Ξενάγηση σε θρησκευτικά μνημεία της Αθήνας 56ο Γυμνάσιο Αθήνας στο πλαίσιο του Περιβαλλοντικού μας προγράμματος «Αμπελόκηποι Αθήνας: Προστατεύω και ομορφαίνω τη γειτονιά μου», «το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» του Δήμου Αθηναίων και τη MONUMENTA. Τις ξεναγήσεις δύο ημερών μας έκανε η κυρία Ειρήνη Γρατσία. Σχολικό έτος: 2025-2026

1. Ξενάγηση σε θρησκευτικά
μνημεία της Αθήνας
56ο Γυμνάσιο Αθήνας
στο πλαίσιο του Περιβαλλοντικού μας προγράμματος «Αμπελόκηποι Αθήνας:
Προστατεύω και ομορφαίνω τη γειτονιά μου»,
«το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» του Δήμου Αθηναίων και τη
MONUMENTA.
Τις ξεναγήσεις δύο ημερών μας έκανε η κυρία Ειρήνη Γρατσία.

2. Καθολικός Καθεδρικός Ναός Αγίου
Διονυσίου Αρεοπαγίτη
Βρίσκεται στην οδό Πανεπιστημίου 24 και Ομήρου 9,
Ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1865,
Αποτελεί έδρα του Καθολικού Αρχιεπισκόπου Αθήνας,
Είναι αφιερωμένος στον Άγιο Διονύσιο τον
Αεροπαγίτη, μαθητή του Αποστόλου Παύλου και
πρώτου επισκόπου της Αθήνας,
Χτίστηκε σε ρυθμό τρίκλιτης νεοαναγενησιακής
βασιλικής.

3. Καθολικός Καθεδρικός Ναός Αγίου
Διονυσίου Αρεοπαγίτη

4. Καθολικός Καθεδρικός Ναός Αγίου
Διονυσίου Αρεοπαγίτη

5. Καθολικός Καθεδρικός Ναός Αγίου
Διονυσίου Αρεοπαγίτη

6. Πηγαίνοντας προς την
Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία …
Συναντήσαμε ενδιαφέροντα μέρη:

7. Α’ Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία
Κτίστηκε απέναντι από το Ναό του Ολυμπίου Διός
στην Αθήνα,
Βρίσκεται στην Αθήνα, απέναντι από την Πύλη του
Αδριανού,
Εγκαινιάστηκε το 1871,
Είναι η πρώτη επίσημη Προτεσταντική/Ευαγγελική
εκκλησία που συγκροτήθηκε στην Ελλάδα,
Δημιουργήθηκε από την διακονία του Μιχαήλ
Καλοποθάκη (1825-1911) στις αρχές του 1858.

8. Α’ Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία

9. Α’ Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία

10. Αγγλικανική Εκκλησία Αγίου Παύλου
Βρίσκεται Φιλελλήνων 27 και Λεωφόρος Βασιλίσσης
Αμαλίας,
Είναι νεογοτθικός Αγγλικανικός Ναός του Αγίου
Παύλου,
Οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1838 και 1843, ώστε
να εξυπηρετεί τις θρησκευτικές ανάγκες της
αθηναϊκής παροικίας των Διαμαρτυρομένων και
κατά κύριο λόγων, των Αγγλικανών,
Συνεισέφερε οικονομικά και η Βρετανική κυβέρνηση
καθώς και η παροικία των Βρετανών και
Αμερικανών διαμαρτυρομένων, που είχαν τότε
εγκατασταθεί στην Αθήνα.

11. Η Αγγλικανική Εκκλησία

12. Αγγλικανική Εκκλησία Αγίου Παύλου

13. Αγγλικανική Εκκλησία Αγίου Παύλου

14. Ρωσικός Ναός Αθηνών
(Σωτήρα Λυκοδήμου)
Βρίσκεται στην οδό Φιλελλήνων 21Α,
Λειτουργούσαν παλιά Ρωμαϊκά λουτρά που
τροφοδοτούνταν από παραπόταμο του Ηριδανού,
Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα Βυζαντινά μνημεία
του 11ου μ.Χ. αιώνα,
Υπήρξε ορθόδοξο και αργότερα λατινικό μοναστήρι,
Ανακατασκευάστηκε τον 19ο αιώνα μ.Χ., προστέθηκε
το κωδωνοστάσιο και αφιερώθηκε στην Αγία
Τριάδα,
Παραχωρήθηκε στην ρωσική κοινότητα της Αθήνας,
Ολοκληρώθηκε το 1855 όταν έγιναν και τα εγκαίνια.

