1. Кофе
(Англи хэл: Coffee) гэдэг нь
кофены буурцгийг (кофены модны
үр) хуурж нүдсэн нунтганд
буцалсан ус, ус хийж найруулсан
хар хүрэн өнгийн ундааг хэлнэ.
Кофе гэдэг үг нь араб хэлний каffa
хэмээх үгнээс гаралтай. Кофены
ургамал нь бутлаг мод байх бөгөөд
Этиопоос гаралтай. Голдуу Африкт, мөн Өмнөд Америк, Төв Америк болон
Өмнөд Азид ургадаг байна. Хүн төрөлхтний түүхэнд кофе гарч ирсэн нь архи,
цайтай харьцуулахад сүүлд боловч дэлхий даяар хамгийн олон оронд
хүмүүсийн талархан уудаг ундаа болжээ. Ихэвчлэн халуунаар уух ба кофенд
кофейн хэмээх зөөлөн сэргээгч (өдөөгч) бодис агуулагдана. Өнөө үед кофе
экспортын чухал бараа бөгөөд 2004 оны байдлаар 12 орны хувьд экспортын
топ бүтээгдэхүүн нь болж байна.
Кофены ургамал ба төрлүүд
Кофе нь кофен бүc гэж нэрлэгдэх 70 орчим оронд үйлвэрлэгдэх бөгөөд
кофены модыг дэлхий дээр нийт 10 сая гектар газарт тариалж байгаа гэсэн
тооцоо бий. 2 гол төрөл байхаас нэг нь хамгийн их тархсан Арабика кофе
Coffea Arabica, нөгөө нь тарьж ургуулахад арай хялбар Робуста кофе Coffea
Robusta юм.
Нийт хураан авч буй кофены 70­80% нь Арабика, үлдсэн нь Робуста байдаг.
Робуста төрөл нь харьцангуй хямд бөгөөд Арабикагаас 40­50% илүү кофейн
агуулна. Сайн чанарын Робустаг зарим эспрессод хольдог аж. Дээр үед
хүмүүс Арабика кофенд аль боомтоос ирж байгаагаар нь нэр өгч байв.
Хамгийн хуучны 2 кофе нь Mocha болон Java юм байна
Кофе ба эрүүл мэнд
Өтгөн шингэлэх, шээс хөөх, эрч хүч сэргээх, шаардлагатай үед
нойрмоглохоос аврах гэх мэт ач холбогдолтой зүйл энэ ундаанд бий. Гэвч их
хэмжээгээр хэрэглэсэн тохиолдолд зүрх судасны өвчин тусах, цусан дахь
холестериний хэмжээ нэмэгдэх, толгой өвдөх, ясны сийрэгжилт болж
болзошгүй гэдэг. Харин бүдүүн гэдэсний хорт хавдраас сэргийлэх нөлөө
үзүүлдэг гэдгийг судалгаагаар баталж чадсан гэнэ.