Aliaskari,fayazi resource sharing.markor.. .docx
- 1. 1 تعالی بسمه نیست؟ مناسبدیجیتال کتابخانه برای مارک داده فرا چرا " کور دوبلین و مارک کارایی بین این مقایسه و ای فراداده استانداردهای انواع معرفی " دیجیتال محیط در منابع اشتراک :درس حافظی علیپور مهدی دکتر :مربوطه استاد فیاضی فاطمه ،عسکری علی فهیمه :گردآورندگان 0011 بهار
- 2. 2 مقدمه اطلاعات علوم جد عرصهبا امروز ی د ی گردآور از ی ذخ، ی ره ساز ی سازمانده، ی باز، ی اب ی مد و ی ر ی ت متخصصان.است شده روبرو اطلاعات رسان اطلاع ی سو به ی ساز آسان عرصه ی جر ی ان نها کاربر تا آورنده فراهم از اطلاعات یی م حرکت ی ن قبلا آنان.کنند ی ز چن ی ن ک رده ول.اند ی پ امروزه ی شرفت تکنولوژ ی افزا بر علاوه ، ی ش در ، کار سهولت و سرعت ی چه ها ی جد ی د ی رو بر را ی ا.است گشوده آنان ی ن ترنت ها مجموعه و ی د ی ج ی تال ی ن ی از رسان اطلاع متخصصان به ی مهارتها با ی نو ی ن د ی ج ی تال ی سا.دارند ی برنت ی ک ی و ی ا د متخصصان ی ج ی تال ی دو نام ی برا که است ی پ آنها ی شنهاد برخوردار .است شده ی د از انش کاف ی انداز راه در ی مد و ی ر ی ت ها مجموعه ی د ی ج ی تال ی برا ی متخص صان رسان اطلاع ی ضرور امروز ی م ی باشد . برا ی ا ی جاد ها مجموعه ی د ی ج ی تال ی ن، مناسب ی از استاندارها تا است ی مناسب ی برا ی توص ی ساخت،ف ارده ی مد، ی ر ی ت م و ی ان پ کنش ذ ی ر ی اش ی ا ا بر .شود انتخاب ی ن م اساس ی شرا توان ی ط ی برا را ی استانداردها ی ا ابرداده ی ز شرح به مناسب ی ر نمود مطرح . 1 . با استاندارد ی د ن اساس بر منطبق و کاربرد قابل ی ازها ی باشد کاربران . 2 . تغ کار طول در است ممکن استانداردها یی ر تعد تا است لازم ،کنند ی ل پذ ی ر باشند . 3 . ها مهارت ی ن مورد ی از برا ی است مهم استانداردها با کار . 4 . با استانداردها ی د پشت ی بان ی شوند . 5 . با استانداردها ی د باشند موثر موسسه اهداف برآوردن در . ابرداده آن انواع و ابر معن به ساده زبان به داده ی اطلاع ی اطلاع به راجع ی د ی گرم ی باشد . دانش کتابدار ی ها گذشته از ی نزد ارتباط ها فراداده با دور ی ک ی اول انواع و داشته ی ه برگه تولد چراکه ،است آورده وجود به خود را آنها ها ی نو فهرست ی س ی اول ی ن جد گام ی تول در ی د ا و ها ابرداده ی جاد استانداردها یی برا ی م و بوده آن ی باشد اما ا کاربرد ی ن ابت در واژه دا به ی ک آمر شرکت ی کا یی سال در 1191 برم ی سال از عمده طور به و گردد 1111 ا ی ن دهه از آن از پس .شد گرفته کار به واژه 91 تا 01 گ شکل شاهد ی ر ی اول ی ن قالبها ی ا ابرداده ی هست ی م . در کارکردها با ها ابرداده انواع مطالعه ی هست روبرو آنها متنوع ی م ا و ی ن کارکرده ا ی قالبها ،متفاوت ی توص را ها ابرداده گوناگون ی ف م ی نما ی د . ساده تر ی ن بکارگ روش ی ر ی .است فرامتن زبان در آن کردن وارد ابرداده ی عن ی اطلاعات افزودن و ها برچسب از استفاده عموم ی محتوا درباره ی ش ی د ی ج ی تال طر از ی ق ت.اچ زبان ی ا .ال.ام. ی ن ن مشاهده قابل ها برچسب ی ستند ابتدا در مذکور زبان توسط و ی م وارد برنامه ی شوند . انواع قالبها ی ا ابرداده ی قالبها ی ا داده ابر ی برا ی ز مقاصد ی ر ته ی ه م ی :شوند 1 . توص ی ف منبع 2 منبع کشف. 3 تع. یی ن دسترس سطح ی ممنوع مثل ی ت کودکان استفاده 4 مد. ی ر ی ت چه و قالب چه در ها داده شکل ی 5 تع. یی ن شرا ی ط حقوق ی ها داده از استفاده 9 ساختاربند. ی ها داده 7 م. ی ان پذ کنش ی ر ی ها داده
