Lao version

1. ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແນວພັ ນ Apis cerana ຢ່ ູ
ຫວຽດນາມ
Phung Huu Chinh
ການພັ ດທະນາເຜ້ ງຢ່ ໃນເຂດພດອຍ JSC.

2. ສາລະບານ
I. ການລ້ ຽງເຜ້ ງໂດຍທ່ ວໄປ ຢ່ ຫວຽດນາມ
II. ການພັ ດທະນາການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແນວພັ ນ Apis
cerana ຢ່ ໃນເຂດປ່ າໄມ້
III. ຕ້ ອງໄດ້ ລເລ້ ມເຮັ ດການຄ້ ນຄ້ ວາທດລອງ ເພ່ ອ
ສ່ ງເສມການນ້ າເຜ້ ງປ່ າ ໃນ ປະເທດລາວ

3. ້ ່
ຫວຽດນາມ General beekeeping in
Vietnam
1. ແນະນາ
► ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແນວພັ ນ A. cerana ແບບປະເພນດັ້ ງເດມ
ແມ່ ນໄດ້ ມມາເປັ ນເວລາກນນານແລ້ ວ.
► ໃນປ 1960, ຕວແບບດ້ ານເຕັ ກນກການລ້ ຽງເຜ້ ງ A. cerana
ໄດ້ ຖກແນະນາໃຫ້ ປະຕບັ ດຢ່ ພາກເໜອຂອງ ຫວຽດນາມ.
► ເຜ້ ງແນວພັ ນ A. mellifera ໄດ້ ຖກແນະນາໃຫ້ ລ້ ຽງຢ່ ໃນເຂດ
ພາກໃຕ້ .
► ໃນປ 1985 ປະເທດຫວຽດນາມໄດ້ ເລ້ ມສ່ ງນ້ າເຜ້ ງຂາຍອອກໄປ
ຕ່ າງປະເທດ
► ເລ້ ມແຕ່ ປ 1990 ໄດ້ ມການປັ ບປຸ ງຍກລະດັ ບດ້ ານຄຸ ນ
ນະພາບນ້ າເຜ້ ງ, ການພັ ດທະນາການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແລະ ການ
ຂະຫຍາຍການສ່ ງອອກໃຫ້ ກ້ ວາງຂວາງຂ້ ນ
► ໃນປ 2015 ຫວຽດນາມ ສ່ ງອອກນ້ າເຜ້ ງ ໄດ້ ປະມານ 47,500

4. Apis dorsata
Apis laboriosa
2. ຊະນດແນວພັ ນເຜ້ ງ

5. Apis florea

6. ເຮອນລ້ ຽງເຜ້ ງແບບປອດໄພຈາການຖກເຜ້ ງ
ຕອດ ຢ່ Khanh Hoa
ຖ່ າຍຮບໂດຍ Kim So

7. ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແນວພັ ນ Apis cerana

8. ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ແນວພັ ນ Apis mellifera

9. 3. ແຫລ່ ງດອກໄມ້ ທ່ ສາ
ຄັ ນ
ຢ່ ຫວຽດນາມ ມແຫລ່ ງນ້ າດອກໄມ້ ຫລາຍກ່ ວາ
100 ຊະນດ, ຊ່ ງມບາງຊະນດພັ ນພດທ່ ສາຄັ ນຕ້ ນຕ
ຄ:
 ຢາງພາລາ - Hevea brasiliensis
 ການເຟ – Coffea robusta
 ລາໃຍ Euphorbia longana
 ກະຖນ - Acasia mangium
 ລ້ ນຈ່ – Litchi chinensis
 ດອກ Spanish needle – Bidens pilosa
 Melaleuca cajuputy
 ໝາກມ່ ວງຫມມະພານ Cashew Anacardium
occidentale

10. ແຫລ່ ງດອກໄມ້ ທ່ ສາຄັ ນ
ຢາງພາລາ- Hevea brasiliensis
Eupatorium odoratium ກະຖນ Acasia mangium
Sapium discolor

11. ລາໃຍ ກາເຟ
ລ້ ນຈ່ ດອກ Bidens pilosa

12. ຕາຕະລາງ 1. ການຜະລດ ແລະ ສ່ ງອອກ ນ້ າ
ເຜ້ ງ ຂອງ ຫວຽດນາມ ແຕ່ ປ 1985 ຫາ 2015
ປ
ຫລັ ກເກນ
1985 1990 2000 2002 2008 2015
ຈານວນບ່ ອນ
(ອານາເຂດ) ລ້ ຽງ
ຝຸ ງເຜ້ ງ (ຫວໜ
ູ່ ວຍພັ ນ)
80 150 400 600 900 1,300
ຜະລດນ້ າເຜ້ ງໄດ້
(ໂຕນ)
500 1,500 8,000 19,000 21,000 55,000
ນ້ າເຜ້ ງໄດ້ ສ່ ງ
ອອກ (ໂຕນ)
50 800 6,000 15,700 17,500 47,500

