ความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ
ความเปนมาและความสําคัญ
1
กรอบแนวความคิดเกี่ยวกับความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ
สิ่งกออันตรายที่เปนชีวภาพ(biological hazard)
แบคทีเรีย ไวรัส รา และยีสต
สิ่งกออันตรายที่เปนสารเคมี(chemical hazard)
สารเคมี สารกอมะเร็ง สิ่งระคายเคือง
สิ่งกออันตรายทางดานกายภาพ(physical harzard)
ความรอน แสง เสียง รังสี
เหตุผล:
1.หองปฏิบัติการมีการใชอุปกรณและเครื่องมือทางวิทยาศาสตร สารเคมี
สารชีวภาพ สารกัมมันตรังสี นิวเคลียร และสารพิษอื่น ๆ เปนจํานวนมาก
และมีแนวโนมที่สูงขึ้น
2
เหตุผล:
2. เกิดอันตรายและมีความเสี่ยงตอความปลอดภัยของผูปฏิบัติงาน
3. ผลกระทบตอสภาพแวดลอมและประชาชนที่อาศัยอยูใกลบริเวณที่ตั้งของ
หองปฏิบัติการ
กรอบแนวความคิดเกี่ยวกับความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ
4. ยังไมมีมาตรการหรือระบบการจัดการความปลอดภัยของหองปฏิบัติการใน
ประเทศไทย
5. ควรกําหนดมาตรการควบคุม กํากับดูแล และจัดใหมีระบบการจัดการดาน
ความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ เพื่อคุมครองความปลอดภัยของ
ผูปฏิบัติงานและสาธารณะ 3
ภารกิจและอํานาจหนาที่ของกรมวิทยาศาสตรบริการ
ตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมวิทยาศาสตร์บริการ
กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พ.ศ. 2545
“ การใหบริการทางวิทยาศาสตร โดยการดําเนินการกํากับ ดูแล สงเสริม
วิจัยพัฒนาทางวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี รวมทั้งเปนสถานปฏิบัติการ
กลางทางวิทยาศาสตรและ เทคโนโลยีของประเทศ เพื่อเสริมสรางการเพิ่ม
ประสิทธิภาพการผลิต ความสามารถในการแขงขันของประเทศ และการ
พัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมอยางยั่งยืน”
4
“(๑) พัฒนาคุณภาพหองปฏิบัติการ โดยการสงเสริมสนับสนุน และดําเนินการ
รับรองระบบงานหองปฏิบัติการวิทยาศาสตรดานเคมี ดานฟสิกส และดานวิทยาศาสตร
ชีวภาพตามมาตรฐานสากล เพื่อเพิ่มศักยภาพและขีดความสามารถหองปฏิบัติการใหเปน
ที่ยอมรับของนานาประเทศทําใหผลิตผลิตภัณฑที่มีคุณภาพ”
อํานาจหนาที่
5
“(๒) พัฒนาศักยภาพบุคลากรหองปฏิบัติการ โดยการบริหารจัด
การศึกษาและฝกอบรมทางวิชาการและเทคนิคปฏิบัติการวิทยาศาสตร เพื่อ
เพิ่มพูนความรูและทักษะ ใหแกบุคลากรหองปฏิบัติการของภาครัฐและ
ภาคเอกชนใหสอดคลองกับความตองการของประเทศ”
อํานาจหนาที่
6
“(๕)เปนสถานปฏิบัติการกลางทางวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีของ
ประเทศโดยใหบริการวิเคราะหทดสอบวัตถุดิบและผลิตภัณฑทางดานฟสิกส เคมี
เคมีเชิงฟสิกส ฟสิกสเชิงกลและวิศวกรรม และวิทยาศาสตรชีวภาพ และ
วิเคราะหทดสอบมลพิษในสิ่งแวดลอมทางดานฟสิกส เคมีเชิงฟสิกส และฟสิกส
เชิงกลและวิศวกรรม รวมทั้งสอบเทียบความถูกตองเที่ยงตรงของเครื่องมือและ
อุปกรณวัดแกหนวยงานทั้งของภาครัฐและภาคเอกชน ตลอดจนประชาชน
ทั่วไป”
อํานาจหนาที่
7
“(ก) ดําเนินการเกี่ยวกับการรับรองระบบงานหองปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ
รวมทั้งดําเนินการประสานงานกับตางประเทศและองคการระหวางประเทศ เพื่อใหเกิดการ
ยอมรับซึ่งกันและกันในเรื่องดังกลาว
(ข) บริหารจัดการทดสอบความชํานาญหองปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ
(ค) จัดทําทะเบียนและดัชนีความสามารถหองปฏิบัติการ เพื่อใชเปนขอมูล
พื้นฐานในการพัฒนาหองปฏิบัติการของประเทศ
(ง) ติดตาม และประเมินผลความสามารถหองปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ
(จ) สงเสริม สนับสนุน และพัฒนาหองปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ โดยการ
ใหคําแนะนําทางวิชาการและเผยแพรความรูดานเทคนิคเกี่ยวกับหองปฏิบัติการ รวมทั้ง
ประชาสัมพันธและเผยแพรกิจกรรมงานดานหองปฏิบัติการ”
อํานาจหนาที่
ของสํานักบริหารและรับรองหองปฏิบัติการ
8
สาขาสิ่งแวดลอม