- 3. 3 تقس ی م بند ی استانداردها انواع ی ا ابرداده ی آنهاشرح و استانداردها ی ساز مجموعه حوزه ی اش ی ا ی د ی ج ی تال ی 1.PREMIS - 2.TEXT MD -3.DOI استانداردها ی سازمانده حوزه ی اش اطلاعات ی ا ی د ی ج ی تال ی 1.MARC XML- 2.DUBLIN COR- 3.MODS -4.MADS 5.XTM - 6.EGMS - 7.GILS -8.AGLS - 9.GISAD 10.TEXT - 11.EAD استانداردها ی مد حوزه ی ر ی ت اش اطلاعات ی ا ی د ی ج ی تال ی 1.METS 2.MIX استانداردها ی م ی ان پذ کنش ی ر ی اش ی ا ی د ی ج ی تال ی 1.SOA 2.Z.39.50 3.XML 4.CQL 5. NET REF 6.SQU/SRW PREMIS:preservation metadata standard ا ی ن مبتن طرح ی ا بر ی کس م ال.ام. ی برا و باشد ی ها فراداده ثبت ی نگهدار به مربوط ی ش ی د ی ج ی تال ا اهداف.است ی ن چن طرح ی ن است : 1 . پشت ی بان ی قابل از ی ت شناسا و اعتبار،فهم،ارائه،دوام یی ش ی د ی ج ی تال . 2 . د مخازن به اطلاعات ارائه ی ج ی تال ی آگاه جهت ی نگهدار روش از مخزن ی مواد مدت بلند . 3 . ها فراورده ی پ قابل ی اده ساز ی ، ی عن ی ها فرآورده،خودکار شکل به یی پ قابل که ی اده ساز ی شوند مشخص هستند . 4 . تضم ی ن ب ی طرف ی فن ی ی عن ی ه ی چ پ ی ش فرض ی آور فن مورد در ی راهبردها و ی نگهدار ی مد و ی ر ی ت ذخ و ی ره ساز ی فراور ده شرا.است نشده گرفته نظر در ها ی ط فن ی نگهدار ی سندآرا هنگام یی اش ی اء د ی ج ی تال ی م وارد ی شوند . جنبه ها : 1 . م معلوم را منشاء ی ر.کند ی شه اصل مالک و ی ک ی ست؟ 2 . م معلوم را اعتبار ی آ.کند ی ا ش ی م انتظار که است همان ی رود؟ 3 . نگهدار ی اقدامات چه: ی برا ی نگهدار ی است؟ شده انجام 4 . مح ی ط فن ی ابزارها چه: ی فن ی ن مورد ی از است؟ 5 . مد ی ر ی ت حقوق ی معنو حقوق چه: ی است؟ شده گرفته نظر در ا ی ن س.او توسط دائما طرح ی س.ال. ی ا به مربوط گروه و ی ن بازنگر طرح ی م ی شود . Text MD: text technical metadata فراورده ها ی فن ی برا ی اش ی ا ی د ی ج ی تال : ی ا ی ن ها فراورده بخش به مربوط طرح ی مد ی ر ی ت ی کدگذار و انتقال متس(استاندارد ی ف راورده م )ها ی ول.باشد ی م ی مدرک عنوان به تواند ی ن جداگانه ی ز ا.شود منتشر ی ن ن استاندارد ی ز ا کنگره کتابخانه مارک فعالان توسط ی جاد شده است .
- 4. 4 قبل ی ت ها ی ا ی ن ز قرار بهاستاندارد ی ر است : 1 . کدگذار ی اطل ک به مربوط اعات ی ف ی نرم،سکو،ت افزار . 2 . نو به مربوط اطلاعات ی سه ها . 3 . ها زبان ی ش ی . 4 . ها فونت . 5 . گذار نشانه به مربوط اطلاعات ی . 9 . ی ادداشتها ی متن ی پردازش و ی . 7 . فن ملزومات ی برا ی ش مشاهده و چاپ ی . 0 . تنظ ی م ش صفحات نظم و ی متن ی . DOI ا ی ن برا استاندارد ی شناسا یی دائم ی م و تبادل و ی ان پذ کنش ی ر ی مالک و ی ت معنو ی رو بر ی ها شبکه ی د ی ج ی تال ی م ی باشد . اهداف ز قرار به مذبور طرح ی ر است : 1 . چارچوب نمودن فراهم ی برا ی مد ی ر ی ت محتوا ی ش ی الکترون ی ک ی . 2 . برقرار ی پ ی وند م ی ان نها کاربران و ناشران یی طر از ی ق شرا نمودن مشخص ی ط مالک و تبادل ی ت معنو ی اثر . 3 . تسه ی ل الکترون ستد و داد ی ک ی . Marc XML ا ی ن حق در طرح ی قت پ همان ی ش ی نه نحو بستر در مارک ی گذار نشانه زبان ی پذ گسترش ی ر م ی باشد . ا ی ن ها داده همه از استاندارد ی رمزگذار ی پشت آنها قالب گرفتن نظر در بدون مارک شده ی بان ی م ی دل به.کند ی ل معمار ی پذ گسترش ی ر ا ی ن م،استاندارد ی ت آنرا وان برا ی بوم ی ساز ی گرفت کار به . فرانما ی پذ انعطاف و ساده ی ر ا ی ن ا مارک چارچوب هسته همان طرح ی کس ها داده که است ال.ام. ی م دربر را مارک ی گ ی رد ا . ی ن خروج ی فرانما ی پا ی ه برا ی تبد ی ل پ ی ش ی نه ها ی ا داده ی ها طرح به مارک ی ا فراداده ی نظ ی ر دوبل هسته ی ن م کار به ی و از.رود ی ژگ ی ها ی ا ی ن تبد،استاندارد ی ل ت بدون لفات ا قالب به مارک ی کس .است ال.ام. ی عن ی ها داده همه ی پ درون ی ش ی نه ا به مارک ی کس ت ال.ام. بد ی ل ب و ی ان م ی شود . امکان تبد ی ل ها داده ی ا مارک ی کس مارک به ال.ام. 21 ( 2711 ن ) ی ز ن ها داده تلفات بدون ی ز م ی سر است . مارک 21 نحو بستر در ی گذار نشانه زبان ی آن مشتقات و ی عن ی همگ ،مدس و مدس و متس ی برا ی مند بهره ی قابل از ی تها ی ا ی کس م ال.ام. ی ا و باشد ی ن سو از حرکت ی استانداردها دفتر ی نظامها شبکه توسعه و مارک ی اطلاعات ی ها طرح از که ی م استفاده مذکور ی کنند ارزش، بالا افزوده یی فرا را هم ن است موده . نمونه ها یی ابزارها انواع از ی برا کنگره کتابخانه توسط شده کارگرفته به ی نگهدار ی ا مارک ی کس ال.ام. برخ ی ا از ی ن حق اشخاص توسط ابزارها ی ق ی و ی ا حقوق ی ته ی ه است شده . 1.Marxml tool kite