13. ຕາຕະລາງ 2: ການປ່ ຽນແປງດ້ ານແນວພັ ນເຜ້ ງ A.
cerana &
A. mellifera ທ່ ລ້ ຽງຢ່ ຫວຽດນາມ
ຫວໜ່ ວຍ: 1,000 ບ່ ອນ
(ອານາເຂດ)
• 1974 ໄດ້ ເກດພະຍາດ sacbrood ຕ່ ກັ ບເຜ້ ງ A. cerana
• ເລ້ ມຈາກປ 2002 ຈານວນອານາເຂດການລ້ ຽງເຜ້ ງ A.
mellifera ໄດ້ ເພ້ ມຂ້ ນຢ່ າງໄວວາ.
1965 1974 1985 1995 2000 2005 2015
A. cerana 1.5 74 22 50 120 200 350
A. mellifera 1.5 3 20 70 280 700 1,100

14. ຄວາມສ່ ຽງ ຕ່ ກັ ບ ການພັ ດທະນາການລ້ ຽງເຜ້ ງ
 ໂຕໄຮ Varroa & Tropilaelaps mites, ພະຍາດ
Nosema ແລະ chalkbrood - Apis mellifera,
 Sacbrood, European foulbrood – A. cerana;
 ອັ ນຕະລາຍຈາກຢາປາບສັ ດຕພດ;
 ນ້ າເຜ້ ງປອມ;
 ຢາປະຕຊວະນະຕກຄ້ າງຢ່ ໃນນ້ າເຜ້ ງ;
 ສຂອງນ້ າເຜ້ ງຈາກຕ້ ນກະຖນ Acacia mangium
ຈະປ່ ຽນສເປັ ນສຄ້ າ (ສຊ້ າ)ໄວຫລາຍ.

15. I. II. ການພັ ດທະນາການລ້ ຽງເຜ້ ງ
ແນວພັ ນ Apis cerana ຢ່ ໃນເຂດ
ປ່ າໄມ້

16. 2.1 ຄວາມສາພັ ນ, ຜນປະໂຫຍດ ແລະ ຜນກະທບ ຂອງ
ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ຢ່ ໃນເຂດປ່ າໄມ້
 ຄວາມສາພັ ນຂອງເຜ້ ງ ແລະ ພດ: ພດໄດ້ ສະໜອງນ້ າ
ຫວານ ແລະ ເກສອນຈາກດອກໄມ້ ໃຫ້ ແກ່ ເຜ້ ງ. ເພາະວ່ າ
ການເກັ ບກ້ ເອາເກສອນ ແລະ ນ້ າຫວານຈາກດອກໄມ້
ຂອງແມງເຜ້ ງນັ້ ນເປັ ນການປະສມເກສອນໃຫ້ ແກ່ ພດ
ໄດ້ ອອກໝາກ.
 ຜນຈາກການປະສມເກສອນໂດຍແມງເຜ້ ງ
 - ຜະລດຕະຜນເພ້ ມຂ້ ນ
 - ຜນຜະລດງາມດ, ມຄຸ ນນະພາບຫລາຍກ່ ວາ, ແລະ ຜ້
ບລໂພກຮັ ບຊ້ ໃນລາຄາສງຂ້ ນໄດ້ ງ່ າຍກ່ ວາ.
 ແມງເຜ້ ງ ແລະ ຜ້ ປະສມເກສອນທາມະຊາດ ມຄວາມ
່

17. ຄວາມສາພັ ນ, ຜນປະໂຫຍດ ແລະ ຜນກະທບ
ຂອງ ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ຢ່ ໃນເຂດປ່ າໄມ້
 ການລ້ ຽງເຜ້ ງ ມບດບາດສາຄັ ນຕ່ ກັ ບການດາ
ລງຊວດຂອງປະຊາຊນ ຢ່ ເຂດປ່ າໄມ້ .
 ນ້ າເຜ້ ງ ແລະ ຂ້ ເຜ້ ງ ເປັ ນແຫລ່ ງລາຍຮັ ບທ່ ສາ
ຄັ ນໃຫ້ ແກ່ ຫລາຍຊຸ ມຊນປ່ າໄມ້ .
 ຂາຍນ້ າເຜ້ ງ Apis cerana ໄດ້ ງ່ າຍ ເພາະວ່ າ
ມັ ນມກ່ ນຫອມຫລາຍ ແລະ ສາມາດຍກລາຄາ
ຂາຍຂ້ ນສງໄດ້ ປະມານ 2-4 ເທ່ ອ ຫລາຍກ່ ວາ
ລາຄານ້ າເຜ້ ງ Apis mellifera