15. Ρωσικός Ναός Αθηνών
(Σωτήρα Λυκοδήμου)

16. Ρωσικός Ναός Αθηνών
(Σωτήρα Λυκοδήμου)

17. Ρωσικός Ναός Αθηνών
(Σωτήρα Λυκοδήμου) Το υπόγειο

18. Αγία Δύναμη
Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως και
Πεντέλης,
Είναι καμαροσκέπαστη βασιλική,
Χτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού
αφιερωμένου στον μυθικό ήρωα Ηρακλή,
Υπήρχε υπόγειος χώρος 15 μέτρα κάτω από την Αγία
Τράπεζα όπου οι καλόγεροι έφτιαχναν σφαίρες,
φισέκια και πυρίτιδα για τους αγωνιστές του 1821,
Γιορτάζει κάθε 8 Σεπτέμβρη, ημέρα γέννησης της
Θεοτόκου.

19. Αγία Δύναμη

20. Αγία Δύναμη

21. Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών
Είναι ο Ορθόδοξος Καθεδρικός Ναός της Αθήνας,
αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου,
Βρίσκεται στην Πλατεία Μητροπόλεως επί της
ομώνυμης οδού,
Κατασκευάστηκε μεταξύ 1842 και 1862 και χτίστηκε
σε τέσσερεις φάσεις,
Είναι σταυροειδής τρίκλιτη βασιλική με τρούλο ο
τύπος του ναού.

22. Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών

23. Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών

24. Ναός Θεοτόκου Γοργοεπήκοου και
Αγίου Ελευθερίου
Είναι μεσαιωνικός χριστιανικός ναός στην Αθήνα
γνωστός και ως Μικρή Μητρόπολη,
Βρίσκεται στην πλατεία Μητροπόλεως, δίπλα στη
Μητρόπολη,
Χτίστηκε, με βάση την επικρατούσα άποψη των
ερευνητών, στις αρχές του 13ου αιώνα
εξολοκλήρου από αρχιτεκτονικά μέλη
παλαιότερων κτιρίων,
Είναι τετρακιόνιος, σταυροειδής εγγεγραμμένος,
με τριμερή νάρθηκα.

25. Ναός Θεοτόκου Γοργοεπήκοου και
Αγίου Ελευθερίου

26. Ναός Θεοτόκου Γοργοεπήκοου και
Αγίου Ελευθερίου

27. Τζαμί Τζισταράκη ή Τζισδαράκη
Είναι οθωμανικό τζαμί,
κατασκευάστηκε το 1759 στην πλατεία
Μοναστηρακίου, στο κέντρο της Αθήνας από τον
βοεβόδα (Οθωμανό διοικητή) της Αθήνας,
Μουσταφά Αγά Τζισταράκη,
Ήταν επίσης γνωστό ως Τζαμί του Κάτω Σιντριβανιού ή
Τζαμί του Κάτω Παζαριού εξαιτίας της εγγύτητάς του
στην αρχαία Αγορά
Λειτουργεί ως παράρτημα του Μουσείου Ελληνικής
Λαϊκής Τέχνης και στεγάζει τη Συλλογή Κεραμικής
του Β. Κυριαζόπουλο.

28. Τζαμί Τζισταράκη ή Τζισδαράκη

29. Τζαμί Τζισταράκη ή Τζισδαράκη

30. Η Εκκλησία της Παναγίας Παντανάσσης ή
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου
Ήταν το Καθολικό της μονής του «Μεγάλου Μοναστηριού», όπως
ονομάζονταν το οποίο καταλάμβανε όλη τη σημερινή πλατεία
Μοναστηρακίου και ένα κομμάτι της οδού Αθήνας μέχρι την οδό Αγίας
Ειρήνης,
Πρόκειται για έναν από τους παλαιότερους αλλά και πιο άγνωστους ναούς
της Αθήνας,
Γιορτάζει της ημέρα της Κοίμησης, το Δεκαπενταύγουστο,
Βρίσκεται κοντά στη συμβολή της οδού Αθηνάς με την οδό Ερμού, στην
πλατεία Μοναστηρακίου,
Είναι καμαροσκέπαστη βασιλική, τύπος ναού που χαρακτηρίζει τη μετάβαση
από την παλαιοχριστινική βασιλική στον σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό,
Έχει νεώτερες τοιχογραφίες,
Έχει υποστεί αλλοιώσεις και επεμβάσεις,
Διαθέτει χαρακτηριστικό κωδωνοστάσιο,
Συνδέεται με πολλές παραδόσεις και θρύλους της παλιάς Αθήνας.