- 5. 5 2.marxml.conversion style sheet 3.Marcxml. to Mods style sheet (v.3.1 , v.3.0) 4.Mods conversion and More than 20 items. Dublin core دابل ی ن دابل کلمه در ی ن س.او مرکز به اشاره کور ی س.ال. ی دابل در ی ن اوها ی و دل به.دارد ی ل س.او آنکه ی س.ال. ی حما سازمان ی ت ی د ابل ی ن کور ا است ممکن،است بوده ی ن پ تصور ی ش ب ی ا ی د دابل که ی ن کتابدار سنت از کور ی تشک ی ل ی افته ا واقع در اما.است ی ن چن ی ن ن ی ست از و سع اول ی ک است بوده ه ا ی ن کتابدار از طرح ی ول،شود مجزا ی ا با ی ن پا رد بازهم تلاشها ی کتابدار علوم ی است مشاهده قابل آن در . هدف دابل ی ن ا ساده مجموعه نمودن فراهم کور ی برا عناصر از ی توص ی ف اش و مدارک ی ا رو ی ا ی نترنت ا با کار.بود ی ن بس طرح ی ار آ سان است . دابل ی ن کور 15 تعداد با که دارد هسته عنصر ی توص ی فگر م ارائه ی ا.شود ی ن جا به مثلا هستند ساده عناصر ی نو ی سنده ی ا مصنف و ی ا نقاش ی ک کل در اثر ی ک توص ی فگر م کار به را ی برد . و ی ژگ ی ها ی دابل ی ن کور 1 . سادگ ی ا در ی جاد نگهدار و ی . 2 . برا بودن فهم قابل ی معناشناخت لحاظ از همه ی . 3 . ب دامنه ی ن الملل ی (ته ی ه زبانها انواع به شده ی ژاپن،فرانسه ی تا، ی لند ی نروژ، ی پرتقال، ی آلمان، ی ، ی ونان ی )... و 4 . پذ گسترش ی ر ی عناصر نمودن اضافه (امکان ی )آن به نرم ابزارها و افزارها ی دوبل هسته ی ن در ها برنامه و ابزارها حاضر حال ی کاربرد ی کارکردها با ی مبنا بر متنوع ی ا ی ن طراح استاندارد ی وظ.اند شده ی فه پشت ی بان ی ا از ی ن نرم کار گروه عهده بر افزارها ی ابزارها ی ا فراداده طرح ی دوبل هسته ی ن است کور . هدف تسه گروه ی ل ها برنامه توسعه و کاربرد ی کاربرد ی مبنا بر ی دوبل ی ن محصولات است کور ی عناو با ی ن : برنامه ها ی کمک ی ا، ی جاد ها (فرم فراداده ی پ از ی ش گردآور و استخراج،)آماده ی تول،فراداده خودکار ی د پروفا،فراداده خودکار ی ل ها ی کاربرد ی تبد، ی ل قالبها ی به فراداده ی کد ی گر و ... . انواع روشها ی تول ی د دوبل هسته فراداده ی ن 1 . منظور:نهفته شکل به تول شرکت توسط ی دکننده ش ی د ی ج ی تال ی تول با همزمان طور به ی د ش ی د ی ج ی تال ی کم با زبانها ک یی ا مثل ی کس ت.اچ و ال.ام. ی ال.ام. . 2 . پا ی گاه ها ی کتابشناخت ی پ از ی ش ی نه ها ی ا فراداده ی الکترون منابع از جدا منظور: ی ک ی نظامها از استفاده با و ی مد ی ر ی ت پا ی گاهها ی اطلاعات ی طراح ی م ی و شوند ب ی ن پ ی ش ی نه م برقرار ارتباط منابع خود و ها ی شود . راهنما ی دوبل طرح از استفاده ی ن آخر اساس بر ی ن و ی را ی ش کار گروه توسط آن ی ا ی ن است شده ارائه طرح . عناصرساده دابل ی ن کور