18. 2.2 ຫ້ າລະບບການຜະລດນ້ າເຜ້ ງ Apis cerana ຢ່
ຫວຽດນາມ
5 ລະບບການຜະລດນ້ າເຜ້ ງທ່ ສາມາດຈາແນກໄດ້ ຄ:
 ເກັ ບກ້ ເອານ້ າເຜ້ ງທາມະຊາດຈາກຮັ ງເຜ້ ງຢ່ ໃນປ່ າໄມ້ ໂດຍກງ
(ມໜ້ ອຍດຽວ).
 ຄອບຄວລ້ ຽງເຜ້ ງ ແບບປ່ ອຍປະຮວງເຜ້ ງຢ່ ໃນຮັ ງ (ຢ່ ໃນໂກນ
ໄມ້ ຫລ ໃນແກັ ດໄມ້ ສ່ ຫລ່ ຽມ); ບ່ ຍ້ າຍສະຖານທ່ ບ່ ອນລ້ ຽງ (ມ
ໜ້ ອຍ).
 ຄອບຄວລ້ ຽງເຜ້ ງ ໂດຍສ້ າງຮວງເຜ້ ງຫ້ ອຍຢ່ ໃນຝາຮັ ງເບ້ ອງ
ເທງ (ຢ່ ໃນໂກນໄມ້ ຫລ ໃນແກັ ດໄມ້ ສ່ ຫລ່ ຽມ); ບ່ ຍ້ າຍ
ສະຖານທ່ ບ່ ອນລ້ ຽງ (ມໜ້ ອຍ).
 ຄອບຄວລ້ ຽງເຜ້ ງ ໂດຍສ້ າງຮວງທ່ ມວງກອບ; ບ່ ຍ້ າຍ
ສະຖານທ່ ບ່ ອນລ້ ຽງ ຫລ ມການຍກຍ້ າຍສ່ ວນໜ່ ງເທ່ ານັ້ ນ.
 ກຸ່ ມລ້ ຽງເຜ້ ງ ໂດຍສ້ າງຮວງທ່ ມວງກອບ; ມການຍກຍ້ າຍ

19. ຕາຕະລາງ 3: ທາວເລອກດ້ ານເຕັ ກໂນໂລຢໃນ
ການເຮັ ດຮັ ງເຜ້ ງທ່ ເໝາະສມ ສາລັ ບ ຜ້ ລ້ ຽງເຜ້ ງຢ່
ກັ ບທ່ ຖາວອນ
ດັ ດແກ້ ມາຈາກ P. D. Paterson
ຊັ ບພະຍາກອນທ່ ມຢ່ ຈຸ ດປະສງ ເຕັ ກໂນໂລຢທ່ ເໝາະສມ
ດອກໄມ້ ທ່ ດເລດ ຜນໄດ້ ຮັ ບສງທ່ ສຸ ດ ຮັ ງທ່ ຮວງມວງກອບ
ດອກໄມ້ ທ່ ດ (ມ
ເງນສດຈາກັ ດ)
ຜນໄດ້ ຮັ ບປານກາງ
ຮັ ງທ່ ມຮວງຫ້ ອຍ ຫລ
ຮວງຕາຍໂຕຢ່ ໃນຮັ ງ
ດອກໄມ້ ທ່ ບ່ ດປານໃດ
(ມເງນສດຈາກັ ດຫລາຍ)
ໄດ້ ຜນຫຍັ ງມາກໄດ້
ຮັ ງທ່ ມຮວງຕາຍໂຕຢ່ ໃນ
ຮັ ງ

20. 2.3 ບາດກ້ າວຂອງໂຄງການລ້ ຽງເຜ້ ງ
1. ສາຫລວດສະຖານທ່
2. ເປດການຝກອບຮມຂັ້ ນພ້ ນຖານຂອງການລ້ ຽງເຜ້ ງ
3. ສ້ າງຕັ້ ງກຸ່ ມລ້ ຽງເຜ້ ງ
4. ສະໜອງຮັ ງເຜ້ ງ ແລະ ເຄ່ ອງມທ່ ຈາເປັ ນໃນການ
ລ້ ຽງເຜ້ ງ.
5. ທັ ດສະນະຢ້ ຽມຢາມດ້ ານວຊາການ
6. ຕດຕາມຜນຈາກການຝກອບຮມ
7. ຝກອບຮມວທການລ້ ຽງເຜ້ ງໃຫ້ ແກ່ ພະນັ ກງານ
ສ່ ງເສມທ້ ອງຖ່ ນ
8. ປະເມນຜນ ແລະ ຂະຫຍາຍຮບແບບການລ້ ຽງເຜ
້
ງ