31. Η Εκκλησία της Παναγίας Παντανάσσης ή
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

32. Η Εκκλησία της Παναγίας Παντανάσσης ή
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

33. Ο Ηριδανός στο Μοναστηράκι
Η πλακόστρωση
της πλατείας έγινε
με τέτοιον τρόπο
ώστε να μας
θυμίζει ότι υπάρχει
ακόμα ο Ηριδανός,
παραπόταμος του
Ιλισού.
Στο σταθμό του Μετρό «Μοναστηράκι», μπορεί κανείς να δει
τον θολοσκέπαστο αγωγό που κατασκευάστηκε κατά τους
Ρωμαϊκούς χρόνους,
ενώ στην πλατεία πάνω από το σταθμό το ποτάμι «Ηριδανός»
είναι ορατό μέσα από ένα άνοιγμα στο έδαφος.

34. Υπαίθρια αγορά στο Μοναστηράκι
Γιουσουρούμ ή Δημοπρατήριο
• Είναι από τους πιο παλιές, αν όχι η παλαιότερη, υπαίθριες αγορές της
Αθήνας,
• Τον 19ο αιώνα ονομαζόταν Γιουσουρούμ από το όνομα του εβραίου
παλαιοπώλη της περιοχής Νώε Γιουσουρούμ ο οποίος είχε διακριθεί για
το ήθος και την επαγγελματική του συνέπεια,
• Σήμερα ονομάζεται Υπαίθριο Δημοπρατήριο (Flea Market),
• Στην περιοχή γύρω από το Μοναστηράκι φιλοξενούνταν η κεντρική
εμπορική και οικονομική κίνηση της πόλης από παλιά. Για παράδειγμα,
κατά τους αρχαϊκούς χρόνους υπήρχε η Αρχαία Αγορά, κατά τους
Ρωμαϊκούς χρόνους η Ρωμαϊκή αγορά ενώ κατά τους χρόνους της
Φραγκοκρατίας και της Τουρκοκρατίας το Σταροπάζαρο και η Παλαιά
Αγορά στην οδό Μητροπόλεως,
• Σήμερα, τα περισσότερα καταστήματα στην οδό Ηφαίστου έχουν στραφεί
στην πώληση μπανταρισμένων, καινούργιων προϊόντων ενώ οι υπαίθριοι
μικροπωλητές μεταχειρισμένων και παλιών, έχουν περιοριστεί
στην πλατεία Αβησσυνίας, μια πλατεία που παζαρεύει αντίκες
φορτωμένες με την αίγλη του παρελθόντος.

35. Υπαίθρια αγορά στο Μοναστηράκι
Γιουσουρούμ ή Δημοπρατήριο

36. Υπαίθρια αγορά στο Μοναστηράκι
Γιουσουρούμ ή Δημοπρατήριο

37. Περπατήσαμε στην περιοχή και
μιλήσαμε με πωλητές

38. Τρία κτίρια τρεις διαφορετικές
αρχιτεκτονικές

39. Συναγωγή Ετς Χαγίμ
(Το Δέντρο της Ζωής)
Βρίσκεται στην οδό Μελιδόνη 8,
Πρόκειται για την παλαιότερη Συναγωγή,
Χτίστηκε το 1904 από Εβραίους Ρωμανιώτες που
ήρθαν από τα Γιάννενα,
Λειτουργούσε στον 2ο όροφο του κτηρίου ενώ το
ισόγειο χρησιμοποιείτο αρχικά για τις ανάγκες του
εβραϊκού Σχολείου Ταλμούδ Τορά και ένα τμήμα του
ως κατοικία του Ραββίνου,
Είναι γνωστή με το όνομα «Γιαννιώτικη»,
Έχει χωρητικότητα 300 ατόμων και λειτουργεί πλέον
μόνον στις μεγάλες γιορτές και σε ειδικές
εκδηλώσεις.

40. Συναγωγή Ετς Χαγίμ
(Το Δέντρο της Ζωής)

41. Συναγωγή Ετς Χαγίμ
(Το Δέντρο της Ζωής)

42. Συναγωγή Μπεθ Σαλώμ
(Οίκος της Ειρήνης)
Βρίσκεται στην οδό Μελιδόνη 5,
Ανεγέρθηκε από Σεφαραδίτες Εβραίους,
Χτίστηκε το 1935 από τον επιφανή και βραβευμένο
αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Λαζαρίδη,
Λειτουργεί κανονικά και σήμερα, έχει στοιχεία
μοντέρνου κτιρίου του μεσοπολέμου και είναι
επενδυμένη με πεντελικό μάρμαρο,
Ανακαινίστηκε μερικώς εσωτερικά τη δεκαετία του ’70,
Αποτελεί την κύρια συναγωγή όπου τελούνται σε
μόνιμη βάση οι θρησκευτικές τελετές της Εβραϊκής
Κοινότητας των Αθηνών.