- 6. 6 1.title 2.creater 3.subject4.description 5.publisher6.contributor 7.date 8.type 9.format 10.identifier 11.language 12.relation 13.coverage 14.source 15.right سطح و ی ژه دابل ی ن عناصر کور 1.audience 2.provenance 3.right sholder 4.instructional 5.accrual method 6.accrual policy 7.accrual periocity MODS:metadata object description standard استاندارد توص ی ف ش ابرداده ی گرا : ا ی ن کتابشناخت عناصر مجموعه با طرح ی برا مخصوصا،گوناگون اهداف با و ی کتاب استفاده ا خانه ی ته ی ه ا.است شده ی ن از هم طرح ی ک گذار نشانه زبان ی پذ گسترش ی ر م استفاده ی ها داده انتقال امکان و کند ی کتابشناخت ی مارک از اصل هدف.است آورده وجود به را ی ا ی ن قالب ارائه طرح ی مناس ب برا ی سازمانده ی الکترون منابع ی ک ی مبنا بر ی مارک فرمت 21 ا.است ی ن م فهم قابل و ساده هم طرح ی جاساز با کل در و باشد ی در ی ک الکترون منبع ی ک ی از، طر ی ق ابزارها ی عموم کاوش ی جستجو قابل وب م ی باشند . جنبه ها : 1 . عناصر مجموعه ی غن ی دوبل هسته از تر ی ن م ارائه ی کند . 2 . ا مارک به نسبت ی کس است کاربرمدارتر ال.ام. . 3 . ا ی جاد ها فراداده ی مبتن ی مارک قالب از آن بر 21 است تر آسان . ا ی ن وس به هم طرح ی له استانداردها دفتر ی باهمکار و شبکه توسعه و مارک ی گروه ی سال در مارک به مند علاقه کاربران از 2112 گسترش ی افت . عناصر 1.Title 2.Name 3.Type of resource 4.Genre 5.origin info 6.language 7.physical description 8.abstract 9.table of contents 10.audience 11.note 12.subject 13.classification 14.related item 15.identifier 16.location 17.access condition 18.part 19.extension 20.record info MADS:metadata authority description standard طرح ا فراداده ی توص ی ف مستند : ا ی ن برا استاندارد ی ته در مستند عناصر مجموعه ی ه پ ی ش ی نه ها ی ا فراداده ی طراح ی نظ.است شده ی ر پا در آنچه ی گاهها ی د مستند ی ده م ی توص منظور.شود ی ف حق افراد ی ق ی حقوق و ی رو و ی دادها ی ها شناسه و مهم ی موضوع ی جغراف و ی ا یی م ی ا.باشد ی ن مارک مستندات قالب 21 نحو بستر در را ی زبان نشانه گذار ی پذ گسترش ی ر ا ی جاد م ی ا با.کند ی ن ب ارتباط استاندارد ی ن کتا عناصر بشناخت ی پ و ی ش ی نه ها ی ن مرتبط ی ز آسان به ی مح در و ی ط ی پذ امکان منعطف ی ر م ی شود . عناصر 1.domain 2.scope note 3.top term 5.broader 6.narrower
- 7. 7 XTM ی ک ی استانداردها از یی ز اهدافبا که ی ر گرفت شکل : 1 . با ی د مستق ی ما رو بر ی ا ی نترنت باشد استفاده قابل . 2 . با ی د ی ک ط ی ف ا گسترده ی پشت را کاربرها از ی بان ی نما ی د . 3 . نو برنامه ی س ی برا ی باشد آسان آن پردازش . 4 . و تعداد ی ژگ ی ها ی اخت ی ار ی حت و حداقل آن در ی باشد صفر . 5 . برا ی باشد روشن و معقول انسان . 9 . با ی د رسم ی باشد مختصر و . 7 . مبتن مدارک ی با آن بر ی د باشد آسان . ا ی ن چندان استقبال از طرح ی کارکردها.است نشده برخوردار ی سا توسط آن ی ر طرحها ی ا فراداده ی پشت ی بان ی م ی شود . E- GMS: government metadata standard ابرداده الکترون دولت ی ک : ا ی ن فناور واحد توسط ابرداده ی کاب اداره اطلاعات ی نه الکترون دولت اداره بعدا که انگلستان ی ک ن در،گرفت ام سال 2119 ا ی جاد ا.شد ی ن ا شاخه استاندارد ی دوبل از ی ن م کور ی دارا و باشد ی 25 است عنصر . عناصر 1.Accessibility 2.digital signature 3.publisher 4.address 5.disposal 6.relation7.Aggregation 8.format 9.rights 10.Audience 11.identifier 12.source 13.Contributer 14.language 15.status 16.Coverage 17.location 18.subject 19.Date 20.mandate 21.title 22.Description 23.preservation 24.type 25.Creatore GILS:government information locator sources خدمات مکان ی اب دولت ی : ا ی ن سال در استاندارد 1114 برا ی مکان ی اب ی د ادارات و نهادها مناسب اطلاعات ولت ی ا دولت توسط ی الات ا متحده ی جاد تاث واسطه به آن قالب.شد ی رپذ ی ر ی مارک قالب از 27 پ نسبتا ی چ ی ده ا.است ی ن تاث ی رپذ ی ر ی امکان ی کپارچه ساز ی ب مارک ا مکان خدمات قالب ی اب م را اطلاعات ی سر م ی سازد . ا ی ن ا کاوش استاندارد اساس بر استاندارد ی زو 23151 م ی باشد .