21. ຮັ ງເຜ້ ງແບບເກ່ າດັ້ ງເດມ

22. ຮັ ງເຜ້ ງທ່ ມຮວງຫ້ ອຍໄວ້ ຢ່ ຝາໃນດ້ ານເທງ
ຮວງທ່ ມຄວາມຍາວເທ່ າກັ ນ
ຮວງທ່ ມຄວາມຍາວແຕກຕ່ າງກັ ນ
ຮັ ງທ່ ມແຕ່ ຝາອັ ດຢ່ ທາງເທງເທ່ ານັ້ ນ

23. ເຕັ ກນກໃນການສ້ າງຮວງເຜ້ ງທ່ ບ່ ຖກຕ້ ອງ
ຮວງແຕ່ ລະຮວງໃຫຍ່ ໂພດ
ແບບນ້ ຈະບ່ ສາມາດຖອດຮວງ
ອອກເປັ ນເທ່ ອລະຮວງອອກໄດ້

24. 2.3 ການຝກອບຮມ
 ຄັ ດເລອກເອາ 20-30 ຄນ ເພ່ ອເຂ້ າຮັ ບການຝກ
ອບຮມໜ່ ງຄັ້ ງ.
 ວທການຝກອບຮມ:
- ພາກປະຕບັ ດ 70% ແລະ ພາກທດສະດ 30 %.
 ທັ ກສະການຮຽນຮ້ ຂອງຊາວກະສກອນ (ການຈັ ບເອາ
ຝຸ ງເຜ້ ງ, ການລ້ ຽງເຜ້ ງແບບເປັ ນຮວງຢ່ ໃນແກັ ດ…)
 ການແລກປ່ ຽນປະສບການ.
 ການສນທະນາເປັ ນກຸ່ ມ.

25. ຝກອບຮມການລ້ ຽງເຜ້ ງ
ຈະເຂ້ າໄປຫາ ແລະ ກວດກາຮັ ງເຜ້ ງ
ແນວໃດ
ຈະຍກຮວງເຜ້ ງອອກຈາກຮັ ງ
ແນວໃດ

26. ການສ້ າງແກັ ດຮັ ງເຜ້ ງ ແລະ ຮວງເຜ້ ງ

27. ຮຽນຮ້ ຈາກການປະຕບັ ດຕວຈງ
ການກວດກາເບ່ ງຮັ ງເຜ້ ງ ການຈັ ດແບ່ ງຝຸ ງເຜ້ ງ

28. ຮຽນຮ້ ຈາກການປະຕບັ ດຕວຈງ
ການເກັ ບກ້ ນ້ າເຜ້ ງ ການກວດກາພະຍາດເຜ້ ງ

29. ການສ້ າງແມ່ ລາຊນເຜ້ ງ

30. Game and quiz
ການປຸ ງແຕ່ ງຂ້ ເຜ້ ງ

31. 3. ຕ້ ອງໄດ້ ລເລ້ ມເຮັ ດການຄ້ ນຄ້ ວາທດລອງ ເພ່ ອ
ສ່ ງເສມການຜະລດນ້ າເຜ້ ງປ່ າ ໃນ ປະເທດລາວ:
 2.1 ສກສາຄ້ ນຄ້ ວາດ້ ານດອກໄມ້ ສາລັ ບ ເຜ້ ງ
 - ສກສາຄ້ ນຄ້ ວາດ້ ານດອກໄມ້ ທ່ ໃຫ້ ແຕ່ ນ້ າຫວານ ຫລ ໃຫ້ ແຕ່
ເກສອນ ຫລ ໃຫ້ ທັ ງໝດສອງຢ່ າງ ແລະ ອັ ນໃດທ່ ເປັ ນ
ແຫລ່ ງນ້ າຫວນຕ້ ນຕ ແລ້ ວ ສ້ າງປະຕທນລະດການເກດ
ດອກໄມ້ ແລະ ລະດການບ່ ມດອກໄມ້ .
 - ສກສາຄ້ ນຄ້ ວາ ກ່ ຽວກັ ບ ການປັ ບປຸ ງດອກໄມ້ ສາລັ ບເຜ້ ງ
ໂດຍການປກເປັ ນສວນແບບກະສກາ-ປ່ າໄມ້ ປະສມປະສານ
ຫລ ແບບປກເສມຟ້ ນຟປ່ າ(ຕ້ ນກະຖນ Acacia mangium,
ຕ້ ນຢາງພາລາ (Hevea brasiliensis), ຫລ ຕ້ ນໄມ້ ໃຫ້ ໝາກ:
ລາໃຍ, ໝາກເຫງະ, ລ້ ນຈ່ , ກາເຟ, ໝາກກ້ ຽວ, ໝາກນາວ,
ໝາກຜຸ ກ ໆໆ….)