43. Συναγωγή Μπεθ Σαλώμ
(Οίκος της Ειρήνης)

44. Συναγωγή Μπεθ Σαλώμ
(Οίκος της Ειρήνης)

45. Μνημείο Ολοκαυτώματος στην Αθήνα
«Διαβάτη στάσου, κλείσε τα μάτια και θυμήσου. Θυμήσου, τότε, κάπου εδώ, συμπολίτες σου
φιλήσυχους και ανέμελους, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, συνέλαβαν, ταπείνωσαν και
καταδίκασαν σε θάνατο αποτρόπαιο, σε στρατόπεδα εξόντωσης, που θα ’ναι για πάντα η
ντροπή του ευρωπαϊκού πολιτισμού»
Το Μνημείο του
Ολοκαυτώματος στην Αθήνα,
στον Κεραμεικό, είναι έργο της
Ντιάνας Μαγγανιά.

46. Μητρόπολη Ορθοδόξων Αρμενίων
Βρίσκεται στην οδό Κριεζή 10,
Είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γρηγόριο το Φωτιστή,
Είναι μονόκλιτος, σταυροειδής εγγεγραμμένος, με
τρούλο και πολυγωνικό τύμπανο το είδος του Ναού,
Διαθέτει μυτερό- πυραμοειδή τρούλο, χαρακτηριστικό
της παραδοσιακής αρμένικης ναοδομίας,
Ιδρύθηκε κυρίως από Αρμένιους πρόσφυγες,
Είναι ο μεγαλύτερος ναός ορθοδόξων Αρμενίων της
Αθήνας.

47. Μητρόπολη Ορθοδόξων Αρμενίων

48. Μητρόπολη Ορθοδόξων Αρμενίων

49. Πηγές
• https://el.wikipedia.org/wiki/Καθολικός_Καθεδρικός_Ναός_Αγίου_Διονυσίου_Αρεοπαγίτη
• https://el.wikipedia.org/wiki/Α΄_Ελληνική_Ευαγγελική_Εκκλησία
• https://el.wikipedia.org/wiki/Αγγλικανική_Εκκλησία_Αγίου_Παύλου_(Αθήνα)
• https://el.wikipedia.org/wiki/Ρωσικός_Ναός_Αθηνών
• http://www.byzantineathens.com/sigmaomegatauetarhoalpha-
lambdaupsilonkappaomicrondeltaetamuomicronupsilon-rhoomegasigmaiotakappaeta-
epsilonkappakappalambdaetasigmaiotaalpha.html
• https://www.athensvoice.gr/life/life-in-athens/710636/treis-idiaiteres-ekklisies-sto-kentro-tis-athinas/
• https://www.lifo.gr/now/athens/gnorizete-tin-istoria-piso-apo-ekklisaki-tis-agias-dynamis-sti-mitropoleos
• https://el.wikipedia.org/wiki/Μητροπολιτικός_Ναός_Αθηνών
• http://www.byzantineathens.com/gammaomicronrhogammaomicronepsilonpietakappaomicronomicronsi
gma-alphagammaiotaomicronsigma-epsilonlambdaepsilonupsilonthetaepsilonrhoiotaomicronsigma.html
• https://el.wikipedia.org/wiki/Ναός_Θεοτόκου_Γοργοεπήκοου_και_Αγίου_Ελευθερίου
• https://saintdenis.gr/
• https://www.athenssocialatlas.gr/άρθρο/η-θρησκεία-στην-πόλη/
• https://el.wikipedia.org/wiki/Τζαμί_Τζισταράκη
• https://athjcom.gr/2023/03/06/oi-evraikes-synagoges-tis-athinas/
• https://el.wikipedia.org/wiki/Συναγωγή_Ετζ_Χαγίμ
• https://el.wikipedia.org/wiki/Συναγωγή_Μπεθ_Σαλώμ_(Αθήνα)
• https://istories4050.wordpress.com/2020/03/24το-μπλόκο-της-συναγωγής-μπεθ-σαλώμ-στο/
• https://bonflaneur.com/athens_points/armeniki-ekklisia/
• https://www.monastiria.gr/o-naos-tis-panagias-stin-plateia-monastirakiou/
• https://athensattica.com/el/ti-na-deite/axiotheata/giousouroum-i-dimopratirio/
• https://athjcom.gr/2016/07/07/mnimeio-olokaytomatos-ellinon-evrai/
• https://www.kathimerini.gr/life/city/774516/mnimeio-olokaytomatos-i-epomeni-mera/