- 8. 8 عناصر 1 . عناصر توص ی ف ی پا ی ه عنوان: - تار ی خ نشر - نشر محل - چک ی ده - اداره برنامه - توص ی ف ومنبع ... 2 . توص عناصر ی ف موضوع 3 . تماس نام:تماس اطلاعات عناصر - تماس سازمان - شهر - ا ی الت و ... 4 . جزئ عناصر ی ات م ی زبان تار:گر اداره ی خ آخر ی ن اصلاحات - پد ی دآورنده رکورد - کنترل شناسه - و رکورد منبع ... 5 . موارد عناصر دسترس ی توز نام:مولف حقوق و ی ع کننده - توز هدف ی ع کننده - دسترس سطح ی - دسترس زمان ی و ... اهداف کل ی مکان خدمات استاندارد عناصر ی اب دولت ی اطلاعات 1 . توص ی ف منبع . 2 . توص ی ف موضوع . 3 . مد ی ر ی ت . 4 . منبع منشا . 5 . پذ دسترس ی ر ی مولف حقوق و . 9 . خص و قالب ی صه ها ی فن ی . AGLS:australian government locator service خدمات مکان ی اب دولت ی استرال ی ا : ا ی ن ا ابرداده استاندارد ی برا ی دولت اطلاعات ی رو بر ی ا ی نترنت دوبل اساس بر و ی ن م کور ی باشد . ا ی ن شامل استاندارد 15 دوبل ساده سطح عنصر ی ن علاوه به کور 4 ز عنصر ی ر م ی باشد : 1 . Manda )(دستور 2 .function )(عملکرد 3 .availability (دست ی اب ی ) 4 . . audience ( مخاطب ) GI-SAD:general international standard archival description استاندارد ب عام ی ن الملل ی توص ی ف آرش ی و ی : ا ی ن شورا توسط استاندارد ی ب ی ن الملل ی آرش ی وها تدو ی ن برا و است شده ی تو ص ی ف محتوا ی آرش ی و ی دارا.دارد کاربرد ی 29 برا و است عنصر ی تدو ی ن استانداردها ی مل ی آرش ی وها برا.دارد کاربرد ی توص استاندارد مثال ی ف کدگ ذار ی آرش ی و ی ، ا اساس بر کنگره کتابخانه توسط ی ن ته استاندارد ی ه شد ه .است ی عن ی برا مذبور استاندارد ی ز نقش آن ی ربنا یی د است اشته . منظور تدو از ی ن ا ی ن تعر استاندارد ی ف محتوا و حوزه شرح و ی آرش مواد ی و ی ارتقا منظور به ی دسترس سطح ی مدل اساس بر و آن به ساختار ی ی عن ی رد سپس و بالا سطوح ی ف نها در و رکوردها و ها ی ت است شده بنا اقلام . TEXT قالب ا ابرداده ی کدگذار طرح ی متن : ا ی ن سال در طرح 1114 نت در ی جه تحق طرح ی قات ی ب ی ن الملل ی سال در که 1117 شده آغاز اصل هدف.شد منتشر،بود ی ا ی ن تع طرح یی ن ها مجموعه یی برا راهنماها از ی نما ی ش متن منابع ی الکترون ی ک ی م ی مس البته.باشد از تقل و افزار سخت نوع ی ا افزار نرم ی طراح خاص ی است شده .
