malalim angkahuluganng salawikain
kaysa sa kasabihan at sawikain.
6. Eupemistikong pahayag ang tawag sa bawat
pahayag na sadyang ginamit upang pagaanin at
gawing mas maayos sa pandinig ang mga
salitangmabigatat may kalaswaan
ang dating.
7. Kailangang panatilihin ang mgakarunungang-
bayan nang maipakita ang pagpapahalaga sa
mga panitikan minana sa ating mga ninuno.

3. Mga Karunungan-Bayan na Umusbong at Lumaganap sa
Panahon ng mga Katutubo
• BUGTONG – ang mga bugtong ay pahulaan sa pamamagitan ng
paglalarawan. Ito ay binibigkas nang patula at may lima hanggang
labindalawang pantig. Ang bugtungan ay nilalaro ng mga naglalamay sa
bahay nang namatayan upang magbigay-aliw at upang di antukin ang
mga nagpupuyat. Nang lumaon, ang bugtungan ay ginagawa rin kung
may handaan o pistahan. Ang mga Tagalog ang pinakamayaman sa
bugtong.
Halimbawa: Bahay ko sa pulo Nagtago si Piro
Balahibo’y pako Nakalitaw ang ulo
(Langka) (pako)

4. Mga Karunungan-Bayan na Umusbong at Lumaganap sa
Panahon ng mga Katutubo
• SALAWIKAIN – isang patalinghagang pahayag na ginagamit ng mga
matatanda noong unang panahon upang mangaral at akayin ang mga
kabataan sa mabuting asal. Ito’y patulang binibigkas na may sukat at
tugma. Ito ang nagsisilbing batas ng magandang kaugalian at pagkilos
noong panahon ng ating mga ninuno.
Halimbawa: Ang sumisira sa bakal Kung tubig ay magalaw Ang sakit ng kalingkingan
Ay kaniya ring kalawang ang ilog ay mababaw dama ng buong katawan

5. Mga Karunungan-Bayan na Umusbong at Lumaganap sa
Panahon ng mga Katutubo
• KASABIHAN – ay karaniwang ginagamit sa panunukso o pagpuna sa
isang gawi o kilos ng ibang tao. Madalas, madaling makuha ang
kahulugan nito sapagkat lantad ang kahulugan nito.
Halimbawa: Tiririt ng maya
Tiririt ng ibon
Kaya lingaw nang lingaw
Hanap si Ramon
Putak, putak
Batang duwag
Matapang ka’t nasa pugad
Ako’y isang lalaking maliksi
Susong gumagapang
Hindi ko pa mahuli

6. Mga Karunungan-Bayan na Umusbong at Lumaganap sa
Panahon ng mga Katutubo
• SAWIKAIN – tinatawag ding idyoma. Lipon o grupo ito ng mga salitang patalinghaga ang gamit.
Tulad ng salawikain, nagbibigay ang mga ito ng di tuwirang kahulugan. Madalas ding gumagamit ng
eupemistikong mga salita o pahayag. Ang terminong eupemismo o badyang pampalubag-loob ay
ang pagpapalit ng salitang mas magandang pakinggan kaysa sa salitang masyadong matalim, bulgar,
o bastos na tuwirang nakapananakit ng damdamin o hindi maganda sa pandinig. Halimbawa nito
ang paggamit ng "sumakabilang-buhay" sa halip na ang pabalbal na natigok, natepok, o natodas
Halimbawa:
anak-dalita - mahirap
balitang-kutsero - balitang hindi totoo o hindi mapanghahawakan
bantay-salakay - taong nagbabait-baitan
di madapuang langaw -maganda ang bihis
di makabasag-pinggan - mahinhin
itaga sa bato - tandaan
kapit-tuko - mahigpit ang hawak
luha ng buwaya - mapanlinlang sa kapwa
Mahangin ang ulo – mayabang

7. Magbugtungan Tayo!
Matuto at mawili sa mga bugtong na iyong sasagutin. Dito masusukat ang lawak ng iyong
kaalaman, at malilinang ang talas ng iyong isipan sa mga bugtong na minana pa natin sa
ating mga ninuno. Isulat ang iyong sagot sa bugtong sa inilaang linya.
MGA BUGTONG
1. Nanganak ang birhen, Itinapon ang lampin? Sagot:
2. Kaisa-isang plato, Kita sa buong mundo? Sagot:
3. Sa araw ay bumbong, Sa gabi ay dahon ? Sagot:
4. Nagbibigay na, Sinasakal pa?
5. Hindi tao, hindi ibon, Bumabalik ‘pag itapon? Sagot:
6. Mataas kung nakaupo, Mababa kung nakatayo ? Sagot:
7. Sa isang kalabit, May buhay na kapalit? Sagot:
8. Kumpol-kumpol na uling, Hayun at bibitin-bitin? Sagot:
9. Hindi prinsesa, hindi reyna bakit may korona? Sagot:
10. Palda ni Santa Maria, Ang kulay ay iba-iba ? Sagot:

8. Paghahambing ng Salawikain at Sawikain
Ilagay sa nakalaang grapikong pantulong na venn diagram ang pagkakatulad at
pagkakaiba ng salawikain, sawikain at kasabihan.