สาขาอาหาร อาหารสัตว และ
ผลิตภัณฑที่เกี่ยวของ
สาขาภาชนะบรรจุอาหารและ
วัสดุที่เกี่ยวของ
สาขาเคมีภัณฑ(เฉพาะที่ไมใชทํายา)
สาขาน้ําตาลและผลิตภัณฑน้ําตาล
สาขายางพาราและผลิตภัณฑยาง
สาขาพลาสติกและผลิตภัณฑพลาสติก
การรับรองความสามารถหองปฏิบัติการทดสอบ
ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
9
การรับรองความสามารถผูจัดโปรแกรม
การทดสอบความชํานาญหองปฏิบัติการ
ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17043
สาขาการทดสอบทางการแพทย
สาขาการทดสอบ
สาขาสอบเทียบ
10
หนวยงานที่ใหการรับรอง/ขึ้นทะเบียน หองปฏิบัติการ
สํานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑอุตสาหกรรม
กรมวิทยาศาสตรการแพทย
กรมวิทยาศาสตรบริการ
สํานักงานมาตรฐานสินคาเกษตรและอาหารแหงชาติ
กรมวิชาการเกษตร
กรมประมง
กรมปศุสัตว
กรมโรงงานอุตสาหกรรม
11
จํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง ถึงเดือนเมษายน 2556
1. ห้องปฏิบัติการทดสอบ
กรมวิทยาศาสตร์บริการ 96 ห้องปฏิบัติการ
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ 235 ห้องปฏิบัติการ
สํานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม 225ห้องปฏิบัติการ
2. ห้องปฏิบัติการสอบเทียบ
สํานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม 134 ห้องปฏิบัติการ
3. ผู้จัดโปรแกรมการทดสอบความชํานาญห้องปฏิบัติการ
กรมวิทยาศาสตร์บริการ 6 หน่วยงาน
4. ผู้ผลิตวัสดุอ้างอิง
กรมวิทยาศาสตร์บริการ อยู่ระหว่างการตรวจประเมิน 1 หน่วยงาน 12
1 2 2 0 0 1 3 3 6 7 7 6 10 8 9 8 8 10 11 14 21 22 26 22
41 41
96
235
0
50
100
150
200
250
จํานวนห้องปฏิบัติการ
แผนภูมิแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน
ISO/IEC 17025 จาก 3 หน่วยรับรอง จําแนกตามสาขา
13
17 24 34
36
98
339
0
50
100
150
200
250
300
350
400
ภาคตะวันตก ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคใต้ ภาคตะวันออก ภาคกลาง
จํานวนห้องปฏิบัติการ
แผนภูมิแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
จาก 3 หน่วยรับรอง จําแนกตามภาค
14
96
4
225
134
235
117
8
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
130
140
150
160
170
180
190
200
210
220
230
240
250
ISO/IEC 17025
(Testing)
ISO/IEC 17025
(Calibration)
ISO/IEC 17043 ISO/IEC 15189 GLP
แผนภูมิแท่งแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐานต่างๆ
จาก 3 หน่วยรับรอง
กรมวิทยาศาสตร์บริการ
สํานักงานมาตรฐาน
ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
15
96
225 235
0
50
100
150
200
250
กรมวิทยาศาสตร์บริการ สํานักงานมาตรฐาน
ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
จํานวนห้องปฏิบัติการ
แผนภูมิแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
จาก 3 หน่วยรับรอง จําแนกตามหน่วยรับรอง
16
1 1
1 2 4
7 9
41
46
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
จํานวนห้องปฏิบัติการ
แผนภูมิแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการทดสอบที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
จากกรมวิทยาศาสตร์บริการ จําแนกตามสาขา
17
1
2
5 6
8 13
61
0
10
20
30
40
50
60
70
ต่างประเทศ ภาคตะวันตก ภาคใต้ ภาคเหนือ ภาคตะวันออกภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง
จํานวนห้องปฏิบัติการ
แผนภูมิแสดงจํานวนห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง
ความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
จากกรมวิทยาศาสตร์บริการ จําแนกตามภาค
18
กฎหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการของประเทศไทย
กฎหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยทางกายภาพของห้องปฏิบัติการ
พระราชบัญญัติควบคุมอาคารพ.ศ. ๒๕๒๒
พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘
19
ความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมี
พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. ๒๕๓๕
พระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. ๒๕๕๑
20
กฎหมายความปลอดภัยเกี่ยวกับสารชีวภาพ
พระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. ๒๕๒๕
พระราชบัญญัติกักพืช พ.ศ. ๒๕๐๗
21
กฎหมายเกี่ยวกับอาชีวอนามัยและ
ความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงานในห้องปฏิบัติการ
22
กฎหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยของสภาพแวดล้อม
ที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษที่มีแหล่งกําเนิดจากห้องปฏิบัติการ
พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติพ.ศ. ๒๕๓๕
พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. ๒๕๓๕
23
รางพระราชบัญญัติ
การสัมมนาประชาพิจารณ
ความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
ครั้งที่ 1
วันที่ 17 ธันวาคม 2555
24
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
กรมวิทยาศาสตร์บริการได้จัดการสัมมนาประชาพิจารณ์ร่างพระราชบัญญัติ
ความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ พ.ศ. .... ครั้งที่1 เมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2555
ผู้เข้าร่วมสัมมนาจํานวน 145 คน
สรุปความเห็นจากการสัมมนา
1. นโยบายเกี่ยวกับความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการในประเทศไทยยังไม่มี
ความชัดเจน ไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการโดยตรง
2. ความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการเป็นเรื่องที่มีความสําคัญ มีความจําเป็นที่
ต้องตรากฎหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
25
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
สรุปความเห็นจากการสัมมนา
3. ควรศึกษาประเภทของห้องปฏิบัติการและกําหนดขอบเขตให้ชัดเจน ไม่ให้
ซํ้าซ้อนกับกฎหมายฉบับอื่น มีผลบังคับใช้ทั้งภาคเอกชนและภาครัฐ
4. มีมาตรการส่งเสริมให้ห้องปฏิบัติการของภาคเอกชนตระหนักถึงความสําคัญ
ของระบบความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
5. ควรคํานึงถึงการเปิดเขตการค้าเสรีของประชาคมอาเซียนในปี 2558 ซึ่งอาจมี
ผู้ประกอบการจากประเทศสมาชิกอาเซียนเข้ามาเปิดดําเนินการห้องปฏิบัติการ
เพิ่มขึ้น ทําให้ปัญหาเกี่ยวกับอันตรายที่เกิดจากห้องปฏิบัติการมีความรุนแรง
ยิ่งขึ้น 26
รางพระราชบัญญัติ
การสัมมนาประชาพิจารณ
ความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
ครั้งที่ 2
วันที่ 13 มีนาคม 2556
27
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
กรมวิทยาศาสตร์บริการได้จัดการสัมมนาประชาพิจารณ์ร่างพระราชบัญญัติ
ความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ พ.ศ. .... ครั้งที่2 เมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2555
ผู้เข้าร่วมสัมมนาจํานวน 164 คน
ประเด็นความเห็นจากการสัมมนา
1. กลไกการควบคุมมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
2. นิยามคําว่า “ห้องปฏิบัติการ”
3. นิยามคําว่า “ผู้ประกอบกิจการ”
4. ห้องปฏิบัติการหน่วยงานของรัฐ
5. ความซํ้าซ้อนของมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
28
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
ประเด็นความเห็นจากการสัมมนา
6. ประเภทของห้องปฏิบัติการ
7. หลักเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
8. ผู้รับรองมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
10. ผู้ตรวจสอบและประเมินผล
11. ผู้จัดการห้องปฏิบัติการ
12. ผู้ปฏิบัติงานในห้องปฏิบัติการ
29
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
กรมวิทยาศาสตร์บริการได้แต่งตั้ง คณะกรรมการยกร่าง
พระราชบัญญัติความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ พ.ศ. ....