- 9. 9 سه را انجمن نهاد ی انه انسانعلوم و ی انجمن، شناس زبان ی را و ی انه را کاربرد انجمن و ی انه برا ی ادب متون ی طر مسئول شناسان زبان و اح ی کدگذار توسعه و ی دشوار سطح.بودند متن ی بستگ سرعنوانها ی م به ی زان جزئ اطلاعات ی سرعنوانها در شده وارد ی ا ی ن انط و طرح باق قواعد با محتوا ی چ ون امر انگلو ی کن ا.دارد ی ن ج.اس زبان اساس بر طرح ی م ال.ام. ی باش د . عناصر ا ی ن کل دسته چهار در عناصر ی م ی باشند : 1 . عناصر:هسته عناصر مجموعه ی م کار به منابع همه مورد در که ی رود . 2 . پا عناصر مجموعه ی ه ا داده عناصر: ی برا که ی خاص دسته ی نثر،شعر مانند مدارک و اسناد از ی ا نما ی شنامه دارد کاربرد . 3 . ضم مجموعه ی مه ا داده عناصر: ی برا مناسب ی توص ی ف جزئ ی و ی ا مختلف منابع خاص . 4 . کمک مجموعه ی عناصر: ی ها نقش با ی خاص . بخشها ی کدگذار طرح ابرداده ی متن 1.File description 1 . توص ی ف فا ی ل توص شامل: ی ف کتابشناخت ی کامل ی ک فا ی ل الکترون ی ک ی . 2.Encoding description 2 . توص ی ف کدگذار ی برا: ی مستندساز ی م رابطه ی ان ی ک الکترون متن ی ک ی منبع و ی ا منابع ی ا که ی ن شد اتخاذ آن از متن است ه . 3.Profile description 3 . توص ی ف پروفا ی ل توص: ی ف دق ی ق ی ها جنبه از ی غ ی رکتابشناخت ی ی ک وضع مثل متن ی ت انتشار . 4.Revision description 4 . توص ی ف بازنگر ی بازنگر اطلاعات خلاصه طور به : ی ی ک فا ی ل م ارائه را ی تار مثل،دهد ی خ مس و بازنگر ئول ی . EAD:encoded archival description کدگذار ی توص ی ف آرش ی و : ا ی ن ا زبان اساس بر استاندارد ی کس طراح ال.ام. ی کدگذار منظور به و است شده ی و ی ا رمزبند ی اش ی ا ی د ی ج ی تال ی طراح کنگره کتابخانه توسط ی است شده . METS: meta data encoding and transmission standard استاندارد رمزگذار ی ابرداده انتقال و : ابرداده ا ی برا ی ساختاربند ی ا و ی جاد درون ارتباط ی اش ی ا ی د ی ج ی تال ی کدگ و انتقال استاندارد. ذار ی فدراس محصول که ها فراداده ی ون ها کتابخانه ی د ی ج ی تال ی نحو بستر در ی گذار نشانه زبان ی پذ گسترش ی ر ا.است ی ن استان به دارد ا منظور ی جاد ها فراداده ی ضرور ی برا ی مد ی ر ی ت اش ی ا ی محتوا یی م ی ان م تلاش آنها کاربران و سازمان چند ی نما ی د .
- 10. 10 MIX ابرداده ا ی برا ی تصاو ی ر : استاندارد ا ابرداده ی ا اساسبر ی کس برا که است ال.ام. ی مد ی ر ی ت تصاو مجموعه ی ر د ی ج ی تال ی اساس بر و استانداردها ی مل استاندارد موسسه ی آمر ی کا استانداردها دفتر توسط ی همکار با شبکه توسعه و مارک ی کم ی ته استانداردها ی فراداده ا ی فن ی برا ی تصاو ی ر استان سازمان به وابسته ثابت داردها ی مل ی آمر ی کا ته ی ه است شده . ا ی ن برا قالب ی مبادله ی ا ذخ ی ره ساز ی داده برا ها ی تصاو ی ر د ثابت ی ج ی تال ی م ی باشد . SOA مدل معمار ی سرو ی س گرا : ا ی ن معمار ی سبک ی معمار از است ی برا ی افزارها نرم ساخت یی ب آنها در که ی ن افزار نرم سازنده عناصر ضع اتصال ی ف ی .دارد وجود ی ک سرو ی ،س ی ک افزار نرم ماژول ی دارا که است کامل و مستقل ی وظا ی ف پ از ی ش تع یی ن ا شده ی م ی ا طبق بر.باشد ی ن معمار ی ب ارتباط امکان ی ن ها برنامه یی جزئ از که ی ات فن ی ی کد ی گر اطلاع ی م ،ندارند ی سر .است ی عن ی س رو ی سهام ی ها زبان با توانند ی نو برنامه ی س ی و متفاوت ی ا فرمها ی نما فراهم را ارتباط امکان مختلف ی د . ا ی ن سرو ی س نمودن استفاده قابل امکان سرو ی سها ها کانال در را ی م فراهم متفاوت ی نما ی د نت در. ی جه سرما ی ه ها ی ز ی ربنا یی آ ی ت. ی م حراست را ی ا.کند ی ن سرو ی س ساز در مان ها ی آ ی ت. ی بس کاربرد ی ار ی ز که چرا دارد ی ربنا م ی ان س ی ستم ها برنامه،عامل ی کاربرد ی نرم، افزارها ی س ی ستم ی صور به ت ناهمگ ن است . پروتکل z39.50 به تسه منظور ی ل باز ی اب ی م،اطلاعات ی ان ها مجموعه ی ،ناهمگن ی ک ارتباط پروتکل ی نظام هر از مستقل و استاندارد ی برا ی جس تجو پا در ی گاهها ی اطلاعات ی کل طور به و ی مح ی طها ی اطلاعات ی را ی انه ا ی ن مورد ی از ا.است ی ن ا کتابخانه جامعه در استاندارد ی و طور به س ی ع ی کا.