32. 2. ຕ້ ອງໄດ້ ລເລ້ ມເຮັ ດການຄ້ ນຄ້ ວາທດລອງ ເພ່ ອ
ສ່ ງເສມການຜະລດນ້ າເຜ້ ງປ່ າ ໃນ ປະເທດລາວ
 2.2 ການສກສາຄ້ ນຄ້ ວາ ກ່ ຽວກັ ບ ການຄຸ້ ມຄອງຈັ ດການ
ເຜ້ ງ:
 - ດາເນນການທດລອງເພ່ ອສມທຽບລັ ກສະນະຮັ ງເຜ້ ງ 4
ຢ່ າງ: ຮັ ງເຜ້ ງທ່ ເປັ ນຮວງຕດຕາຍຕວ, ຮັ ງເຜ້ ງທ່ ເຮັ ດເປັ ນ
ຮວງຫ້ ອຍຢ່ ຝາດ້ ານເທງ, ຮັ ງເຜ້ ງNewton (ອນເດຽ) ແລະ
ຮັ ງເຜ້ ງ ຫວຽດນາມ ເພ່ ອຊອກຮ້ ວ່ າ ແມ່່ ນອັ ນໃດທ່ ເໝາະ
ສມນາໃຊ້ ເຂ້ າໃນການລ້ ຽງເຜ້ ງຢ່ ລາວ ຫລຢ່ ທ້ ອງຖ່ ນເດມ
ຂອງມັ ນເທ່ ານັ້ ນ.
 - ຈາແນກມາດຕະຖານຮວງເຜ້ ງ ແລະ ວງກອບຮວງເຜ້ ງ
ໂດຍເຮັ ດການວັ ດແທກຮວງເຜ້ ງຕວຈງ.
 - ນາໃຊ້ ວທການລ້ ຽງແມ່ ລາຊນເຜ້ ງແບບງ່ າຍໆ
 - ການຄວບຄຸ ມຝຸ ງເຜ້ ງ ແລະ ການແຕກໜຂອງຝຸ ງເຜ້ ງ
້

33. ການວັ ດແທກໄລຍະພ້ ນທ່ ຂອງຮວງ
ເຜ້ ງ
ຂະໜາດທ່ ຖກໃຊ້ ໄດ້
ຂະໜາດທ່ ບ່ ຖກຕ້ ອງ
ການວັ ດແທກໄລຍະພ້ ນທ່ ຂອງຮວງ
ເຜ້ ງແມ່ ນເປັ ນສ່ ງສາຄັ ນ ເພ່ ອຈັ ດ
ວາງຫ້ ອຍລຽນແຕ່ ລະຮວງໄດ້ ຢ່ າງ

34. 2. ຕ້ ອງໄດ້ ລເລ້ ມເຮັ ດການຄ້ ນຄ້ ວາທດລອງ ເພ່ ອ
ສ່ ງເສມການຜະລດນ້ າເຜ້ ງປ່ າ ໃນ ປະເທດລາວ :
 2.3 ສກສາຄ້ ນຄວ້ າກ່ ຽວກັ ບພະຍາດ ແລະ ສັ ດຕຂອງເຜ້ ງ
 - ດາເນນການສາຫລວດ ກ່ ຽວກັ ບ ພະຍາດຂອງເຜ້ ງ ເຊັ່ ນ:
European foulbrood ແລະ sacbrood ທ່ ເປັ ນສອງພະຍາດ
ຮ້ າຍແຮງຕ່ ເຜ້ ງແນວພັ ນ Apis cerana.
 - ດາເນນການສາຫລວດ ກ່ ຽວກັ ບ ສັ ດຕຂອງເຜ້ ງ ເຊັ່ ນ: ໂຕ
ຕ່ , ແມງກະເບ້ ອກາງຄນ (wax moth), ໂຕມດ, ໂຕ
ຄັ ນຄາກ….

35. ຂອບໃຈຫລາຍໆ