ประกอบด้วย ผู้ทรงคุณวุฒิด้านระบบการมาตรฐาน และด้าน
ห้องปฏิบัติการ จัดประชุมรวม 4 ครั้ง (มกราคม -กุมภาพันธ์ 2556)
พิจารณาข้อเสนอโครงสร้างร่าง พรบ. ฯ
1. ตรากฎหมายระดับพระราชบัญญัติเพื่อควบคุมห้องปฏิบัติการให้มี
ความปลอดภัย
30
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
2. ให้กรมวิทยาศาสตร์บริการเป็นหน่วยงานผู้รับผิดชองภารกิจตาม
กฎหมาย โดย
- หน่วยรับรอง(AB/RB) มีอํานาจในการออกใบอนุญาตการเป็นผู้
รับรองมาตรฐานความปลอดภัย(CB)
- ผู้รับรองมาตรฐานความปลอดภัย(CB)ให้การรับรอง
ห้องปฏิบัติการตามมาตรฐานความปลอดภัยที่กําหนดโดย
กฎหมายนี้
31
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
3. มาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการมีระดับแตกต่างกัน ตาม
ระดับ ประเภท และขนาด ของปฏิบัติการ
4. ให้ห้องปฏิบัติการในหน่วยงานของรัฐต้องปฏิบัติตามมาตรฐาน
ความปลอดภัยตามกฎหมายนี้แต่ไม่ต้องดําเนินการขอรับใบรับรอง
จากผู้รับรอง
5. มาตรฐานความปลอดภัยเกี่ยวข้องกับสถานที่ ระบบการจัดการ และ
ผู้ปฏิบัติงานของห้องปฏิบัติการ
32
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
6. คณะกรรมการตามกฎหมายนี้มีปลัดกระทรวงวิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยีเป็นประธาน
กรรมการ: ผู้แทนหน่วยงานของรัฐ ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้แทนองค์กร
ภาคเอกชน ที่เกี่ยวข้องกับห้องปฏิบัติการ
33
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
ร่างพระราชบัญญัติความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ พ.ศ. ....
มีสาระสําคัญ
1. ระบบควบคุมมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
2. ขอบเขตของห้องปฏิบัติการที่ต้องมีมาตรฐานความปลอดภัย
3. หมวด 1 คณะกรรมการมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ
4. หมวด 2 การขอรับใบอนุญาตและการออกใบอนุญาต
5. หมวด 3 การรับรองมาตรฐานความปลอดภัย
6. หมวด 4 หน้าที่ของผู้รับรอง ผู้รับใบรับรองและผู้ปฏิบัติงาน
34
ความกาวหนาการศึกษา
และยกรางพระราชบัญญัติความปลอดภัยของหองปฏิบัติการ พ.ศ. ....
7. หมวด 5 การควบคุมและกํากับดูแล
8. หมวด 6 พนักงานเจ้าหน้าที่
9. หมวด 7 การเพิกถอนใบอนุญาต และการพักใช้หรือการเพิกถอน
ใบรับรอง
10. หมวด 8 การอุทธรณ์
11. หมวด 9 บทกําหนดโทษ
12. บทเฉพาะกาล
35

1.ความเป็นมาและความสำคัญของปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ สุดา