است شده استفاده ربرد ا ی ن پروتکل آرش در ی موزه،وها گالر،ها ی ها ی هنر ی کل طور به و ی گردآور موسسات ی اش ی ا ی د ی ج ی تال ی مورد مل سازمان توسط و است توجه ی استانداردها ی اطلاعات ی آمر ی کا معمار اساس بر ی سرو ی س گ ی رنده سرو / ی س طراح دهنده ی و شد م قادر را کاربران ی نظامها تا سازد ی اطلاعات ی رو بر متفاوت ی انواع ا و شبکه ی نترنت طر از را ی ق ی ک کنند جستجو واحد درگاه . نسخه کنون ی سال تا 2111 ا ی ن نسخه پروتکل 3 نسخه از البته ،است 2 م استفاده هنوز هم ی ا.شود ی ن نگهدار موسسه توسط پروتکل ی آن آمر کنگره کتابخانه در واقع ی کا نگهدار ی و و ی را ی ش م ی شود . اگرچه ا ی ن ول کرد ظهور ها کتابخانه از پروتکل ی م ی آن از توان برا ی هر ها داده یی حت ی غ ی رکتابشناخت ی ن ی ز نمود استفاده . XML: extensible mark up language ی ک گذار نشانه زبان ی و منظوره همه ی ک را و باز استاندارد ی گان برا منعطف و ی کنسرس توسط ها داده تبادل ی وم جهان شبکه ی وب نوامبر در 1119 معرف ی شد . ا ی ن استاندارد ی ک ثابت مجموعه ی ن عناصر از ی ست م کاربران آن از استفاده با بلکه ی و عناصر توانند ی ا ها برچسب ی ن مورد ی از تعر را خود ی ف مح در و ی طها ی اطلاعات ی د ی گر ا.کنند استفاده ی ن برا استاندارد ی انتش به مربوط مشکلات حل ار الکترون ی ک ی ا گسترده حجم ی طراح ها داده از ی ش ده ب.است ی شتر ن آشنا آن با کاربران ی ستند افزارنو نرم بلکه ی سها اس آن از م تفاده ی کنند . .کرد خواهیم استفاده ها فراداده این از میشود استفاده که هایی داده نوع برحسب
- 11. 11 قابل ی ت ها ی استاندارد 1 . تعر ی ف ها برچسب:زبان ی گذار نشانه ی مرا ی تعر توان ی ف وبرا کرد ی ا مجموعه ی خصا که مستندات از ی ص مشابه ی دارن ،د م استفاده ی ها پروژه در.شود ی ا به مربوط ی ن اطلاعات به توجه با سند نوع ابتدا در استاندارد ی م که ی با ی د رو بر ی آن ها عمل ی ات ی پذ صورت ی طراح،رد ی با ادامه در و ا ی جاد افزارها نرم ی ا به اقدام لازم ی جاد م آنها پردازش و ی شود . 2 . نما و قالب ی ش ها سند . 3 . پ ی اده ساز ی ها برنامه . 4 . ب اطلاعات مبادله ی ن نظامها . استانداردها ی م ی ان پذ کنش ی ر ی ب ی ان کنگره کتابخانه توسط شده : 1.CQL:contextual query language زبان مشتر زبان.متن در پرسش ی برا پسند ی س در جستجو ی ستم ها ی اطلاعات ی . 2.Net Ref بر برا و جواب/سوال انتقال پروتکل اساس ی امن ی ت ب ی شتر س در اطلاعات ی ستم ها ی د مرجع ی ج ی تال ی طراح ی است شده . 3.SRU/SRW:search and retrieval URL پروتکل باز و جستجو ی اب ی مح در آدرسها ی ط وب . استانداردها ی ا ی زو معرف ی برا کنگره کتابخانه توسط شده ی ها کتابخانه ی د ی ج ی تال ی 1.ISO/DIS 25577 استاندارد ی برا ی اطلاعات و مدارک و اسناد . 2.ISO 20775 استاندارد ی برا ی آور جمع ی نگهدار و ی اطلاعات . 3.ALTO ابرداده ا ی برا ی تشخ ی ص بصر ی . کور دوبلین و مارک بین کارآیی مقایسه بر ر سیها ی نگا ر ند ه نشا ن می د هد ز در مینﮥ مقایسه ا ین دو طر ح پژ و ه کمی های ش صو رت گرفته و تنها در برخی آن از پژ و هشها یی که تعد اد آ نها نیز بسیا ر معد و د ا ست مستقیم به صو رت مستقیم یا غیر مس ، کا را یی دو طر ح ارز یابی شد ه ا ست سال در ( 1119 « ) را ش ـ ل هی ـ ر ی در مقال ـ ﮥ ضمن بر ر سی و یژگیها ی من ـ ابع ، خو د ا طﻼع ـ اتی ش ـ بکه و ای م ـ ر ور قالبه ـ ا ی ف ـ ر اداده ای مختل ـ ف ، با به
- 12. 12 کا ر گیر ی معیا ر هایی از جمله نو ع گر وه کا ر بر ، سهولت ا یج را دو هرمزایا و معایب و کردند مقایسه را طرح دو این ... و محتوا اد میشمارد مارک که داد نشان او های یافته 21 دارد تری کامل اجزای و ساختار . مگدال شربینی مارک و کور دوبلین هسته ای فراداده طرح چند بررسی با 21 خدما، ت مارک قالب ....و دولتی اطلاعات یاب مکان 21 تنوع و تعداد نظر از عناصر مواد انواع برای مختلف های قالب توصیف ، می ارزیابی فراداده قالب بهترین غیره و بهتر کاری سابقه کند بیسواناز مارک و دوبلین هسته از استفاده با وبی مدارک نویسی فهرست مقاله در دوتا 21 فهرست برای نتیجه ولی مدارک نویسی مارک عناصر که گرفت 21 دارد اطلاعات سازماندهی برای بیشتری کارآیی . مارک ای فراداده قالب و دوبلین هسته دی فرادا طرح مقایسه ۱0 1 شامل ای شبکه اطلاعاتی منابع ویژگیهای . : اطلاعاتی منابع محل ، به مربوط های نسخه مختلف های قالب ،وب جهانی شبکه م ،نبع .