.

1. Ургамлын эрхтэн болох үр жимс, цэцэг, үр
тэдгээрийн бүтэц үйл ажиллагаа, үүрэг
багш: А.Анхбаяр /АУ-ны магистр/

2. Агуулга
 Ургамлын эрхтэнг ангилах
 Ургамлын үржлийн эрхтэн тогтолцоо
 Цэцгийн бүтэц
 Цэцэг хэрхэн үүсэх
 Цэцэгний ангилал
 Үр тогтолт
 Жимс хэрхэн үүсэх
 Жимсний бүтэц
 Жимсний ангилал

3. Ургамлын эрхтэн, эрхтэний тогтолцоо,
тэдгээрийн бүтэц онцлог, үүрэг, үйл
ажиллагааны тухай мэдлэг чадвар эзэмших
Зорилт

4. Ургамлын аймаг
Plantue
Дээд ургамал
Cornobionta
Доод ургамал
Thallobionta
Ургамлын аймгийн ангилал зүйн макросистем

5.  Хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс байгалийн ургамлыг амьдрал ахуйдаа ашиглаж
ирсэн түүхтэй. Ургамал бол хүний оршин байх нөхцөл болсон орон байр
барих болон хоол хүнсэндээ хэрэглэхээс эхлэн өргөн хэрэглэгдэж байдаг
чухал зүйлсийн нэг юм. Орчин үед хүний хэрэгцээнд ургамлын хэрэглэгдэж
байгаа байдлаар нь дараах чиглэлээр ангилна. Үүнд:
 Хүнсний
 Тэжээлийн
 Эмийн
 Техникийн
 Чимэглэлийн
Ургамлын аймгийн ангилал зүй

6. • Үндэс
• Иш
• Навч
Ургал эрхтэний
тогтолцоо
• Цэцэг
• Жимс
• Үр
Үржлийн
эрхтэний
тогтолцоо
Ургамлын эрхтэн тогтолцоо

7. Гол үндэс •Хөврөлөөс ургана
Хажуугийн үндэс •Гол үндэснээс ургана
Нэмэлт үндэс •Ишнээс ургана
Үндэс гарал үүслээр

10. Үндэс

11. Үндэсний дотоод бүтэц
Дугтуй
Хуваагдах бүс
Өсөх бүс
Сорох бүс
Дамжуулах
бүс

14. Үндэс
Ургамлын ургал эрхтэн Үндэс. Ургамлын үндэс нь түүнийг амьдарч буй
орчинд нь бэхэлж тогтоодог бөгөөд хөрсний хооллолтыг явуулдаг үндсэн эрхтэн юм.
Үндэс нь үрээс эхлэн ургадаг. Үндэс олон янзын өнгөтэй байдаг боловч ихэвчилэн
бараан өнгөтэй байдаг. Үндэсний хэмжээ газрын дээд хэсгээсээ ямагт их байдаг.
Ялангуяа модлог, сөөглөг газрын дээд хэсэгт их хэмжээтэй байдаг. Үндэс олон
янзын хэлбэртэй боловч түүнийг үүсч хөгжсөн байдлаар нь голлосон, сахлаг
үндэсний систем гэж ангилдаг бөгөөд гадаад хэлбэрээр нь голлосон, сахлаг,
салаалсан гэх мэтээр ангилна. Үрийн хөврөлөөс хөгжсөн үндсэнцэр цаашид нэг гол
үндэс болон хөгжсөнийг голлосон үндэс гэнэ. Гол үндэс гэж ялгараагүй жигд олон
үндэс буталж гарсан байвал сахлаг үндэс болно. Үрийн хөврөлийн үндэс хөгжиж
чадалгүй мөхсөний дараа ишний угийн үеээс нэмэлт үндэс урган хөгжсөнөөр сахлаг
үндэс болно. Үндэсний бүтэц Дугтуй Хуваагдах бүс Өсөх бүс Сорох бүс Үсэнцэр
Дамжуулах бүс Голлосон үндэс Сахлаг үндэс Холимог үндэс

15. Үндэсний үүрэг
Ургамлыг
ус эрдсээр
хангана
Ургамлыг
газрын
хөрстэй
бэхэлнэ
Шим
тэжээлийн
бодис
нөөцлөнө

16. Иш хэлбэрээр
Богиносгосон
иш
Босоо иш
Мөлхөө иш
Ороодог иш
Асдаг иш
Нөөцлөгч иш

18. Бариул
Илтэс
Судал
Навч
Бариул
Илтэс
Суда
л

19.  Навчны ирний бүтэц. Навчнууд
 Янз бүрийн ургамлын навчнууд нь хэлбэр, гадаад төрх, ишний байрлал
зэргээс ихээхэн ялгаатай байж болно. Гэсэн хэдий ч тэдгээрийн хооронд
ижил төстэй зүйл байдаг: ихэнх навч нь ногоон өнгөтэй, навч ир ишний
навчийг ишний дээр холбодог.
 Бариул, өглөөний навч
 Навчнууд дээр ургадаг навчийг "petiolate" гэж нэрлэдэг. Тэд алимны мод,
интоор, хус, агч зэргээс олддог. Зуун настын, маалинга, chicory, улаан
буудай гэх мэт бусад зарим ургамлын навчнууд нь дэлбээгүй тул навчны
ирний үндэсээр ишний дагуу наалддаг. Тэднийг "суудалтай" гэж нэрлэдэг.
Навч

20. Навчны
дотоод
бүтэц
Хальс /дээд
бүрхүүл эд/
Баганан эд
Дамжуулах
эд
Сийрэг эд
Амсар
Доод
бүрхүүл эд
Навчны дотоод бүтэц

21. Навчны үүрэг
Шим бодисыг бий
болгон түүгээрээ
бусад эрхтэнийг
хангана.
Ус ууршуулна
Агаарыг
хүчилтөрөгчөөр
баяжуулна

67.  Үр боловсрох орон үүрэг
 Цэцгийн төв дунд үүсч байрлах үр боловсрох орныг гинецей
буюу эм бэлгийн цогц гэдэг.