منابع دسترسی به مربوط اطلاعات ماهیت ،منابع بودن تکه تکه ،ها داده افزونگی ،ثبات نبود 2 مقایسه معیارهای . هسته فراداده های درباره توصیف عناصر تعداد مارک و دوبلین ای ۱0 : نشان منابع کشف و شناسایی توصیف در را ها آن غنای و توانایی که ای فراداده های قالب ارزیابی برای مهم و موثر های ملاک از می هاست پیشینه عناصر تعداد دهد می نشان معیار این با مورد دو این مقایسه مارک دهد 21 تعد از مناب توصیف برای بیشتری فیلد اد استفاده اطلاعاتی ع می .کند ساده سطح در دوبلین هسته فعلی عناصر تعداد 15 ویژه سطح در ،عنصر 22 .است عنصر پیشینه ایجاد سهولت سبب که دارد اهمیت نظر این از ،فرادادهای های برای میشود پیشینه تولید .، مهارت لازم کمتری ویژه های پیش تولید که دهد می نشان فرادادهای طرح دو هر مقایسﮥ .باشد ینه پیشینه از ،هستﮥدوبلین های مارک های 21 ساده این .است تر است شده عنوان،طرح این اصلی هدفهای از یکی ،دوبلین هستﮥ خصیصه . پدیدآورندگان خود حتی ،شخصی هر ،ویژگی این مبنای بر مارک پیشینههای که حالی در کنند؛ ایجاد را اثرخود فرادادههای میتوانند ،اطلاعاتی منابع 21 این آیا اما .دارد نیاز ویژه مهارتهای به مارک پیشینههای مزایای از پوشی چشم برای مناسبی توجیه تواند می هستﮥدوبلین ویژگی 21 آیا ،دیگر سوی از باشد؟ تولی د پیشینه آموزش بدون شخصی هر و ندارد نیاز خاصی مهارت هیچ به دوبلین هستﮥ های پیشینه این میتواند را ها ک ایجاد ند با ؟ احساس وجود سازماندهی استاندارد منابع از استفاده ،آن تبع به و توضیحگرها از استفاده به نیاز مست بایگانیهای جمله از ،اطلاعات ند پیشینه ایجاد انسجام برای که شدهاند تهیه ،توصیف عناصر ثبت و ها . ویبل پیچیده مدلهای به نمیخواهد کور دابلین که میکند نشان خاطر ای مارک چون عناصر از واحد بستری دارد قصد بلکه شود؛ بدل توصیف که آورد فراهم هسته وبی منابع یکپارچﮥ کند عملی را . از ملاکهای مهم دیگری که می تواند در بررسی قالب های فرادادهای مد نظر قرار ،گیرد قابلیت قالبها درانتقال آنها با پروتکلهای اینترنتی است . این ،قابلیت کاربردپذیری طرحهای فرادادهای و سهولت دسترسی به پیشینه های فرادادهای را افزایش میدهد واز سوی ،دیگر قابلیت نمایه سازی پیشینه های فرادادهای توسط ابزارهای عمومی کاوش دراینترنت موتورهای جستجو و راهنماهای
- 13.
- 14. 14 منابع 0 . طاهر ی مهد، ی ( 0831 نخست مقالات مجموعه) ی ن هما ی ش تخصص ی د کتابخانه ی ج ی تال ی طراح: ی ی ک د استاندارد کتابخانه ی ج ی تال ی سبزان:تهران. . ۱ . ،طاهری س ( . 0831 .) مقایسه کارایی طرح فراداده ای هسته دوبلین و قالب فرادادهای مارک ۱0 در سازماندهی منابع اطلاعاتی شبکه جهانی وب . کتابداری و اطلاع رسانی , 00 ( 8 ( مسلسل 08 ,)) 081 - 053 . https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=82449 https://www.dublincore.org/specifications/dublin-core/dcmi-terms 8 . اسد ی مر، ی م ( 0833 استانداردها و ابرداده درک ) ی آنباز ی اب ی ۱0 آبان در دسترس در . www.kanonedanesh.ir 0 . محمد ی حس، ی ن ( 0835 مفاه:ابرداده ) ی م ،کاربردها و ۱،8 الکترون مجله. ی ک ی علم مدارک و اطلاعات مرکز ی ا ی باز،ران ی اب ی ۱1 ،مهر در دسترس در www.irandoc.ac.ir . 5 . عل،سعادت ی رضا ( 0835 استانداردها از استفاده ) ی ا ابرداده ی مد در ی ر ی ت رکوردها و مدارک ی الکترون ی ک ی راه: ی فرارو ی آرش ی وها .مدارک و اطلاعات مراکز و ۱،۱۱ فناور و علوم فصلنامه. ی اطلاعات . 6 . مختارنب ی ابراه، ی م ( 0831 )سازمانده ی ا منابع ی نترنت ی باز.ضرورتها و ها چالش: ی اب ی ۱1 ،مهر در دسترس در www.gerdab.ir . 6.Standards framework for digital library programmes /brian kelly,rosemary russell,pete jounson . 7.www.standards the library of congress. 8.Karen colyle(2005)managing technology:undrestanding metadata and its purpose . /